Պատկերազարդ բնաշխարհիկ բառարան, հատոր առաջին

Other Subjects

«Գինեգործական ձեռնարկությունների սարքավորումներ» գիրքը, հեղինակված է Լ. Ռ. Սամվելյան-ի կողմից, նվիրված է գինեգործական արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացներին և դրանց իրականացմանը անհրաժեշտ սարքավորումների նկարագրությանը։ Գիրքն անդրադառնում է գինեգործության բոլոր փուլերին՝ խաղողի մշակությունից մինչև գինու պատրաստի արտադրանքը, և ներկայացնում է յուրաքանչյուր փուլում օգտագործվող սարքավորումները՝ իրենց կառուցվածքով, աշխատանքի սկզբունքով և տեխնիկական հատկանիշներով։ Ներկայացվում է ինչպես ավանդական, այնպես էլ ժամանակակից սարքավորումների կիրառման հնարավորությունները, դրանց արդյունավետությունը և արտադրության որակի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Աշխատությունը նախատեսված է գինեգործների, տեխնոլոգների, ուսանողների և գինեգործության ոլորտով հետաքրքրված մասնագետների համար՝ օգնելով նրանց ընտրել, շահագործել և պահպանել արտադրության սարքավորումները, ինչպես նաև հասկանալ դրանց դերը արտադրական գործընթացի արդյունավետության և վերջնական արտադրանքի որակի ապահովման մեջ։

Culture

Հրատարակությունը տեղեկատվական-մատենագիտական բնույթի ընթացիկ ցանկ է, որը համակարգված կերպով ներկայացնում է Հայկական ՍՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ լույս տեսած նոր գրականությունը։ Այն կազմվել է մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին, գրադարանների աշխատակիցներին և այլ հետաքրքրված ընթերցողներին համապատասխան ոլորտների նոր հրատարակությունների մասին տեղեկություններ տրամադրելու նպատակով։ Ցանկում ընդգրկվում են մշակույթի, մշակութային շինարարության, մշակութային-լուսավորական աշխատանքի, թանգարանագիտության, պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության, արվեստի տարբեր ճյուղերի, գրադարանագիտության և մատենագիտության վերաբերյալ նյութեր։ Ներկայացվում են ինչպես հանրապետությունում հայերեն և ռուսերեն հրատարակված աշխատություններ, այնպես էլ Հայաստանի մշակույթին ու արվեստին վերաբերող՝ հանրապետությունից դուրս լույս տեսած համապատասխան հրապարակումներ։ Մատենագիտական նկարագրությունները դասակարգվում են թեմատիկ սկզբունքով, իսկ առանձին բաժիններում նյութերի համակարգված դասավորությունը հեշտացնում է անհրաժեշտ աղբյուրների որոնումն ու ընտրությունը։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և արվեստագիտական գրականության համալրմանը, ուսումնասիրելու հրատարակչական գործունեության հիմնական ուղղությունները և բացահայտելու մասնագիտական հետաքրքրությունների շրջանակը։ Այն միաժամանակ տեղեկատվական և փաստագրական արժեք ունի՝ պահպանելով տվյալ ժամանակաշրջանի մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ հրատարակված նյութերի մատենագիտական պատկերը։ Տեղեկատուն կարող է օգտակար լինել մատենագետների, գրադարանավարների, մշակութաբանների, արվեստաբանների, պատմաբանների, գիտաշխատողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Linguistics

