Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionEconomics
ԱՐԺԵԹՂԹԵՐԻ ՇՈՒԿԱՅԻ ՊԵՏԱԿԱՆ ԿԱՐԳԱՎՈՐՈՒՄ
Արժեթղթերի շուկայի պետական կարգավորումը այն միջոցառումների և իրավական նորմերի համակարգն է, որը նպատակ ունի ապահովել ֆինանսական շուկայի կայունությունը, թափանցիկությունը և ներդրողների իրավունքների պաշտպանությունը։ Պետությունը այս գործընթացում հանդես է գալիս որպես վերահսկող մարմին, որը սահմանում է կանոններ արժեթղթերի թողարկման, շրջանառության և առևտրի համար, ինչպես նաև վերահսկում է շուկայի մասնակիցների գործունեությունը՝ կանխելու խարդախությունները, մանիպուլյացիաները և անօրինական գործողությունները։ Պետական կարգավորման հիմնական նպատակներից են ֆինանսական համակարգի կայունության պահպանումը, ներդրողների վստահության բարձրացումը և կապիտալի շուկայի արդյունավետ աշխատանքի ապահովումը։ Այս ոլորտում կարևոր դեր են խաղում կարգավորող պետական մարմինները, որոնք իրականացնում են լիցենզավորում, վերահսկողություն և հաշվետվողականության պահանջների սահմանում բրոքերների, բանկերի և այլ ֆինանսական կազմակերպությունների համար։ Բացի այդ, պետական կարգավորումը ներառում է նաև հարկային քաղաքականությունը, տեղեկատվության բացահայտման պարտադիր պահանջները և շուկայի գործունեության նկատմամբ մշտական մոնիթորինգը։ Տնտեսական տեսանկյունից նման կարգավորումը նպաստում է ներդրումային միջավայրի բարելավմանը, ռիսկերի նվազեցմանը և երկարաժամկետ տնտեսական աճին, քանի որ ապահովում է արդար և կանխատեսելի ֆինանսական համակարգ։ Այսպիսով, արժեթղթերի շուկայի պետական կարգավորումը հանդիսանում է կարևոր գործիք, որը հավասարակշռում է ազատ շուկայի գործունեությունը և հասարակական շահերի պաշտպանությունը։
Updated: 2026-10-23
Medicine
Распространенность и структура психических расстройств у лиц пожилого и старческого возраста в Армении (клинико-эпидемиологическое исследование)
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում տարեց և ծերունական տարիքի անձանց շրջանում հոգեկան խանգարումների տարածվածության, կառուցվածքի և կլինիկահամաճարակաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարիքային այս խմբերում հանդիպող հոգեկան առողջության խնդիրների հիմնական տեսակները, դրանց հաճախականությունը և տարբեր սոցիալ-ժողովրդագրական ու բժշկական գործոնների հետ հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Վերլուծվում են տարիքային փոփոխությունների, քրոնիկական մարմնական հիվանդությունների, սոցիալական միջավայրի, կենսակերպի և այլ գործոնների նշանակությունը հոգեկան խանգարումների ձևավորման և ընթացքի տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճանաչողական խանգարումների, տրամադրության և տագնապային բնույթի խանգարումների, ինչպես նաև տարեցների շրջանում հանդիպող այլ հոգեբուժական վիճակների կլինիկական դրսևորումների և տարածվածության գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում են հիվանդների տարիքային և սեռային կազմը, ուղեկցող հիվանդությունները, բժշկական օգնության դիմելու առանձնահատկությունները և հոգեկան առողջության ծառայություններից օգտվելու հնարավորությունները։ Կլինիկական տվյալների և համաճարակաբանական ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր խանգարումների տարածման օրինաչափությունները և առանձնացնելու առավել խոցելի խմբերը։ Քննարկվում են վաղ հայտնաբերման, ախտորոշման, բժշկական հսկողության և համապատասխան աջակցության կազմակերպման հարցերը։ Կարևորվում է տարեց անձանց հոգեկան առողջության պահպանման համալիր մոտեցումը՝ հաշվի առնելով ինչպես հոգեբուժական, այնպես էլ ընդհանուր բժշկական և սոցիալական գործոնները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել տարեց բնակչության հոգեկան առողջության վերաբերյալ համաճարակաբանական տվյալների համակարգմանը, բժշկական օգնության կազմակերպման կատարելագործմանը և կանխարգելիչ ու վերականգնողական միջոցառումների մշակմանը։
Updated: 2026-10-01
Linguistics
