Պետրիի ցանցերի և նրանց ընդհանրացումների մոդելավորման հնարավորությունները

Medicine

Այս գիրքը նվիրված է բազմապրոֆիլ ստացիոնարներում ներհիվանդանոցային ինֆեկցիաների կանխարգելման, վաղ հայտնաբերման, վերահսկման և համաճարակաբանական գնահատման հիմնարար սկզբունքներին։ Այն ներկայացնում է առողջապահական հաստատությունում վարակների տարածման ռիսկերի համակարգված ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ուշադրություն դարձնելով ինչպես հիվանդների, այնպես էլ բուժանձնակազմի և այցելուների անվտանգության ապահովմանը։ Նյութում կարևորվում է համաճարակաբանական հսկողությունը որպես շարունակական գործընթաց, որի միջոցով հնարավոր է հավաքագրել, դասակարգել և վերլուծել վարակների վերաբերյալ տվյալները, հայտնաբերել հիվանդացության փոփոխությունները, բացահայտել վարակի հնարավոր աղբյուրներն ու փոխանցման ուղիները և ժամանակին իրականացնել համապատասխան կանխարգելիչ միջոցառումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազմապրոֆիլ ստացիոնարի առանձնահատկություններին, որտեղ տարբեր բաժանմունքներում բուժվում են տարբեր հիվանդություններով և տարբեր աստիճանի վարակային ռիսկ ունեցող պացիենտներ, ինչի հետևանքով վարակների վերահսկումը պահանջում է միասնական, բայց միաժամանակ բաժանմունքների առանձնահատկություններին հարմարեցված մոտեցում։ Գիրքը կարող է անդրադառնալ վարակների դեպքերի գրանցման և դասակարգման, համաճարակաբանական ցուցանիշների հաշվարկման, ռիսկի գործոնների գնահատման, վարակի օջախների հայտնաբերման, բռնկումների վաղ ազդանշանների ճանաչման և դրանց հետաքննության մեթոդներին։ Կարևորվում է նաև հսկողության արդյունքների համեմատությունը ժամանակային և բաժանմունքային կտրվածքներով, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել վարակի վերահսկման գործող ծրագրերի արդյունավետությունը և անհրաժեշտության դեպքում փոփոխել դրանք։ Ներկայացվող մոտեցումները կարևոր են հատկապես այն պայմաններում, երբ բուժհաստատությունում իրականացվում են ինվազիվ միջամտություններ, վիրաբուժական գործողություններ, կատետերների և այլ բժշկական սարքավորումների կիրառում, հակամանրէային դեղերի լայն օգտագործում կամ երկարատև հոսպիտալացում, քանի որ նման գործոնները կարող են մեծացնել վարակների առաջացման և տարածման հավանականությունը։ Առանձին նշանակություն ունի նաև հակամանրէային կայունության խնդիրը, քանի որ հիվանդանոցային միջավայրում կայուն միկրոօրգանիզմների տարածումը կարող է բարդացնել բուժումը և բարձրացնել հիվանդների համար ռիսկերը։ Հսկողության արդյունավետ համակարգը թույլ է տալիս ոչ միայն արձանագրել արդեն իսկ տեղի ունեցած դեպքերը, այլև վերլուծության միջոցով բացահայտել կրկնվող օրինաչափությունները և կանխարգելել նոր դեպքերի առաջացումը։ Գիրքը արժեքավոր է բժիշկների, համաճարակաբանների, վարակաբանների, բուժքույրերի, հիգիենայի և վարակի կանխարգելման մասնագետների, ինչպես նաև առողջապահական հաստատությունների ղեկավարների և բժշկական կրթություն ստացող անձանց համար։ Այն կարող է ծառայել որպես տեսական և գործնական հիմք ներհիվանդանոցային վարակների վերահսկման համակարգի կազմակերպման, տվյալների ճիշտ հավաքագրման ու մեկնաբանման, ռիսկերի գնահատման և կանխարգելիչ միջոցառումների պլանավորման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը շեշտադրում է այն գաղափարը, որ ներհիվանդանոցային ինֆեկցիաների արդյունավետ կառավարումը պետք է հիմնված լինի ոչ թե միայն առանձին դեպքերի արձագանքման, այլ մշտական համաճարակաբանական հսկողության, տվյալների վերլուծության, արագ արձագանքման և կանխարգելման փոխկապակցված համակարգի վրա։

Literature

