Մանկավարժական տեխնոլոգիաների կիրառությունը որպես մաթեմատիկայի դասավանդման արդյունավետության բարձրացման գործոն

History

Ժողովածուն ներկայացնում է հայ ժողովրդական մշակույթի տարբեր բնագավառներին նվիրված գիտական ուսումնասիրություններ, որոնք ընդգրկվել են հանրապետական գիտական նստաշրջանի նյութերում։ Հատորում քննարկվում են հայկական ավանդական մշակույթի ձևավորման, պահպանման և զարգացման հարցերը՝ ուշադրություն դարձնելով ժողովրդի կենցաղին, սովորույթներին, ծեսերին, հավատալիքներին, բանավոր ստեղծագործությանը և հասարակական հարաբերություններին։ Ժողովրդական մշակույթը դիտարկվում է որպես պատմական հիշողության և ազգային ինքնության կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով սերունդների միջև փոխանցվել են կենսափորձը, արժեքները, գիտելիքներն ու մշակութային ավանդույթները։ Նման գիտական նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու տարբեր տարածաշրջաններում ձևավորված տեղական առանձնահատկությունները, ավանդական զբաղմունքները, ընտանեկան և համայնքային կյանքի կազմակերպումը, ժողովրդական արվեստն ու արհեստագործությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի ժողովրդական մշակույթի երևույթների պատմական և սոցիալական համատեքստում քննությունը, ինչպես նաև դրանց փոփոխությունների ու արդիական հասարակության մեջ պահպանման խնդիրների դիտարկումը։ Հատորի միջառարկայական բնույթը նպաստում է ազգագրական, պատմական և մշակութաբանական մոտեցումների համադրմանը։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ ժողովրդական մշակույթով, ազգաբանությամբ, բանահյուսությամբ և ազգային ավանդույթների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Biology

