Синтез и свойства бензо[h]хиназолинов, содержащих спироциклический фрагмент

Biology

Սևանա լիճ-ի սիգի (Coregonus lavaretus complex) բազմացման գործընթացը ներկայացնում է այդ էնդեմիկ կամ տեղայնացված ձկնատեսակի կենսաբանական վերարտադրության և պոպուլյացիայի պահպանման առանձնահատկությունները բարձր լեռնային քաղցրահամ լճային էկոհամակարգում, որտեղ ջերմաստիճանի, թթվածնի պարունակության և սննդային բազայի սեզոնային փոփոխությունները վճռորոշ դեր ունեն ձվադրման հաջողության համար։ Սիգի բազմացումը սովորաբար կապված է տարվա ցուրտ շրջանների հետ, երբ ջրի ջերմաստիճանը նվազում է և ստեղծվում են բարենպաստ պայմաններ ձվերի զարգացումն ու սաղմնավորման կայուն ընթացքը ապահովելու համար, իսկ ձկները տեղափոխվում են լճի որոշակի հատվածներ կամ մերձափնյա գոտիներ՝ ձվադրման նպատակով։ Ձվերը դրվում են ենթաշերտի վրա և զարգանում են արտաքին միջավայրում, ինչը նրանց զգայուն է դարձնում ինչպես բնական գործոնների՝ ջրի մակարդակի տատանումների, այնպես էլ մարդածին ազդեցությունների նկատմամբ, ներառյալ աղտոտվածությունը և ձկնորսական ճնշումը։ Պոպուլյացիայի դինամիկայի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ սիգի վերարտադրողական հաջողությունը սերտորեն կապված է լճի էկոլոգիական հավասարակշռության պահպանման հետ, իսկ ձկնաբուծական և պահպանողական միջոցառումները, ինչպիսիք են արհեստական բազմացումը և ձկնապաշարի համալրումը, կիրառվում են տեսակների կայունությունը ապահովելու համար։ Այս ուսումնասիրությունները կարևոր են ոչ միայն կենսաբանական գիտության համար, այլ նաև տարածաշրջանի սննդային և տնտեսական ռեսուրսների կայուն կառավարման տեսանկյունից։

Medicine

Այս աշխատանքը նվիրված է նմանիֆեստացված (ոչ-բացահայտված) բորբոքման գործընթացների նշանակության ուսումնասիրմանը նախասրտերի շողացման (ֆիբրիլյացիա) տարբեր կլինիկական ձևերի զարգացման, ընթացքի և բարդությունների առաջացման մեջ։ Նյութում վերլուծվում են բորբոքման մոլեկուլային և ֆունկցիոնալ մեխանիզմները, որոնք ազդում են նախասրտերի էլեկտրոֆիզիոլոգիային, ռիթմի կարգավորման և սրտի հենքային հյուսվածքների փոփոխությունների վրա։ Աշխատությունը ընդգծում է նմանիֆեստացված բորբոքման դերը հիվանդների կլինիկական ցուցանիշների փոփոխության, ռիսկի գործոնների բարձրացման և բուժման արդյունավետության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բիոմարկերների կիրառությանը՝ բորբոքման ոչ-բացահայտված աստիճանը գնահատելու, ինչպես նաև կանխարգելիչ և թիրախային թերապևտիկ մոտեցումների մշակմանը։ Նյութը կարևոր է կարդիոլոգների, իմունոլոգների և կլինիկական հետազոտողների համար՝ նպաստելով սրտի ռիթմի խանգարումների պաթոգենեզի ավելի լիարժեք հասկացմանը և հիվանդների բուժման ու վաղ կանխարգելման ռազմավարությունների կատարելագործմանը։

