Կաղանդչեք կամ գրական փշրանքներ, մաս Ա

History

Գիրքը նվիրված է Պողոս բեյ Տատյանի անձին և նրա դարձի պատմությանը՝ անդրադառնալով օսմանյան արքունիքում բարձր պաշտոն զբաղեցրած հայ գործչի կյանքին ու հասարակական դիրքին։ Վերնագրում նրան ներկայացնող պատվանուններն ու պաշտոնական բնորոշումները վկայում են այն հեղինակության և ազդեցության մասին, որոնք կապված էին նրա անվան հետ։ Ստեղծագործության կենտրոնական թեման դարձի գաղափարն է, որը կարող է դիտարկվել ինչպես անհատի անձնական և հոգևոր կյանքի փոփոխության, այնպես էլ հասարակական միջավայրում նրա ինքնության ու դիրքորոշումների վերաիմաստավորման տեսանկյունից։ Պատմական և կենսագրական նյութի միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում պատկերացում կազմելու Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի նշանավոր ներկայացուցիչների, օսմանյան պետական համակարգում նրանց զբաղեցրած դիրքերի և արքունիքի հետ ունեցած հարաբերությունների մասին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև որպես ժամանակաշրջանի հասարակական մտածողության, կրոնական պատկերացումների և անձնական ընտրության շուրջ ձևավորված վերաբերմունքների արտահայտություն։ Այն կարող է օգտակար լինել Պողոս բեյ Տատյանի կենսագրությամբ, օսմանյան շրջանի հայ նշանավոր գործիչներով և Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։

Culture

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Բիշապուր քաղաքի գեղարվեստական ժառանգության կրոնական սիմվոլիկայի վերլուծությանը՝ Սասանյան մշակութային համատեքստի համադրությամբ՝ դիտարկելով այն որպես հնագույն Իրանի պետական գաղափարախոսության և պատկերային համակարգի կարևոր արտահայտություն։ Վերլուծության մեջ ընդգծվում է, որ Բիշապուրի հուշարձանային համալիրները, ռելիեֆները և ճարտարապետական ձևերը արտացոլում են զրադաշտական հավատալիքների, թագավորական իշխանության գաղափարների և աստվածային լեգիտիմության պատկերային ներկայացումները, որոնք բնորոշ էին Սասանյան քաղաքակրթությանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն սիմվոլիկ պատկերներին, որոնք կապված են կրակի պաշտամունքի, արքայական իշխանության սրբացման և հաղթանակի գաղափարների հետ՝ արտահայտված քարե ռելիեֆներում և դեկորատիվ կոմպոզիցիաներում։ Աշխատությունում համադրվում են Բիշապուրի նյութական մշակույթի տվյալները Սասանյան արվեստի ավելի լայն օրինակների հետ՝ բացահայտելով ընդհանուր ոճական և գաղափարական զուգահեռներ, որոնք ընդգծում են կայսրության մշակութային միասնականությունը։ Միաժամանակ քննարկվում է հելլենիստական և տեղական իրանական ավանդույթների փոխազդեցությունը, որը ձևավորել է Բիշապուրի արվեստի յուրահատուկ պատկերային լեզուն։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ Բիշապուրի գեղարվեստական ժառանգությունը կարևոր աղբյուր է Սասանյան դարաշրջանի կրոնական գաղափարախոսության և քաղաքական սիմվոլիկայի ուսումնասիրության համար։