Հայոց լեզվի բառաիմաստային համակարգը և նրա առնչությունը ֆրանսերենի հետ XIX-րդ դարում
Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XIX դարում հայոց լեզվի բառաիմաստային համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների և ֆրանսերենի հետ դրա առնչությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի հայերենի բառապաշարի կառուցվածքը, բառերի իմաստային հարաբերությունները, բառիմաստային փոփոխությունների օրինաչափությունները և լեզվի բառային կազմի հարստացման հիմնական աղբյուրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայերենի և ֆրանսերենի լեզվական շփումներին, բառային փոխառություններին, իմաստային պատճենումներին և եվրոպական մշակութային ու գիտական հասկացությունների հայերեն արտահայտման միջոցներին։ Վերլուծվում են XIX դարի հասարակական, մշակութային, կրթական և գրական զարգացումների ազդեցությունները հայերենի բառապաշարի ձևավորման ու փոփոխության վրա։ Քննարկվում են նաև ֆրանսերենից հայերեն անցած բառերի հնչյունական, ձևաբանական և իմաստային հարմարեցման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև թարգմանական գրականության դերը նոր բառերի ու նշանակությունների տարածման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են բառերի բազմիմաստության, հոմանիշության, հականիշության, իմաստային ընդլայնման և նեղացման երևույթները՝ հայերենի ու ֆրանսերենի համեմատական վերլուծության տեսանկյունից։ Անդրադարձ է կատարվում XIX դարի հայ գրական լեզվի զարգացմանը, լեզվական փոխազդեցությունների պատմական նշանակությանը և բառապաշարի ուսումնասիրության համեմատական ու պատմական մեթոդներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, բառագիտության, իմաստաբանության, համեմատական լեզվաբանության և հայ-ֆրանսիական լեզվամշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Updated: 2026-10-08
Linguistics
Շաղախի ենթաբարբառը Հադրութի ենթաբարբառի միջավայրում
Աշխատությունը նվիրված է Շաղախի խոսվածքային համակարգի լեզվաբանական ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Հադրութի ենթաբարբառային միջավայրի և հայերենի տարածքային տարբերակների փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ խոսվածքի հնչյունական, ձևաբանական, բառապաշարային և շարահյուսական առանձնահատկություններն են, որոնց համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու դրա տեղը շրջանի բարբառային համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն լեզվական հատկանիշներին, որոնք մի կողմից Շաղախի խոսվածքը կապում են Հադրութի ենթաբարբառի հետ, իսկ մյուս կողմից ձևավորում են դրա տեղային ինքնատիպությունը։ Հնչյունաբանական մակարդակում կարող են ուսումնասիրվել ձայնավորների և բաղաձայնների արտասանական առանձնահատկությունները, պատմական հնչյունափոխությունների դրսևորումները, շեշտադրությունը և գրական հայերենի համապատասխան ձևերից շեղվող օրինաչափությունները։ Ձևաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու գոյականի հոլովման, հոգնակի թվի կազմության, դերանունների, բայական խոնարհման, ժամանակային ու եղանակային ձևերի և այլ քերականական կարգերի տեղային առանձնահատկությունները։ Բառապաշարի ուսումնասիրության ընթացքում կարևորվում են տեղական բառերը, հնաբանությունները, իմաստային յուրահատկությունները և հարակից խոսվածքների հետ ընդհանուր բառային շերտերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է նաև լեզվական փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ աշխարհագրորեն մերձակա բնակավայրերի խոսվածքները երկարատև հաղորդակցության պայմաններում կարող են փոխադարձաբար ազդել միմյանց վրա՝ ձևավորելով անցումային կամ համատեղ հատկանիշներ։ Համեմատական վերլուծությունը կարող է նպաստել տարբերակիչ և ընդհանուր բարբառային երևույթների առանձնացմանը, ինչպես նաև դրանց պատմական զարգացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Նման նյութերի գրանցումն ու համակարգումը կարևոր նշանակություն ունեն նաև բարբառային բառապաշարի և ոչ գրական խոսքային ձևերի պահպանման տեսանկյունից, հատկապես այն պայմաններում, երբ բնակչության տեղաշարժերը և գրական լեզվի ազդեցությունը կարող են արագացնել ավանդական խոսվածքների փոփոխությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ բարբառագիտության, պատմական լեզվաբանության, հնչյունաբանության և համեմատական լեզվաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բնութագրել տեղային խոսվածքի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և ճշգրտել դրա հարաբերությունը Հադրութի ենթաբարբառային համակարգի հետ։
