Откройте для себя другие интересные и полезные материалы
Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материаловДругие предметы
Об армянских надписях в Болгарах
Վոլգա Բուլղարիայի մայրաքաղաք Բոլգար տարածքում հայտնաբերված հայկական արձանագրությունների ուսումնասիրությունը կարևոր աղբյուր է միջնադարյան բազմազգ քաղաքային մշակույթի և առևտրային ցանցերի վերականգնման համար։ Հնագիտական պեղումների ընթացքում այստեղ արձանագրվել են տարբեր լեզուներով՝ արաբերեն, հունարեն և հայերեն գրություններով տապանագրեր և վիմագրեր, որոնք վկայում են տարածաշրջանի ինտենսիվ տնտեսական կապերի և բազմաէթնիկ բնակչության գոյության մասին։ Հայկական արձանագրությունները հիմնականում կապված են առևտրական և արհեստավորական համայնքների հետ, որոնք միջնադարում ներգրավված էին Մետաքսի ճանապարհի հյուսիսային ճյուղերի առևտրում։ Դրանք պարունակում են ինչպես կրոնական բովանդակությամբ հիշատակումներ, այնպես էլ անձնանուններ և ծագման վերաբերյալ տեղեկություններ, ինչը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հայկական սփյուռքի շարժունակությունը և տնտեսական դերակատարությունը Վոլգա տարածաշրջանում։ Աշխատությունները, որոնք անդրադառնում են այս արձանագրություններին, ընդգծում են նաև Բոլգարի բազմամշակութային բնույթը՝ որպես կարևոր առևտրային և վարչական կենտրոն Հորդայի ժամանակաշրջանում։ Ընդհանուր առմամբ, այս վիմագրական նյութը արժեքավոր է ինչպես հայագիտության, այնպես էլ Եվրասիայի միջնադարյան պատմության ուսումնասիրության համար։
Обновлено. 2026-09-10География
Գետի մակընթացային դելտայում ջրի հանքայնության որոշումը դիսպերսիոն մեթոդով
Աշխատությունը նվիրված է գետերի մակընթացային դելտաներում ջրի հանքայնության որոշման և գնահատման հիմնախնդիրներին՝ դիսպերսիոն մեթոդի կիրառման միջոցով։ Քննարկվում են գետային և ծովային ջրերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները, մակընթացային շարժումների ազդեցությունը ջրային միջավայրի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վրա, ինչպես նաև ջրի աղայնության և հանքայնության տարածական ու ժամանակային փոփոխությունների օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գետաբերանային շրջաններում քաղցրահամ և աղի ջրերի խառնման գործընթացներին, լուծված հանքային նյութերի տեղափոխմանը և դրանց բաշխման վրա ազդող հիդրոդինամիկական գործոններին։ Ուսումնասիրվում են ջրային հոսքերի արագության, մակընթացության ուժգնության, գետի ջրատարության, ջրի խտության և դելտայի երկրաձևաբանական առանձնահատկությունների ազդեցությունները հանքայնության փոփոխության վրա։ Դիտարկվում են դիսպերսիայի ֆիզիկական հիմքերը, նյութերի տարածման և խառնման մաթեմատիկական նկարագրության սկզբունքները, ինչպես նաև ջրում լուծված աղերի կոնցենտրացիաների հաշվարկման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հիդրոդինամիկական և դիսպերսիոն հավասարումներ, մաթեմատիկական մոդելավորման, թվային հաշվարկների և փորձարարական տվյալների համեմատական վերլուծության մեթոդներ։ Կարևորվում են դիսպերսիայի գործակիցների որոշման, սահմանային և սկզբնական պայմանների ընտրության, հաշվարկային մոդելների ճշգրտության գնահատման և ստացված արդյունքների մեկնաբանման հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում մակընթացային դելտաներում ջրի հանքայնության կանխատեսման հնարավորություններին՝ հաշվի առնելով գետային հոսքի փոփոխությունները, ծովային ջրերի ներթափանցումը և ջրային զանգվածների խառնման ինտենսիվությունը։ Առանձնացվում են ջրի որակի գնահատման, աղային ռեժիմի փոփոխությունների բացահայտման և բնական ջրային համակարգերի էկոլոգիական վիճակի ուսումնասիրության խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է նպաստել գետաբերանային շրջաններում նյութերի տեղափոխման գործընթացների առավել ճշգրիտ նկարագրմանը, ջրի հանքայնության հաշվարկման մեթոդների կատարելագործմանը և հիդրոլոգիական կանխատեսումների հուսալիության բարձրացմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ջրային ռեսուրսների կառավարման, շրջակա միջավայրի մշտադիտարկման, ջրօգտագործման պլանավորման և գետային դելտաների էկոլոգիական ուսումնասիրությունների համար։ Այն օգտակար է հիդրոլոգների, հիդրոֆիզիկոսների, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետների, բնապահպանների, կիրառական մաթեմատիկոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-10-16
