Средневековые армянские переводы образцов арабской художественной прозы /X-XIУ вв. /

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի պատմական զարգացման ընթացքում քերականական իմաստների փոփոխությունների և վերակազմավորման ուսումնասիրությանը՝ անվանական և բայական համակարգերի նյութի հիման վրա։ Հետազոտության շրջանակում լեզվի քերականական կառուցվածքը դիտարկվում է որպես պատմականորեն փոփոխվող համակարգ, որտեղ ձևաբանական միջոցները, քերականական կարգերը և դրանց արտահայտած իմաստները տարբեր ժամանակաշրջաններում կարող են ձեռք բերել նոր գործառույթներ, սահմանափակել նախկին կիրառությունները կամ փոխարինվել այլ կառուցվածքներով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անվանական համակարգի զարգացմանը՝ գոյականի և այլ անվանական խոսքի մասերի հոլովական ձևերի, թվի, որոշյալության, շարահյուսական գործառույթների և դրանց հետ կապված իմաստային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության է առնվում, թե ինչպես են պատմական տարբեր փուլերում վերափոխվել առանձին հոլովների նշանակությունները, ինչպես են փոխվել դրանց կիրառության սահմանները և ինչպիսի փոխհարաբերություններ են ձևավորվել հին ու նոր քերականական միջոցների միջև։ Բայական համակարգի ուսումնասիրության ընթացքում վերլուծվում են ժամանակի, կերպի, եղանակի, դեմքի, թվի և սեռի քերականական կարգերի պատմական զարգացումները, ինչպես նաև բայական ձևերի իմաստային ու գործառական տեղաշարժերը։ Կարևորվում է հին հայերենի, միջին հայերենի և աշխարհաբարի տվյալների համեմատությունը, որը հնարավորություն է տալիս հետևելու քերականական կառուցվածքների շարունակականությանը և փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվում են նաև համադրական ձևերից վերլուծական կառույցների անցման երևույթները, օժանդակ բայերի դերի ընդլայնումը, որոշ ձևերի անհետացումը կամ նոր գործառույթների ձեռքբերումը և քերականացման գործընթացները։ Լեզվական փաստերի պատմահամեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե քերականական փոփոխություններն ինչ կապ ունեն իմաստային զարգացման, լեզվի ներքին կառուցվածքային միտումների և հաղորդակցական պահանջների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գրավոր աղբյուրների և տարբեր ժամանակաշրջանների լեզվական հուշարձանների նշանակությանը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել առանձին քերականական երևույթների զարգացման ընթացքը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայերենի պատմական քերականության, ձևաբանության և իմաստաբանության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել հայերենի անվանական ու բայական համակարգերի ձևավորման և դարերի ընթացքում տեղի ունեցած կառուցվածքային ու իմաստային փոփոխությունների մասին։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում մարդկային կապիտալի ձևավորման և արդյունավետ օգտագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով կրթության, առողջապահության, զբաղվածության և միգրացիոն գործընթացների ազդեցությունը երկրի տնտեսական զարգացման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է մարդկային կապիտալի էությունը որպես գիտելիքների, հմտությունների, փորձի և առողջության համախումբ, որը ձևավորում է աշխատուժի արտադրողականությունը և մրցունակությունը։ Գրքում դիտարկվում են մարդկային կապիտալի ձևավորման հիմնական փուլերը՝ կրթական համակարգ, մասնագիտական պատրաստվածություն, վերապատրաստում և աշխատանքային փորձի կուտակում, ինչպես նաև դրանց միջև փոխկապակցվածությունը ՀՀ սոցիալ-տնտեսական պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխատաշուկայի կառուցվածքային խնդիրներին, երիտասարդության զբաղվածության մակարդակին, արտագաղթի ազդեցությանը և բարձր որակավորում ունեցող կադրերի արտահոսքին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև պետական քաղաքականության գործիքները՝ ուղղված կրթության որակի բարձրացմանը, աշխատուժի վերապատրաստման համակարգի զարգացմանը և ներդրումային միջավայրի բարելավմանը։ Աշխատությունը ներկայացնում է մարդկային կապիտալի արդյունավետ օգտագործման հնարավոր ուղղություններ՝ ներառյալ նորարարական տնտեսության զարգացումը, արտադրողականության բարձրացումը և սոցիալ-տնտեսական աճի կայուն ապահովումը։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, սոցիալական քաղաքականության մշակողների և կրթական ոլորտի հետազոտողների համար։