Այս հատորը ֆրանսիացի գրող Էժեն Սյուի «Փարիզի գաղտնիքները» սոցիալական վեպի հայերեն հրատարակության մասն է։ Ստեղծագործությունը 19-րդ դարի եվրոպական գրականության հայտնի գործերից է, որն ընթերցողին ներկայացնում է մեծ քաղաքի հասարակական կյանքի բազմազանությունը, տարբեր խավերի միջև եղած հակասությունները և մարդկանց առօրյա գոյության պայմանները։ Վեպի կենտրոնական միջավայրում Փարիզն է՝ իր հարուստ ու աղքատ բնակիչներով, հասարակական հաստատություններով, թաքնված խնդիրներով և մարդկային ճակատագրերի բախումներով։ Հեղինակը արկածային սյուժեն համադրում է սոցիալական դիտարկումների հետ՝ ուշադրություն հրավիրելով աղքատության, անարդարության, բարոյական ընտրության և հասարակական պատասխանատվության հարցերին։ Ստեղծագործության այս հատորը շարունակում է բազմահատոր պատմողական ընթացքը՝ ընթերցողին ներգրավելով կերպարների փոխհարաբերությունների և քաղաքային միջավայրում զարգացող իրադարձությունների մեջ։ Վեպի հանրաճանաչությունը նպաստել է սոցիալական թեմաներով գեղարվեստական գրականության տարածմանը և ընթերցողների հետաքրքրության ընդլայնմանը հասարակության տարբեր շերտերի կյանքի նկատմամբ։ Հայերեն հրատարակությունն արտացոլում է եվրոպական գրական երկերի թարգմանության ու տարածման գործընթացը հայ ընթերցողական միջավայրում և կարևոր նյութ է թարգմանական գրականության, 19-րդ դարի ընթերցանության մշակույթի ու հայ գրահրատարակչության պատմության ուսումնասիրության համար։

Technology

Աշխատանքը նվիրված է բնական օդափոխությամբ շահագործվող տրանսպորտային թունելների թույլատրելի և առավելագույն երկարության որոշման գիտական ու ինժեներական մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական խնդիրը այնպիսի հաշվարկային մոտեցումների ձևավորումն է, որոնց միջոցով հնարավոր կլինի գնահատել, թե տվյալ երկրաբանական, կլիմայական, երկրաչափական և շահագործական պայմաններում ինչ երկարության թունել կարող է ապահովել անհրաժեշտ օդափոխանակությունը՝ առանց մեխանիկական օդափոխության համակարգերի պարտադիր կիրառման։ Բնական օդափոխության դեպքում օդի շարժումը թունելի ներսում պայմանավորված է առաջին հերթին արտաքին և ներքին ջերմաստիճանների տարբերությամբ, օդի խտության փոփոխությամբ, թունելի մուտքերի և ելքերի միջև ճնշումների տարբերությամբ, ինչպես նաև քամու ազդեցությամբ։ Այս երևույթների համատեղ ազդեցությունը կարող է ձևավորել օդի բնական հոսք, որի արդյունավետությունը, սակայն, սահմանափակվում է թունելի երկարության, լայնական կտրվածքի, մուտքերի բարձրությունների, երթևեկության ինտենսիվության և արտանետվող գազերի քանակի հետ կապված գործոններով։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է թունելի ներսում օդի շարժման և աղտոտիչների տարածման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ Տրանսպորտային թունելներում շարժվող ավտոմեքենաների արտանետումները կարող են հանգեցնել ածխածնի մոնօքսիդի, ազոտի օքսիդների, մասնիկային նյութերի և այլ վնասակար բաղադրիչների կուտակման, ուստի բնական օդափոխության հնարավորությունների գնահատումը անմիջականորեն կապված է երթևեկության անվտանգության և մարդկանց առողջության պաշտպանության հետ։ Հաշվարկային մեթոդների մշակման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև երթևեկության ուղղությունը, տրանսպորտային միջոցների քանակը և կազմը, շարժման արագությունը, թունելի ներքին մակերեսների դիմադրությունը, օդի հոսքի հիդրավլիկական կորուստները, արտաքին քամու արագությունն ու ուղղությունը, ինչպես նաև տարվա տարբեր եղանակներին օդի ջերմաստիճանային պայմանների փոփոխությունը։ Առավելագույն երկարության որոշումը, հետևաբար, չի