Updated: 2026-09-27
Linguistics
Հեղինակի մտադրությունը որպես տեքստաբանական քննության առարկա
Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հեղինակի մտադրության՝ որպես տեքստաբանական քննության կարևորագույն օբյեկտի ուսումնասիրությանը և դրա բացահայտման տեսական ու մեթոդաբանական խնդիրներին։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե ինչպես է հեղինակի սկզբնական գաղափարը, հաղորդակցական նպատակը և ասելիքը դրսևորվում ստեղծագործության կառուցվածքում, լեզվական միջոցներում, պատկերային համակարգում և տեքստի իմաստային կազմակերպման տարբեր մակարդակներում։ Ուսումնասիրության հիմքում այն գաղափարն է, որ գրական կամ այլ տիպի տեքստի ամբողջական ընկալումը հաճախ պահանջում է հաշվի առնել ոչ միայն տեքստում ուղղակիորեն արտահայտված տեղեկությունը, այլև այն նպատակը, որի հիման վրա հեղինակը ընտրել և կազմակերպել է լեզվական ու կառուցվածքային նյութը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հեղինակի մտադրության ձևավորման և տեքստում դրա իրացման փոխհարաբերությունները։ Մտադրությունը կարող է դրսևորվել թեմայի ընտրության, սյուժեի կառուցման, կերպարների համակարգի, կոմպոզիցիայի, շարադրանքի եղանակի, բառապաշարի, շարահյուսական կառուցվածքների, ոճական հնարների և ենթատեքստային իմաստների միջոցով։ Այդ պատճառով տեքստաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ստեղծագործությունը որպես փոխկապակցված ամբողջություն, որտեղ յուրաքանչյուր բաղադրիչ կարող է որոշակի դեր ունենալ ընդհանուր գաղափարական և հաղորդակցական նպատակի իրականացման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հեղինակի մտադրության և ընթերցողի ընկալման հարաբերակցությանը։ Տեքստի ստեղծման պահին հեղինակի ունեցած նպատակը և ընթերցողի կողմից տեքստից ստացված մեկնաբանությունը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ համընկնում են, քանի որ ընկալման վրա ազդում են պատմական ժամանակաշրջանը, մշակութային միջավայրը, ընթերցողի գիտելիքները և անձնական փորձը։ Այս հանգամանքը առաջ է բերում կարևոր տեսական հարց՝ որքանով է հնարավոր տեքստաբանական մեթոդներով վերականգնել հեղինակի սկզբնական մտադրությունը և որտեղ են դրա մեկնաբանության սահմանները։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են համադրվել լեզվաբանական, գրականագիտական, կառուցվածքային, ոճաբանական և իմաստաբանական մոտեցումները։ Տեքստի տարբեր շերտերի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կրկնվող թեմատիկ միավորները, առանցքային բառերը, իմաստային հակադրությունները, ակնարկները, միջտեքստային կապերը և այլ տարրեր, որոնք կարող են վկայել հեղինակի հաղորդակցական ռազմավարության մասին։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև տեքստի տարբերակների, ձեռագրերի, խմբագրությունների և հրապարակումների համեմատական ուսումնասիրությունը, քանի որ հեղինակի կողմից կատարված փոփոխությունները կարող են լրացուցիչ տեղեկություններ հաղորդել ստեղծագործական մտադրության զարգացման մասին։ Աշխատության մեջ կարող է քննարկվել նաև հեղինակի մտադրության և հեղինակի կերպարի տարբերությունը․ դրանք նույնական հասկացություններ չեն, քանի որ իրական հեղինակի կենսագրական, հոգեբանական կամ հասարակական դիրքորոշումները չեն կարող ինքնաբերաբար նույնացվել տեքստում արտահայտված յուրաքանչյուր գաղափարի հետ։ Այս տարբերակումը կարևոր է տեքստաբանական մեկնաբանության օբյեկտիվության պահպանման