Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Philosophy

    XIX դարի 40-60-ական թվականների հայ լուսավորական փիլիսոփայությունը

    Փիլիսոփայական, պատմագիտական և մշակութաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XIX դարի 40–60-ական թվականների հայ լուսավորական փիլիսոփայության ձևավորման, զարգացման և գաղափարական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի հայ հասարակական մտքի պատմական նախադրյալները, ազգային լուսավորական շարժման հիմնական ուղղությունները և եվրոպական ու ռուսական փիլիսոփայական գաղափարների ազդեցությունը հայ մտավորական միջավայրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բանականության, գիտության, կրթության, ազատության, հասարակական առաջընթացի և մարդու բարոյական կատարելագործման վերաբերյալ լուսավորական պատկերացումներին։ Վերլուծվում են հայ լուսավորական մտածողների փիլիսոփայական հայացքները, հասարակության վերափոխման վերաբերյալ նրանց մոտեցումները և ազգային ինքնագիտակցության զարգացման հետ կապված գաղափարական հիմնախնդիրները։ Քննարկվում են աշխարհիկ կրթության տարածման, գիտական աշխարհայացքի ձևավորման, ավանդական մտածողության վերաիմաստավորման և հասարակական հարաբերությունների բարեփոխման գաղափարները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Միքայել Նալբանդյանի, Ստեփանոս Նազարյանցի և ժամանակաշրջանի այլ հայ մտավորականների փիլիսոփայական ու հասարակական հայացքները՝ դրանց ընդհանրությունների և տարբերությունների համեմատական վերլուծությամբ։ Անդրադարձ է կատարվում փիլիսոփայական մտքի և ազգային գրականության, հրապարակախոսության, կրթական գործունեության ու հասարակական շարժումների փոխկապակցվածությանը։ Կարևորվում է ազատամտության, անհատի իրավունքների, ազգային մշակույթի զարգացման և հասարակական արդիականացման գաղափարների տեղը հայ լուսավորական մտածողության համակարգում։ Աշխատանքը կարող է նպաստել XIX դարի հայ փիլիսոփայության զարգացման օրինաչափությունների բացահայտմանը, լուսավորական գաղափարների պատմական նշանակության գնահատմանը և հայ հասարակական մտքի զարգացման փուլերի համակարգմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ փիլիսոփայության պատմության, գաղափարների պատմության, հայագիտության, մշակութաբանության և XIX դարի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-10-10
    XIX դարի 40-60-ական թվականների հայ լուսավորական փիլիսոփայությունը
    Online

    Culture

    Բիշապուր քաղաքի գեղարվեստական ժառանգության կրոնական սիմվոլիկան Սասանյան զուգահեռներով

    Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Բիշապուր քաղաքի գեղարվեստական ժառանգության կրոնական սիմվոլիկայի վերլուծությանը՝ Սասանյան մշակութային համատեքստի համադրությամբ՝ դիտարկելով այն որպես հնագույն Իրանի պետական գաղափարախոսության և պատկերային համակարգի կարևոր արտահայտություն։ Վերլուծության մեջ ընդգծվում է, որ Բիշապուրի հուշարձանային համալիրները, ռելիեֆները և ճարտարապետական ձևերը արտացոլում են զրադաշտական հավատալիքների, թագավորական իշխանության գաղափարների և աստվածային լեգիտիմության պատկերային ներկայացումները, որոնք բնորոշ էին Սասանյան քաղաքակրթությանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն սիմվոլիկ պատկերներին, որոնք կապված են կրակի պաշտամունքի, արքայական իշխանության սրբացման և հաղթանակի գաղափարների հետ՝ արտահայտված քարե ռելիեֆներում և դեկորատիվ կոմպոզիցիաներում։ Աշխատությունում համադրվում են Բիշապուրի նյութական մշակույթի տվյալները Սասանյան արվեստի ավելի լայն օրինակների հետ՝ բացահայտելով ընդհանուր ոճական և գաղափարական զուգահեռներ, որոնք ընդգծում են կայսրության մշակութային միասնականությունը։ Միաժամանակ քննարկվում է հելլենիստական և տեղական իրանական ավանդույթների փոխազդեցությունը, որը ձևավորել է Բիշապուրի արվեստի յուրահատուկ պատկերային լեզուն։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ Բիշապուրի գեղարվեստական ժառանգությունը կարևոր աղբյուր է Սասանյան դարաշրջանի կրոնական գաղափարախոսության և քաղաքական սիմվոլիկայի ուսումնասիրության համար։

    Updated: 2026-09-20
    Բիշապուր քաղաքի գեղարվեստական ժառանգության կրոնական սիմվոլիկան Սասանյան զուգահեռներով
    Online

