Իրանահայ համայնքը 1921-1945 թթ.

French

Ֆրանսերենի քերականական կառուցվածքի, լեզվական օրինաչափությունների և արտահայտչական առանձնահատկությունների ուսումնասիրման համար նախատեսված ուսումնական աշխատություն է, որի նպատակն է հայ ընթերցողին համակարգված ձևով ներկայացնել ֆրանսերեն լեզվի հիմնական քերականական կանոնները և նպաստել լեզվի գործնական ու տեսական յուրացմանը։ Այն պատկանում է հայ իրականության մեջ եվրոպական լեզուների ուսուցման և տարածման վաղ շրջանի կրթական գրականության ավանդույթին՝ արտացոլելով ֆրանսերենի նկատմամբ հետաքրքրությունը և օտար լեզուների իմացությունը կրթական ու մտավոր զարգացման կարևոր պայման համարելու գաղափարը։ Աշխատության հիմնական բովանդակային շրջանակն ընդգրկում է ֆրանսերենի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական համակարգերի ուսումնասիրությունը։ Լեզվի յուրացման սկզբնական կարևոր բաղադրիչներից է ֆրանսերեն այբուբենի, տառերի, հնչյունների և արտասանության առանձնահատկությունների ներկայացումը։ Ֆրանսերենը բնորոշվում է գրության և արտասանության միջև գոյություն ունեցող մի շարք առանձնահատկություններով, լատինատառ գրային համակարգով, քթային ձայնավորներով, կապակցված արտասանությամբ և բառային շեշտադրության յուրահատուկ դրսևորումներով։ Այս առանձնահատկությունների ճանաչումը կարևոր նախապայման է ճիշտ ընթերցանության և բանավոր հաղորդակցության համար։ Աշխատության առանցքային ուղղություններից է ձևաբանությունը, որի շրջանակում ուսումնասիրվում են ֆրանսերենի խոսքի մասերը, դրանց քերականական հատկանիշներն ու կիրառության կանոնները։ Գոյականների սեռի և թվի կարգերը, որոշյալ և անորոշ հոդերի գործածությունը, ածականների համաձայնեցումը գոյականների հետ, դերանունների տարբեր տեսակները և թվականների կիրառությունը կազմում են լեզվի քերականական համակարգի կարևոր բաղադրիչները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի բայի ուսումնասիրությունը, քանի որ ֆրանսերենի բայական համակարգն առանձնանում է խոնարհման բազմազան ձևերով, ժամանակների և եղանակների հարուստ համակարգով։ Բայերի կանոնավոր և անկանոն ձևերի, դեմքի ու թվի, ժամանակների, հրամայական և ենթադրական եղանակների, ինչպես նաև օժանդակ բայերի կիրառության իմացությունը կարևոր է գրագետ խոսք կազմելու համար։ Բայական ձևերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս արտահայտելու գործողության ժամանակային հարաբերությունները, ընթացքը, պայմանականությունն ու խոսողի վերաբերմունքը։ Աշխատության մյուս կարևոր բաժիններից է շարահյուսությունը, որը վերաբերում է բառերի կապակցման, բառակապակցությունների և նախադասությունների կառուցման օրինաչափություններին։ Ֆրանսերենում բառերի դասավորությունը, ենթակայի և ստորոգյալի հարաբերությունը, լրացումների կիրառությունը, հարցական և ժխտական կառույցների ձևավորումը կարևոր նշանակություն ունեն մտքի հստակ արտահայտման համար։ Շարահյուսական կանոնների յուրացումը նպաստում է ինչպես գրավոր խոսքի ճիշտ կառուցմանը, այնպես էլ ֆրանսերեն տեքստերի ընկալմանն ու թարգմանությանը։ Աշխատության կրթական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ քերականական գիտելիքները ներկայացվում են որպես լեզվի գործնական տիրապետման հիմք։ Ֆրանսերենի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հաղորդակցվելու եվրոպական մշակութային միջավայրի հետ, ծանոթանալու ֆրանսալեզու գրականությանը, փիլիսոփայությանը, պատմությանը և գիտական մտքին։ Ֆրանսերենը հատկապես կարևոր տեղ է զբաղեցրել եվրոպական դիվանագիտության, կրթության, գրականության և հասարակական կյանքի պատմության մեջ։ Այն երկար ժամանակ ծառայել է որպես միջազգային հաղորդակցության և մտավոր փոխանակման կարևոր լեզու, իսկ ֆրանսիական լուսավորական գաղափարները մեծ ազդեցություն են ունեցել եվրոպական և համաշխարհային հասարակական մտքի զարգացման վրա։ Այս առումով ֆրանսերենի քերականության ուսումնասիրությունը ոչ միայն լեզվական գիտելիքների ձեռքբերման միջոց է, այլև եվրոպական մշակութային ժառանգության ճանաչման ճանապարհ։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է օտար լեզուների դասավանդման համառոտ քերականական ձեռնարկների ավանդույթին։ Նման աշխատություններին բնորոշ է լեզվական նյութի տրամաբանական դասակարգումը, քերականական կանոնների բացատրությունը և լեզվի կառուցվածքային առանձնահատկությունների հաջորդական ներկայացումը։ Քերականական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս լեզուն ուսումնասիրելու գիտակցված եղանակով՝ ճանաչելով բառերի ձևափոխության և նախադասությունների կազմության սկզբունքները։ Այսպիսի ձեռնարկները կարևոր նշանակություն են ունեցել լեզվի ինքնուրույն ուսումնասիրման, թարգմանական կարողությունների զարգացման և օտար լեզուների ուսուցման մեթոդական հիմքերի ձևավորման գործում։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը նշանակալի տեղ ունի XIX դարի սկզբի հայ կրթական, բանասիրական և տպագրական կյանքի պատմության մեջ։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը մեծ դեր է կատարել հայերեն ուսումնական գրականության ստեղծման, եվրոպական գիտական ու մշակութային նվաճումների տարածման և հայ ընթերցողին օտար լեզուներ ուսուցանելու գործում։ Միաբանության կրթական ծրագրերում կարևոր տեղ էին զբաղեցնում եվրոպական դասական լեզուներն ու ժամանակակից լեզուները, քանի որ դրանց իմացությունը հնարավորություն էր տալիս հաղորդակցվելու եվրոպական գիտական և գրական ժառանգության հետ։ Ֆրանսերենի քերականության հայերեն ներկայացումը նպաստում էր լեզվական գիտելիքների տարածմանը, հայերեն մասնագիտական տերմինաբանության հարստացմանը և եվրոպական կրթական ավանդույթների ներմուծմանը հայ իրականություն։ Մխիթարյանների գործունեության կարևոր առանձնահատկություններից էր ազգային կրթության զարգացումը համաշխարհային գիտության ու մշակույթի նվաճումների յուրացման հետ համատեղելը։ Այս հրատարակությունը հենց այդ մտավոր և մշակութային ուղղվածության արտահայտություններից է։ Այն արժեքավոր է հայերեն ֆրանսագիտական գրականության, օտար լեզուների դասավանդման պատմության, հայ մանկավարժական մտքի և Մխիթարյան միաբանության գիտակրթական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, ֆրանսագետների, հայագետների, պատմաբանների, մանկավարժների, թարգմանիչների և XIX դարի հայ կրթական ու տպագրական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես հայերենով ֆրանսերենի ուսուցման վաղ շրջանի կարևոր հրատարակություն։