History

Այս աշխատության գլխավոր առանձնահատկություններից մեկն այն է, որ հեղինակը չի սահմանափակվում միայն հայոց ներքին պատմությամբ՝ թագավորություններով, պատերազմներով կամ դինաստիաներով։ Փոխարենը, նա ցույց է տալիս, թե ինչպես են համաշխարհային խոշոր իրադարձությունները՝ կայսրությունների վերելքն ու անկումը, միգրացիոն շարժումները, տնտեսական և մշակութային փոխազդեցությունները, ազդել հայ ժողովրդի ձևավորման, զարգացման և ինքնության պահպանման վրա։ Այս մոտեցումը գիրքը դարձնում է ոչ միայն ազգային պատմության ուսումնասիրություն, այլև համաշխարհային պատմության մեջ հայերի տեղն ու դերը հասկանալու փորձ։ Աճառյանը մեծ ուշադրություն է դարձնում հայ ժողովրդի ծագման հարցերին՝ անդրադառնալով հին աղբյուրներին, լեզվաբանական տվյալներին և տարբեր գիտական տեսություններին։ Նա փորձում է բացատրել, թե ինչպես են հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի մեջ տեղավորվում հայերենը և հայերը, և ինչ կապեր ունեն հարակից ժողովուրդների հետ։ Այս հատվածներում զգացվում է հեղինակի մասնագիտական խորությունը, քանի որ պատմական փաստերը հաճախ ամրապնդվում են լեզվաբանական վերլուծություններով։ Գրքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև մշակույթի և հոգևոր կյանքի զարգացումը։ Աճառյանը չի դիտարկում պատմությունը միայն որպես քաղաքական իրադարձությունների շարք, այլ նաև որպես մշակութային շարունակականություն՝ գրականության, կրոնի, սովորույթների և լեզվի միջոցով։ Նա ցույց է տալիս, թե ինչպես են արտաքին ազդեցությունները՝ պարսկական, հելլենիստական, հռոմեական, բյուզանդական և արաբական, ներգործել հայկական մշակույթի վրա՝ միաժամանակ չվերացնելով դրա ինքնատիպությունը։ Հատկանշական է նաև, որ հեղինակը փորձում է խուսափել չափազանց ռոմանտիկ կամ միայն հայրենասիրական նկարագրություններից՝ փոխարենը առաջարկելով ավելի գիտական և համադրական մոտեցում։ Նա հաճախ համեմատում է հայկական պատմական զարգացումները այլ ժողովուրդների պատմության հետ՝ ընդգծելով ընդհանրությունները և տարբերությունները։ Այս համեմատական մեթոդը օգնում է ընթերցողին ավելի լավ հասկանալ ոչ միայն հայոց պատմությունը, այլև պատմության ընդհանուր օրինաչափությունները։