համար։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը կայանում է հեղինակի մտադրության բացահայտման համար կիրառվող մեթոդների համակարգման և տեքստի ներքին կառուցվածքի ու իմաստային կազմակերպման միջոցով դրա հնարավոր դրսևորումների վերլուծության մեջ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տեքստաբաններին, գրականագետներին, լեզվաբաններին, բանասիրության մասնագետներին և գրական ստեղծագործությունների մեկնաբանությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հեղինակի մտադրությունը դիտարկում է որպես տեքստի կառուցվածքային և իմաստային կազմակերպման կարևոր սկզբունք՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է տեքստի լեզվական, կոմպոզիցիոն և գաղափարական առանձնահատկությունների համակողմանի քննության միջոցով ավելի խորությամբ հասկանալ ստեղծագործության հաղորդակցական նպատակն ու ներքին իմաստային համակարգը։
Updated: 2026-09-20
Medicine
Диспансеризация лиц, принимавших участие в ликвидации последствий аварии на ЧАЭС
Աշխատությունը նվիրված է Չեռնոբիլի ատոմային էլեկտրակայանի վթարի հետևանքների վերացման աշխատանքներին մասնակցած անձանց երկարաժամկետ բժշկական հսկողության և դիսպանսերային սպասարկման կազմակերպման խնդիրներին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են տվյալ խմբի առողջական վիճակի պարբերական գնահատման, հնարավոր ուշացած առողջական փոփոխությունների ժամանակին հայտնաբերման, կանխարգելիչ միջոցառումների և մասնագիտացված բժշկական օգնության կազմակերպման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ճառագայթային ազդեցության ենթարկված անձանց առողջության վերաբերյալ տվյալների համակարգված հավաքագրմանը, բժշկական փաստաթղթերի վարմանը և երկարաժամկետ դիտարկումների արդյունքների համեմատական գնահատմանը։ Քննվում են կլինիկական, լաբորատոր և գործիքային հետազոտությունների նշանակությունը՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր անձի ստացած ազդեցության պայմանները, տարիքը, աշխատանքի բնույթը, ուղեկցող հիվանդությունները և առողջության ընդհանուր վիճակը։ Կարևորվում է տարբեր օրգան-համակարգերի գործունեության պարբերական վերահսկումը և այնպիսի փոփոխությունների վաղ հայտնաբերումը, որոնք կարող են պահանջել լրացուցիչ հետազոտություն կամ համապատասխան մասնագետի խորհրդատվություն։ Աշխատության մեջ կարող են վերլուծվել դիսպանսերային հաշվառման կազմակերպական առանձնահատկությունները, հետազոտությունների պարբերականությունը, հիվանդությունների կառուցվածքը և բժշկական օգնության տարբեր մակարդակների միջև համագործակցությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կանխարգելիչ բժշկության նշանակությանը, քանի որ երկարատև հսկողության նպատակը ոչ միայն արդեն ձևավորված հիվանդությունների հայտնաբերումն է, այլև առողջական ռիսկերի ժամանակին գնահատումն ու հնարավոր բարդությունների կանխարգելումը։ Դիտարկվում են նաև առողջական ցուցանիշների փոփոխությունները տարիների ընթացքում, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել հետազոտվող խմբի հիվանդացության առանձնահատկությունները և կատարելագործել բժշկական հսկողության ծրագրերը։ Համաճարակաբանական և կլինիկական տվյալների համադրումը կարևոր է ճառագայթային ազդեցության հնարավոր երկարաժամկետ հետևանքների գիտական գնահատման համար՝ միաժամանակ հաշվի առնելով այլ կենսաբանական, սոցիալական և շրջակա միջավայրի գործոնների ազդեցությունը։ Համակարգված դիսպանսերային հսկողությունը հնարավորություն է տալիս ձևավորել երկարաժամկետ բժշկական տվյալների բազա, ապահովել հիվանդությունների վաղ հայտնաբերումը և անհրաժեշտության դեպքում ժամանակին կազմակերպել համապատասխան բուժօգնություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ճառագայթային բժշկության, հանրային առողջության, համաճարակաբանության, կանխարգելիչ բժշկության և մասնագիտական առողջության պահպանման ոլորտներում աշխատող բժիշկների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։
Updated: 2026-09-19