սահմանափակվում միայն թունելի երկրաչափական չափերի հաշվարկով, այլ պահանջում է միաժամանակ գնահատել օդափոխության պահանջվող ծավալը և բնական օդափոխության միջոցով իրականում ապահովվող օդի հոսքը։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս որոշել այն սահմանային պայմանը, որի դեպքում բնական օդափոխությունն այլևս բավարար չէ թունելի ներսում օդի անհրաժեշտ որակն ապահովելու համար։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը հատկապես մեծ է լեռնային և բարդ ռելիեֆ ունեցող տարածքներում ճանապարհային թունելների նախագծման ժամանակ, որտեղ թունելի մուտքերի բարձրությունների տարբերությունը կարող է ուժեղացնել բնական քարշի ազդեցությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ բնական օդափոխության արդյունավետությունը կարող է էապես փոփոխվել եղանակային պայմանների փոփոխության հետևանքով, ուստի նախագծային լուծումը պետք է հիմնված լինի ոչ միայն միջին, այլև անբարենպաստ պայմանների գնահատման վրա։ Մեթոդների մշակումը կարող է ներառել տեսական հաշվարկներ, օդի հոսքի հիդրոդինամիկական մոդելավորում, փորձարարական տվյալների համադրում և տարբեր շահագործական սցենարների համեմատական վերլուծություն։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել թունելների նախագծման փուլում՝ որոշելու համար բնական օդափոխության կիրառելիության սահմանները, գնահատելու լրացուցիչ օդափոխության համակարգի անհրաժեշտությունը և նվազեցնելու շինարարական ու շահագործման ծախսերը այն դեպքերում, երբ բնական օդափոխությունը բավարար է։ Աշխատանքը կարևոր է նաև տրանսպորտային ենթակառուցվածքների անվտանգության տեսանկյունից, քանի որ օդափոխության ճիշտ հաշվարկը թունելի բնականոն շահագործման և արտակարգ իրավիճակների ժամանակ մարդկանց անվտանգ տարհանման կարևոր նախապայմաններից է։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը միավորում է թունելաշինության, հիդրոդինամիկայի, օդափոխության, տրանսպորտային անվտանգության և շինարարական նախագծման խնդիրները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել գիտականորեն հիմնավորված մեթոդաբանություն, որը թույլ կտա յուրաքանչյուր կոնկրետ պայմանների համար որոշել բնական օդափոխությամբ տրանսպորտային թունելի առավելագույն նպատակահարմար երկարությունը և գնահատել դրա անվտանգ շահագործման հնարավորությունը։

Economics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնակչության զբաղվածության կառավարման հիմնախնդիրների, մեխանիզմների և զարգացման ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են աշխատաշուկայի ձևավորման առանձնահատկությունները, զբաղվածության մակարդակի վրա ազդող տնտեսական և սոցիալական գործոնները, աշխատուժի առաջարկի ու պահանջարկի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև պետական կարգավորման գործիքները։ Հեղինակը քննարկում է զբաղվածության քաղաքականության իրականացման սկզբունքները, աշխատատեղերի ստեղծման, գործազրկության նվազեցման, մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման և մարդկային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման խնդիրները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են կառավարման մեթոդներ, վիճակագրական վերլուծություններ և գործնական առաջարկություններ, որոնք ուղղված են զբաղվածության ոլորտի կատարելագործմանը և աշխատաշուկայի կայուն զարգացման ապահովմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տնտեսական պայմաններին, սոցիալական գործընթացներին և զբաղվածության համակարգի արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, սոցիոլոգների, աշխատանքի շուկայի հետազոտողների, բուհերի