Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին (1939-1945 թթ.)

Biology

Աշխատությունը նվիրված է միլիմետրային տիրույթի էլեկտրամագնիսական ալիքների ազդեցության ուսումնասիրությանը ցորենի ծլող սերմերի կենսաբանական, ֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական գործընթացների վրա։ Քննարկվում են էլեկտրամագնիսական ճառագայթման և բուսական օրգանիզմների փոխազդեցության առանձնահատկությունները, սերմերի ծլման ընթացքում տեղի ունեցող նյութափոխանակային փոփոխությունները և արտաքին ֆիզիկական գործոնների ազդեցությամբ առաջացող հնարավոր հարմարվողական արձագանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճառագայթման հաճախականության, ինտենսիվության և ազդեցության տևողության նշանակությանը սերմերի ծլունակության, արմատային համակարգի ձևավորման և սկզբնական աճի ցուցանիշների փոփոխության տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են բջջային և մոլեկուլային մակարդակներում ընթացող գործընթացները, ֆերմենտային ակտիվության, ջրային փոխանակության և կենսաքիմիական կարգավորման հնարավոր փոփոխությունները։ Անդրադարձ է կատարվում փորձարարական հետազոտությունների կազմակերպման, վերահսկվող պայմաններում սերմերի զարգացման ցուցանիշների գնահատման և ստացված արդյունքների համեմատական վերլուծության մեթոդներին։ Կարևորվում են էլեկտրամագնիսական ազդեցությունների կենսաբանական մեխանիզմների բացահայտման, բույսերի աճի կարգավորման հնարավորությունների գնահատման և գյուղատնտեսական մշակաբույսերի սերմնաբանական հետազոտությունների զարգացման հարցերը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել բուսաբանների, բույսերի ֆիզիոլոգների, կենսաֆիզիկոսների, ագրոնոմների, գյուղատնտեսական կենսատեխնոլոգիաների մասնագետների, գիտաշխատողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Other Subjects

Հիդրոմելիորատիվ համակարգերի շահագործում աշխատությունը հիդրոտեխնիկայի և ագրոինժեներական ոլորտի մասնագիտական ուսումնական գիրք է, որը նվիրված է հիդրոմելիորատիվ համակարգերի՝ ոռոգման, ջրահեռացման և հողերի ջրային ռեժիմի կարգավորման կառույցների շահագործման, պահպանման և արդյունավետ կառավարման հարցերի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նախատեսված գյուղատնտեսական ինժեներիայի, հիդրոտեխնիկայի և ջրային տնտեսության մասնագիտություններով սովորող ուսանողների ու ոլորտի մասնագետների համար, գրքում ներկայացվում են հիդրոմելիորատիվ համակարգերի կառուցվածքային տարրերը և դրանց աշխատանքի հիմնական սկզբունքները՝ ջրանցքներ, պոմպակայաններ, ջրահեռացման ցանցեր և կարգավորիչ կառուցվածքներ, բացատրվում են ջրի բաշխման, տեղափոխման և կարգավորման հիդրավլիկական և կազմակերպչական հիմքերը, մանրամասն քննարկվում են շահագործման ընթացքում առաջացող խնդիրները՝ նստվածքների կուտակում, էրոզիա, խողովակների և ջրանցքների մաշվածություն, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման և վերացման տեխնիկական միջոցառումները, աշխատությունը անդրադառնում է համակարգերի արդյունավետության գնահատման ցուցանիշներին՝ ջրի օգտագործման կորուստներ, էներգետիկ ծախսեր և շահագործման տնտեսագիտական արդյունավետություն, ներկայացվում են նաև տեխնիկական սպասարկման, վերանորոգման և մոնիթորինգի կազմակերպման սկզբունքները, ինչպես նաև ավտոմատացման և ժամանակակից կառավարման համակարգերի կիրառման հնարավորությունները, գրքում ընդգծվում է հողերի բերրիության պահպանման և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման կարևորությունը կայուն գյուղատնտեսության զարգացման համար, աշխատությունը համադրում է հիդրոտեխնիկական տեսական հիմքերը և գործնական շահագործման փորձը՝ հանդիսանալով կարևոր աղբյուր հիդրոմելիորացիայի և ագրոինժեներական համակարգերի կառավարման ոլորտում։