Գիտական աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից անգլերենում և հայերենում «բարեկամություն» և «թշնամություն» հասկացույթների լեզվամշակութային առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությանը, դրանց իմաստային կառուցվածքի, լեզվական արտահայտման միջոցների, մշակութային նշանակության և ազգային աշխարհընկալման հետ ունեցած փոխկապակցվածության բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում բարեկամության և թշնամության՝ որպես մարդկային հարաբերությունները բնութագրող հիմնարար հասկացությունների լեզվական և մշակութային դրսևորումները, դրանց տեղը անգլախոս և հայախոս հանրույթների արժեքային համակարգերում, ինչպես նաև հասարակական հարաբերությունների վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվի և մշակույթի փոխազդեցությանը, լեզվական գիտակցության մեջ սոցիալական հարաբերությունների արտացոլմանը, ազգային մտածողության առանձնահատկություններին և տարբեր մշակույթներում դրական ու բացասական միջանձնային հարաբերությունների ընկալման եղանակներին։ Ուսումնասիրվում են համապատասխան հասկացությունների բառիմաստային դաշտերը, դրանց միջուկային և ծայրամասային բաղադրիչները, հոմանիշային ու հականիշային հարաբերությունները, իմաստային նրբերանգները և գնահատողական նշանակությունները։ Քննության են առնվում անգլերեն և հայերեն բառապաշարում բարեկամության, ընկերության, մտերմության, հավատարմության, վստահության, հակամարտության, անհաշտության, հակակրանքի և թշնամանքի գաղափարներն արտահայտող լեզվական միավորները՝ բացահայտելու դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դարձվածաբանական միավորների, ասացվածքների, առածների, կայուն բառակապակցությունների և փոխաբերական արտահայտությունների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով արտահայտվում են բարեկամական և թշնամական հարաբերությունների վերաբերյալ մշակութային պատկերացումները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում բարեկամության և թշնամության հասկացությունների փոխաբերական իմաստավորումները, դրանց հետ կապված խորհրդանշական պատկերները, հուզական և գնահատողական բաղադրիչները, ինչպես նաև լեզվական միավորների գործածության համատեքստային առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում հասկացութային վերլուծության, ճանաչողական լեզվաբանության, լեզվամշակութաբանության և համեմատական իմաստաբանության տեսական ու մեթոդաբանական սկզբունքներին, որոնց կիրառումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզվական արտահայտությունների հիմքում ընկած մշակութային գիտելիքները և արժեքային պատկերացումները։ Քննարկվում են բարեկամության և թշնամության հասկացությունների փոխհարաբերությունները, դրանց հակադրության լեզվական դրսևորումները և հասարակական հարաբերությունների գնահատման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև համապատասխան բառերի և արտահայտությունների կիրառության առանձնահատկությունները առօրյա հաղորդակցությունում, գեղարվեստական խոսքում, հրապարակախոսական տեքստերում և հասարակական տարբեր խոսույթներում։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ միևնույն հասկացությունը տարբեր լեզուներում կարող է ունենալ ընդհանուր իմաստային հիմք, սակայն միաժամանակ արտահայտել տվյալ լեզվակիր հանրույթին բնորոշ մշակութային, պատմական և սոցիալական առանձնահատկություններ։ Հետազոտության շրջանակներում դիտարկվում են բարեկամության գաղափարի կապերը փոխադարձ վստահության, աջակցման, համերաշխության, հավատարմության և սոցիալական պարտավորությունների հետ, ինչպես նաև թշնամության հասկացության առնչությունները հակադրության, անվստահության, մրցակցության, հակամարտության և օտարացման պատկերացումների հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում լեզվական միավորների դրական և բացասական գնահատողական երանգավորմանը, դրանց հուզական ազդեցությանը և հաղորդակցական իրավիճակից կախված իմաստային փոփոխություններին։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում միջմշակութային հաղորդակցության հիմնախնդիրները, տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերում մարդկային հարաբերությունների ընկալման տարբերությունները և դրանց ազդեցությունը փոխըմբռնման գործընթացի վրա։ Քննության են առնվում նաև թարգմանության ընթացքում առաջացող իմաստային ու մշակութային դժվարությունները, համապատասխան բառերի և դարձվածքների համարժեքության որոշման սկզբունքները և ազգային մշակութային բաղադրիչների փոխանցման հնարավորությունները։ Համեմատական ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել անգլերենի և հայերենի լեզվամշակութային ընդհանրությունների ու տարբերությունների բացահայտմանը, երկու լեզուների հասկացութային համակարգերի վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը և լեզվական աշխարհապատկերի ուսումնասիրման մեթոդների կատարելագործմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, հայագետների, անգլերենի մասնագետների, թարգմանաբանների, մշակութաբանների, ճանաչողական լեզվաբանության և միջմշակութային հաղորդակցության հետազոտողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և բանասիրական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։

