Применение некоторых аксиоматически заданных структур в теории моделей и в категорной алгебре

Technology

Աշխատությունը նվիրված է բժշկական նշանակության ռոբոտատեխնիկական սարքերում կիրառվող մանիպուլյացիոն մեխանիզմների վերլուծության, օպտիմալ կառուցվածքային սինթեզի և կառավարման հաշվողական մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ռոբոտային մանիպուլյատորների կինեմատիկական և դինամիկական բնութագրերի մաթեմատիկական մոդելավորումն է, որը հնարավորություն է տալիս գնահատելու դրանց շարժունակությունը, դիրքավորման ճշգրտությունը, աշխատանքային տարածքը և կառավարման արդյունավետությունը։ Բժշկական ռոբոտատեխնիկական համակարգերի դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն շարժումների բարձր ճշգրտությունը, կանխատեսելիությունը և համակարգի հուսալիությունը, քանի որ տեխնիկական սխալները կարող են անմիջականորեն անդրադառնալ բժշկական գործընթացների անվտանգության և արդյունավետության վրա։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են մանիպուլյացիոն մեխանիզմների ուղիղ և հակադարձ կինեմատիկայի խնդիրները, օղակների ու հոդակապերի երկրաչափական փոխհարաբերությունները, շարժման հնարավոր սահմանափակումները և աշխատանքային տարածքի ձևավորման օրինաչափությունները։ Կարևոր ուղղություն է օպտիմալ սինթեզի խնդիրը, որի միջոցով հնարավոր է գնահատել տարբեր կառուցվածքային լուծումներ և ընտրել տվյալ բժշկական կիրառության պահանջներին առավել համապատասխան մեխանիկական կառուցվածք՝ հաշվի առնելով ճշգրտությունը, շարժունակությունը, կոմպակտությունը և այլ տեխնիկական չափանիշներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կառավարման ալգորիթմների ձևավորմանը, որոնք ապահովում են մանիպուլյատորի պահանջվող հետագծով շարժումը և արտաքին կամ ներքին փոփոխությունների պայմաններում համակարգի կայուն աշխատանքը։ Հաշվողական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս թվային միջավայրում վերլուծելու մեխանիզմի վարքագիծը, համեմատելու տարբեր կառուցվածքային և կառավարման տարբերակներ և նախապես գնահատելու նախագծային որոշումների արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև մեխանիկական համակարգի պարամետրերի օպտիմալացումը՝ նպատակային ֆունկցիաների և սահմանափակումների համակարգի հիման վրա։ Բժշկական նշանակության ռոբոտների համատեքստում նման մոտեցումները կիրառելի են տարբեր օժանդակ և ճշգրիտ մանիպուլյացիոն համակարգերի նախագծման համար՝ պահպանելով անվտանգության, վերահսկելիության և հուսալիության բարձր պահանջները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ռոբոտատեխնիկայի, մեխանիզմների և մեքենաների տեսության, հաշվողական մաթեմատիկայի, օպտիմալացման և ավտոմատ կառավարման մոտեցումները՝ բժշկական ռոբոտային սարքերի մանիպուլյացիոն մեխանիզմների նախագծման և կառավարման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։

Informatics

Այս աշխատանքը նվիրված է բազմաչափ ավտոմատ կարգավորման համակարգերի նախագծման և հետազոտության մեթոդներին՝ օգտագործելով սկալյար չափանիշներ՝ նպատակ ունենալով պարզեցնել բազմաչափ օպտիմալացման խնդիրները և ապահովել կառավարման համակարգերի կայուն և արդյունավետ աշխատանքը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են բազմափոփոխական դինամիկ համակարգեր, որտեղ կառավարման ազդակները և ելքային մեծությունները փոխկապակցված են, ինչը բարդացնում է դասական կարգավորման մեթոդների կիրառումը։ Հեղինակը ներկայացնում է մոտեցումներ, որոնց միջոցով բազմաչափ օպտիմալացման խնդիրները վերածվում են սկալյար չափանիշներով արտահայտված խնդիրների՝ օգտագործելով կշռային գործակիցներ, Լյապունովի