Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ : Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու (1990, Դեկտեմբեր, թիվ 12)

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի գյուղական բնակչության զբաղվածության սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկությունների, աշխատաշուկայի հիմնախնդիրների և աղքատության հաղթահարման ռազմավարական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են գյուղական բնակավայրերի ժողովրդագրական և տնտեսական պայմանները, աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը, զբաղվածության կառուցվածքը և բնակչության եկամուտների ձևավորման հիմնական աղբյուրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական և ոչ գյուղատնտեսական զբաղվածության փոխհարաբերություններին, գործազրկության, թերզբաղվածության, աշխատանքային միգրացիայի և գյուղական տնային տնտեսությունների սոցիալական խոցելիության խնդիրներին։ Քննարկվում են զբաղվածության մակարդակի, բնակչության եկամուտների, աղքատության ցուցանիշների և սոցիալ-տնտեսական անհավասարության գնահատման տնտեսավիճակագրական մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում Սյունիքի մարզի տարածքային զարգացման առանձնահատկություններին, գյուղական համայնքների տնտեսական ներուժին, ենթակառուցվածքների հասանելիությանը և աշխատատեղերի ստեղծման հնարավորություններին։ Կարևորվում են փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացումը, գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացումը, մասնագիտական կրթության և վերապատրաստման ծրագրերի իրականացումը, ինչպես նաև զբաղվածության պետական աջակցության մեխանիզմների կատարելագործումը։ Ուսումնասիրվում են աղքատության կրճատման, բնակչության կենսամակարդակի բարձրացման և գյուղական տարածքների կայուն զարգացմանն ուղղված սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, վիճակագիրների, սոցիոլոգների, տարածաշրջանային զարգացման մասնագետների, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների աշխատակիցների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

History

Պատմագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1860–1894 թվականներին Օսմանյան կայսրության տարածքում բնակվող արևմտահայության ազգային-վարչական կացության, ինքնակառավարման համակարգի և հասարակական-քաղաքական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում արևմտահայ համայնքների վարչական կազմակերպման առանձնահատկությունները, ազգային հաստատությունների գործունեությունը և օսմանյան պետական կառավարման համակարգի հետ դրանց փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1860 թվականին ընդունված և 1863 թվականին օսմանյան իշխանությունների կողմից հաստատված Հայոց ազգային սահմանադրության նշանակությանը, ազգային ժողովների, կրոնական ու աշխարհիկ կառավարման մարմինների լիազորություններին և համայնքային ինքնակառավարման զարգացման գործընթացներին։ Վերլուծվում են արևմտահայության իրավական դրությունը, հարկային պարտավորությունները, կրթական և կրոնական հաստատությունների գործունեությունը, ինչպես նաև վարչական համակարգում առաջացող հակասություններն ու սահմանափակումները։ Քննարկվում են նաև Օսմանյան կայսրությունում իրականացվող բարեփոխումների ազդեցությունը հայկական բնակչության վրա, հայկական նահանգների վարչական կառավարման առանձնահատկությունները և Հայկական հարցի ձևավորման պատմական նախադրյալները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ազգային ինքնակառավարման մարմինների գործունեության արդյունավետությունը, հասարակական կազմակերպվածության զարգացումը և արևմտահայության քաղաքական ու իրավական պահանջների ձևավորման գործընթացները։ Անդրադարձ է կատարվում ժամանակաշրջանի միջազգային հարաբերությունների, եվրոպական տերությունների դիվանագիտական ներգրավվածության և օսմանյան իշխանությունների քաղաքականության ազդեցությանը արևմտահայության ազգային-վարչական դրության վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, Օսմանյան կայսրության պատմության, պատմական իրավագիտության և Հայկական հարցի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Political Science

՝Yerevan Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքն է և երկրի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային ու գիտակրթական գլխավոր կենտրոնը։ Այն աշխարհի հնագույն բնակավայրերից մեկն է, որի հիմնադրումը ավանդաբար կապվում է Էրեբունի ամրոցի կառուցման հետ մ.թ.ա. 782 թվականին։ Քաղաքը գտնվում է Արարատյան դաշտում՝ Հրազդան գետի ափին, և իր երկար պատմության ընթացքում ձևավորվել է որպես կարևոր վարչական ու մշակութային հանգույց՝ անցնելով ուրարտական, պարսկական, ռուսական կայսերական և խորհրդային շրջաններով, մինչև ժամանակակից անկախ Հայաստանի զարգացումը։ Երևանը համադրում է պատմական շերտերը և արդի քաղաքային միջավայրը՝ ներառելով հնագիտական հուշարձաններ, խորհրդային ճարտարապետական համալիրներ և ժամանակակից կառուցապատում։ Քաղաքը նաև գիտության և կրթության կենտրոն է՝ այստեղ են գտնվում խոշոր համալսարաններ, գիտահետազոտական ինստիտուտներ, մշակութային հաստատություններ, թանգարաններ և արվեստի օջախներ։ Երևանի քաղաքային կյանքը բնութագրվում է ակտիվ մշակութային միջավայրով, զարգացող ենթակառուցվածքներով և տարածաշրջանային նշանակություն ունեցող սոցիալ-տնտեսական դերակատարմամբ՝ հանդիսանալով Հայաստանի պետականության և ազգային ինքնության առանցքային կենտրոններից մեկը։