Medicine

Գիտական աշխատությունը նվիրված է օրգանիզմի շարժողական ակտիվության վաղաժամ սահմանափակման պայմաններում իմունային համակարգի գործունեության փոփոխությունների, հումորալ և բնական իմունիտետի ռեակցիաների զարգացման առանձնահատկությունների, ինչպես նաև գամմա-ամինակարագաթթվի (ԳԱԿԹ) իմունակարգավորող ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը սակավաշարժության՝ որպես օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական հավասարակշռության վրա ազդող գործոնի, և իմունային պաշտպանության մեխանիզմների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածության բացահայտումն է։ Անդրադարձ է կատարվում շարժողական ակտիվության սահմանափակման հետևանքով առաջացող ֆունկցիոնալ փոփոխություններին, նյարդային, ներզատական և իմունային համակարգերի փոխազդեցությանը, ինչպես նաև օրգանիզմի հարմարվողական հնարավորությունների ձևավորման գործընթացներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վաղ զարգացման շրջանում սակավաշարժության ազդեցությանը իմունային համակարգի հասունացման, պաշտպանական ռեակցիաների ձևավորման և օրգանիզմի ընդհանուր դիմադրողականության վրա։ Քննարկվում են հումորալ իմունիտետի հիմնական բաղադրիչների գործունեության առանձնահատկությունները, հակամարմինների առաջացման գործընթացները, B-լիմֆոցիտների ֆունկցիոնալ ակտիվությունը և իմունային պատասխանի ուժգնության ու տևողության հնարավոր փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում են նաև բնական կամ բնածին իմունիտետի մեխանիզմները, մասնավորապես ֆագոցիտային բջիջների ակտիվությունը, բնական քիլեր բջիջների գործառույթները, կոմպլեմենտի համակարգի նշանակությունը և օրգանիզմի ոչ սպեցիֆիկ պաշտպանական ռեակցիաների կարգավորման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է սակավաշարժության պայմաններում իմունային համակարգի տարբեր օղակների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, դրանց ֆունկցիոնալ փոփոխությունների հնարավոր պատճառների բացահայտումը և արտաքին միջավայրի ազդեցություններին օրգանիզմի հարմարվողական արձագանքների գնահատումը։ Աշխատության գիտական հետաքրքրության կարևոր ուղղություններից է ԳԱԿԹ-ի՝ որպես կենտրոնական նյարդային համակարգի հիմնական արգելակող նյարդամիջնորդներից մեկի, հնարավոր մասնակցությունը իմունային գործընթացների կարգավորմանը։ Դիտարկվում են այս կենսաբանորեն ակտիվ նյութի ազդեցության մեխանիզմները, նյարդաիմունային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները և իմունային բջիջների գործունեության վրա դրա հնարավոր կարգավորող ազդեցությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ԳԱԿԹ-ային համակարգի և իմունային պատասխանների միջև գոյություն ունեցող ֆունկցիոնալ կապերին, բջջային ազդանշանային գործընթացներին և իմունային ռեակցիաների ինտենսիվության փոփոխության հնարավոր օրինաչափություններին։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են փորձարարական ֆիզիոլոգիայի և իմունաբանության մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել շարժողական սահմանափակման ազդեցությունը իմունային ցուցանիշների վրա, համեմատել տարբեր փորձարարական պայմաններում ձևավորվող պաշտպանական պատասխանները և ուսումնասիրել ԳԱԿԹ-ի մասնակցությունը դրանց կարգավորմանը։ Քննարկվում են նաև օրգանիզմի զարգացման վաղ փուլերում արտաքին գործոնների ազդեցության երկարաժամկետ հետևանքների, նյարդային և իմունային համակարգերի փոխադարձ կարգավորման ու ֆիզիոլոգիական հարմարվողականության հիմնախնդիրները։ Աշխատության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները շարժողական ակտիվության կենսաբանական նշանակության, իմունային համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների և նյարդամիջնորդանյութերի իմունակարգավորող գործառույթների վերաբերյալ։ Հետազոտությունը գիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես նյարդաիմունաբանության, զարգացման ֆիզիոլոգիայի, փորձարարական իմունաբանության և կենսաբժշկական հետազոտությունների տեսանկյունից՝ նպաստելով օրգանիզմի կարգավորող համակարգերի փոխազդեցության մեխանիզմների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել կենսաբանների, ֆիզիոլոգների, իմունաբանների, նյարդակենսաբանների, բժշկագիտության և կենսաբժշկության ոլորտների հետազոտողների, ասպիրանտների, ուսանողների, դասախոսների, ինչպես նաև շարժողական ակտիվության սահմանափակման ֆիզիոլոգիական հետևանքներով և իմունային կարգավորման մեխանիզմներով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

