Մշակութային կյանքը Արցախում 19-րդ դարի երկրորդ կեսին և 20-րդ դարի սկզբին

History

Գիրքը նվիրված է Երևանի պատմական եկեղեցական կենտրոններից մեկի՝ Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու և դրա հետ կապված Սուրբ Անանիա առաքյալի անապատի պատմությանը։ Աշխատությունն անդրադառնում է այս սրբավայրի կրոնական, պատմական և մշակութային նշանակությանը՝ ներկայացնելով դրա տեղը Երևանի հոգևոր կյանքի և հայ եկեղեցական ժառանգության համատեքստում։ Զորավոր Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին Երևանի հին եկեղեցական կառույցներից է, որի պատմությունը կապված է քաղաքի հոգևոր կյանքի, եկեղեցական ավանդությունների և պատմական միջավայրի փոփոխությունների հետ։ Սուրբ Անանիա առաքյալի անապատը կարևոր տեղ է զբաղեցնում սրբավայրի պատմական հիշողության մեջ՝ կապվելով աղոթական կյանքի, հոգևոր առանձնացման և եկեղեցական ավանդության հետ։ Այսպիսի ուսումնասիրությունները նպաստում են ոչ միայն առանձին եկեղեցու պատմության բացահայտմանը, այլև Երևանի պատմական կերպարի, նրա հոգևոր կենտրոնների և համայնքային կյանքի զարգացման ըմբռնմանը։ Գրքում ներկայացվող թեման կարևոր է նաև հայկական եկեղեցական ճարտարապետության և կրոնական հուշարձանների ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ եկեղեցիները հանդես են գալիս ոչ միայն որպես պաշտամունքի վայրեր, այլև որպես պատմական հիշողության, մշակութային շարունակականության և ազգային ինքնության պահպանման կենտրոններ։ Սրբավայրի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու դրա հետ կապված ավանդություններին, հոգևոր գործունեությանը և պատմական միջավայրում ունեցած դերակատարությանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայ եկեղեցու պատմությամբ, Երևանի պատմական հուշարձաններով, հայկական ճարտարապետությամբ և կրոնական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։ Այն նաև կարևոր նյութ է ներկայացնում Երևանի հոգևոր աշխարհագրության և եկեղեցական կենտրոնների պատմական նշանակության ուսումնասիրման համար՝ նպաստելով պատմական սրբավայրերի ճանաչմանն ու դրանց մշակութային արժեքի պահպանման գիտակցմանը։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժամանակակից արձակի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործական աշխարհի, գեղարվեստական մտածողության և արձակագրական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրողի արձակը ձևավորվել է XX դարի երկրորդ կեսի հայ գրական գործընթացների համատեքստում և ընդգրկում է պատմվածքի, վիպակի ու վեպի ժանրերը՝ առանձնանալով հոգեբանական խորությամբ, ազգային կյանքի պատկերներով և անհատի ներաշխարհի նկատմամբ հետևողական հետաքրքրությամբ։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել կերպարակերտման սկզբունքները, պատմողական կառուցվածքը, ժամանակի և տարածության գեղարվեստական ընկալումը, հեղինակային խոսքի առանձնահատկությունները և ստեղծագործություններում արտահայտվող բարոյահոգեբանական խնդիրները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մարդ-հասարակություն, անհատ-պատմություն և մարդ-հայրենիք հարաբերությունների քննությունը, որոնց միջոցով բացահայտվում են հերոսների արժեքային կողմնորոշումները, հիշողությունը, ինքնության գիտակցումը և սեփական միջավայրի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Գրականագիտական գնահատականներում հատկապես ընդգծվում են նրա արձակի հոգեբանական ուղղվածությունը, ազգային նկարագրով կերպարները, պատմության ու ներկայի փոխկապակցումը և պատմվածքի ու վիպակի ժանրային հնարավորությունների ընդլայնումը։ Ուշադրության արժանի է նաև բնապատկերի և առարկայական միջավայրի գործառույթը, որոնք հաճախ հանդես են գալիս ոչ միայն որպես գործողությունների արտաքին միջավայր, այլև մասնակցում են հերոսների հոգեվիճակի և ստեղծագործության գաղափարական ենթաշերտերի բացահայտմանը։ Գրողի լեզուն և ոճը կարելի է ուսումնասիրել պատկերավորության, փոխաբերական համակարգի, խոսքի ներքին ռիթմի, երկխոսությունների և հոգեբանական մանրամասների կիրառության տեսանկյունից։ Նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ հիշատակվում են «Որոնումներ», «Ամենատաք երկիրը», «Որդան կարմիր», «Ծիրանի ծառերի տակ» և այլ արձակ գործեր, որոնք ներկայացնում են նրա գրական զարգացման տարբեր փուլերը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր է նաև հիշողության թեման, անցյալի ու ներկայի հարաբերակցությունը և անհատի ճակատագրի միջոցով ավելի լայն պատմական ու հասարակական իրողությունների գեղարվեստական իմաստավորումը։ Այս ամենը հնարավորություն է տալիս հեղինակի ստեղծագործությունը դիտարկել ոչ միայն առանձին թեմաների և կերպարների համակարգի շրջանակում, այլև XX դարի երկրորդ կեսի ու հետագա շրջանի հայ արձակի զարգացման ընդհանուր ընթացքի մեջ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գրականագիտական, տեքստաբանական և ոճաբանական մոտեցումները՝ բացահայտելով արձակագրի գեղարվեստական համակարգի թեմատիկ, կառուցվածքային, լեզվական և հոգեբանական առանձնահատկությունները։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից կազմակերպություններում տվյալահեն նախագծերի իրականացմանը նպաստող տեղեկատվական ճարտարապետության նախագծման, զարգացման և արդյունավետ կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են տվյալահեն կառավարման սկզբունքները, կազմակերպությունների թվային փոխակերպման գործընթացները, տվյալների հավաքագրման, պահպանման, մշակման և վերլուծության տեխնոլոգիական լուծումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տվյալների ճարտարապետության կառուցվածքին, տեղեկատվական համակարգերի ինտեգրմանը, տվյալների պահոցների, տվյալների լճերի և ամպային ենթակառուցվածքների կիրառման հնարավորություններին։ Քննարկվում են տվյալների մշակման հոսքագծերի կազմակերպումը, տարբեր աղբյուրներից ստացվող տեղեկատվության համախմբումը, տվյալների որակի ապահովումը և վերլուծական համակարգերի մասշտաբայնության ու հուսալիության բարձրացումը։ Անդրադարձ է կատարվում մեծ տվյալների տեխնոլոգիաների, մեքենայական ուսուցման, արհեստական բանականության և բիզնես վերլուծության գործիքների կիրառությանը կազմակերպությունների որոշումների կայացման գործընթացներում։ Կարևորվում են տվյալների կառավարման քաղաքականության մշակումը, տեղեկատվական անվտանգությունը, գաղտնիության պաշտպանությունը, հասանելիության վերահսկումը և կազմակերպության տարբեր ստորաբաժանումների միջև տվյալների արդյունավետ փոխանակումը։ Ուսումնասիրվում են նաև տվյալահեն նախագծերի իրականացման կազմակերպական և տեխնիկական մարտահրավերները, ճարտարապետական լուծումների ընտրության չափանիշները և տեղեկատվական ենթակառուցվածքների համապատասխանեցումը բիզնես նպատակներին։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ժամանակակից կազմակերպությունների թվային կարողությունների զարգացմանը, տվյալների օգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը և նորարարական նախագծերի իրականացման տեխնոլոգիական հիմքերի կատարելագործմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների, տվյալների ճարտարապետների, ծրագրային ապահովման մշակողների, տվյալագետների, համակարգային վերլուծաբանների, նախագծերի ղեկավարների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Other Subjects