Technology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի բազմամետաղային հանքանյութերից գունավոր մետաղների և երկաթի կորզման հիդրոմետալուրգիական գործընթացների տեսական և տեխնոլոգիական հիմունքների մշակմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են հանքաքարերի կազմը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանցից մետաղների արդյունահանման ֆիզիկաքիմիական մեխանիզմները։ Աշխատությունում ներկայացվում են հիդրոմետալուրգիայի հիմնական փուլերը՝ լվացման (լիչինգ), լուծույթների մաքրման, մետաղների կուտակման և վերականգնման գործընթացները, ինչպես նաև դրանց արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բազմամետաղային հանքավայրերի առանձնահատկություններին և դրանց արդյունաբերական վերամշակման հնարավորություններին՝ հաշվի առնելով հումքի բարդ կազմը և արժեքավոր տարրերի համատեղ առկայությունը։ Վերլուծվում են մետաղների կորզման նոր տեխնոլոգիական մոտեցումները, քիմիական ռեագենտների կիրառման արդյունավետությունը, գործընթացների էներգետիկ և տնտեսական ցուցանիշները, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման ուղիները։ Աշխատությունը նաև առաջարկում է տեխնոլոգիական լուծումներ, որոնք կարող են բարձրացնել մետաղների կորզման տոկոսը և ապահովել հումքի ավելի լիարժեք օգտագործում։ Հետազոտությունը կարևոր է լեռնամետալուրգիայի, քիմիական տեխնոլոգիաների, նյութագիտության և արդյունաբերական ինժեներիայի ոլորտների մասնագետների համար՝ նպաստելով Հայաստանի հանքարդյունաբերության գիտական և տեխնոլոգիական զարգացմանը։