History

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մանկատան շրջանավարտների սոցիալականացման գործընթացի էթնոմշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են այն սոցիալական, հոգեբանական, կրթական և մշակութային գործոնները, որոնք ազդում են հաստատություններից դուրս եկած երիտասարդների ինքնուրույն կյանքի անցման, հասարակության մեջ ինտեգրման և սոցիալական դերերի ձևավորման վրա։ Հեղինակը դիտարկում է ընտանիքի, համայնքի, ազգային արժեքների, ավանդույթների, սոցիալական միջավայրի և մշակութային պատկանելիության ազդեցությունը մանկատան շրջանավարտների ինքնագիտակցության, վարքային դրսևորումների և սոցիալական հարմարվողականության գործընթացների վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են սոցիալական աջակցության մեխանիզմների, կրթական և դաստիարակչական ծրագրերի արդյունավետության գնահատումներ, ինչպես նաև առաջարկվում են մոտեցումներ՝ ուղղված երիտասարդների լիարժեք ներառմանը հասարակական կյանքում։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի սոցիալական մանկավարժների, հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների, կրթության ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են խոցելի խմբերի սոցիալականացման, մանկատնային խնամքի համակարգի և երիտասարդների սոցիալական պաշտպանության հիմնախնդիրներով։