Economics

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական-մասնավոր գործընկերության (ՊՄԳ) արդյունավետ մեխանիզմների ձևավորման և կիրառման խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ որպես հանրային ենթակառուցվածքների զարգացման և պետական ծառայությունների բարելավման կարևոր գործիք։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են ՊՄԳ-ի տեսական հիմքերը, միջազգային փորձը և դրա կիրառման առանձնահատկությունները ՀՀ սոցիալ-տնտեսական պայմաններում։ Աշխատությունում ներկայացվում են պետական և մասնավոր հատվածների համագործակցության հիմնական մոդելները՝ ներառյալ կոնցեսիոն, պայմանագրային և համատեղ ներդրումային ձևաչափերը, ինչպես նաև դրանց առավելություններն ու ռիսկերը տարբեր ոլորտներում՝ էներգետիկա, տրանսպորտ, առողջապահություն և ենթակառուցվածքներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավական և ինստիտուցիոնալ միջավայրի կատարելագործմանը, ներդրումային գրավչության բարձրացմանը և ռիսկերի բաշխման արդյունավետ մեխանիզմների մշակմանը։ Վերլուծվում են նաև ծրագրերի ֆինանսավորման աղբյուրները, պետական երաշխիքների դերը և մասնավոր հատվածի ներգրավման խթանիչ գործոնները։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև կառավարման թափանցիկության, հաշվետվողականության և երկարաժամկետ կայունության ապահովման խնդիրները, որոնք առանցքային նշանակություն ունեն ՊՄԳ ծրագրերի հաջող իրականացման համար։

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է տեխնիկական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով մասնագետներին, ուսանողներին, դասախոսներին և հետազոտողներին տրամադրել արդիական տեղեկատվություն նոր հրատարակությունների մասին։ Ցանկում ընդգրկված են մեքենաշինությանը, էլեկտրոնիկային, էլեկտրատեխնիկային, շինարարությանը, էներգետիկային, ավտոմատացման համակարգերին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներին և տեխնիկական գիտությունների այլ ուղղություններին վերաբերող աշխատություններ, որոնք արտացոլում են գիտատեխնիկական առաջընթացի ժամանակակից միտումները և ոլորտի զարգացման նորարարական ուղղությունները։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ծանոթանալ մասնագիտական և գիտական աշխատություններին, ինչպես նաև ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, հետազոտական և գործնական գործունեության համար։ Այն կարևոր տեղեկատվական գործիք է, որը նպաստում է տեխնիկական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական իրազեկվածության բարձրացմանը և գիտատեխնիկական տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։

