Հոգևոր հրապարակախոսությունը «Էջմիածին» ամսագրում

Chemistry

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է քրոմի որոշման էքստրակցիոն-աբսորբցիոմետրիկ մեթոդների մշակմանը՝ օգտագործելով ակրիդինային շարքի հիմնական օրգանական ներկանյութեր։ Գրքում ներկայացվում են կոմպլեքսագոյացման և իոնային ասոցիատների ձևավորման քիմիական հիմքերը, ինչպես նաև դրանց սպեկտրոֆոտոմետրիկ հատկությունները լուծույթներում։ Հեղինակը վերլուծում է քրոմի (III և VI վալենտական վիճակներ) փոխազդեցությունը օրգանական ռեագենտների հետ՝ ընդգծելով առաջացած իոնային ասոցիատների կայունությունը, էքստրակցիայի արդյունավետությունը և օպտիկական կլանման բնութագրերը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև վերլուծական քիմիայի ժամանակակից մեթոդները, չափումների զգայունության և ընտրողականության բարձրացման ուղիները, ինչպես նաև միջամտող իոնների ազդեցության նվազեցման եղանակները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում առաջարկվող մեթոդների կիրառությանը շրջակա միջավայրի, ջրային համակարգերի և արդյունաբերական նմուշների վերլուծության մեջ։ Գիրքը նախատեսված է քիմիկոսների, վերլուծական քիմիայի մասնագետների, էկոլոգների և հետազոտողների համար՝ առաջարկելով համապարփակ մոտեցում քրոմի էքստրակցիոն-աբսորբցիոմետրիկ որոշման և իոնային ասոցիատների կիրառության վերաբերյալ։

Chemistry

Օրգանական քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 2-օքսո-(2,5-դիհիդրո- և տետրահիդրո)ֆուրանների ու 2-օքսո-5,6-դիհիդրոպիրանների քիմիական հատկությունների, ստացման եղանակների և փոխակերպումների օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում նշված թթվածին պարունակող հետերոցիկլային միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ֆունկցիոնալ խմբերի ազդեցությունը դրանց ռեակցիոն ունակության վրա և օրգանական սինթեզում դրանց կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հինգանդամ և վեցանդամ լակտոնային օղակների ձևավորման մեթոդներին, համապատասխան ելանյութերի ընտրությանը, սինթեզի պայմանների օպտիմալացմանը և նպատակային ածանցյալների ստացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են միացությունների օքսիդացման, վերականգնման, միացման, տեղակալման և օղակային փոխակերպումների հնարավոր ռեակցիաները, ինչպես նաև դրանց ընթացքի վրա կառուցվածքային ու էլեկտրոնային գործոնների ազդեցությունը։ Քննարկվում են նաև ստացվող նյութերի տարածական կառուցվածքի, իզոմերիայի, կայունության և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են օրգանական միացությունների կառուցվածքի հաստատման սպեկտրոսկոպիական և վերլուծական մեթոդները, ռեակցիաների մեխանիզմների պարզաբանման մոտեցումները և սինթեզի արդյունքների գնահատման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում ֆուրանային և պիրանային ածանցյալների նշանակությանը կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի, դեղագործական միջանկյալ միացությունների և նոր օրգանական նյութերի սինթեզում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի և նուրբ օրգանական սինթեզի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Literature

Հայ ժողովրդական հեքիաթներում և վիպապատմական բանահյուսության մեջ խորհրդանշային ցուցիչները կազմում են խորքային իմաստային համակարգ, որի միջոցով կառուցվում է աշխարհի պատկերացման, բարու և չարի հակադրության, հերոսի ճանապարհի և ճակատագրի գաղափարական մոդելը։ Այս խորհրդանիշները հաճախ հանդես են գալիս որպես կայուն գեղարվեստական նշաններ՝ կենդանիներ, առարկաներ, գույներ, թվեր, բնության տարրեր կամ առասպելական կերպարներ, որոնք կրում են բազմաշերտ իմաստներ և փոխանցում են ժողովրդական աշխարհընկալման հիմնական արժեքները։ Հեքիաթային համակարգում տարածված են արևի, լույսի և ջրի խորհրդանիշները, որոնք հաճախ կապված են կյանքի, վերածնության և արդարության գաղափարների հետ, մինչդեռ մութ ուժերի, անապատի կամ խավարի պատկերները սովորաբար մարմնավորում են վտանգ, քաոս կամ բարոյական փորձություն։ Հերոսի կերպարը հաճախ կառուցվում է արքետիպային հիմքերի վրա՝ որպես ընտրյալ կամ փորձություններով անցնող անհատ, որի ճանապարհը նշանավորվում է խորհրդանշական իրադարձություններով՝ կախարդական առարկաների ձեռքբերում, կենդանիների օգնություն կամ հրաշագործ անցումներ։