Աշխատանքը նվիրված է Macrovipera lebetina obtusa տեսակի օձի թույնի պրոտեկտորային, այսինքն՝ պաշտպանիչ և կենսաբանական կարգավորիչ ազդեցությունների ուսումնասիրմանը Կրոկերի սարկոմայի և Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելներում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել թույնի կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների ազդեցության հնարավոր մեխանիզմները տարբեր ախտաբանական գործընթացների ժամանակ և գնահատել, թե ինչպես կարող են դրանք փոփոխել ուռուցքային և նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններին բնորոշ բջջային ու մոլեկուլային երևույթները։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ օձի թույնը բարդ կենսաբանական համակարգ է, որը պարունակում է բազմաթիվ սպիտակուցային և պեպտիդային բաղադրիչներ՝ տարբեր ֆիզիոլոգիական թիրախների վրա ազդեցության ներուժով։ Դրանցից որոշները կարող են ազդել բջջային ազդանշանային ուղիների, բորբոքային արձագանքի, օքսիդատիվ գործընթացների, արյան մակարդման համակարգի, բջջային մահվան և հյուսվածքային փոխազդեցությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ուռուցքային գործընթացի վրա ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Կրոկերի սարկոմայի կենդանական մոդելը հնարավորություն է տալիս գնահատելու փորձարարական ուռուցքի աճի, բջջային կազմի և հյուսվածքային փոփոխությունների նկատմամբ ուսումնասիրվող կենսաբանական գործոնի ազդեցությունը։ Կարող են վերլուծվել ուռուցքի աճի դինամիկան, բջիջների բազմացման ակտիվությունը, ապոպտոզի դրսևորումները, ուռուցքային հյուսվածքի կառուցվածքային փոփոխությունները և օրգանիզմի ընդհանուր պատասխանները։ Այս տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե արդյոք թույնի ազդեցությունը կապված է ուռուցքային բջիջների կենսունակության փոփոխության, բջջային մահվան ակտիվացման կամ ուռուցքային միկրոմիջավայրի փոփոխությունների հետ։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել օքսիդատիվ սթրեսի և հակաօքսիդանտային համակարգի վիճակին։ Ուռուցքային և նեյրոդեգեներատիվ գործընթացներում ռեակտիվ թթվածնային տեսակների առաջացման և հակաօքսիդանտային պաշտպանության միջև հավասարակշռության խախտումը կարող է նպաստել բջջային վնասմանը։ Հետևաբար լիպիդների, սպիտակուցների կամ այլ կենսամոլեկուլների օքսիդացման ցուցանիշների, ինչպես նաև հակաօքսիդանտային ֆերմենտների ակտիվության ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել թույնի ազդեցության որոշ կենսաքիմիական մեխանիզմներ։ Հետազոտության մյուս հիմնական ուղղությունը Ալցհեյմերի հիվանդության կենդանական մոդելի ուսումնասիրությունն է։ Այս դեպքում ուշադրությունը կարող է կենտրոնանալ հիշողության և ճանաչողական վարքի փոփոխությունների, նյարդային հյուսվածքի կառուցվածքային վիճակի, բորբոքային գործընթացների և նեյրոնների վնասման հետ կապված կենսաքիմիական ցուցանիշների վրա։ Ալցհեյմերի հիվանդության պաթոգենեզը բազմագործոն գործընթաց է, որում կարևոր դեր ունեն ամիլոիդային կուտակումները, տաու-սպիտակուցի պաթոլոգիական փոփոխությունները, նեյրոբորբոքումը, օքսիդատիվ սթրեսը և սինապտիկ ֆունկցիայի խանգարումները։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվող ազդեցության գնահատումը կարող է ներառել այս գործընթացների տարբեր բաղադրիչների ուսումնասիրություն։ Կենդանիների վարքային թեստերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ուսումնասիրվող նյութի ազդեցությունը հիշողության, ուսուցման և տարածական կողմնորոշման վրա։ Վարքային արդյունքները կարող են համադրվել ուղեղի հյուսվածքի կենսաքիմիական և հյուսվածաբանական ցուցանիշների հետ՝ պարզելու համար, թե վարքային փոփոխությունները ինչպիսի նեյրոկենսաբանական հիմք ունեն։ Հատուկ նշանակություն ունի նեյրոբորբոքային գործընթացների ուսումնասիրությունը։ Գլիալ բջիջների ակտիվացումը և բորբոքային միջնորդների փոփոխությունները կարող են նպաստել նեյրոնների վնասմանը և նեյրոդեգեներատիվ գործընթացների առաջընթացին։ Եթե ուսումնասիրվող ազդեցությունը փոխում է այդ գործընթացների ինտենսիվությունը, ապա դա կարող է վկայել ուղեղի հյուսվածքի վրա դրա կարգավորիչ կամ պաշտպանիչ ազդեցության հնարավոր մեխանիզմների մասին։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև բջջային մահվան և գոյատևման ազդանշանային ուղիները։ Ապոպտոզի ակտիվացումը, միտոքոնդրիալ ֆունկցիայի խանգարումը և բջջային սթրեսի տարբեր ձևերը կարևոր նշանակություն ունեն ինչպես ուռուցքային, այնպես էլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների դեպքում, սակայն դրանց դերը տարբեր հիվանդություններում կարող է լինել հակադիր։ Այդ պատճառով տարբեր կենդանական մոդելների համադրումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու կենսաբանական ակտիվ նյութի բազմազան ազդեցությունները և դրանց պայմանավորող մեխանիզմները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև թույնի ազդեցության դոզա-կախյալ և ժամանակային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Տարբեր դոզաներով և տարբեր ժամանակահատվածներում ստացված տվյալների համեմատությունը թույլ է տալիս գնահատել ազդեցության ուժգնությունը, կայունությունը և հնարավոր օպտիմալ պայմանները։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել կենդանիների ընդհանուր վիճակը և հնարավոր անցանկալի ազդեցությունները, քանի որ թույնի բաղադրիչներն ունեն բազմազան կենսաբանական ակտիվություն։ Մոլեկուլային և կենսաքիմիական ցուցանիշների համադրումը վարքային ու հյուսվածաբանական տվյալների հետ կարող է հնարավորություն տալ կառուցելու ազդեցության հնարավոր մեխանիստական պատկերը։ Այս մոտեցումը կարևոր է, քանի որ միայն մեկ կենսաքիմիական ցուցանիշի փոփոխությունը բավարար չէ պաշտպանիչ ազդեցության մեխանիզմը հիմնավորելու համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է նաև նպաստել օձի թույնի առանձին բաղադրիչների կենսաբժշկական ներուժի հետագա գնահատմանը։ Եթե բացահայտվում են այնպիսի մոլեկուլային թիրախներ կամ ազդանշանային ուղիներ, որոնց վրա ազդեցությունը կապված է բարենպաստ կենսաբանական փոփոխությունների հետ, դրանք կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նոր դեղաբանական միջոցների որոնման համար։ Միաժամանակ կենդանական մոդելներում ստացված արդյունքները պետք է դիտարկել որպես նախակլինիկական գիտական տվյալներ, որոնք ինքնին չեն նշանակում մարդկանց մոտ բուժական արդյունավետության ապացույց։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է կենսաքիմիայի, դեղաբանության, փորձարարական ուռուցքաբանության և նեյրոկենսաբանության մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով օձի թույնի ազդեցությունը երկու էապես տարբեր, սակայն բարդ պաթոգենետիկ մեխանիզմներ ունեցող հիվանդությունների կենդանական մոդելներում։ Թեման ունի գիտական նշանակություն, քանի որ կարող է նպաստել թույնի կենսաբանական ակտիվության, բջջային պաշտպանության և հիվանդաբանական գործընթացների կարգավորման միջև փոխհարաբերությունների ավելի խոր ըմբռնմանը և նոր կենսաակտիվ միացությունների հետագա հետազոտության հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։