История
Հին պատմություն Եգիպտոսի, Կարթագենի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Մարաստանի և Պարսկաստանի, Մակեդոնիայի ու Հունաստանի մասին, հատոր 4
Հին աշխարհի քաղաքակրթությունների պատմության ուսումնասիրությանն ու պատմական գիտելիքների համակարգված ներկայացմանն ուղղված այս ընդարձակ աշխատությունը ներկայացնում է մարդկության պատմության կարևորագույն հին պետությունների, ժողովուրդների և քաղաքակրթական կենտրոնների անցյալը՝ ընդգրկելով Մերձավոր Արևելքի, Հյուսիսային Աֆրիկայի և միջերկրածովյան աշխարհի պատմական զարգացումները։ Շարքի այս հատորը շարունակում է հին ժողովուրդների քաղաքական, հասարակական, մշակութային և քաղաքակրթական պատմության ուսումնասիրությունը՝ ընթերցողին ծանոթացնելով այն պատմական գործընթացներին, որոնց արդյունքում ձևավորվել, հզորացել, փոխազդել և անկում են ապրել հին աշխարհի նշանակալի պետություններն ու մշակութային կենտրոնները։ Աշխատության թեմատիկ ընդգրկումը ներառում է Եգիպտոսի, Կարթագենի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Մարաստանի և Պարսկաստանի, ինչպես նաև Մակեդոնիայի ու Հունաստանի պատմական անցյալը։ Այս քաղաքակրթություններից յուրաքանչյուրը կարևոր դեր է ունեցել համաշխարհային պատմության զարգացման մեջ՝ իր քաղաքական կառավարման համակարգերով, ռազմական կազմակերպվածությամբ, տնտեսական հարաբերություններով, կրոնական պատկերացումներով, գիտական նվաճումներով և մշակութային ժառանգությամբ։ Եգիպտոսի պատմությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հին արևելյան քաղաքակրթությունների ուսումնասիրության մեջ՝ իր հզոր պետական կառույցով, փարավոնական իշխանությամբ, բարդ կրոնական համակարգով, ճարտարապետական հուշարձաններով, գրային մշակույթով և Նեղոսի հովտում ձևավորված տնտեսական ու հասարակական հարաբերություններով։ Եգիպտական քաղաքակրթության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու պետականության վաղ ձևերի, կենտրոնացված կառավարման, կրոնական աշխարհընկալման և մշակութային շարունակականության պատմական առանձնահատկությունները։ Կարթագենի պատմությունը ներկայացնում է հին միջերկրածովյան աշխարհի առևտրական և ծովային հզոր կենտրոններից մեկի զարգացումը, նրա տնտեսական ու քաղաքական ազդեցությունը, գաղութային հարաբերությունները և Հռոմի հետ երկարատև հակամարտությունները։ Կարթագենի օրինակը կարևոր է հին աշխարհի միջազգային հարաբերությունների, առևտրային մրցակցության և Միջերկրական ծովի տարածաշրջանում գերիշխանության համար մղվող պայքարի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Ասորեստանի և Բաբելոնի պատմությունը բացահայտում է Միջագետքի հնագույն քաղաքակրթությունների զարգացման առանձնահատկությունները, պետական իշխանության ամրապնդման գործընթացները, ռազմական նվաճումները, վարչական կազմակերպվածությունը, կրոնական ավանդույթներն ու մշակութային ձեռքբերումները։ Այս պետությունների պատմական ժառանգությունը մեծ նշանակություն ունի հին արևելյան իրավական, գրավոր, գիտական և քաղաքական մշակույթի ձևավորման ուսումնասիրության համար։ Մարաստանի և Պարսկաստանի պատմությունը ներկայացնում է Իրանական բարձրավանդակում ձևավորված պետական կազմավորումների զարգացումը, նրանց քաղաքական վերելքը, կայսերական կառավարման համակարգերի ստեղծումը և հարևան ժողովուրդների հետ հարաբերությունները։ Հատկապես կարևոր է պարսկական պետականության պատմական դերը, քանի որ Աքեմենյան տերության օրոք ձևավորվեց հսկայական տարածքներ ընդգրկող կառավարման համակարգ, որն առանձնանում էր վարչական բաժանմամբ, հաղորդակցության կազմակերպված ուղիներով և բազմազգ բնակչության կառավարման առանձնահատկություններով։ Մակեդոնիայի և Հունաստանի պատմության ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու անտիկ աշխարհի քաղաքական ու մշակութային զարգացման արևմտյան ուղղությունը՝ հունական քաղաք-պետությունների ձևավորումը, հասարակական և քաղաքական հաստատությունների զարգացումը, հունական մշակույթի վերելքը, փիլիսոփայության, գրականության, արվեստի և գիտության նշանակալի նվաճումները, ինչպես նաև Մակեդոնիայի հզորացումը և Ալեքսանդր Մակեդոնացու նվաճումների հետևանքով արևելյան ու արևմտյան մշակույթների փոխազդեցությունը։ Հատորի պատմագիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն հնարավորություն է տալիս հին աշխարհի տարբեր քաղաքակրթությունները դիտարկելու ոչ թե մեկուսացված, այլ փոխկապակցված պատմական միջավայրում՝ բացահայտելով նրանց միջև քաղաքական, տնտեսական, ռազմական և մշակութային հարաբերությունները։ Աշխատության կարևոր գաղափարական ուղղություններից է քաղաքակրթությունների պատմական ժառանգականության և փոխազդեցության արժևորումը։ Հին պետությունների վերելքն ու անկումը ներկայացվում են որպես մարդկային հասարակության զարգացման ընդհանուր գործընթացի բաղադրիչներ, որոնց ուսումնասիրությունը նպաստում է պետականության, իշխանության, հասարակական կազմակերպման և մշակութային առաջընթացի պատմական օրինաչափությունների ընկալմանը։ Պատմական նյութի լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ծանոթանալու տարբեր ժողովուրդների ինքնատիպությանը, նրանց ստեղծած մշակութային արժեքներին և համաշխարհային պատմության մեջ ունեցած ներդրմանը։ Գրական և մեթոդաբանական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմական-բացատրական արձակի ավանդույթին, որտեղ կարևոր նշանակություն ունեն պատմական փաստերի հաջորդական ներկայացումը, իրադարձությունների ժամանակագրական դիտարկումը, ժողովուրդների և պետությունների համեմատական ուսումնասիրությունը և պատմական զարգացումների պատճառահետևանքային կապերի բացահայտումը։ Պատմական գիտելիքների նման համակարգված շարադրանքը կարևոր նշանակություն ուներ նաև 19-րդ դարի հայ կրթական և մտավոր կյանքի համար, երբ համաշխարհային պատմության ուսումնասիրությունը դիտարկվում էր որպես ընդհանուր կրթության, պատմական մտածողության և լուսավորական աշխարհայացքի ձևավորման անհրաժեշտ պայման։ Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության պատմագիտական և կրթական գործունեության համատեքստում այս հրատարակությունը ներկայացնում է հայերենով համաշխարհային պատմության գիտելիքների տարածման և հին քաղաքակրթությունների ժառանգությունը հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելու կարևոր ուղղությունը։ Այն արժեքավոր է հին աշխարհի պատմությամբ, արևելագիտությամբ, անտիկ քաղաքակրթություններով, պատմական աշխարհագրությամբ և պատմագրության զարգացմամբ հետաքրքրվողների համար։ Աշխատությունն ունի նաև կարևոր կրթական ու ճանաչողական նշանակություն, քանի որ նպաստում է համաշխարհային պատմության լայն համայնապատկերի ձևավորմանը, տարբեր ժողովուրդների պատմական փորձի համեմատական ընկալմանը և մարդկության մշակութային ժառանգության բազմազանության գնահատմանը։
Обновлено. 2026-11-12
Математика
Построение прикладных моделей статических состояний микрополярных упругих ортотропных стержней и их сравнительный анализ
Աշխատությունը նվիրված է միկրոպոլյար առաձգական օրթոտրոպ ձողերի ստատիկ վիճակների կիրառական մոդելների կառուցման և դրանց համեմատական վերլուծության խնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ժամանակակից կառուցվածքային մեխանիկայի տեսական հիմքերը։ Վերլուծվում են միկրոպոլյար միջավայրերի առանձնահատկությունները, ներքին մոմենտների և պտտական դեֆորմացիաների ազդեցությունը լարվածային-դեֆորմացիոն վիճակների վրա, ինչպես նաև օրթոտրոպ նյութերի անիզոտրոպ հատկությունների դերը մեխանիկական վարքագծում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր սահմանային պայմանների դեպքում ստատիկ հավասարակշռության մոդելավորմանը, հաշվարկային մեթոդների կիրառմանը և ստացված արդյունքների ճշգրտության գնահատմանը։ Ուսումնասիրությունը նաև իրականացնում է տարբեր մոդելների համեմատական վերլուծություն՝ գնահատելով դասական և միկրոպոլյար տեսությունների միջև տարբերությունները և դրանց կիրառելիությունը ինժեներական խնդիրներում։ Աշխատությունը ներկայացնում է տեսական արդյունքներ և թվային մոտեցումներ, որոնք կարող են օգտագործվել նոր սերնդի թեթև և բարձր դիմացկուն կառուցվածքների նախագծման մեջ։