Քաղաքական և հասարակական վերլուծության բնույթի այս նյութը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղում Ադրբեջանի վերահսկողության հաստատումից հետո տեղի բնակչության առջև ծառացած հումանիտար, իրավական և սոցիալական խնդիրներին։ Քննության են առնվում 2023 թվականի ռազմական գործողություններից հետո ստեղծված իրավիճակը, բնակչության անվտանգության վերաբերյալ մտահոգությունները, տեղահանության գործընթացը և մարդկանց հետագա կենսապայմանների հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էթնիկ հայ բնակչության իրավունքների, սեփականության պահպանման, ազատ տեղաշարժի և անվտանգ ու արժանապատիվ վերադարձի հնարավորության խնդիրներին։ Ներկայացվում են նաև տեղահանված անձանց ընդունման և աջակցության հետ կապված մարտահրավերները Հայաստանում՝ ներառյալ բնակարանային ապահովման, աշխատանքի, կրթության և սոցիալական ինտեգրման հարցերը։ 2023 թվականի սեպտեմբերին ավելի քան 100 հազար մարդ Լեռնային Ղարաբաղից տեղափոխվեց Հայաստան, ինչի հետևանքով տարածաշրջանի գրեթե ամբողջ էթնիկ հայ բնակչությունը հեռացավ իր բնակավայրերից։ Նյութը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հակամարտության հետևանքները ոչ միայն քաղաքական, այլև մարդու իրավունքների և տեղահանված բնակչության հետագա կյանքի կազմակերպման տեսանկյունից։

