Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionCulture
Նոր գրականություն կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ցանկ (1974, թիվ 12)
Այս մատենագիտական ցանկը ներկայացնում է մշակույթի և արվեստի ոլորտներին վերաբերող նոր հրատարակությունների համակարգված գրանցում՝ ընդգրկելով արվեստագիտություն, մշակութաբանություն, թատերագիտություն, երաժշտագիտություն, կերպարվեստ և հարակից հումանիտար ուղղություններ։ Նյութում հավաքագրվում և դասակարգվում են տարբեր հեղինակների գիտական աշխատություններ, մենագրություններ, հոդվածներ և ժողովածուներ, որոնք արտացոլում են արդի մշակութային գործընթացները, գեղարվեստական մտածողության զարգացումը և արվեստի պատմության նոր հետազոտական մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հրատարակությունների թեմատիկ բազմազանությանը և գիտական արժեքին՝ ցույց տալով մշակութային դաշտում ձևավորվող նոր միտումները, միջառարկայական կապերը և ուսումնասիրությունների արդիական ուղղությունները։ Աշխատությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական և հղումային աղբյուր հետազոտողների, ուսանողների և մշակութային ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով գիտական տեղեկատվության համակարգված հասանելիությանը և ոլորտային հետազոտությունների զարգացմանը։
Updated: 2026-08-21Informatics
The development of the methods and algorithms for the design of optimal schemes for information dissemination in computer networks
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է համակարգչային ցանցերում տեղեկատվության տարածման օպտիմալ սխեմաների նախագծման մեթոդների և ալգորիթմների մշակմանն ու կատարելագործմանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տվյալների արդյունավետ փոխանցման, ցանցային ռեսուրսների օպտիմալ օգտագործման, երթուղայնացման, հաղորդման արագության բարձրացման և ցանցի հուսալիության ապահովման ժամանակակից մոտեցումները։ Հեղինակը ներկայացնում է մաթեմատիկական մոդելներ, հաշվարկային մեթոդներ և ալգորիթմական լուծումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բարելավել տեղեկատվության բաշխման արդյունավետությունը տարբեր տեսակի համակարգչային և հաղորդակցական ցանցերում։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև ցանցերի արտադրողականության գնահատմանը, տարբեր նախագծային ռազմավարությունների համեմատական վերլուծությանը և օպտիմալացման խնդիրների գործնական կիրառություններին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում համակարգչային գիտության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ցանցային համակարգերի, ծրագրային ճարտարագիտության և կիրառական մաթեմատիկայի ոլորտների գիտնականների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և տեղեկատվական համակարգերի նախագծմամբ զբաղվող մասնագետների համար։
Updated: 2026-08-28Chemistry
Պլաստմասների ընդհանուր բնութագիրը և տեսակները
Պլաստմասները սինթետիկ կամ կիսասինթետիկ պոլիմերային նյութեր են, որոնք ստացվում են բնական գազի, նավթի կամ այլ օրգանական միացությունների քիմիական մշակման արդյունքում և լայնորեն կիրառվում են արդյունաբերության, կենցաղի, բժշկության և տեխնիկայի տարբեր ոլորտներում։ Պլաստմասների հիմնական առանձնահատկություններից են թեթևությունը, բարձր ամրությունը, հեշտ մշակելիությունը, կոռոզիայի և խոնավության նկատմամբ դիմադրությունը, ինչպես նաև համեմատաբար ցածր արտադրական արժեքը։ Դրանք կարող են ունենալ տարբեր ֆիզիկական հատկություններ՝ կախված իրենց կառուցվածքից և բաղադրությունից՝ լինելով կամ կոշտ, կամ ճկուն, կամ թափանցիկ, կամ անթափանց։ Պլաստմասները հիմնականում բաժանվում են երկու խոշոր խմբի՝ թերմոպլաստիկ և թերմոռեակտիվ պլաստմասներ։ Թերմոպլաստիկ պլաստմասները ջերմության ազդեցությամբ փափկում են և կարող են բազմիցս ձևափոխվել՝ առանց իրենց հիմնական կառուցվածքը կորցնելու, ինչի օրինակ են պոլիէթիլենը և պոլիպրոպիլենը։ Դրանք լայնորեն օգտագործվում են փաթեթավորման նյութերի, տարաների և կենցաղային իրերի արտադրության մեջ։ Թերմոռեակտիվ պլաստմասները, հակառակը, ջերմության ազդեցությամբ կարծրանում են և այլևս չեն կարող կրկին փափկել, քանի որ դրանց կառուցվածքում առաջանում են կայուն քիմիական կապեր։ Այս խմբին են պատկանում օրինակ բակելիտը