Обновлено. 2026-09-16
Другие предметы
Նոր գրքեր: Տեխնիկա: (Ինֆորմացիոն ցանկ)= Новые книги: Техника (1988, Апрель, №4-5)
Այս տեղեկատվական ցանկը ներկայացնում է «Նոր գրքեր․ Տեխնիկա» բաժնի շրջանակներում հավաքագրված հրատարակությունների համառոտ մատենագիտական ցուցակը, որը նպատակ ունի տեղեկացնել տեխնիկական ոլորտի նորագույն գրականության մասին և հեշտացնել ընթերցողների, հետազոտողների ու մասնագետների կողմնորոշումը ժամանակակից տեխնիկական գրքերի շուկայում և գրադարանային ֆոնդերում։ Ցանկում սովորաբար ընդգրկվում են տարբեր ենթաբաժինների հրատարակություններ՝ ինժեներական գիտություններ, մեքենաշինություն, էլեկտրոնիկա, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, էներգետիկա, շինարարություն և այլ կիրառական տեխնիկական ուղղություններ, որոնք արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանում գիտատեխնիկական առաջընթացի հիմնական միտումները։ Նման ինֆորմացիոն ցուցակները ունեն ոչ միայն գրադարանային հաշվառման և տեղեկատվության տարածման գործառույթ, այլ նաև կարևոր դեր են խաղում գիտական հաղորդակցության մեջ՝ թույլ տալով մասնագետներին արագ ծանոթանալ նոր լույս տեսած մասնագիտական գրականությանը, գնահատել դրա արդիականությունը և կիրառելիությունը իրենց աշխատանքներում։
Обновлено. 2026-11-02
Технология
Օբյեկտները հեռավերլուծող դյուրակիր ֆոտոսպեկտրաչափի մշակումը
Աշխատությունը նվիրված է օբյեկտների հեռավերլուծության համար նախատեսված դյուրակիր ֆոտոսպեկտրաչափի մշակման, կառուցվածքային լուծումների և չափագիտական հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է լուսային ճառագայթման սպեկտրային բնութագրերի հեռահար չափման համար ստեղծել շարժական և գործնական կիրառության համար հարմար սարք, որը հնարավորություն կտա ուսումնասիրվող օբյեկտների հատկությունների մասին տեղեկատվություն ստանալ առանց դրանց անմիջական շփման կամ նմուշառման։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են ֆոտոսպեկտրաչափական չափումների տեսական հիմքերը, օպտիկական համակարգի կառուցման սկզբունքները, ճառագայթման ընդունման և գրանցման մեթոդները, ինչպես նաև սարքի հիմնական հանգույցների փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դյուրակիր սարքի նախագծման առանձնահատկություններին՝ չափերի, էներգասպառման, շարժունակության, չափումների արագության և աշխատանքի հուսալիության համադրմանը։ Ուսումնասիրվում են հեռավորությունից կատարվող սպեկտրային չափումների ժամանակ առաջացող ազդանշանային և արտաքին միջավայրի ազդեցությունները, չափումների ճշգրտության ապահովման, ազդանշանի մշակման և ստացված տվյալների մեկնաբանման խնդիրները։ Աշխատության շրջանակում ներկայացվում են սարքի նախագծման և փորձնական գնահատման մոտեցումները, դրա օպտիկական և էլեկտրոնային բաղադրիչների ընտրության սկզբունքները, ինչպես նաև չափման արդյունքների մշակման հնարավոր եղանակները։ Հետազոտությունը կարևոր է այն կիրառությունների համար, որտեղ անհրաժեշտ է արագ և ոչ կոնտակտային եղանակով որոշել կամ գնահատել օբյեկտների ֆիզիկական և քիմիական բնութագրերը։ Դյուրակիր ֆոտոսպեկտրաչափական համակարգերի կիրառման հնարավոր ոլորտները կարող են ներառել շրջակա միջավայրի մշտադիտարկումը, գյուղատնտեսությունը, արդյունաբերական վերահսկողությունը, նյութերի հետազոտությունը և հեռահար ախտորոշման տարբեր խնդիրներ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել օպտիկայի, էլեկտրոնիկայի, չափագիտության, սպեկտրաչափության, սարքաշինության և տեղեկատվական չափիչ համակարգերի ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին, ինժեներներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։
Обновлено. 2026-09-08