Other Subjects

Ճարտարապետագիտական, արվեստաբանական և պատմամշակութային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ ճարտարապետ Տիրան Մարությանի ստեղծագործական ժառանգության, մասնագիտական գործունեության և ճարտարապետական մտածողության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ճարտարապետի ստեղծագործական ուղու ձևավորման պատմական և մշակութային նախադրյալները, նրա մասնագիտական հայացքները և գործունեության տեղը հայկական ճարտարապետության զարգացման համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Մարությանի ճարտարապետական նախագծերի, հետազոտական աշխատանքների և հայկական ճարտարապետական ժառանգության նկատմամբ ունեցած մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են նրա ստեղծագործական գործունեության մեջ ազգային ճարտարապետական ավանդույթների, պատմական հուշարձանների ուսումնասիրության և ժամանակակից նախագծային սկզբունքների փոխհարաբերությունները։ Քննարկվում են ճարտարապետական հորինվածքի, տարածական կազմակերպման, կառուցվածքային լուծումների, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների և միջավայրի հետ կառույցների ներդաշնակության հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ճարտարապետի նախագծային և գիտահետազոտական նյութերը, հրապարակումները, մասնագիտական գնահատականները և հայկական ճարտարապետության պատմության վերաբերյալ նրա ուսումնասիրությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Տիրան Մարությանի գործունեության նշանակությանը ճարտարապետական ժառանգության ճանաչման, պահպանության, ազգային ճարտարապետական ինքնության արտահայտման և մասնագիտական մտքի զարգացման տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետության պատմության, ճարտարապետական նախագծման, արվեստաբանության, հուշարձանների պահպանության և հայկական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է պատանեկան տարիքում ինքնագիտակցության ձևավորման և զարգացման հոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուսումնական գործունեության համատեքստում։ Դիտարկվում է կրթական միջավայրի դերը անձի՝ սեփական հնարավորությունների, կարողությունների, արժեքների, նպատակների և անհատական առանձնահատկությունների ճանաչման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինքնագնահատականի, ինքնաճանաչման, ինքնավերաբերմունքի, անձնական պատասխանատվության և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորմանը։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են ուսումնական առաջադրանքները, ձեռքբերումներն ու դժվարությունները, ուսուցիչների և հասակակիցների հետ հարաբերությունները, գնահատման համակարգը և կրթական միջավայրում ստացվող հետադարձ կապը նպաստում սեփական անձի վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը։ Քննարկվում են պատանեկան տարիքին բնորոշ հոգեբանական փոփոխությունները, ինքնուրույնության ձգտումը, սեփական հնարավորությունների գնահատումը, հետաքրքրությունների ու արժեքային կողմնորոշումների ձևավորումը և դրանց կապը ուսումնական մոտիվացիայի հետ։ Կարևորվում է նաև սովորողի ակտիվ մասնակցությունը կրթական գործընթացին, ինքնուրույն որոշումներ ընդունելու, նպատակներ սահմանելու, սեփական գործունեությունը վերլուծելու և արդյունքները գնահատելու կարողությունների զարգացումը։ Անդրադարձ է կատարվում ընտանիքի, դպրոցի, ուսուցչի և հասակակիցների սոցիալական միջավայրի ազդեցությանը՝ որպես ինքնագիտակցության զարգացման կարևոր գործոնների։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել պատանիների անհատական և տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան ուսուցման ու դաստիարակության մեթոդների կատարելագործմանը, կրթական միջավայրում նրանց ինքնուրույնության և ինքնաճանաչման խթանմանը, ինչպես նաև հոգեբանական ու մանկավարժական աջակցության արդյունավետ կազմակերպմանը։