History

Աշխատությունը նվիրված է 1890–1920 թվականներին հայկական ազգային-քաղաքական կազմակերպություններից մեկի արտաքին քաղաքական պատկերացումների և ռազմավարական կողմնորոշումների ձևավորման ու փոփոխության պատմական ուսումնասիրությանը։ Քննվող ժամանակաշրջանը ներառում է կազմակերպության հիմնադրումից մինչև Հայաստանի Առաջին Հանրապետության գոյության վերջին փուլը՝ ընդգրկելով Օսմանյան և Ռուսական կայսրություններում տեղի ունեցող քաղաքական զարգացումները, Առաջին համաշխարհային պատերազմը, Ռուսական հեղափոխությունները և հայկական պետականության վերականգնումը։ Կազմակերպությունը հիմնադրվել է 1890 թվականին և սկզբնական շրջանում իր քաղաքական նպատակները կապում էր հատկապես Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության իրավունքների պաշտպանության, բարեփոխումների և քաղաքական ինքնավարության հարցերի հետ։ Հետազոտություններում 1890-ականների առաջին կեսի ռազմավարությունը բնութագրվում է որպես Արևմտյան Հայաստանում քաղաքական ինքնավարության և սոցիալ-տնտեսական բարեփոխումների հասնելու ուղղություն։ Հետագա փուլերում միջազգային և տարածաշրջանային պայմանների փոփոխությանը զուգահեռ վերափոխվում էին նաև կազմակերպության ծրագրային պատկերացումները, իսկ անկախության գաղափարը 1890–1920 թվականների ընթացքում անցնում էր աստիճանական զարգացում և տարբեր կերպ էր արտահայտվում ծրագրային փաստաթղթերում ու քաղաքական գործունեության մեջ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են առանձնացվել տարբեր ժամանակահատվածներ՝ ըստ Ռուսաստանի, Օսմանյան կայսրության, եվրոպական տերությունների և հետագայում ձևավորված նոր քաղաքական կենտրոնների նկատմամբ որդեգրված մոտեցումների։ Առանձնահատուկ ուշադրության առարկա է Առաջին համաշխարհային պատերազմի շրջանը, երբ տարբեր կայսրությունների տարածքներում գործող կուսակցական կառույցները հայտնվեցին էապես տարբեր քաղաքական և ռազմական պայմաններում և կիրառեցին տարբեր ռազմավարություններ ու մարտավարություններ։ 1917 թվականի հեղափոխություններից և Ռուսական կայսրության քաղաքական համակարգի փլուզումից հետո արտաքին քաղաքական խնդիրները նոր բովանդակություն ստացան, իսկ 1918 թվականին անկախ հայկական պետականության ստեղծումը կազմակերպությանը կանգնեցրեց արդեն պետական արտաքին քաղաքականության իրականացման խնդիրների առջև։ Այդ փուլում առաջնային նշանակություն ձեռք բերեցին միջազգային ճանաչման, անվտանգության, սահմանների, հարևան պետությունների հետ հարաբերությունների և արտաքին աջակցության հարցերը։ 1918–1920 թվականների զարգացումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու կուսակցական արտաքին քաղաքական պատկերացումները պետական կառավարման պայմաններում իրականացվող դիվանագիտական քաղաքականությունից և գնահատելու դրանց փոխազդեցությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը պատմաքաղաքական և աղբյուրագիտական տեսանկյուններից ուսումնասիրում է արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների փոփոխությունները՝ դրանք կապելով միջազգային հարաբերությունների համակարգի վերափոխումների, հայկական հարցի զարգացման և ազգային պետականության ձևավորման գործընթացների հետ։