    Linguistics

    Արաբերենի ազդեցության դրսևորումները Անտիոքի հայերեն խոսվածքում

    Աշխատությունը նվիրված է արաբերենի և Անտիոքի հայերեն խոսվածքների երկարատև լեզվական շփման հետևանքով առաջացած ազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական փոփոխություններն են, որոնք ձևավորվել են արաբական լեզվամշակութային միջավայրում գոյատևած հայ համայնքների խոսքում։ Անտիոքի հայերեն խոսվածքները դարեր շարունակ գտնվել են արաբերենի հետ անմիջական շփման պայմաններում, ինչի հետևանքով դրանց բառապաշարում, հնչյունական համակարգում և լեզվական այլ մակարդակներում առաջացել են արաբերենից փոխառված կամ արաբերենի ազդեցությամբ ձևավորված միավորներ։ Նման ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Անտիոքի հայերեն խոսվածքների արաբական ազդեցությունը միայն բառերի մեխանիկական փոխառությամբ չի սահմանափակվում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննվել արաբերենից անցած բառերի հնչյունական, ձևաբանական, իմաստային և գործառական փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանց հարմարեցումը հայերենի տվյալ խոսվածքների ներքին օրինաչափություններին։ Գիտական ուսումնասիրություններում նշվում է, որ Անտիոքի հայերեն բարբառախմբի արաբական փոխառությունների մի մասը չի հակասում հայերեն խոսվածքների հնչյունական օրենքներին, իսկ որոշ փոխառություններ ենթարկվել են դրանց ազդեցությանը։ Միաժամանակ որոշ բառերում նկատվող հնչյունական առանձնահատկությունները կարող են վկայել միջնորդավորված փոխառության մասին, երբ արաբերեն ծագում ունեցող բառը հայերեն է անցել մեկ այլ լեզվի, օրինակ՝ թուրքերենի միջնորդությամբ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է արաբական փոխառությունների բառապաշարային քննությունը։ Կարող են առանձնացվել կենցաղային կյանքի, սննդի, հագուստի, արհեստների, առևտրի, հասարակական հարաբերությունների, բնության, վարչական կյանքի և այլ ոլորտների բառեր, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում ներթափանցել են խոսվածք։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն հանգամանքին, թե փոխառված բառերը պահպանե՞լ են իրենց սկզբնական իմաստը, թե՞ հայերեն խոսվածքում ձեռք են բերել նոր կամ լրացուցիչ նշանակություններ։ Այս գործընթացը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն լեզվական փոխազդեցությունը, այլև այն հասարակական ու մշակութային միջավայրը, որում տեղի է ունեցել փոխառությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև արաբերեն բառերի հայերենացման ձևերը։ Փոխառված միավորները կարող են հնչյունականորեն համապատասխանեցվել Անտիոքի հայերեն խոսվածքի առանձնահատկություններին, ենթարկվել հայերենի քերականական կանոններին և ստանալ հայերեն բառափոխական կամ բառակազմական ձևեր։ Այսպիսով՝ օտարածին բառը ժամանակի ընթացքում կարող է դառնալ տվյալ խոսվածքի բնական և լիարժեք բառապաշարային միավոր։ Կարևոր է նաև արաբերենի ազդեցության տարբերակումը այլ լեզուների ազդեցությունից, քանի որ տարածաշրջանը պատմականորեն բազմալեզու միջավայր է եղել։ Որոշ արաբերեն ծագում ունեցող բառեր հայերեն կարող էին անցնել ոչ թե անմիջական շփման, այլ թուրքերենի կամ մեկ այլ միջնորդ լեզվի միջոցով, ինչն արտահայտվում է դրանց հնչյունական և երբեմն իմաստային առանձնահատկություններում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև խոսվածքների հնչյունական համակարգի վրա արաբերենի ազդեցությանը՝ հատկապես փոխառյալ բառերում ձայնավորների և բաղաձայնների դրսևորումների համեմատական քննությամբ։ Այդպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե փոխառության ընթացքում որ փոփոխություններն են պայմանավորված արաբերենի սկզբնական հնչյունական կառուցվածքով, իսկ որոնք՝ հայերեն խոսվածքի ներքին օրինաչափություններով։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն Անտիոքի հայերեն խոսվածքները դիտարկում է որպես երկարատև լեզվական շփման արդյունք և հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզուների փոխազդեցության կոնկրետ մեխանիզմները։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նյութ տրամադրել նաև արևմտահայերենի և նրա բարբառների պատմական զարգացման, արաբահայ համայնքների լեզվական ժառանգության և Մերձավոր Արևելքի բազմալեզու միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Թեմայի վերաբերյալ ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի հրապարակումներում Սոնա Միքայելյանի ուսումնասիրությունը նշվում է որպես Անտիոքի հայերեն խոսվածքներում արաբերենի ազդեցությանը նվիրված առանձին գիտական ուղղություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել բարբառագետներին, հայերենագետներին, արաբագետներին, լեզվական շփումների և փոխառությունների տեսությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև արևմտահայերենի պատմությամբ ու Անտիոքի հայ համայնքի լեզվամշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

    Updated: 2026-09-23
    Արաբերենի ազդեցության դրսևորումները Անտիոքի հայերեն խոսվածքում
    Online