Pedagogy

Այս հրատարակությունը Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գիմնազիական դասարաններ ընդունվելու կարգը և ուսումնական ծրագրերը ներկայացնող պատմական-կրթական աղբյուր է, որը կարևոր տեղեկություններ է տալիս Ռուսական կայսրության ժամանակաշրջանում գործող այս նշանավոր կրթական հաստատության կառուցվածքի, ընդունելության պահանջների և ուսումնառության բովանդակության մասին։ Լազարյան ինստիտուտը Մոսկվայում գործող հայկական ծագմամբ կրթական հաստատություն էր, որը հիմնադրվել էր 1815 թվականին և գործել է մինչև 1919 թվականը։ Սկզբնական շրջանում այն միջնակարգ կրթական հաստատություն էր, իսկ հետագայում վերածվեց ավելի լայն կրթական համակարգի, որտեղ համատեղվում էին գիմնազիական և արևելագիտական մասնագիտական ուսուցումը։ Հրատարակության բովանդակային նշանակությունը հատկապես կապված է գիմնազիական դասարան ընդունվելու համար նախատեսված գիտելիքների և պահանջների համակարգման հետ։ Նման կանոնակարգերը սահմանում էին, թե ինչ պատրաստվածություն պետք է ունենար դիմորդը, ինչ առարկաներից էր անհրաժեշտ քննություն հանձնել և ինչ մակարդակի գիտելիքներ էին ակնկալվում ընդունվելու պահին։ Դրանք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ժամանակի միջնակարգ կրթության չափորոշիչների, ուսումնական առարկաների կառուցվածքի և կրթական գործընթացի կազմակերպման մասին։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն վերաբերում է ոչ միայն ընդհանուր կրթությանը, այլև այն հաստատությանը, որի հիմնական մասնագիտացումը արևելյան լեզուների և արևելագիտության ոլորտն էր։ Լազարյան ինստիտուտում արևելյան լեզուների նկատմամբ ուշադրությունը ժամանակի ընթացքում դարձավ հաստատության հիմնական տարբերակիչ առանձնահատկություններից մեկը։ Դասավանդվում էին հայերեն, արաբերեն, պարսկերեն և թուրքերեն լեզուներ ու գրականություններ, իսկ հաստատությունը հետագայում դարձավ նաև Ռուսաստանում արևելագիտության կարևոր կենտրոններից մեկը։ Գիմնազիական կրթությունը, սակայն, չէր սահմանափակվում արևելյան լեզուներով։ Հաստատության դասընթացը ընդհանուր առմամբ մոտ էր կայսրության գիմնազիական ծրագրերին, և դրա շրջանավարտները 1835 թվականից ստանում էին գիմնազիայի շրջանավարտների իրավունքներ։ Հետագայում կրթական կառուցվածքը մի քանի անգամ փոփոխվեց․ 1848 թվականից հաստատությունը համատեղում էր ընդհանուր միջնակարգ՝ գիմնազիական դասարանների, և բարձրագույն մասնագիտական՝ հատուկ դասարանների կրթությունը։ Հետևաբար այս փաստաթուղթը կարևոր է ոչ միայն ընդունելության տեխնիկական կանոնները հասկանալու, այլև այն կրթական համակարգի կառուցվածքը վերականգնելու համար, որի շրջանակում պատրաստվում էին ապագա ուսուցիչներ, թարգմանիչներ, պետական ծառայողներ և արևելագիտության մասնագետներ։ Լազարյան ինստիտուտի առանձնահատկություններից էր նաև հայկական կրթական և մշակութային գործառույթների համադրումը ռուսական կայսերական կրթական համակարգի հետ։ Հաստատությունը կապված էր Մոսկվայի հայկական համայնքի հետ և երկար ժամանակ կարևոր դեր էր կատարում հայ երիտասարդների կրթության գործում։ Գիմնազիական դասարաններում հայ աշակերտների համար նախատեսվում էր նաև հայոց լեզվի և Հայ Առաքելական եկեղեցու կրոնական ուսուցում, ինչը ցույց է տալիս, որ ընդհանուր կայսերական կրթական ծրագրի շրջանակում պահպանվում էին ազգային և դավանական կրթության առանձին բաղադրիչներ։ Ուսումնական ծրագրերի տեսանկյունից փաստաթուղթը արժեքավոր է նրանով, որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի կրթության բովանդակային առաջնահերթությունները։ Դպրոցական կրթության մեջ կարևոր դեր ունեին լեզուները, գրականությունը, պատմությունը, աշխարհագրությունը, մաթեմատիկական և բնական գիտությունները, ինչպես նաև դասական կրթությանը բնորոշ այլ առարկաներ։ Այս առարկաների համադրությունը ցույց է տալիս, որ հաստատությունը ձգտում էր ապահովել ոչ միայն մասնագիտական, այլև լայն ընդհանուր կրթություն։ Միաժամանակ արևելյան լեզուների նկատմամբ հատուկ ուշադրությունը ապագա շրջանավարտներին տալիս էր այնպիսի մասնագիտական պատրաստվածություն, որը հատկապես կարևոր էր Ռուսաստանի և Հարավային Կովկասի վարչական, դիվանագիտական ու մշակութային միջավայրում։ Հրատարակության պատմական արժեքը մեծանում է նաև այն պատճառով, որ այն ներկայացնում է կրթական կանոնակարգը ոչ թե հետագա պատմաբանի մեկնաբանությամբ, այլ ժամանակաշրջանին մոտ սկզբնաղբյուրային ձևով։ Այսպիսի փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպիսի պահանջներ էր պաշտոնապես սահմանում հաստատությունը դիմորդների համար և ինչ գիտելիքներ էր ակնկալում կրթության հաջորդ աստիճան անցնող աշակերտներից։ Դրանք նաև կարող են օգտագործվել կրթական պատմության, դպրոցական ծրագրերի զարգացման և Ռուսական կայսրության կրթական քաղաքականության ուսումնասիրության ժամանակ։ Լազարյան ինստիտուտի գործունեությունը սերտորեն կապված էր նաև արևելագիտության զարգացման հետ։ Հաստատությունում դասավանդել են այնպիսի հայտնի գիտնականներ և մանկավարժներ, ինչպիսիք են Վ. Ա. Գորդլևսկին, Ֆ. Ե. Կորշը, Ա. Ե. Կրիմսկին, Վ. Ֆ. Միլլերը, Ստեփան Նազարյանը և Ն. Օ. Էմինը։ Հաստատության գրադարանը ներառում էր պատմության, աշխարհագրության, լեզվաբանության և արևելագիտության հարուստ հավաքածուներ, այդ թվում՝ արժեքավոր ձեռագրեր։ Հրատարակության մատենագիտական հետքերը վկայում են, որ այն առանձին ընդգրկված է Լազարյանների ընտանիքին և ինստիտուտին նվիրված գրքային հավաքածուներում։ Նույն թեմատիկ շարքում պահպանվել են նաև ինստիտուտի ուսանողների ընդունելության, հատուկ դասարանների քննությունների և ուսուցման վերաբերյալ այլ կանոնակարգեր, ինչը հնարավորություն է տալիս այս հրատարակությունը դիտարկել ավելի լայն փաստաթղթային համալիրի շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ, այս աղբյուրը կարևոր է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի կրթական համակարգի, Լազարյան ինստիտուտի պատմության, հայ կրթական և մշակութային կյանքի, ինչպես նաև արևելագիտական կրթության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հատկապես օգտակար լինել կրթության պատմությամբ, հայ-ռուսական մշակութային կապերով, Լազարյան ինստիտուտի գործունեությամբ, հայագիտությամբ և արևելագիտության պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, մանկավարժներին, գրականագետներին, հետազոտողներին և ուսանողներին։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է միլիմետրային տիրույթի ցածր ինտենսիվության էլեկտրամագնիսական ալիքների ազդեցության ուսումնասիրությանը բջջային և թաղանթային համակարգերի վրա՝ համադրելով կենսաֆիզիկական, բջջաբանական և ֆիզիոլոգիական հետազոտության մոտեցումները։ Գրքում ուսումնասիրվում են բջջաթաղանթի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները, դրա դերը բջջի ներքին միջավայրի պահպանման, նյութերի փոխանակության, ազդանշանների փոխանցման և արտաքին ազդակների նկատմամբ բջջային արձագանքի ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ցածր ինտենսիվության էլեկտրամագնիսական ճառագայթման և կենսաբանական համակարգերի փոխազդեցության հնարավոր մեխանիզմներին՝ դիտարկելով, թե ինչպես կարող են նման ազդեցությունները փոփոխել թաղանթային կառուցվածքների ֆիզիկական և ֆունկցիոնալ բնութագրերը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են փորձարարական մոտեցումներ, որոնց միջոցով գնահատվում են բջիջների կենսագործունեության, թաղանթային թափանցելիության, իոնային փոխանակության և այլ ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների հնարավոր փոփոխությունները ճառագայթման ազդեցության պայմաններում։ Հեղինակը վերլուծում է նաև ճառագայթման հիմնական պարամետրերի՝ հաճախականության, ինտենսիվության, ազդեցության տևողության և այլ պայմանների նշանակությունը կենսաբանական պատասխանի ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է բջջային արձագանքի և թաղանթային փոփոխությունների միջև պատճառահետևանքային կապերի բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու էլեկտրամագնիսական ազդակների կենսաբանական ազդեցության մասին։ Գրքում քննարկվում են նաև ստացված արդյունքների հնարավոր կիրառական նշանակությունը կենսաբժշկական հետազոտությունների, ֆիզիոթերապևտիկ տեխնոլոգիաների և էլեկտրամագնիսական ճառագայթման կենսաբանական ազդեցությունների գնահատման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարևոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ ուսումնասիրում է ցածր ինտենսիվության ազդեցությունների հնարավոր կենսաբանական հետևանքները բջջային մակարդակում՝ փորձելով բացահայտել դրանց հիմքում ընկած ֆիզիկական և կենսաքիմիական գործընթացները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կենսաֆիզիկոսների, բջջաբանների, ճառագայթային կենսաբանության և բժշկական ֆիզիկայի մասնագետների, ֆիզիոլոգների, կենսաբժշկական հետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։