Mathematics

Մաթեմատիկական տրամաբանության և տեսական ինֆորմատիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ոչ դասական տրամաբանական համակարգերում արտածումների բարդության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարբեր տրամաբանական հաշիվների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ապացուցման կանոնները և բանաձևերից հետևությունների ստացման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտածումների երկարության, կառուցվածքի և հաշվարկային բարդության գնահատմանը, ինչպես նաև ապացուցումների արդյունավետ ներկայացման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են տարբեր ոչ դասական տրամաբանությունների շրջանակներում կիրառվող արտածման համակարգերը, դրանց փոխհարաբերությունները և ապացուցման գործընթացի բարդության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Քննարկվում են նաև ապացույցների օպտիմալացման, արտածումների կրճատման, տրամաբանական խնդիրների ալգորիթմական լուծման և տարբեր համակարգերի համեմատական գնահատման մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները տրամաբանական արտածումների հաշվարկային բնույթի և ոչ դասական տրամաբանությունների ապացուցողական հնարավորությունների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկական տրամաբանության, ապացույցների տեսության, տեսական ինֆորմատիկայի և հաշվողական բարդության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է հանքավայրերի ստորգետնյա մշակման ժամանակ կիրառվող իջնող շերտերով՝ լցափակմամբ մշակման համակարգի կառուցվածքային տարրերի փոխազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հանքային զանգվածի արդյունահանման ընթացքում համակարգի առանձին տարրերի՝ հանքախորշերի, միջհարկերի, հանքասյուների, լցափակման զանգվածի, հանքափորային ամրակապի և այլ կրող կառուցվածքների փոխադարձ ազդեցությունն է։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է պարզել, թե ինչպես են հանքավայրի զանգվածի բնական լարվածային վիճակը, արդյունահանման հերթականությունը, շերտերի հաջորդական բացումը և լցափակման գործընթացը փոխազդում միմյանց հետ և ինչպես են այդ գործոններն ազդում լեռնային ճնշման դրսևորման, ապարների կայունության ու աշխատանքների անվտանգության վրա։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել մշակման համակարգի երկրամեխանիկական առանձնահատկությունները, կառուցվածքային տարրերի վրա գործող բեռնվածությունները, ապարների դեֆորմացիաները և լարվածությունների վերաբաշխման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լցափակման զանգվածի դերին, քանի որ այն կարող է ոչ միայն լրացնել արդյունահանված տարածությունը, այլև մասնակցել բացվածքների կայունության ապահովմանը, սահմանափակել ապարների տեղաշարժերը և փոխել լեռնային ճնշման բաշխումը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տեսական հաշվարկներ, լաբորատոր կամ բնաիրային դիտարկումներ, մոդելավորում և փորձարարական տվյալների վերլուծություն՝ համակարգի աշխատանքի առավել արդյունավետ և անվտանգ պարամետրերը որոշելու նպատակով։ Կարևոր խնդիր է նաև մշակման տարրերի չափերի, շերտերի բարձրության, արդյունահանման հերթականության և լցափակման հատկությունների օպտիմալացումը, քանի որ դրանց ճիշտ ընտրությունը կարող է նվազեցնել ապարների անկայունության և վթարային իրավիճակների առաջացման հավանականությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառվել հանքավայրերի ստորգետնյա մշակման տեխնոլոգիական սխեմաների նախագծման, հանքափորային աշխատանքների անվտանգության բարձրացման և օգտակար հանածոյի արդյունահանման արդյունավետության բարելավման գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես բարդ լեռնաերկրաբանական պայմաններում գտնվող հանքավայրերի համար, որտեղ ապարների լարվածային վիճակի փոփոխությունները և կառուցվածքային տարրերի փոխազդեցությունը կարող են էականորեն ազդել աշխատանքի տեխնիկական և տնտեսական արդյունքների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտել իջնող շերտերով և լցափակմամբ մշակման համակարգի տարրերի փոխադարձ մեխանիկական ազդեցության օրինաչափությունները և դրանց հիման վրա հիմնավորել հանքավայրերի անվտանգ, կայուն ու արդյունավետ ստորգետնյա մշակման տեխնոլոգիական լուծումները։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է հայերեն միջնադարյան նախաբանի ուսումնասիրությանը, որը վերաբերում է սուրբ իշխաններ Բորիսին և Գլեբին՝ հին ռուսական քրիստոնեական ավանդության կարևորագույն սրբերին։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այդ սրբերի մասին պատմող հայերեն գրական վկայությունը, դրա ստեղծման կամ փոխանցման պատմական ու գրական միջավայրը, ինչպես նաև հայ և հին ռուսական մշակույթների միջև ձևավորված միջմշակութային կապերը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննության առնվել բնագրի կառուցվածքը, բովանդակությունը, լեզվական և ոճական առանձնահատկությունները, սրբախոսական մոտիվները, կերպարների ներկայացման եղանակները և քրիստոնեական արժեքների արտահայտությունը։ Բորիսի և Գլեբի պաշտամունքը առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում արևելասլավոնական քրիստոնեական մշակույթում, իսկ նրանց նահատակության պատմությունը ձևավորել է սրբախոսական և պատմագրական բազմաթիվ ստեղծագործությունների հիմքը։ Հայերեն նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես է այդ ավանդույթը հասել հայկական գրական միջավայր և ինչպիսի լեզվական, գեղարվեստական կամ գաղափարական փոփոխությունների է ենթարկվել փոխանցման ընթացքում։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել թարգմանական գործընթացին, աղբյուրագիտական հարցերին և հայերեն բնագրի հնարավոր կապերին այլ լեզուներով պահպանված տարբերակների հետ։ Տեքստաբանական համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու տարբեր խմբագրությունների միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները, վերականգնելու հնարավոր սկզբնաղբյուրները և գնահատելու հայերեն վկայության տեղը տվյալ սրբախոսական ավանդության զարգացման մեջ։ Աշխատությունը կարևոր է նաև հայ միջնադարյան գրականության պատմության տեսանկյունից, քանի որ օտարալեզու քրիստոնեական նյութի հայերեն փոխանցումը վկայում է միջնադարյան մշակույթների միջև ակտիվ գրական և հոգևոր փոխանակման մասին։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել բանասերներին, միջնադարագետներին, գրականագետներին, հայագետներին, սլավոնագետներին, պատմաբաններին, ձեռագրագետներին և հայ-սլավոնական մշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն հատկապես արժեքավոր է նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայկական թարգմանական գրականության, սրբախոսական ժանրի, միջնադարյան քրիստոնեական մշակույթի և տարբեր գրական ավանդույթների փոխազդեցության պատմությամբ։