և որոշ էպօքսիդային խեժեր, որոնք օգտագործվում են էլեկտրատեխնիկայում և շինարարությունում։ Պլաստմասների մյուս կարևոր դասակարգումը հիմնված է նրանց կիրառման ոլորտների վրա՝ կառուցվածքային, փաթեթավորման, էլեկտրամեկուսիչ և բժշկական պլաստմասներ։ Պլաստմասները ժամանակակից աշխարհում ունեն մեծ նշանակություն, քանի որ դրանք փոխարինում են ավելի ծանր և թանկարժեք նյութերին, սակայն դրանց լայն կիրառությունը նաև առաջացնում է բնապահպանական խնդիրներ՝ կապված դժվար քայքայման և շրջակա միջավայրի աղտոտման հետ։ Այդ պատճառով այսօր մեծ ուշադրություն է դարձվում վերամշակվող և էկոլոգիապես անվտանգ պլաստմասների մշակմանը։ Այսպիսով, պլաստմասները կարևոր տեխնիկական նյութեր են, որոնք իրենց բազմազան հատկությունների շնորհիվ դարձել են ժամանակակից արդյունաբերության և կենցաղի անբաժանելի մաս։
Updated: 2026-09-22Mathematics
Հոպֆի արտապատկերումներ ու ինտեգրվող համակարգեր
Աշխատությունը նվիրված է Հոպֆի արտապատկերումների և ինտեգրվող դինամիկական համակարգերի միջև գոյություն ունեցող մաթեմատիկական կապերի ուսումնասիրությանը՝ երկրաչափական, տոպոլոգիական և վերլուծական մեթոդների համադրմամբ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն կառուցվածքների վրա, որոնց միջոցով բարձրաչափ տարածություններում սահմանված դինամիկական խնդիրները հնարավոր է ներկայացնել ավելի ցածր չափողականություն ունեցող տարածություններում՝ պահպանելով համակարգի կարևոր երկրաչափական և դինամիկական հատկությունները։ Հոպֆի արտապատկերումները դիտարկվում են որպես մաթեմատիկական կարևոր կառուցվածքներ, որոնք կապ են հաստատում տարբեր չափողականություն ունեցող ոլորտների միջև և հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել ֆիբրացիաների, համաչափությունների ու տոպոլոգիական հատկությունների փոխհարաբերությունները։ Քննության են առնվում դասական Հոպֆի ֆիբրացիայի կառուցվածքը, դրա երկրաչափական մեկնաբանությունը և այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով համապատասխան արտապատկերումը կարող է կիրառվել դինամիկական համակարգերի ձևափոխման կամ ռեդուկցիայի համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում համակարգերի համաչափություններին, քանի որ որոշակի համաչափության առկայությունը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել շարժման հավասարումների չափողականությունը և առանձնացնել դինամիկայի էական փոփոխականները։ Ինտեգրվող համակարգերի ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են շարժման ինտեգրալները, պահպանման օրենքները և դրանց փոխադարձ կապերը։ Կարևորվում է բավարար թվով անկախ առաջին ինտեգրալների գոյությունը, որը հնարավորություն է տալիս բարդ դինամիկական խնդիրը ներկայացնել ավելի պարզ կառուցվածքով և որոշ դեպքերում ստանալ շարժման հավասարումների ճշգրիտ կամ արդյունավետորեն հաշվարկելի լուծումներ։ Քննության են առնվում փուլային տարածության երկրաչափությունը, շարժման հետագծերը և պահպանվող մեծությունների մակարդակային բազմությունները։ Առանձին նշանակություն է տրվում համիլտոնյան համակարգերին և սիմպլեկտիկ երկրաչափության մեթոդներին, որոնք բնական մաթեմատիկական հիմք են ստեղծում ինտեգրվող դինամիկայի ուսումնասիրման համար։ Համիլտոնյան ֆունկցիայի և համապատասխան շարժման հավասարումների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել համակարգի ժամանակային զարգացումը, իսկ Պուասոնի փակագծերի կիրառմամբ՝ շարժման ինտեգրալների փոխհարաբերությունները։ Դիտարկվում են այն պայմանները, որոնց դեպքում պահպանվող մեծությունները գտնվում են համապատասխան փոխհարաբերության մեջ և ապահովում համակարգի ինտեգրվելիությունը։ Հոպֆի արտապատկերման կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ որոշ բարձրաչափ համիլտոնյան համակարգեր կապել ավելի ցածր չափողականություն ունեցող մեխանիկական խնդիրների հետ։ Այս մոտեցման միջոցով ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են սկզբնական համակարգի հետագծերը, համաչափությունները և պահպանման օրենքները փոխակերպվում նոր փոփոխականների անցնելու դեպքում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ռեդուկցիայի գործընթացին, որի նպատակն է համակարգի ավելորդ ազատության աստիճանների հեռացումը՝ պահպանելով դինամիկայի հիմնական տեղեկատվությունը։ Նման մեթոդները կարևոր