Ռուսերենից հայերեն համառոտ բառարան

Mathematics

Գրաֆիտե միկրոժապավենի և միկրոգլանի ալիքային արձագանքի մեծության և փուլի կառավարումը վերաբերում է գրաֆիտի վրա հիմնված մանրածավալ կառուցվածքներում էլեկտրամագնիսական կամ ակուստիկ ալիքների տարածման և փոխազդեցության վերահսկման գործընթացներին, որտեղ ուսումնասիրվում է, թե ինչպես կարելի է փոխել անդրադարձված կամ անցած ալիքի ինտենսիվությունը և փուլային բնութագրերը՝ նյութի կառուցվածքային և ֆիզիկական պարամետրերի միջոցով։ Այս ուղղությունը կարևոր է նանո և միկրոտեխնոլոգիաներում, քանի որ գրաֆիտե շերտերը և միկրոգլանային կառուցվածքները հնարավորություն են տալիս ձևավորել բարձր ճշգրտությամբ ալիքային վարքագիծ՝ կիրառելի սենսորներում, ռեզոնատորներում և ֆունկցիոնալ էլեկտրոնային սարքերում։ Ալիքային արձագանքի կառավարումը իրականացվում է նյութի երկրաչափության, շերտավորման, էլեկտրահաղորդականության և արտաքին դաշտերի փոփոխման միջոցով, ինչը թույլ է տալիս հասնել ցանկալի ֆազային տեղաշարժերի և ամպլիտուդայի մոդուլացման։ Այսպիսի հետազոտությունները նպաստում են նոր սերնդի միկրոսարքերի մշակմանը, որտեղ բարձր արդյունավետությամբ ազդանշանի կառավարումը և կորուստների նվազեցումը հանդիսանում են հիմնական նպատակներ։

Geography

Ջրաբանական, աշխարհագրական և բնապահպանական ինժեներիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Իրանի Յազդի տարածաշրջանի մակերևութային հոսքի հաշվարկման և ստորգետնյա ամբարտակների կառուցման համար համապատասխան վայրերի ընտրության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հեռահար զոնդավորման (RS), աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի (GIS) և որոշումների աջակցման համակարգերի (DSS) կիրառմամբ։ Քննության են առնվում Յազդի տարածաշրջանի չորային կլիմայական պայմանները, տեղումների տարածաժամանակային բաշխվածությունը, ռելիեֆի առանձնահատկությունները և ջրային ռեսուրսների ձևավորման ու օգտագործման հիմնական խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևութային հոսքի առաջացման գործոններին, ջրահավաք ավազանների բնութագրերին, հողածածկույթի և երկրաբանական կառուցվածքի ազդեցությանը ջրաբանական գործընթացների վրա։ Վերլուծվում են հեռահար զոնդավորման տվյալների մշակման, թվային բարձրության մոդելների, տարածական քարտեզագրման և ջրաբանական հաշվարկների կիրառման հնարավորությունները մակերևութային հոսքի քանակական գնահատման նպատակով։ Քննարկվում են ստորգետնյա ամբարտակների տեղադիրքի ընտրության չափանիշները՝ ներառյալ տեղանքի երկրաբանական և հիդրոերկրաբանական պայմանները, ջրակուտակման հնարավորությունները, ռելիեֆը և բնապահպանական սահմանափակումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են բազմաչափանիշ գնահատման, տարածական տվյալների համադրման և որոշումների աջակցման համակարգերի կիրառման մեթոդաբանական մոտեցումները՝ հնարավոր տեղամասերի համեմատական վերլուծության համար։ Անդրադարձ է կատարվում ստորգետնյա ջրային պաշարների համալրման, ջրային կորուստների նվազեցման և չորային տարածաշրջաններում ջրային ռեսուրսների կայուն կառավարման նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հիդրոլոգիայի, հիդրոերկրաբանության, ջրային ռեսուրսների կառավարման, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի և բնապահպանական ինժեներիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հրազդան և Մարմարիկ գետերի բարձրակարգ ջրային բույսերի տեսակային կազմի, էկոլոգիական առանձնահատկությունների և ջրերի բնական ինքնամաքրման գործընթացներում դրանց դերի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են ջրային բուսականության տարածվածությունը, կենսաբանական հատկությունները և դրանց փոխազդեցությունը գետային էկոհամակարգերի հետ՝ գնահատելով բույսերի նշանակությունը ջրի որակի պահպանման և էկոլոգիական հավասարակշռության ապահովման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է ջրային բույսերի մասնակցությունը կենսաբանական ֆիլտրացման, օրգանական և անօրգանական նյութերի կլանման, ջրային միջավայրի թթվածնային ռեժիմի պահպանման և աղտոտվածության մակարդակի նվազեցման գործընթացներում։ Աշխատության մեջ ներկայացված են դաշտային հետազոտությունների արդյունքներ, տեսակային նկարագրություններ և էկոլոգիական գնահատումներ, որոնք կարող են օգտագործվել գետային էկոհամակարգերի պահպանման, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման և բնապահպանական ծրագրերի մշակման նպատակով։ Գիրքը նախատեսված է կենսաբանների, բուսաբանների, էկոլոգների, ջրային տնտեսության մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և շրջակա միջավայրի պահպանության հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