Literature

Հրատարակությունը կենսամատենագիտական բնույթի աշխատություն է, որը համակարգում և ներկայացնում է 2001–2020 թվականներին Հովհաննես Թումանյանի կյանքի, ստեղծագործական ժառանգության, գրական գործունեության և նրա ստեղծագործությունների ուսումնասիրության վերաբերյալ հրատարակված նյութերը։ Այն նպատակ ունի մեկտեղել տվյալ ժամանակահատվածի մատենագիտական տեղեկությունները և հետազոտողներին տրամադրել անհրաժեշտ աղբյուրների որոնման ու կողմնորոշման համակարգված գործիք։ Ներառվող նյութերը կարող են ընդգրկել գրողի ստեղծագործությունների նոր հրատարակությունները, ժողովածուները, վերահրատարակությունները, թարգմանությունները, գիտական մենագրությունները, հոդվածները, գրախոսությունները, գիտաժողովների նյութերը, հուշագրական հրապարակումները և նրա կյանքին ու գրական ժառանգությանը նվիրված այլ ուսումնասիրություններ։ Առանձին նշանակություն ունեն ստեղծագործությունների գրականագիտական մեկնաբանություններին, լեզվաոճական առանձնահատկություններին, բանահյուսական ակունքներին, ազգային մշակույթի հետ կապերին և հայ գրականության զարգացման մեջ ունեցած դերին վերաբերող աղբյուրները։ Կենսամատենագիտական սկզբունքով նյութերի կազմակերպումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գտնել անհրաժեշտ հրատարակությունները, այլև հետևել թումանյանագիտության զարգացմանը, հետազոտական հետաքրքրությունների փոփոխություններին և նոր թեմատիկ ուղղությունների ձևավորմանը երկու տասնամյակների ընթացքում։ Մատենագիտական տվյալները կարող են ընդգրկել նաև գրողի ստեղծագործությունների բեմական, երաժշտական և մշակութային այլ մեկնաբանությունների, հոբելյանական միջոցառումների, գիտաժողովների, ցուցահանդեսների և նրա ժառանգության հանրայնացման վերաբերյալ հրապարակումներ։ Հատուկ արժեք է ներկայացնում տարբեր բնույթի աղբյուրների մեկ համակարգում համախմբումը, ինչը հնարավորություն է տալիս գրողի ժառանգությունը դիտարկել ոչ միայն գրականագիտական, այլև պատմամշակութային, լեզվաբանական, բանահյուսական և արվեստագիտական տեսանկյուններից։ Ժամանակագրական ընդգրկումը նպաստում է XXI դարի առաջին երկու տասնամյակներում իրականացված ուսումնասիրությունների ընդհանուր պատկերի ձևավորմանը և հնարավորություն է տալիս բացահայտել նախկինում ուսումնասիրված թեմաների նոր մեկնաբանություններն ու հետազոտական մոտեցումները։ Հրատարակությունն ունի տեղեկատվական, գիտահետազոտական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ շարունակելով հայ մեծ գրողի վերաբերյալ մատենագիտական նյութերի հավաքագրման և համակարգման ավանդույթը։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, թումանյանագետների, մատենագետների, գրադարանային և թանգարանային աշխատողների, բանասերների, դասախոսների, ուսանողների և հայ գրական ու մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Pedagogy

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցի միջին և ավագ դասարաններում գրականության տեսության ուսուցման մեթոդական կազմակերպման խնդիրներին՝ ընդգծելով տեսական գիտելիքների դերը գրական տեքստերի ընկալման, վերլուծության և քննադատական մտածողության զարգացման գործընթացում։ Աշխատությունում դիտարկվում է, թե ինչպես են գրականագիտական հիմնական հասկացությունները՝ ժանր, սյուժե, կերպար, գաղափար, կոմպոզիցիա և գեղարվեստական միջոցներ, աստիճանաբար ներմուծվում ուսումնական ծրագրում և հարմարեցվում աշակերտների տարիքային առանձնահատկություններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման մեթոդներին, որոնք խթանում են ակտիվ քննարկումը, համեմատական վերլուծությունը և ստեղծագործական մեկնաբանությունը՝ թույլ տալով աշակերտներին ոչ միայն վերարտադրել, այլև հասկանալ գրական երևույթների ներքին կառուցվածքը։ Քննարկվում են նաև ուսուցչի դերի առանձնահատկությունները՝ որպես ուղղորդող և միջնորդող գործիչ, որը նպաստում է տեսական նյութի հասանելի և հետաքրքիր մատուցմանը։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ գրականության տեսության արդյունավետ ուսուցումը նպաստում է աշակերտների լեզվամտածողության զարգացմանը, ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը և գրականության նկատմամբ խորացված հետաքրքրության առաջացմանը։