են հատկապես այն համակարգերի համար, որոնց փուլային տարածքը ունի արտահայտված խմբային կամ երկրաչափական համաչափություն։ Քննության են առնվում նաև դասական մեխանիկայի խնդիրների հետ հնարավոր կապերը, որտեղ կենտրոնական ուժային դաշտերը, պտտական շարժումները և այլ ինտեգրվող մոդելներ կարող են ծառայել ընդհանուր տեսական կառուցվածքների ուսումնասիրման օրինակներ։ Կարևորվում է Կեպլերյան տիպի համակարգերի և հարմոնիկ օսցիլյատորների միջև հայտնի մաթեմատիկական համապատասխանությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ համապատասխան ձևափոխությունները ցույց են տալիս, թե ինչպես կարող են արտաքինից տարբեր դինամիկական խնդիրներ ունենալ ընդհանուր երկրաչափական հիմք։ Այսպիսի կապերի բացահայտումը հնարավորություն է տալիս մի համակարգի համար հայտնի ինտեգրալներն ու լուծման մեթոդները համապատասխան ձևով օգտագործել մյուս համակարգի վերլուծության ժամանակ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում շարժման թաքնված համաչափություններին։ Դրանք կարող են չարտահայտվել համակարգի սովորական տարածական համաչափությունների տեսքով, սակայն դրսևորվել լրացուցիչ պահպանվող մեծությունների գոյությամբ։ Նման կառուցվածքների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինտեգրվելիության պատճառների բացահայտման և շարժման ամբողջական երկրաչափական նկարագրության համար։ Քննության են առնվում նաև փոփոխականների փոխակերպման և կանոնական ձևափոխությունների հնարավորությունները, որոնց միջոցով շարժման հավասարումները կարող են բերվել ավելի հարմար տեսքի։ Ինտեգրվող համակարգերի տեսության շրջանակում կարևորվում են գործողություն-անկյուն փոփոխականները, ինվարիանտ տորերը և փուլային տարածության համապատասխան կառուցվածքները։ Դրանց օգնությամբ հնարավոր է համակարգի շարժումը ներկայացնել կանոնավոր երկրաչափական ձևով և բացահայտել ժամանակային էվոլյուցիայի հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձին նշանակություն է տրվում եզակի կետերին և այն դեպքերին, երբ ռեդուկցիայի կամ արտապատկերման կառուցվածքը սովորական ձևով չի գործում։ Նման կետերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ համակարգի գլոբալ տոպոլոգիական կառուցվածքը և տարբեր դինամիկական ռեժիմների միջև անցումները։ Հոպֆի ֆիբրացիայի տոպոլոգիական հատկությունների ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել այնպիսի երևույթներ, որոնք հնարավոր չէ ամբողջությամբ նկարագրել միայն տեղային կոորդինատներով։ Այդ պատճառով երկրաչափական և տոպոլոգիական մոտեցումների համադրումը կարևոր նշանակություն ունի համակարգերի ամբողջական նկարագրության համար։ Դիտարկվում են նաև խմբային գործողությունների, ֆիբրացիաների և համապատասխան քվոտիենտ տարածությունների կառուցման մեթոդները։ Այսպիսի մաթեմատիկական ապարատը հնարավորություն է տալիս համակարգված ձևով ուսումնասիրել համաչափությունների ազդեցությունը դինամիկայի վրա և ձևակերպել ռեդուկցիայի ընդհանուր սկզբունքները։ Հետազոտության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է տարբեր մաթեմատիկական ոլորտների՝ դիֆերենցիալ երկրաչափության, տոպոլոգիայի, համիլտոնյան մեխանիկայի և դինամիկական համակարգերի տեսության միջև կապերի բացահայտմամբ։ Միևնույն կառուցվածքի տարբեր տեսանկյուններից ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ ինտեգրվելիության երկրաչափական հիմքերը և պահպանման օրենքների ծագումը։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառելի լինել դասական և մաթեմատիկական ֆիզիկայի տարբեր խնդիրներում, որտեղ անհրաժեշտ է բարդ բազմաչափ համակարգերի ռեդուկցիա, շարժման ինտեգրալների որոնում կամ դինամիկայի երկրաչափական կառուցվածքի վերլուծություն։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկական ֆիզիկայի, դինամիկական համակարգերի, դիֆերենցիալ երկրաչափության, տոպոլոգիայի և տեսական մեխանիկայի ոլորտների հետազոտողների, մաթեմատիկոսների, ֆիզիկոսների, դասախոսների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-09-23Economics
Модернизация регулирования качества активов в банковской системе РА