Other Subjects

Հայաստանում «նոր գրքերի» մասին ինֆորմացիոն ցանկերը սովորաբար ներկայացվում են որպես մատենագիտական կամ գրադարանային տեղեկատուներ, որտեղ համակարգված ձևով ամփոփվում են տարբեր հրատարակչությունների նոր լույս տեսած աշխատությունները։ Այդպիսի ցանկերի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, գրադարաններին և հետազոտողներին տրամադրել արագ կողմնորոշվելու հնարավորություն ժամանակակից գրական հոսքերում՝ ընդգրկելով գիտական, գեղարվեստական, ուսումնական և տեղեկատու բնույթի հրատարակություններ։ Օրինակ՝ Հայաստանում ակտիվորեն գործում են պարբերական «Նոր գիրք» նախագծերը, որտեղ յուրաքանչյուր շաբաթ կամ ամիս ներկայացվում են նոր հրատարակություններ տարբեր ոլորտներից՝ գրականություն, պատմություն, հասարակագիտություն, արվեստ և գիտություն, ինչը թույլ է տալիս հետևել հրատարակչական գործընթացների ընթացիկ զարգացումներին և գրքային շուկայի միտումներին ։ Բացի այդ, մատենագիտական ցանկերի ավելի մասնագիտական ձևաչափերը, որոնք պատրաստվում են գրադարանային և գիտական հաստատությունների կողմից, ընդգրկում են նաև գրքերի ամբողջական տվյալներ՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակության վայր, տարեթիվ և թեմատիկ դասակարգում, ինչը նպաստում է գիտական տեղեկատվության համակարգմանն ու որոնելիության բարձրացմանը ։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր ունեն ազգային գրադարանային համակարգում՝ ապահովելով նոր գրականության մատչելիությունը և աջակցելով կրթական ու գիտական գործընթացներին, ինչպես նաև նպաստելով ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը Հայաստանում։

Political Science

Աշխատությունը նվիրված է 1851-1876 թվականներին քրիստոնեական սրբավայրերի նկատմամբ իրավունքների և ազդեցության շուրջ ծավալված միջազգային քաղաքական ու եկեղեցական հակասությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Երուսաղեմի հայոց պատրիարքության դերակատարությանը։ Ներկայացվում է XIX դարի երկրորդ կեսի պատմաքաղաքական միջավայրը, երբ Երուսաղեմի և Սուրբ Երկրի քրիստոնեական սրբավայրերի տնօրինման, օգտագործման և պահպանության հարցերը կարևոր նշանակություն ունեին տարբեր քրիստոնեական համայնքների և նրանց աջակցող պետությունների համար։ Վերլուծվում են կրոնական համայնքների միջև ձևավորված հարաբերությունները, սրբավայրերի նկատմամբ ավանդական իրավունքների պահպանման խնդիրները և դրանց շուրջ առաջացած վեճերի քաղաքական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական եկեղեցական հաստատությունների դիրքին, Երուսաղեմի հայոց պատրիարքության իրավասություններին, նրա կողմից պահպանվող հոգևոր և պատմական ժառանգությանը, ինչպես նաև այլ եկեղեցիների ու պետական իշխանությունների հետ ունեցած հարաբերություններին։ Քննարկվում է միջազգային քաղաքականության և դիվանագիտական միջամտությունների ազդեցությունը սրբավայրերի շուրջ ձևավորված հարաբերությունների վրա՝ ցույց տալով կրոնական և քաղաքական շահերի փոխկապակցվածությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Օսմանյան կայսրության իշխանությունների քաղաքականությանը, եվրոպական տերությունների հետաքրքրություններին և քրիստոնեական համայնքների միջև իրավունքների ու արտոնությունների պահպանման շուրջ ընթացող գործընթացներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ Երուսաղեմի հայկական ներկայության պատմական նշանակությունը, պատրիարքության գործունեությունը և նրա մասնակցությունը Սուրբ Երկրի քրիստոնեական ժառանգության պահպանման գործընթացներին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, հայագետների, եկեղեցու պատմության և միջազգային հարաբերությունների հետազոտողների, դասախոսների ու ուսանողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Վասպուրականի տարածքի խոսվածքներում քմային ձայնավորների ուսումնասիրությանը՝ համադրելով համաժամանակյա և տարաժամանակյա վերլուծության մեթոդները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տվյալ տարածքի բարբառային համակարգում քմային ձայնավորների հնչյունական և հնչույթաբանական առանձնահատկությունները, դրանց տարածվածությունը, գործառույթները և պատմական զարգացման օրինաչափությունները։ Համաժամանակյա քննության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել քմային ձայնավորների արտասանական առանձնահատկությունները, դրանց հնչյունական դիրքը, տարբերակները, բաշխումը և փոխհարաբերությունները տվյալ խոսվածքների մյուս ձայնավորների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դիրքերին, որտեղ քմայնությունը կարող է պայմանավորված լինել հարակից բաղաձայնների ազդեցությամբ, վանկի կառուցվածքով, շեշտով կամ այլ հնչյունական գործոններով։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև քմային ձայնավորների հակադրությունների և դրանց գործառական նշանակության վերլուծություն՝ պարզելու համար, թե տվյալ առանձնահատկությունը երբ է հանդես գալիս որպես հնչյունաբանական տարբերակիչ հատկանիշ, իսկ երբ՝ որպես դիրքային կամ պայմանավորված հնչյունական երևույթ։ Տարաժամանակյա քննությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել քմային ձայնավորների ձևավորումն ու փոփոխությունները պատմական զարգացման ընթացքում և դրանք կապել հայերենի բարբառային համակարգի ընդհանուր փոփոխությունների հետ։ Այս համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել հին և նոր լեզվական վիճակների միջև առկա հարաբերությունները, հնչյունական տեղաշարժերը, ձայնավորների փոխակերպումները և հարակից բարբառների հետ ունեցած ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև Վասպուրականի տարածքի տարբեր բնակավայրերի խոսվածքների համեմատությունը, քանի որ աշխարհագրական և պատմական պայմանները կարող են հանգեցնել նույն հնչյունական երևույթի տարբեր դրսևորումների։ Աշխատությունը կարող է հիմնվել բարբառային նյութի, բանավոր խոսքի նմուշների, գրավոր աղբյուրների և նախորդ լեզվաբանական ուսումնասիրությունների վրա՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել ուսումնասիրվող հնչյունական համակարգի մասին։ Քմային ձայնավորների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն տվյալ տարածքի բարբառների նկարագրության, այլև հայերենի պատմական հնչյունաբանության և բարբառների փոխհարաբերությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել նաև այն հարցի պարզաբանմանը, թե ինչպիսի տեղ է զբաղեցնում Վասպուրականի տարածքի լեզվական նյութը հայերենի բարբառային բազմազանության ընդհանուր համակարգում և ինչ պատմալեզվաբանական տեղեկություններ կարելի է ստանալ դրա հնչյունական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայ բարբառագիտությամբ, պատմական լեզվաբանությամբ, հնչյունաբանությամբ և հայերենի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է Վասպուրականի տարածքի քմային ձայնավորների ներկա լեզվական վիճակի նկարագրությունը և դրանց պատմական զարգացման քննությունը՝ բացահայտելով դրանց հնչյունական կառուցվածքը, տարածքային տարբերակները, գործառական առանձնահատկությունները և հայերենի բարբառային համակարգում ունեցած նշանակությունը։