դասախոսների, ուսանողների և զբաղվածության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է երկու լեզուների և դրանց համապատասխան մշակութային միջավայրերի հետ մշտական փոխազդեցության պայմաններում անձի ինքնընկալման, սոցիալական վարքի և դիրքորոշումների ձևավորման հոգեբանական ու սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այն իրավիճակն է, երբ անհատը հաղորդակցվում և սոցիալականացվում է երկու լեզվամշակութային համակարգերում՝ յուրացնելով դրանց արժեքները, նորմերը, հաղորդակցական ձևերը և աշխարհընկալման առանձնահատկությունները։ «Սահմանային կարգավիճակ» հասկացությունը դիտարկվում է որպես երկու լեզվական ու մշակութային տարածքների միջև գտնվելու յուրահատուկ վիճակ, որը կարող է արտահայտվել ինքնության, պատկանելության զգացման և սոցիալական դերերի ընկալման տարբեր ձևերով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լեզվի և մտածողության, լեզվի և ինքնության, ինչպես նաև լեզվական ընտրության ու սոցիալական միջավայրի միջև փոխկապակցվածությանը։ Քննվում է, թե տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում լեզուներից մեկի ընտրությունը ինչպես կարող է կապված լինել անձի սոցիալական դիրքի, խմբային պատկանելության, արժեքային կողմնորոշումների և սեփական անձի ներկայացման եղանակների հետ։ Երկլեզվությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես երկու լեզուների իմացություն, այլև որպես սոցիալական փորձառություն, որի ընթացքում անհատը մշտապես առնչվում է տարբեր մշակութային կոդերի և հաղորդակցական սպասումների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել վերաբերմունքները սեփական և այլ խմբերի նկատմամբ, լեզվական հեղինակության ընկալումը, մշակութային նույնականացումը, սոցիալական հարմարվողականությունը և տարբեր միջավայրերում վարքային ռազմավարությունների ընտրությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև այն հարցը, թե երկու լեզվամշակութային համակարգերի համատեղ ներկայությունը ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ կարծրատիպերի, սոցիալական գնահատականների և արժեքային դիրքորոշումների ձևավորման վրա։ Միաժամանակ շեշտադրվում է, որ նման ազդեցությունները միանշանակ չեն և կախված են ընտանիքից, կրթական միջավայրից, հասարակական հարաբերություններից, լեզուների սոցիալական կարգավիճակից և անհատի կենսափորձից։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում լեզվական ինքնության ճկունությանը և բազմաշերտ ինքնության ձևավորման հնարավորությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական հոգեբանության, հոգելեզվաբանության, սոցիոլեզվաբանության և միջմշակութային հաղորդակցության մոտեցումները՝ երկլեզվությունը ներկայացնելով որպես անձի լեզվական կարողություններից ավելի լայն՝ նրա սոցիալականացման, ինքնության և դիրքորոշումների ձևավորման հետ փոխկապակցված երևույթ։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Իմաստասեր Օձնեցու գրական և եկեղեցագիտական ժառանգության լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նրա երկերը դիտարկելով VIII դարի հայ գրավոր մշակույթի և գրաբարի զարգացման համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է հեղինակի ստեղծագործություններում գործածված բառապաշարի, ձևաբանության, շարահյուսության, դարձվածաբանության և ոճական արտահայտչամիջոցների քննության վրա՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ինչպես ժամանակաշրջանին բնորոշ ընդհանուր լեզվական օրինաչափությունները, այնպես էլ անհատական հեղինակային լեզվի առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում բառերի իմաստային կառուցվածքը, բառընտրության սկզբունքները, եկեղեցական, աստվածաբանական, դավանաբանական և կանոնագիտական հասկացությունների արտահայտման համար կիրառվող եզրույթները, ինչպես նաև դրանց տեղը միջնադարյան հայերեն մասնագիտական բառապաշարի համակարգում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գրաբարյան բառապաշարի տարբեր շերտերին, հոմանիշային հարաբերություններին, վերացական հասկացությունների անվանումներին և այն լեզվական միջոցներին, որոնց օգնությամբ ձևակերպվում են աստվածաբանական ու փիլիսոփայական բարդ գաղափարներ։ Ձևաբանական մակարդակում ուսումնասիրվում են անվանական և բայական համակարգերի կիրառության առանձնահատկությունները, հոլովական ու խոնարհման ձևերը, դերանունների, մակբայների, կապերի և շաղկապների գործածությունը՝ դրանք համադրելով դասական գրաբարի լեզվական նորմերի հետ։ Շարահյուսական քննության ընթացքում կարևորվում են պարզ և բարդ նախադասությունների կառուցվածքը, ստորադասական հարաբերությունների արտահայտման եղանակները, շարադասությունը, նախադասության անդամների կապակցման ձևերը և ծավալուն տրամաբանական կառուցվածքների կազմակերպման միջոցները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն լեզվական կառույցներին, որոնք պայմանավորված են երկերի աստվածաբանական, մեկնողական, կանոնական կամ բանավիճային բնույթով։ Ոճագիտական տեսանկյունից դիտարկվում են կրկնությունները, հակադրությունները, զուգահեռ կառուցվածքները, հռետորական հարցերը, դիմումները և այլ արտահայտչամիջոցներ, որոնց միջոցով հեղինակն ուժեղացնում է խոսքի տրամաբանական, համոզիչ կամ հուզական ազդեցությունը։ Ուսումնասիրվում է նաև աստվածաշնչյան լեզվի և վաղ քրիստոնեական մատենագրական ավանդույթի ազդեցությունը՝ պարզելու դրանց դերը հեղինակի բառապաշարի, շարահյուսության և ոճի ձևավորման գործում։ Միաժամանակ կարևորվում են այն առանձնահատկությունները, որոնք կարող են վկայել լեզվի պատմական զարգացման և դասական գրաբարի հետագա փոփոխությունների մասին։ Երկերի լեզվական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնել VIII դարի հայերենի վիճակը, գրական լեզվի գործառական հնարավորությունները և եկեղեցագիտական ու գիտական մտքի արտահայտման համար ձևավորված լեզվական համակարգը։ Առանձին նշանակություն ունի հեղինակային լեզվի և ժամանակաշրջանի ընդհանուր մատենագրական ավանդույթի հարաբերակցության բացահայտումը, քանի որ այդ համեմատությունը հնարավորություն է տալիս որոշել, թե որ լեզվական հատկանիշներն են ընդհանուր գրաբարյան ժառանգության դրսևորումներ, իսկ որոնք կարող են բնորոշ լինել հենց հեղինակի անհատական ոճին։ Հետազոտությունը կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունի նաև հայերենի պատմական բառագիտության և տերմինաբանության ուսումնասիրության համար, քանի որ եկեղեցական ու աստվածաբանական բնույթի երկերում պահպանվել են բազմաթիվ հասկացություններ և արտահայտություններ, որոնք արտացոլում են միջնադարյան հայկական մտավոր մշակույթի զարգացումը։ Լեզվական փաստերի համակարգված քննությունը նպաստում է ոչ միայն տվյալ հեղինակի մատենագրական ժառանգության առավել խոր ընկալմանը, այլև գրաբարի պատմության տարբեր փուլերի, հայ աստվածաբանական լեզվի և միջնադարյան գիտական ու եկեղեցական տերմինաբանության զարգացման ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, գրաբարի, պատմական քերականության, բառագիտության, ոճագիտության, հայ միջնադարյան մատենագրության և Հայոց եկեղեցու գրավոր ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող լեզվաբանների, հայագետների, բանասերների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։