ֆունկցիաներ և որակի ինդեքսներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել համակարգի ընդհանուր արդյունավետությունը մեկ միասնական չափման միջոցով։ Աշխատությունում վերլուծվում են նաև կայունության պայմանները, անցումային գործընթացների որակը և կարգավորման ճշգրտությունը տարբեր կառուցվածք ունեցող համակարգերում՝ ընդգծելով, թե ինչպես են սկալյար չափանիշները նպաստում նախագծման գործընթացի պարզեցմանը։ Բացի տեսական վերլուծությունից, քննարկվում են նաև կիրառական օրինակներ, որտեղ բազմաչափ համակարգերի կառավարումը իրականացվում է ինժեներական պրակտիկայում՝ արդյունաբերական ավտոմատացման, էներգետիկ համակարգերի և տեխնոլոգիական գործընթացների ոլորտներում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է մեթոդաբանական մոտեցում, որը հնարավորություն է տալիս արդյունավետորեն նախագծել և գնահատել բարդ բազմաչափ ավտոմատ կարգավորման համակարգերը՝ օգտագործելով պարզեցված սկալյար գնահատման գործիքներ։

History

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է XIX դարի վերջին տասնամյակում Հայկական հարցի և ռուս հասարակական մտքի փոխհարաբերությունների քննությանը՝ բացահայտելով, թե ինչպես էր հայ ժողովրդի ազգային-քաղաքական և սոցիալական դրությունը ընկալվում Ռուսաստանի հասարակական ու մտավոր շրջանակներում։ Աշխատության առանցքում այն ժամանակաշրջանն է, երբ Օսմանյան կայսրության հայաբնակ նահանգներում խորանում էին քաղաքական և սոցիալական ճգնաժամերը, իսկ հայության անվտանգության, բարենորոգումների և ինքնապաշտպանության խնդիրները աստիճանաբար վերածվում էին միջազգային քաղաքականության կարևոր հարցի։ 1890-ական թվականներին այս խնդիրը հատկապես սրվեց՝ կապված Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության նկատմամբ իրականացվող բռնությունների, բարենորոգումների ձախողման և եվրոպական տերությունների քաղաքականության հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ռուս հասարակական կարծիքի ձևավորման գործընթացի բացահայտումը։ Ռուսաստանում Հայկական հարցի նկատմամբ վերաբերմունքը միատարր չէր․ տարբեր հասարակական և քաղաքական խմբեր այն գնահատում էին տարբեր տեսանկյուններից՝ ելնելով ազգային, կրոնական, մարդասիրական, քաղաքական և աշխարհաքաղաքական պատկերացումներից։ Մի կողմից՝ ռուս մտավորականության և հասարակական գործիչների մի մասը հայերի վիճակը դիտարկում էր որպես քրիստոնյա բնակչության պաշտպանության և մարդկային իրավունքների խնդիր, մյուս կողմից՝ Ռուսական կայսրության արտաքին և ներքին քաղաքական շահերը հաճախ պայմանավորում էին այդ հարցի նկատմամբ պաշտոնական վերաբերմունքի սահմանափակ ու հակասական բնույթը։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ռուսաստանի հասարակական մամուլին, հրապարակախոսությանը և քաղաքական մտքին, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում մամուլը հասարակական կարծիքի ձևավորման կարևորագույն միջոցներից էր։ Հայկական հարցի վերաբերյալ հոդվածները, հրապարակումները, գրական-հրապարակախոսական արձագանքներն ու քննարկումները նպաստում էին ռուս ընթերցողին Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության դրությանը ծանոթացնելուն։ Միաժամանակ այդ հրապարակումները արտացոլում էին հենց ռուսական հասարակության ներսում գոյություն ունեցող քաղաքական հակասությունները։ Հայկական հարցի ընկալման կարևոր բաղադրիչ էր Օսմանյան կայսրության արևելյան նահանգներում տիրող իրավիճակի մասին տեղեկատվությունը։ Ռուս հասարակական գործիչների և հրապարակախոսների ուշադրության կենտրոնում էին բռնությունները, հարկային ճնշումները, վարչական կամայականությունները, բնակչության անվտանգության խնդիրը