    Literature

    Աստղիկ և Ադոնիս

    Աշխատությունը վերաբերում է Աստղիկ և Ադոնիս դիցաբանական կերպարներին, որոնց շուրջ ձևավորված ավանդությունները կապվում են սիրո, գեղեցկության, պտղաբերության, բնության զարթոնքի և կյանքի ու մահվան պարբերականության գաղափարների հետ։ Աստղիկը հայկական հեթանոսական դիցարանի հայտնի աստվածուհիներից է, որը ավանդաբար կապվում է սիրո, գեղեցկության և ջրի հետ։ Ադոնիսը հին արևելյան և հունա-հռոմեական դիցաբանական ավանդույթներում հայտնի երիտասարդ կերպար է, որի պատմությունը խորհրդանշում է բնության վերածնունդն ու կյանքի անցողիկությունը։ Այս երկու կերպարների համադրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու տարբեր ժողովուրդների դիցաբանական պատկերացումների ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները, ինչպես նաև սիրո, գեղեցկության և բնության կենսական ուժերի խորհրդանշական ընկալումները։ Նման թեմատիկ ուսումնասիրությունը կարևոր է հայկական հին հավատալիքների, դիցարանի և հարևան մշակույթների հետ առնչությունների ճանաչման համար։ Այն ընթերցողին ծանոթացնում է դիցաբանական մտածողության առանձնահատկություններին, աստվածային կերպարների խորհրդանշական նշանակությանը և հնագույն հասարակություններում բնության երևույթների ու մարդկային զգացմունքների կրոնական մեկնաբանություններին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում դիցաբանությամբ, հայ հին կրոնով և համեմատական մշակութաբանությամբ զբաղվողների համար։

    Updated: 2026-11-03
    Աստղիկ և Ադոնիս
    Online

    Religion

    Նոր Ուխտը, այսինքն՝ Սուրբ Ավետարանը

    Այս հրատարակությունը ներկայացնում է քրիստոնեական Սուրբ Գրքի Նոր Կտակարանը՝ թուրքերեն լեզվով՝ հասանելի դարձնելով քրիստոնեական հավատքի հիմնարար գրությունները թուրքերեն խոսող ընթերցողներին։ Նոր Կտակարանը քրիստոնեական սուրբգրային ժառանգության առանցքային մասն է և ներառում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, հրաշքների, չարչարանքների, մահվան ու հարության մասին ավետարանական պատմությունները, ինչպես նաև առաքյալների գործունեության, վաղ քրիստոնեական համայնքների ձևավորման և հավատի տարածման մասին վկայությունները։ Դրա բովանդակության մեջ կարևոր տեղ ունեն սիրո, ներողամտության, գթասրտության, խոնարհության, հավատարմության և հոգևոր փրկության գաղափարները։ Գիրքը կարող էր ծառայել ինչպես անհատական ընթերցանության և աղոթական խորհրդածության, այնպես էլ քրիստոնեական ուսմունքի տարածման ու ուսումնասիրման նպատակներին։ Թուրքերեն լեզվով սուրբգրային գրականության հրատարակումը կարևոր նշանակություն ուներ բազմալեզու միջավայրում ապրող քրիստոնյա համայնքների համար՝ հնարավորություն տալով նրանց ծանոթանալու աստվածաշնչյան պատգամներին իրենց առօրյա հաղորդակցության լեզվով։ Այն արժեքավոր է նաև Օսմանյան շրջանի հայ համայնքների լեզվական ու կրոնական կյանքի և թուրքերեն քրիստոնեական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։

    Updated: 2026-11-05
    Նոր Ուխտը, այսինքն՝ Սուրբ Ավետարանը
    Online

    History

    Правила об управлении домом для приюта и призрения престарелых, бедных и увечных армян в Москве

    Պատմական և իրավական բնույթի այս փաստաթուղթը վերաբերում է Մոսկվայում տարեց, աղքատ և անաշխատունակ հայերի խնամքի ու ապաստանի համար նախատեսված բարեգործական հաստատության կառավարման կազմակերպմանը։ Ներկայացվում են հաստատության գործունեության հիմնական սկզբունքները, կառավարման մարմինների գործառույթները, պատասխանատվության շրջանակները և ներքին վարչական կարգը։ Քննության են առնվում խնամքի կարիք ունեցող անձանց ընդունման և պահպանման, նրանց կենցաղային պայմանների ապահովման, նյութական աջակցության ու սոցիալական հոգածության կազմակերպման հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաստատության միջոցների կառավարմանը, պատասխանատու անձանց պարտականություններին, հաշվետվողականությանը և բարեգործական նպատակներով տրամադրված միջոցների նպատակային օգտագործմանը։ Փաստաթուղթը պատկերացում է տալիս համայնքային բարեգործության կազմակերպված ձևերի, սոցիալական օգնության մեխանիզմների և խնամքի հաստատությունների կառավարման սկզբունքների մասին։ Այն միաժամանակ արժեքավոր աղբյուր է Մոսկվայի հայ համայնքի սոցիալական և բարեգործական գործունեության պատմության ուսումնասիրման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ համայնքների պատմությամբ, բարեգործության և սոցիալական աջակցության պատմությամբ, ինչպես նաև հասարակական կազմակերպությունների գործունեությամբ զբաղվող հետազոտողների ու պատմաբանների համար։

    Updated: 2026-10-03
    Правила об управлении домом для приюта и призрения престарелых, бедных и увечных армян в Москве