Religion

Այս գիրքը Հայ Առաքելական Սուրբ եկեղեցու ծիսական գրականության կարևոր տեսակներից է և նախատեսված է եկեղեցական ժամերգությունների ու օրվա տարբեր ժամերին կատարվող աղոթական արարողությունների կազմակերպման համար։ Ժամագիրքը ներառում է եկեղեցական կանոնակարգով սահմանված աղոթքներ, օրհնություններ, սաղմոսներ, շարականներ և այլ ծիսական բնագրեր, որոնք օգտագործվում են ամենօրյա ժամերգությունների ընթացքում։ Դրանց միջոցով արտահայտվում են քրիստոնեական հավատքի հիմնարար գաղափարները, Աստծուն ուղղված փառաբանությունը, ապաշխարությունը, գոհաբանությունը և հոգևոր առաջնորդություն հայցելու ավանդույթը։ Հայ եկեղեցական ժամերգությունը ձևավորվել է դարերի ընթացքում՝ միավորելով աստվածաշնչյան ընթերցումները, աղոթական տեքստերը, շարականային երաժշտությունը և եկեղեցական տարվա տոներին ու հիշատակի օրերին համապատասխան արարողակարգերը։ Ժամագիրքը կարևոր դեր ունի այդ ավանդույթի պահպանման և փոխանցման գործում՝ սահմանելով աղոթքների ու ծիսական գործողությունների հերթականությունը և ապահովելով եկեղեցական պաշտամունքի շարունակականությունը։ Այն գործածվում է հոգևորականների կողմից՝ ժամերգությունները պատշաճ կերպով կատարելու համար, ինչպես նաև ծառայում է եկեղեցական կյանքի և ծիսական ժառանգության ուսումնասիրմանը։ Գրքի բովանդակությունը կապված է Հայ Առաքելական եկեղեցու աստվածաբանական մտածողության, հոգևոր լեզվի և աղոթական մշակույթի հետ։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայ եկեղեցական գրականության կառուցվածքը, աղոթքների լեզվական ու գրական առանձնահատկությունները և պաշտամունքային ավանդույթի զարգացման ընթացքը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ եկեղեցու պատմությամբ, ծիսագիտությամբ, շարականագիտությամբ և հայ հոգևոր մշակույթով հետաքրքրվողների համար։ Այն նաև արժեքավոր է հայ գրքի պատմության տեսանկյունից՝ որպես ծիսական գրականության տարածման, եկեղեցական արարողությունների միասնականացման և հայերեն հոգևոր ժառանգության պահպանման օրինակ։