և բարենորոգումների անհրաժեշտությունը։ Այս իրողությունները քննարկվում էին ոչ միայն հայերի ազգային պահանջների, այլև Օսմանյան կայսրության ընդհանուր քաղաքական համակարգի և նրա քրիստոնյա ժողովուրդների դրության համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, որ Հայկական հարցը ռուսական հասարակական մտքում հաճախ ձեռք էր բերում ավելի լայն նշանակություն՝ կապվելով արևելյան քրիստոնյաների պաշտպանության և Ռուսաստանի՝ որպես տարածաշրջանային տերության դերի հետ։ Միևնույն ժամանակ կարևոր է տարբերակել ռուսական հասարակական կարծիքը ցարական կառավարության պաշտոնական քաղաքականությունից։ Պաշտոնական իշխանությունները Հայկական հարցը դիտարկում էին նախևառաջ Ռուսական կայսրության արտաքին քաղաքական և ռազմավարական շահերի տեսանկյունից։ Կովկասի նկատմամբ վերահսկողությունը, Օսմանյան կայսրության հետ հարաբերությունները և տարածաշրջանում ռուսական ազդեցության ընդլայնման հնարավորությունները նշանակալի գործոններ էին։ Հետևաբար հասարակական շրջանակներում հայերի պաշտպանության վերաբերյալ հնչող մարդասիրական կամ քաղաքական կոչերը միշտ չէ, որ համընկնում էին պետական քաղաքականության առաջնահերթությունների հետ։ Առանձին ուշադրության է արժանի ռուսական հասարակական մտքի տարբեր ուղղությունների վերաբերմունքը հայ ազգային շարժմանը։ Հայ քաղաքական կազմակերպությունների գործունեության ակտիվացումը և ազգային ինքնապաշտպանության գաղափարների տարածումը ռուս հասարակության մի մասի կողմից կարող էին ընկալվել որպես ազատագրական շարժման դրսևորում, մինչդեռ այլ շրջանակներ դրանք դիտարկում էին կայսրության ներքին կայունության և արտաքին քաղաքական շահերի տեսանկյունից։ Այս հակասական գնահատականները ցույց են տալիս, որ Հայկական հարցի ընկալումը սերտորեն կապված էր նաև XIX դարի վերջին Ռուսաստանի սեփական քաղաքական ու գաղափարական խնդիրների հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր թեման է 1890-ական թվականների հայկական կոտորածների ազդեցությունը ռուս հասարակական կարծիքի վրա։ Այդ իրադարձությունների մասին տեղեկությունների տարածումը մեծացրեց հայերի նկատմամբ համակրանքը ռուս հասարակության որոշ շրջանակներում և առաջ բերեց բողոքի ու դատապարտման արձագանքներ։ Հայկական բնակչության զանգվածային բռնությունների և տեղահանությունների մասին հաղորդումները Հայկական հարցը վերածում էին ոչ միայն դիվանագիտական, այլև բարոյական և մարդասիրական խնդրի։ Այս գործընթացում կարևոր դեր ունեին ռուս մտավորականները, գրողները, հրապարակախոսները և հասարակական գործիչները, որոնք իրենց հրապարակումներով փորձում էին ազդել հասարակական կարծիքի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում Հայկական հարցը դիտարկվում է նաև ռուս-հայկական հասարակական և մշակութային կապերի համատեքստում։ XIX դարի ընթացքում ձևավորված կրթական, մշակութային և մտավոր կապերը նպաստում էին նրան, որ ռուսական հասարակության որոշ շրջանակներ ավելի լավ ճանաչեին հայ ժողովրդի պատմությունը, մշակույթը և ազգային խնդիրները։ Հայ մտավորականության ներկայացուցիչների գործունեությունը Ռուսաստանում ևս նպաստում էր հայկական ազգային խնդիրների ներկայացմանը ռուս հասարակությանը։ Այդ կապերը Հայկական հարցի շուրջ ձևավորվող հասարակական քննարկումների կարևոր նախադրյալներից էին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև եվրոպական տերությունների քաղաքականության նկատմամբ ռուսական հասարակության վերաբերմունքը։ Հայկական հարցը XIX դարի վերջին արդեն դուրս էր եկել միայն ռուս-թուրքական հարաբերությունների շրջանակից և դարձել եվրոպական դիվանագիտության բաղադրիչ։ Ռուս հասարակական միտքը տարբեր կերպ էր