Geography

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության միջսահմանային գետերի՝ կայուն քլորօրգանական միացություններով աղտոտվածության ուսումնասիրությանը և դրա մակարդակի գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ջրային էկոհամակարգերում երկար ժամանակ պահպանվող քիմիական աղտոտիչների առկայությունը, որոշել դրանց տարածվածությունն ու կոնցենտրացիաները, գնահատել աղտոտվածության հնարավոր աղբյուրներն ու տարածման ուղիները և վերլուծել դրանց ազդեցության հավանական ռիսկերը ջրային միջավայրի ու դրա կենսաբանական բաղադրիչների համար։ Ուսումնասիրության կարևորությունը պայմանավորված է միջսահմանային գետերի առանձնահատկությամբ․ դրանց ջրերը բնականորեն տեղափոխվում են վարչական և պետական սահմանների միջև, ուստի վերին հոսանքներում առաջացած աղտոտումը կարող է անդրադառնալ ստորին հոսանքների ջրերի որակի վրա և ստեղծել համատեղ բնապահպանական խնդիրներ։ Կայուն քլորօրգանական միացությունները առանձնահատուկ նշանակություն ունեն իրենց քիմիական կայունության, շրջակա միջավայրում երկար պահպանվելու և կենդանի օրգանիզմներում կուտակվելու հնարավորության պատճառով։ Դրանց մի մասը կարող է ունենալ բարձր թունավորություն և կենսաբանական համակարգերում առաջացնել երկարաժամկետ բացասական ազդեցություններ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ջրի, գետային նստվածքների և անհրաժեշտության դեպքում կենսաբանական նմուշների մեջ այդ միացությունների առկայությունը։ Նմուշառման տարբեր կետերի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել գետերի վերին և ստորին հոսանքները, բնակավայրերին ու արդյունաբերական տարածքներին հարակից հատվածները և բացահայտել աղտոտվածության տարածական փոփոխությունները։ Լաբորատոր վերլուծությունների միջոցով կարող են որոշվել տարբեր քլորօրգանական աղտոտիչների որակական և քանակական ցուցանիշները։ Ստացված տվյալների համադրումը թույլ է տալիս գնահատել առանձին գետերի աղտոտվածության աստիճանը և պարզել, թե որ հատվածներում են աղտոտիչների կոնցենտրացիաները առավել բարձր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է աղտոտման հնարավոր աղբյուրների բացահայտումը։ Դրանք կարող են կապված լինել գյուղատնտեսական գործունեության, արդյունաբերական արտադրության, նախկինում օգտագործված քիմիական նյութերի մնացորդների, թափոնների ոչ պատշաճ կառավարման, կենցաղային և արտադրական արտահոսքերի կամ գետավազաններում այլ մարդածին ազդեցությունների հետ։ Քանի որ կայուն քլորօրգանական միացությունները կարող են պահպանվել երկար ժամանակ, դրանց առկայությունը կարող է վկայել ոչ միայն ներկայիս, այլև նախկինում գոյություն ունեցած աղտոտման մասին։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև աղտոտիչների վարքը ջրային միջավայրում։ Ջրում հայտնված որոշ միացություններ կարող են կուտակվել հատակային նստվածքներում, իսկ որոշ պայմաններում կրկին անցնել ջրային փուլ։ Դրանց տարածումը կախված է ջրի հոսքից, ջերմաստիճանից, նստվածքների բնութագրերից, օրգանական նյութի պարունակությունից և այլ ֆիզիկաքիմիական գործոններից։ Այդ պատճառով միայն ջրի նմուշների ուսումնասիրությունը կարող է ամբողջությամբ չարտացոլել էկոհամակարգում աղտոտիչների իրական բաշխվածությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսակուտակման և կենսամեծացման հնարավոր երևույթներին։ Որոշ կայուն օրգանական աղտոտիչներ կարող են կուտակվել ջրային օրգանիզմներում և սննդային շղթայի միջոցով փոխանցվել ավելի բարձր տրոֆիկ մակարդակների։ Այս հանգամանքը կարևոր է ինչպես ջրային էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության պահպանության, այնպես էլ մարդու առողջության համար, հատկապես այն դեպքերում, երբ գետային ռեսուրսները կապված են ձկնորսության, գյուղատնտեսական օգտագործման կամ խմելու ջրի աղբյուրների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող է իրականացվել աղտոտվածության մակարդակների համեմատություն գործող բնապահպանական չափանիշների և թույլատրելի սահմանային արժեքների հետ։ Այդպիսի գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշելու ուսումնասիրված ջրային համակարգերի էկոլոգիական վիճակը և առանձնացնելու այն տարածքները, որտեղ անհրաժեշտ է լրացուցիչ մոնիթորինգ կամ աղտոտման աղբյուրների վերահսկում։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև տվյալների տարածական և ժամանակային վերլուծությունը։ Տարբեր եղանակներին իրականացված նմուշառումների համադրումը կարող է ցույց տալ աղտոտիչների սեզոնային փոփոխությունները և դրանց կապը տեղումների, գետային հոսքի, գյուղատնտեսական աշխատանքների կամ այլ մարդածին գործոնների հետ։ Միջսահմանային բնույթը ուսումնասիրությանը տալիս է նաև տարածաշրջանային համագործակցության նշանակություն։ Ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը պահանջում է հարակից տարածքների և պետությունների միջև տվյալների փոխանակում, համատեղ մոնիթորինգ և աղտոտման կանխարգելման համակարգված մոտեցումներ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտագործվել գետերի էկոլոգիական վիճակի գնահատման, ջրային ռեսուրսների կառավարման, աղտոտման աղբյուրների հայտնաբերման և բնապահպանական մոնիթորինգի կատարելագործման նպատակով։ Դրանք կարող են նաև հիմք հանդիսանալ ռիսկերի նվազեցման և կայուն քլորօրգանական աղտոտիչների տարածման կանխարգելման միջոցառումների մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է էկոլոգիական մոնիթորինգի, հիդրոքիմիայի, քիմիական անալիզի և շրջակա միջավայրի ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզել Հայաստանի միջսահմանային գետերում կայուն քլորօրգանական միացությունների առկայության և տարածվածության օրինաչափությունները։ Թեման ունի կարևոր գիտական և գործնական նշանակություն, քանի որ նման աղտոտիչների ժամանակին հայտնաբերումն ու տարածման վերահսկումը կարևոր նախապայման են ջրային էկոհամակարգերի, կենսաբազմազանության և ջրային ռեսուրսներից օգտվող բնակչության անվտանգության պահպանման համար։