Political Science

Հարությունյան Է.Լ., գիտամեթոդական և վերլուծական աշխատանք է, որը նվիրված է անցումային հասարակություններում քաղաքական համակարգերի ձևավորման, զարգացման և կայունացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է այն գործընթացներին, որոնք բնորոշ են քաղաքական վերափոխումների փուլում գտնվող երկրներին՝ ներառելով պետական կառավարման ինստիտուտների ձևավորումը, քաղաքական իշխանության լեգիտիմացման մեխանիզմները, կուսակցական համակարգերի զարգացումը և ժողովրդավարական անցման առանձնահատկությունները։ Գրքում մանրամասն վերլուծվում են քաղաքական համակարգի կայունության և անկայունության գործոնները, հասարակական-քաղաքական փոխակերպումների սոցիալ-տնտեսական նախադրյալները, ինչպես նաև քաղաքական մշակույթի և քաղաքացիական հասարակության դերը անցումային գործընթացներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներին, իրավական պետության կայացման խնդիրներին և քաղաքական մասնակցության ձևերի փոփոխություններին։ Այս աշխատությունը նախատեսված է ուսանողների, հետազոտողների և պետական կառավարման ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով անցումային հասարակությունների քաղաքական զարգացումների խորքային և համակարգված ընկալմանը։

Sociology

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ազգային փոքրամասնությունների միգրացիոն գործընթացների էթնոսոցիոլոգիական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրանց պատճառները, առանձնահատկությունները և ազդեցությունը երկրի էթնիկ ու հասարակական միջավայրի վրա։ Հետազոտության շրջանակում միգրացիան դիտարկվում է որպես բազմագործոն սոցիալական երևույթ, որը պայմանավորված է տնտեսական, սոցիալական, ժողովրդագրական, կրթական և ընտանեկան հանգամանքներով։ Կարևորվում են ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչների արտագաղթի և ներգաղթի շարժառիթները, միգրացիոն ուղղությունները, բնակչության սոցիալական կազմը, ինչպես նաև տեղափոխության հետևանքով առաջացող փոփոխությունները համայնքային հարաբերություններում և առօրյա կյանքում։ Էթնոսոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու միգրացիայի կապը էթնիկ ինքնության, լեզվի պահպանման, մշակութային ավանդույթների շարունակականության և համայնքային համախմբվածության հետ։ Առանձին ուշադրության են արժանի միգրանտների սոցիալական հարմարվողականության խնդիրները, նոր բնակության միջավայրում նրանց ներգրավվածությունը, Հայաստանի հետ պահպանվող ընտանեկան ու մշակութային կապերը և միգրացիայի ազդեցությունը ազգային փոքրամասնությունների համայնքների հետագա զարգացման վրա։ Աշխատությունը կարևոր նյութ է Հայաստանի էթնիկ կազմի, ժողովրդագրական փոփոխությունների և ազգային փոքրամասնությունների սոցիալական վիճակի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել սոցիոլոգներին, ժողովրդագրագետներին, ազգագրագետներին, միգրացիայի և ազգային փոքրամասնությունների հարցերով զբաղվող հետազոտողներին ու ուսանողներին։

History

Պատմագիտական և քաղաքական մտքի պատմության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սևրի հաշտության պայմանագրի նախապատրաստման ու ստորագրման գործընթացների արտացոլմանը հայ հասարակական-քաղաքական մտքում 1919–1920 թվականներին՝ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության և հետպատերազմյան միջազգային հարաբերությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված աշխարհաքաղաքական իրադրությունը, Հայկական հարցի քննարկումները Փարիզի խաղաղության վեհաժողովում և հայկական քաղաքական շրջանակների ակնկալիքները միջազգային դիվանագիտությունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1920 թվականի օգոստոսի 10-ին ստորագրված Սևրի պայմանագրի՝ Հայաստանին վերաբերող դրույթներին, դրանց քաղաքական նշանակությանը և հայ հասարակության տարբեր շերտերում առաջացրած արձագանքներին։ Վերլուծվում են հայկական քաղաքական կուսակցությունների, պետական գործիչների, մտավորականների և հասարակական կազմակերպությունների դիրքորոշումները Հայաստանի սահմանների, անկախ պետականության ամրապնդման և ազգային իրավունքների միջազգային ճանաչման վերաբերյալ։ Քննարկվում են հայկական մամուլում, հրապարակախոսության մեջ և քաղաքական ելույթներում արտահայտված գնահատականները, ինչպես նաև Սևրի պայմանագրի իրականացման հնարավորությունների շուրջ ձևավորված տեսակետներն ու տարաձայնությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ժամանակաշրջանի դիվանագիտական փաստաթղթերը, պետական որոշումները, քաղաքական նամակագրությունը, մամուլի հրապարակումները և հուշագրական աղբյուրները։ Անդրադարձ է կատարվում Սևրի պայմանագրի շուրջ ձևավորված քաղաքական սպասումներին, դրանց առնչությանը Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականությանը և 1920 թվականի ռազմաքաղաքական զարգացումների ազդեցությանը հայկական հասարակական մտքի վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց նորագույն պատմության, Հայկական հարցի, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության, միջազգային հարաբերությունների և հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։