գնահատում Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի և մյուս տերությունների դիրքորոշումները՝ հատկապես բարենորոգումների իրականացման և Օսմանյան կայսրության նկատմամբ քաղաքականության հարցերում։ Այս համատեքստում Հայկական հարցը միաժամանակ ընկալվում էր որպես ազգային ազատագրության, մարդասիրության և միջազգային քաղաքականության խնդիր։ Ուսումնասիրության կարևոր արդյունքն այն է, որ 1890-ական թվականների ռուս հասարակական մտքի վերաբերմունքը Հայկական հարցի նկատմամբ անհրաժեշտ է դիտարկել բազմաշերտ կերպով։ Այն ներառում էր մարդասիրական համակրանք, կրոնական և մշակութային ընդհանրությունների գիտակցում, քաղաքական համերաշխություն, Ռուսաստանի աշխարհաքաղաքական շահերի հաշվարկ և երբեմն նաև կայսերական մտածողության սահմանափակումներ։ Հենց այս գործոնների փոխազդեցությունն էր ձևավորում ռուս հասարակության վերաբերմունքը հայ ժողովրդի ազգային և քաղաքական խնդիրների նկատմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր է XIX դարի վերջին Հայկական հարցի միջազգային պատմությունը և ռուսական հասարակական-քաղաքական միտքը փոխկապակցված դիտարկելու համար։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես էր հայ ժողովրդի ճակատագիրը դառնում ռուսական հասարակական քննարկումների առարկա, ինչպիսի գաղափարական դիրքորոշումներ էին ձևավորվում այդ խնդրի շուրջ և ինչ հակասություններ գոյություն ունեին հասարակական համակրանքի ու պետական քաղաքականության միջև։ Նյութը կարող է հետաքրքրել հայոց պատմությամբ, ռուսական հասարակական մտքի պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով, Հայկական հարցով և XIX դարի վերջի ազգային-ազատագրական շարժումների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է «Գազել» ընտանիքի ավտոբուսների ակտիվ անվտանգության բարձրացման խնդիրներին՝ արգելակային համակարգի հաղորդակի աշխատանքային բնութագրերի կատարելագործման միջոցով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է արգելակային համակարգի տեխնիկական վիճակի և ավտոբուսի անվտանգ շահագործման միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածության ուսումնասիրության վրա, քանի որ արգելակման արդյունավետությունը տրանսպորտային միջոցի ակտիվ անվտանգության կարևորագույն բաղադրիչներից է։ Քննության են առնվում արգելակային համակարգի կառուցվածքային և շահագործական առանձնահատկությունները, հաղորդակի աշխատանքի հիմնական պարամետրերը, արգելակային ուժերի ձևավորման ու փոխանցման գործընթացները և դրանց ազդեցությունը ավտոմոբիլի արգելակման հատկությունների վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հաղորդակի արագագործությանը, ճնշման ձևավորման և փոխանցման կայունությանը, առանձին հանգույցների աշխատանքի համաձայնեցվածությանը և այն գործոններին, որոնք կարող են երկարատև շահագործման ընթացքում նվազեցնել համակարգի արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրվում են արգելակման ճանապարհի, դանդաղեցման ինտենսիվության, արձագանքման ժամանակի, անիվների միջև արգելակային ուժերի բաշխման և տրանսպորտային միջոցի շարժման կայունության հետ կապված ցուցանիշները։ Կարևորվում է ավտոբուսի բեռնվածության, ճանապարհային պայմանների, շարժման արագության, տեխնիկական մաշվածության և շահագործման ռեժիմների ազդեցությունը արգելակային համակարգի աշխատանքային բնութագրերի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հաշվարկային, մոդելավորման և փորձարարական մեթոդներ՝ գործող համակարգի ցուցանիշները գնահատելու, առավել նշանակալի թերությունները բացահայտելու և կատարելագործված տեխնիկական լուծումների արդյունավետությունը համեմատելու