Linguistics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հայերենի փիլիսոփայական տերմինների իմաստային և կառուցվածքային ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց ձևավորման, զարգացման և գործածության առանձնահատկությունները հայերեն գիտական լեզվի համակարգում։ Գրքում վերլուծվում են փիլիսոփայական բառապաշարի հիմնական շերտերը, դրանց աղբյուրները՝ ներառյալ հին հայերենը, միջնադարյան թարգմանական գրականությունը և նոր ժամանակների գիտական լեզվաստեղծումը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է տերմինների իմաստային դաշտերը, համանունային և բազմիմաստ հարաբերությունները, ինչպես նաև դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները՝ բառակազմական և ձևաբանական մակարդակներում։ Աշխատությունում քննարկվում է նաև հայերեն փիլիսոփայական լեզվի ձևավորման գործընթացը համաշխարհային փիլիսոփայական մտքի ազդեցության համատեքստում՝ ցույց տալով թարգմանական ավանդույթի դերը նոր հասկացությունների ներմուծման և համարժեք տերմինաբանության ստեղծման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տերմինաբանական համակարգերի միասնականացման, լեզվական ճշգրտության և գիտական ոճի զարգացման խնդիրներին։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, փիլիսոփաների, հայագետների, թարգմանաբանների, ուսանողների և հետազոտողների համար՝ առաջարկելով համակողմանի պատկերացում հայերեն փիլիսոփայական տերմինաբանության ձևավորման և զարգացման մասին։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է աչքի իմունաբանական առանձնահատկությունների և առաջային խցիկի հետ կապված իմունային շեղման համախտանիշի ձևավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով կորտիզոլի, պրոլակտինի և էնդոտոքսինի հնարավոր կարգավորիչ դերի վրա փորձարարական պայմաններում և կատարակտի դեպքում։ Հետազոտության առանցքում աչքի իմունային արտոնյալ կարգավիճակի երևույթն է, որի շնորհիվ տեսողական համակարգի որոշ հյուսվածքներում իմունային պատասխանն ունի առանձնահատուկ կարգավորում՝ բորբոքային վնասման հավանականությունը սահմանափակելու նպատակով։ Քննվում են նյարդաէնդոկրին և իմունային համակարգերի փոխազդեցությունները, ինչպես նաև հորմոնային ու բորբոքային գործոնների ազդեցությունը տեղային և համակարգային իմունային պատասխանների ձևավորման վրա։ Կորտիզոլը դիտարկվում է իմունակարգավորման և սթրեսային պատասխանների հետ կապված հորմոնային գործոնների համատեքստում, իսկ պրոլակտինի դերը ուսումնասիրվում է նրա էնդոկրին և իմունակարգավորիչ հատկությունների տեսանկյունից։ Էնդոտոքսինի ազդեցությունը դիտարկվում է բնածին իմունային համակարգի ակտիվացման և բորբոքային ազդանշանների ձևավորման հետ կապի շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պարզել, թե նշված գործոնների փոփոխությունները ինչպես կարող են փոխկապակցվել իմունային հանդուրժողականության ձևավորման, իմունային բջիջների ակտիվության և ցիտոկինային կարգավորման հետ։ Փորձարարական մոդելների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր պայմաններում ձևավորվող իմունաբանական պատասխանները և բացահայտելու դրանց հնարավոր մեխանիզմային կապերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կատարակտի դեպքում դիտվող փոփոխություններին՝ գնահատելով, թե ոսպնյակի ախտաբանական փոփոխությունների պայմաններում աչքի տեղային իմունային միջավայրն ու համակարգային կարգավորիչ գործոնները ինչպիսի փոխհարաբերություններ կարող են ունենալ։ Կարևորվում է փորձարարական և կլինիկական տվյալների համադրումը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս գնահատելու կենդանական կամ լաբորատոր մոդելներում դիտվող օրինաչափությունների համապատասխանությունը մարդու աչքի հիվանդությունների ժամանակ արձանագրվող իմունաբանական փոփոխություններին։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել հորմոնային, իմունաբանական և կենսաքիմիական ցուցանիշների համեմատական գնահատում՝ դրանց միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը նպաստում է աչքի իմունային արտոնյալության մեխանիզմների, նյարդաէնդոկրին կարգավորման և բորբոքային գործընթացների փոխազդեցության վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը և կարևոր նշանակություն ունի ակնաբուժության, իմունաբանության ու փորձարարական բժշկության սահմանագծում իրականացվող հետազոտությունների համար։