Literature

«Ճանապարհ դեպի ներս» (The Journey Inward) գրքի մեջ Հեսսեն ներկայացնում է մարդու հոգևոր և մտավոր աճի ուղին, կենտրոնանալով ինքնաճանաչման, մտավոր հանդուրժողականության և ներքին ազատության վրա։ Գիրքը համադրում է փիլիսոփայություն, հոգեբանություն և գրականություն՝ ընթերցողին ոգեշնչելով խորհել կյանքի կարևոր հարցերի և սեփական անձի մասին։ Հիմնական թեմաները․ Անհատի հոգևոր և մտավոր աճ Ներքին ազատություն և ինքնաճանաչում Մարդկային հոգեբանության խոր ուսումնասիրություն Բարոյականության, ընտրության և պատասխանատվության հարցեր Ֆիլոսոֆիական և հոգեբանական մոտեցումներ կյանքին Գրքի առանձնահատկությունները․ Փիլիսոփայական և հոգեբանական գրականություն, որը ներգրավում է ընթերցողին մտածել և մտորել Հարմար է հոգեբանության, փիլիսոփայության և ինքնաճանաչման սիրահարների համար Օգտագործում է գրական ոճ՝ խորացող ներքին ուղիների և մտածողության արտահայտման համար Ներառում է ինքնազարգացման և մարդու ներքին կյանքի խորհրդանշական ուղիներ

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է բազմառոտոր անօդաչու թռչող սարքերի համար խափանումների նկատմամբ կայուն L1-ադապտիվ կառավարման համակարգերի մշակման տեսական և մոդելային հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում դինամիկ համակարգի կայունության և կառավարման որակի պահպանումն է այն պայմաններում, երբ համակարգի պարամետրերը կարող են փոփոխվել, մոդելում առկա են անորոշություններ կամ առանձին բաղադրիչների աշխատանքային բնութագրերը շեղվում են նախատեսված վիճակից։ L1-ադապտիվ կառավարումը դիտարկվում է որպես ժամանակակից հարմարվողական կառավարման մոտեցում, որի նպատակներից է համակարգի արձագանքի կանխատեսելիության պահպանումը փոփոխվող պայմաններում՝ կառավարման և ադապտացման գործընթացների համապատասխան կազմակերպման միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել բազմառոտոր համակարգի մաթեմատիկական մոդելի կառուցման սկզբունքները, շարժման հիմնական դինամիկական փոխկապակցվածությունները, մոդելային անորոշությունների ներկայացումը և դրանց ազդեցությունը կառավարման ընդհանուր արդյունավետության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել խափանումների հայտնաբերման և դրանց ազդեցության փոխհատուցման ընդհանուր մեթոդաբանական խնդիրներին՝ գնահատելով, թե կառավարման համակարգը որքանով է կարողանում պահպանել կայունությունն ու պահանջվող դինամիկական հատկությունները ոչ անվանական պայմաններում։ Կարևոր ուղղություն է ադապտիվ մեխանիզմի և հիմնական կառավարման օղակի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև համակարգի կայունության տեսական հիմնավորումը։ Համակարգչային մոդելավորումը կարող է օգտագործվել տարբեր տեսակի անորոշությունների և խափանումների պայմաններում կառավարման մոտեցումների համեմատական գնահատման համար՝ առանց իրական սարքերի գործնական կիրառման մանրամասների։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև դասական և ադապտիվ կառավարման մեթոդների համեմատություն՝ արձագանքի կայունության, հետագծման ճշգրտության և արտաքին խանգարումների նկատմամբ դիմակայունության տեսանկյունից։ Առանձին նշանակություն ունի կառավարման ալգորիթմների հաշվարկային արդյունավետության ուսումնասիրությունը, քանի որ իրական ժամանակում աշխատող համակարգերում որոշումների ընդունման արագությունը և կանխատեսելիությունը կարևոր ինժեներական չափանիշներ են։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ավտոմատ կառավարման տեսության, ադապտիվ համակարգերի, հուսալիության և դինամիկական համակարգերի մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով զարգացնել բազմառոտոր համակարգերի կայուն և խափանումադիմացկուն կառավարման գիտական հիմքերը։