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում ակտիվների որակի կարգավորման արդիականացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բանկային ակտիվների, հատկապես վարկային պորտֆելի որակի գնահատման, վերահսկման և կարգավորման գործող մեխանիզմներն են, ինչպես նաև դրանց կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարևորում է ակտիվների որակի կառավարման նշանակությունը բանկերի ֆինանսական կայունության, իրացվելիության, շահութաբերության և ռիսկերի արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել բանկային ակտիվների կառուցվածքը, վարկային ռիսկի ձևավորման հիմնական աղբյուրները, խնդրահարույց և չաշխատող վարկերի առաջացման պատճառները, վարկային կորուստների գնահատման մոտեցումները և դրանց դիմաց անհրաժեշտ պահուստավորման մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ակտիվների դասակարգման և որակի գնահատման չափանիշներին, բանկերի կողմից ռիսկերի բացահայտման ու կառավարման գործընթացներին, ինչպես նաև վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման անհրաժեշտությանը։ Աշխատանքում ակտիվների որակի կարգավորումը դիտարկվում է ոչ միայն առանձին բանկի ներքին կառավարման խնդիր, այլև ամբողջ բանկային համակարգի ֆինանսական կայունության ապահովման կարևոր բաղադրիչ։ Այդ տեսանկյունից կարևորվում են Կենտրոնական բանկի վերահսկողական գործիքները, բանկերի կապիտալի բավարարության և ռիսկերի կառավարման պահանջները, ֆինանսական հաշվետվողականության թափանցիկությունը և բանկային համակարգի նկատմամբ վստահության պահպանումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջազգային փորձին և բանկային վերահսկողության ժամանակակից սկզբունքներին՝ դրանց կիրառելիությունը գնահատելով Հայաստանի պայմաններում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ակտիվների որակի կարգավորման և միջազգային ֆինանսական ստանդարտների միջև համապատասխանության հարցը, քանի որ բանկային ոլորտի զարգացումը պահանջում է ռիսկերի գնահատման ավելի ճշգրիտ և կանխատեսելի մեխանիզմներ։ Աշխատանքի գործնական ուղղվածությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ակտիվների որակի արդյունավետ կարգավորումը կարող է նպաստել վարկային ռիսկերի նվազեցմանը, բանկերի ֆինանսական կորուստների կանխատեսմանը, կապիտալի արդյունավետ օգտագործմանը և ֆինանսական համակարգի կայունության ամրապնդմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել բանկային ոլորտի մասնագետներին, ֆինանսական վերլուծաբաններին, Կենտրոնական բանկի և այլ վերահսկող կառույցների աշխատակիցներին, տնտեսագետներին, ֆինանսների ոլորտի հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտելու Հայաստանի բանկային համակարգում ակտիվների որակի կարգավորման առկա մեխանիզմների ուժեղ և թույլ կողմերը և ներկայացնելու դրանց արդիականացման այնպիսի հնարավոր ուղղություններ, որոնք կարող են բարձրացնել բանկերի ռիսկակայունությունը, ֆինանսական կառավարման արդյունավետությունը և համակարգի ընդհանուր կայունությունը։
Updated: 2026-09-15History
70 տարի Մեծ Հոկտեմբերի դրոշով: (Մեթոդական նյութեր գրադարանավարների համար)
Այս մեթոդական ձեռնարկը նախատեսված է գրադարանավարների համար և նվիրված է Մեծ Հոկտեմբերյան սոցիալիստական հեղափոխության 70-ամյակի գաղափարական-մշակութային նշման կազմակերպմանը գրադարանային համակարգում։ Աշխատությունում ներկայացվում են թեմատիկ միջոցառումների պլանավորման և իրականացման մեթոդական ուղեցույցներ, որոնք ուղղված են ընթերցողների շրջանում համապատասխան պատմական գիտելիքների տարածմանը և գաղափարական դաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպմանը։ Քննարկվում են գրքային ցուցադրությունների, թեմատիկ երեկոների, քննարկումների, ընթերցողական հանդիպումների և տեղեկատվական արշավների կազմակերպման ձևերը՝ շեշտադրելով գրադարանների դերը հասարակական-քաղաքական հիշողության պահպանման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրականության ընտրության, նյութերի համակարգման և տարբեր տարիքային խմբերի հետ աշխատանքի մեթոդական առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև գրադարանային գործունեության պլանավորման օրինակներ, միջոցառումների սցենարային մոտեցումներ և տեղեկատվական նյութերի օգտագործման արդյունավետ եղանակներ։ Ձեռնարկը նպատակ ունի աջակցել գրադարանային աշխատողներին գաղափարական-կրթական աշխատանքի կազմակերպման գործում՝ ապահովելով համապատասխան նյութերի համակարգված և նպատակային օգտագործում։
Updated: 2026-09-20