French

Ուսումնական այս հրատարակությունը նախատեսված է ֆրանսերենի սկզբնական ուսուցման համար՝ ընթերցողին ծանոթացնելով ֆրանսերեն այբուբենին, տառերին, դրանց արտասանության առանձնահատկություններին և գրավոր լեզվի հիմնական սկզբունքներին։ Այն ծառայում է որպես լեզվի յուրացման առաջին աստիճան՝ օգնելով սկսնակներին ճանաչել ֆրանսերենի տառերը, տարբերել դրանց գրավոր և հնչյունական արտահայտությունները, կազմել վանկեր ու բառեր և աստիճանաբար անցնել պարզ լեզվական միավորների ընթերցանությանը։ Այբբենարանի հիմնական կրթական նշանակությունը ֆրանսերեն կարդալու և գրելու նախնական հմտությունների ձևավորումն է, ինչպես նաև օտար լեզվի հնչյունական ու ուղղագրական համակարգի հետ ծանոթացումը։ Նման ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել լեզվական կրթության զարգացման գործում՝ օտար լեզվի ուսուցումը դարձնելով ավելի մատչելի և համակարգված, հատկապես այն սովորողների համար, որոնք առաջին անգամ էին առնչվում ֆրանսերենին։ Հրատարակությունը վկայում է նաև հայ կրթական միջավայրում եվրոպական լեզուների նկատմամբ հետաքրքրության և բազմալեզու կրթության տարածման մասին։ Ֆրանսերենը կարևոր տեղ է զբաղեցրել դիվանագիտական, գիտական, գրական և մշակութային հաղորդակցության մեջ, ուստի դրա ուսուցման համար նախատեսված այբբենարանները նպաստել են հայ ընթերցողների լեզվական հնարավորությունների ընդլայնմանը և եվրոպական կրթամշակութային միջավայրի հետ կապերի ամրապնդմանը։ Գիրքը արժեքավոր է ֆրանսերենի դասավանդման պատմության, հայալեզու օտարալեզու ուսումնական գրականության, լեզվական կրթության մեթոդների և 19-րդ դարի հայ կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։

Linguistics

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Գալեշների լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի քննությանը՝ այն դիտարկելով հայերենի բարբառային բազմազանության և լեզվական ժառանգության պահպանման համատեքստում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տվյալ խոսվածքի հնչյունական, բառային, ձևաբանական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ձևավորման վրա ազդած պատմական, աշխարհագրական և մշակութային գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բառապաշարի յուրահատկություններին, տեղական բառերի և արտահայտությունների գործածությանը, ինչպես նաև այլ լեզվական միջավայրերի հետ շփումների հետևանքով առաջացած հնարավոր ազդեցություններին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու խոսվածքի ներքին կառուցվածքը, նրա ընդհանրություններն ու տարբերությունները հայերենի այլ բարբառային դրսևորումների համեմատությամբ և գնահատելու դրա տեղը հայ բարբառագիտության ընդհանուր համակարգում։ Կարևորվում է նաև բանավոր լեզվական նյութի ուսումնասիրությունը, քանի որ նման նյութը հնարավորություն է տալիս պահպանելու տվյալ համայնքի պատմական հիշողությունը, կենցաղային մշակույթը և ավանդական լեզվամտածողության առանձնահատկությունները։ Աշխատության լեզվաբանական վերլուծությունը կարող է արժեքավոր տվյալներ տրամադրել հայերենի պատմական զարգացման, բարբառների փոխազդեցության և լեզվական փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ այն կարևոր է անհետացման կամ աստիճանական փոփոխության վտանգի տակ գտնվող տեղական լեզվական ձևերի փաստագրման և պահպանման տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, բարբառագետներին, լեզվաբաններին, հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, բանահավաքներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հայերենի բարբառային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Linguistics

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է լաքերենի տարածքային տարբերակներից մեկի համակողմանի ուսումնասիրությանը և դրա լեզվական առանձնահատկությունների նկարագրությանը։ Քննության են առնվում բարբառի հնչյունական համակարգը, բառապաշարը, բառերի կազմության ձևերը, քերականական կառուցվածքը և խոսքային գործածության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձայնավորների և բաղաձայնների համակարգին, հնչյունական փոփոխություններին, անվանական ու բայական ձևերին, հոլովման և խոնարհման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև նախադասությունների կառուցման սկզբունքներին։ Ուսումնասիրվում են տեղական բառերն ու արտահայտությունները, դրանց իմաստային առանձնահատկությունները և գրական լեզվի կամ լաքերենի այլ բարբառների համապատասխան ձևերի հետ ունեցած տարբերությունները։ Համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ խոսվածքի ինքնատիպ հատկանիշները և որոշելու նրա տեղը լաքերենի բարբառային համակարգում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև լեզվական նյութի պահպանման և փաստագրման կարևորությանը, քանի որ բարբառային տվյալները արժեքավոր աղբյուր են լեզվի պատմական զարգացման, տարածքային տարբերակման և լեզվական փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, բարբառագետների, կովկասագետների, համեմատական լեզվաբանության մասնագետների, ուսանողների և կովկասյան լեզուներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։