Finance

Տնտեսագիտական և առողջապահության կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում առողջապահական ծառայությունների մատուցման ֆինանսատնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ առողջապահական համակարգի արդյունավետության, ֆինանսական կայունության և բժշկական օգնության հասանելիության ապահովման համատեքստում։ Քննության են առնվում առողջապահության տնտեսագիտության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, բժշկական ծառայությունների ֆինանսավորման հիմնական աղբյուրները և առողջապահական կազմակերպությունների տնտեսական գործունեության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական բյուջեից առողջապահության ֆինանսավորմանը, բնակչության անձնական ծախսերին, բժշկական ապահովագրության հնարավոր մեխանիզմներին և ֆինանսական միջոցների բաշխման արդյունավետությանը։ Վերլուծվում են առողջապահական ծառայությունների ինքնարժեքի ձևավորման, գնագոյացման, բուժհաստատությունների ֆինանսական կառավարման և նյութատեխնիկական ռեսուրսների օգտագործման հետ կապված խնդիրները։ Քննարկվում են բժշկական օգնության տարածքային և սոցիալական հասանելիության, առողջապահական ծառայությունների որակի, ֆինանսական բեռի և բնակչության առողջապահական կարիքների բավարարման փոխկապակցված հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Հայաստանի առողջապահական համակարգի ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների գնահատման, ծախսերի արդյունավետության վերլուծության, միջազգային փորձի համեմատության և ֆինանսավորման համակարգի կատարելագործման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում առողջապահության պետական կարգավորման, ֆինանսական ռեսուրսների նպատակային օգտագործման, բուժհաստատությունների կառավարման բարելավման և առողջապահական ծառայությունների մատուցման տնտեսական արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել առողջապահության տնտեսագիտության, հանրային առողջապահության, պետական ֆինանսների, բժշկական կազմակերպությունների կառավարման և Հայաստանի առողջապահական համակարգի զարգացման հիմնախնդիրներով զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

History

Հայ ազգագրության պատմություն աշխատությունը ազգագրական գիտության զարգացմանը նվիրված ուսումնական և գիտական բնույթի ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է հայ ժողովրդի կենցաղի, մշակույթի, ավանդույթների և սոցիալական կառուցվածքի ուսումնասիրության պատմական ընթացքը, այն բացատրում է, թե ինչպես են ձևավորվել և զարգացել հայ ազգագրական ուսումնասիրությունները տարբեր պատմական փուլերում՝ սկսած վաղ հավաքագրական և նկարագրական մոտեցումներից մինչև համակարգված գիտական մեթոդաբանություն, գիրքը անդրադառնում է ժողովրդական սովորույթներին, ընտանեկան և համայնքային հարաբերություններին, նյութական և հոգևոր մշակույթի առանձնահատկություններին, ինչպես նաև ազգագրական արշավների և հետազոտողների ներդրմանը, միաժամանակ ընդգծելով ազգագրության դերը ազգային ինքնության ձևավորման և մշակութային ժառանգության պահպանման գործընթացում, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր պատմաբանների, մշակութաբանների և ազգագրագետների համար։