Linguistics

Աշխատությունը հայոց լեզվի քերականության և գործնական լեզվական ուսուցման բնագավառին պատկանող ուսումնական ձեռնարկ է, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել հայերեն գրական լեզվի կառուցվածքին, քերականական կանոններին և գրավոր խոսքի ճիշտ ու կանոնավոր գործածության սկզբունքներին։ Գիրքը նվիրված է հայոց գրական լեզվի գործնական յուրացմանը՝ քերականական գիտելիքը կապելով լեզվական առօրյա կիրառության, գրավոր արտահայտման և լեզվական ճշտության պահպանման հետ։ Աշխատության գաղափարական և մեթոդական առանցքը հայերենի քերականական համակարգի կանոնավոր ուսուցումն է՝ նորացված քերականական սկզբունքների հիման վրա։ Բովանդակային առումով այն ընդգրկում է լեզվի կառուցվածքի, բառերի ձևավորման և փոփոխության, խոսքի մասերի, քերականական ձևերի, նախադասության կառուցման և գրավոր խոսքի կանոնների ուսումնասիրման ընդհանուր ուղղությունները։ Հայերենի քերականությունը ներկայացվում է որպես լեզվական համակարգի ներքին օրինաչափությունները բացահայտող գիտելիքների ամբողջություն, որի յուրացումը անհրաժեշտ է գրագետ խոսելու, ճիշտ գրելու և գրավոր հաղորդակցվելու համար։ Կարևոր նշանակություն ունի լեզվական կանոնների գործնական կիրառությունը, քանի որ քերականական գիտելիքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեսական տեղեկությունների ամբողջություն, այլև որպես գրավոր ու բանավոր խոսքի մշակույթի ձևավորման հիմնական միջոց։ Աշխատության ուսուցողական նպատակադրումը ենթադրում է լեզվական կանոնների հետևողական յուրացում, բառային և քերականական ձևերի ճիշտ օգտագործում, նախադասությունների կառուցման հմտությունների զարգացում և հայերեն գրավոր խոսքի ճշգրտության ապահովում։ Հատուկ կարևորություն ունի գրական լեզվի կանոնների պահպանումը, քանի որ միասնական քերականական սկզբունքների իմացությունը նպաստում է լեզվական հաղորդակցության հստակությանը, գրավոր խոսքի հասկանալիությանը և գրական լեզվի մշակված ձևերի տարածմանը։ Գործնական ուղղվածությունը ենթադրում է, որ սովորողը պետք է կարողանա ոչ միայն ճանաչել քերականական հասկացություններն ու սահմանումները, այլև դրանք կիրառել լեզվական տարբեր իրավիճակներում՝ պահպանելով հայերենի կառուցվածքային և շարահյուսական առանձնահատկությունները։ Գրական և մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է հայոց լեզվի ուսուցման քերականական ձեռնարկների ավանդույթին։ Դրա առանձնահատկությունը տեսական կանոնների և գործնական լեզվական հմտությունների փոխկապակցված ներկայացման նպատակադրումն է։ Նորոգ քերականության կանոնների հիշատակումը վկայում է հայերենի քերականական գիտելիքը համակարգելու և ուսուցման մեջ ավելի կանոնավոր մոտեցում հաստատելու ձգտման մասին։ Այսպիսի աշխատությունները կարևոր դեր են ունեցել լեզվական կրթության կազմակերպման, հայերենի գրավոր ձևերի կանոնակարգման և քերականական գիտելիքի տարածման գործում։ Պատմամշակութային տեսանկյունից գիրքը կարևոր նշանակություն ունի XIX դարի հայ լեզվաբանական մտքի և հայերեն քերականագիտական գրականության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այդ ժամանակաշրջանում հայերեն գրական լեզվի ուսուցումը, քերականական կանոնների մշակումը և լեզվական գիտելիքի համակարգումը դարձել էին հայ կրթական ու գիտական կյանքի կարևոր ուղղություններ։ Մխիթարյան միաբանությունը մեծ դեր է ունեցել այս գործընթացում՝ նպաստելով հայերենի քերականական ուսումնասիրություններին, լեզվաբանական տերմինաբանության հարստացմանը և եվրոպական քերականագիտական մոտեցումների ու հայերեն լեզվական ավանդույթի համադրմանը։ Միաբանության հրատարակչական գործունեության շնորհիվ հայերեն քերականական ձեռնարկները տարածվում էին կրթական տարբեր միջավայրերում՝ նպաստելով մայրենի լեզվով ուսուցման զարգացմանը և գրական լեզվի մշակույթի ամրապնդմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ քերականագիտության պատմության, հայոց լեզվի ուսուցման մեթոդաբանության, գրական լեզվի կանոնակարգման և XIX դարի հայ կրթական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվաբանների, հայոց լեզվի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, մանկավարժների, քերականագետների և հայ հին տպագիր գրականության ուսումնասիրողների համար։ Ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հայերենի քերականական ուսուցման պատմական սկզբունքներին ծանոթանալու, գրական լեզվի ձևավորման ու կանոնակարգման գործընթացը հասկանալու և հայերեն լեզվաբանական մտքի զարգացման առանձնահատկությունները ճանաչելու հնարավորությամբ։ Աշխատությունը վկայում է հայերենը որպես կրթության, գիտության և գրավոր հաղորդակցության լիարժեք լեզու զարգացնելու XIX դարի լուսավորչական ձգտման մասին՝ ընդգծելով քերականական գիտելիքի կարևորությունը գրագետ ու մշակված խոսքի ձևավորման գործում։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գործազրկության մակարդակի և տնտեսական աճի փոխկապակցվածության տնտեսավիճակագրական ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են աշխատաշուկայի զարգացման հիմնական միտումները, զբաղվածության և գործազրկության կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը երկրի մակրոտնտեսական ցուցանիշների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գործազրկության մակարդակի փոփոխությունների և համախառն ներքին արդյունքի աճի տեմպերի միջև առկա վիճակագրական կապերի բացահայտմանը։ Քննարկվում են տնտեսական աճի և գործազրկության փոխհարաբերությունները նկարագրող տեսական մոտեցումները, այդ թվում՝ Օուքենի օրենքը, ինչպես նաև դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի տնտեսության պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում ժամանակային շարքերի վերլուծության, կոռելյացիոն և ռեգրեսիոն մեթոդների կիրառման հնարավորություններին՝ ուսումնասիրվող ցուցանիշների միջև կապերի գնահատման և տնտեսական զարգացումների օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Կարևորվում են աշխատուժի առաջարկի և պահանջարկի անհամապատասխանության, կառուցվածքային գործազրկության, աշխատանքային միգրացիայի, ներդրումային ակտիվության և արտադրողականության փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները տնտեսական աճի վրա։ Ուսումնասիրության թեման ընդգրկում է նաև զբաղվածության խթանման, աշխատաշուկայի պետական կարգավորման և տնտեսական քաղաքականության արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, վիճակագիրների, մակրոտնտեսական վերլուծաբանների, հանրային քաղաքականության մասնագետների, հետազոտողների և տնտեսագիտական մասնագիտությունների ուսանողների համար։