նպատակով։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում հաղորդակի աշխատանքային պարամետրերի լավարկմանը, որը կարող է նպաստել վարորդի գործողությանը համակարգի առավել արագ և կանխատեսելի արձագանքմանը, արգելակային մեխանիզմների աշխատանքի համաձայնեցմանը և տարբեր շահագործական պայմաններում անհրաժեշտ դանդաղեցման ապահովմանը։ Դիտարկվում են նաև համակարգի հուսալիության և տեխնիկական սպասարկման խնդիրները, քանի որ ակտիվ անվտանգության մակարդակը պայմանավորված է ոչ միայն կառուցվածքային լուծումներով, այլև հանգույցների աշխատունակության պահպանմամբ ամբողջ շահագործման ընթացքում։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ արգելակային հաղորդակի առանձին պարամետրերի կատարելագործման, տեխնիկական ախտորոշման մեթոդների ճշգրտման և ավտոբուսների անվտանգ շահագործմանն ուղղված ինժեներական առաջարկությունների մշակման համար։ Հետազոտությունը համադրում է ավտոմոբիլների տեսության, տրանսպորտային միջոցների անվտանգության, տեխնիկական շահագործման և արգելակային համակարգերի ուսումնասիրության մեթոդները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ուղևորատար ավտոմոբիլային տրանսպորտի շարժման անվտանգությունն ու շահագործական հուսալիությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ավտոմոբիլային տրանսպորտի, տրանսպորտային միջոցների ակտիվ անվտանգության, ավտոմեքենաների տեխնիկական շահագործման և ավտոմոբիլաշինության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ինժեներների, տեխնիկական մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Linguistics

Այս թեման վերաբերում է արդի հայերենի (ժամանակակից արևելահայերեն և արևմտահայերեն) հնչյունաբանական համակարգում վանկային կառուցվածքի, շեշտի և ձայնավորների տևողության ու ինտենսիվության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ հատկապես դիտարկելով, թե ինչպես են փոփոխվում շեշտված (ударные) և անշեշտ (безударные) ձայնավորների ակուստիկ հատկությունները՝ կախված բառի երկարությունից։ Ժամանակակից հայերենում շեշտը հիմնականում դինամիկ բնույթի է, այսինքն՝ այն արտահայտվում է ոչ թե ֆոնոլոգիական երկարությամբ (ինչպես որոշ լեզուներում), այլ ձայնի ինտենսիվությամբ, տոնային փոքր փոփոխություններով և երբեմն տևողության հարաբերական աճով։ Սակայն բառի երկարության աճի հետ կարող են նկատվել կոլատերալ փոփոխություններ՝ բազմավանկ բառերում շեշտված վանկը ավելի հստակ է առանձնանում ինտենսիվության և ընկալվող տևողության տեսանկյունից, մինչդեռ անշեշտ ձայնավորները հաճախ ենթարկվում են ռեդուկցիայի՝ նվազեցված արտաբերմամբ կամ որակական թուլացմամբ։ Տևողության և ինտենսիվության հարաբերակցությունը հայերենում չի ենթարկվում խիստ ֆոնեմիկ հակադրության, սակայն ունի վիճակագրական և պրոզոդիկ օրինաչափություններ, որոնք կարելի է ուսումնասիրել ակուստիկ ֆոնետիկայի մեթոդներով՝ սպեկտրոգրամների վերլուծության, էներգետիկ կորերի և ժամանակային չափումների միջոցով։ Բառի երկարությունը նույնպես կարող է ազդել ռիթմիկ կառուցվածքի վրա՝ ստեղծելով տարբեր շեշտային խմբավորումներ և խոսքի հոսքի դինամիկ փոփոխություններ։ Այս ուսումնասիրությունները կարևոր են ինչպես տեսական լեզվաբանության, այնպես էլ խոսքի տեխնոլոգիաների, սինթեզի և ճանաչման համակարգերի զարգացման համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայոց հին գրական լեզվի՝ գրաբարի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանը և նախատեսված է գրաբարի հիմնական կանոններն ու լեզվական օրինաչափությունները համակարգված ձևով ներկայացնելու համար։ Գիրքը հայ քերականագիտական և ուսումնական գրականության այն ավանդույթի արտահայտություններից է, որի նպատակն էր պահպանել դասական հայերենի գիտելիքները, ապահովել դրանց փոխանցումը նոր սերունդներին և նպաստել հայերեն գրավոր մշակույթի զարգացմանը։ Գրաբարը հայ ժողովրդի պատմության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող գրական լեզուն է, որով ստեղծվել են հայ մատենագրության, աստվածաբանության, պատմագրության, փիլիսոփայության և գիտական մտքի կարևորագույն երկերը։ Այն դարեր շարունակ ծառայել է որպես եկեղեցական, գիտական և գրական հաղորդակցության լեզու՝ պահպանելով հայ ժողովրդի հոգևոր ու մշակութային ժառանգության մեծ մասը։ Հետևաբար գրաբարի քերականության ուսումնասիրությունը ոչ միայն լեզվաբանական գիտելիքների ձեռքբերման, այլև ազգային պատմական հիշողության և գրավոր ժառանգության ճանաչման կարևոր միջոց է։ Աշխատության բովանդակային ուղղվածությունը վերաբերում է գրաբարի հնչյունական, բառագիտական և ձևաբանական կառուցվածքի հիմնական առանձնահատկություններին, խոսքի մասերի դասակարգմանը, բառերի քերականական ձևերին, հոլովման և խոնարհման համակարգերին, ինչպես նաև նախադասության կառուցման ու շարահյուսական հարաբերությունների սկզբունքներին։ Քերականական կանոնների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու գրաբարի լեզվական համակարգի առանձնահատկությունները, հասկանալու բառերի ձևափոխության օրինաչափությունները և ճիշտ մեկնաբանելու դասական հայերենով գրված տեքստերը։ Հատուկ նշանակություն ունի լեզվական ձևերի համակարգված ներկայացումը, քանի որ գրաբարի յուրացումը պահանջում է ոչ միայն բառապաշարի իմացություն, այլև նրա բարդ քերականական կառուցվածքի ըմբռնում։ Համառոտ քերականության ձևաչափը ենթադրում է հիմնական կանոնների ընտրություն, դասակարգում և ուսուցման համար հարմար շարադրանք՝ սովորողին հնարավորություն տալով աստիճանաբար յուրացնելու լեզվի կառուցվածքային հիմքերը։ Աշխատությունը կարող է ծառայել որպես դասավանդման և ինքնուրույն ուսումնասիրության միջոց՝ նպաստելով գրաբարի ընթերցանության, թարգմանության և քերականական վերլուծության հմտությունների ձևավորմանը։ Գրական և գիտական առումով այն առնչվում է հայ քերականագիտության դասական ավանդույթին, որի զարգացման գործում կարևոր դեր են ունեցել հայ միջնադարյան քերականները, ինչպես նաև վաղ նոր շրջանի հայ լեզվաբաններն ու կրթական գործիչները։ Գրաբարի կանոնների ուսումնասիրությունն ու ուսուցումը կարևոր նշանակություն են ունեցել նաև աշխարհաբարի զարգացման պայմաններում դասական գրական լեզվի հեղինակության և մշակութային շարունակականության պահպանման համար։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ կրթական և լեզվաբանական կյանքի պատմության մեջ։ Շուշիի հայ տպագրական միջավայրում նման աշխատության հրատարակությունը վկայում է Ղարաբաղի հայության կրթական ու մշակութային զարգացման, մայրենի լեզվի ուսուցման և դասական գրական ժառանգության պահպանման նկատմամբ ցուցաբերվող ուշադրության մասին։ Հրատարակությունը կապված է նաև Ղարաբաղի թեմի հոգևոր և կրթական կյանքի հետ, որտեղ եկեղեցական ու աշխարհիկ կրթության մեջ գրաբարի իմացությունը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում։ Աշխատությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ քերականագիտական մտքի, գրաբարի դասավանդման պատմության, հայալեզու կրթական գրականության և Շուշիի տասնիններորդ դարի մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, գրաբարագետներին, մանկավարժներին, ուսանողներին և հայ դասական մատենագրության լեզվով ու պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ նպաստելով հայոց լեզվի պատմական զարգացման և ազգային գրավոր ժառանգության խորքային ճանաչմանը։