Agriculture

Այս գիտատնտեսագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի գյուղացիական տնտեսություններում գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղիների վերլուծությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են մարզի ագրարային ոլորտի ներկա վիճակը, արտադրական կառուցվածքը, հողօգտագործման առանձնահատկությունները և բնական-կլիմայական գործոնների ազդեցությունը գյուղատնտեսական գործունեության վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է արտադրողականության մակարդակը, ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը, աշխատանքային և նյութական ծախսերի կառուցվածքը, ինչպես նաև գյուղացիական տնտեսությունների եկամտաբերության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կաթնամթերքի և բուսաբուծական արտադրության զարգացման խնդիրներին, անասնապահության կազմակերպման առանձնահատկություններին, ոռոգման համակարգերի արդյունավետությանը և շուկաների հասանելիությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև պետական աջակցության ծրագրերի ազդեցությունը, գյուղատնտեսական վարկավորման հասանելիությունը և կոոպերացիայի զարգացման հնարավորությունները։ Հեղինակը առաջարկում է արտադրողականության բարձրացման ուղիներ՝ ներառյալ նոր տեխնոլոգիաների ներդրում, սերմնաբուծության և անասնաբուծության բարելավում, կլաստերային համագործակցություն և գյուղացիական տնտեսությունների ինստիտուցիոնալ ամրապնդում։ Աշխատությունը նախատեսված է տնտեսագետների, գյուղատնտեսության մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է արաբերենի և Անտիոքի հայերեն խոսվածքների երկարատև լեզվական շփման հետևանքով առաջացած ազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական փոփոխություններն են, որոնք ձևավորվել են արաբական լեզվամշակութային միջավայրում գոյատևած հայ համայնքների խոսքում։ Անտիոքի հայերեն խոսվածքները դարեր շարունակ գտնվել են արաբերենի հետ անմիջական շփման պայմաններում, ինչի հետևանքով դրանց բառապաշարում, հնչյունական համակարգում և լեզվական այլ մակարդակներում առաջացել են արաբերենից փոխառված կամ արաբերենի ազդեցությամբ ձևավորված միավորներ։ Նման ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Անտիոքի հայերեն խոսվածքների արաբական ազդեցությունը միայն բառերի մեխանիկական փոխառությամբ չի սահմանափակվում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննվել արաբերենից անցած բառերի հնչյունական, ձևաբանական, իմաստային և գործառական փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանց հարմարեցումը հայերենի տվյալ խոսվածքների ներքին օրինաչափություններին։ Գիտական ուսումնասիրություններում նշվում է, որ Անտիոքի հայերեն բարբառախմբի արաբական փոխառությունների մի մասը չի հակասում հայերեն խոսվածքների հնչյունական օրենքներին, իսկ որոշ փոխառություններ ենթարկվել են դրանց ազդեցությանը։ Միաժամանակ որոշ բառերում նկատվող հնչյունական առանձնահատկությունները կարող են վկայել միջնորդավորված փոխառության մասին, երբ արաբերեն ծագում ունեցող բառը հայերեն է անցել մեկ այլ լեզվի, օրինակ՝ թուրքերենի միջնորդությամբ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է արաբական փոխառությունների բառապաշարային քննությունը։ Կարող են առանձնացվել կենցաղային կյանքի, սննդի, հագուստի, արհեստների, առևտրի, հասարակական հարաբերությունների, բնության, վարչական կյանքի և այլ ոլորտների բառեր, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում ներթափանցել են խոսվածք։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն հանգամանքին, թե փոխառված բառերը պահպանե՞լ են իրենց սկզբնական իմաստը, թե՞ հայերեն խոսվածքում ձեռք են բերել նոր կամ լրացուցիչ նշանակություններ։ Այս գործընթացը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն լեզվական փոխազդեցությունը, այլև այն հասարակական ու մշակութային միջավայրը, որում տեղի է ունեցել փոխառությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև արաբերեն բառերի հայերենացման ձևերը։ Փոխառված միավորները կարող են հնչյունականորեն համապատասխանեցվել Անտիոքի հայերեն խոսվածքի առանձնահատկություններին, ենթարկվել հայերենի քերականական կանոններին և ստանալ հայերեն բառափոխական կամ բառակազմական ձևեր։ Այսպիսով՝ օտարածին բառը ժամանակի ընթացքում կարող է դառնալ տվյալ խոսվածքի բնական և լիարժեք բառապաշարային միավոր։ Կարևոր է նաև արաբերենի ազդեցության տարբերակումը այլ լեզուների ազդեցությունից, քանի որ տարածաշրջանը պատմականորեն բազմալեզու միջավայր է եղել։ Որոշ արաբերեն ծագում ունեցող բառեր հայերեն կարող էին անցնել ոչ թե անմիջական շփման, այլ թուրքերենի կամ մեկ այլ միջնորդ լեզվի միջոցով, ինչն արտահայտվում է դրանց հնչյունական և երբեմն իմաստային առանձնահատկություններում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև խոսվածքների հնչյունական համակարգի վրա արաբերենի ազդեցությանը՝ հատկապես փոխառյալ բառերում ձայնավորների և բաղաձայնների դրսևորումների համեմատական քննությամբ։ Այդպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե փոխառության ընթացքում որ փոփոխություններն են պայմանավորված արաբերենի սկզբնական հնչյունական կառուցվածքով, իսկ որոնք՝ հայերեն խոսվածքի ներքին օրինաչափություններով։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն Անտիոքի հայերեն խոսվածքները դիտարկում է որպես երկարատև լեզվական շփման արդյունք և հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լեզուների փոխազդեցության կոնկրետ մեխանիզմները։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նյութ տրամադրել նաև արևմտահայերենի և նրա բարբառների պատմական զարգացման, արաբահայ համայնքների լեզվական ժառանգության և Մերձավոր Արևելքի բազմալեզու միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Թեմայի վերաբերյալ ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի հրապարակումներում Սոնա Միքայելյանի ուսումնասիրությունը նշվում է որպես Անտիոքի հայերեն խոսվածքներում արաբերենի ազդեցությանը նվիրված առանձին գիտական ուղղություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել բարբառագետներին, հայերենագետներին, արաբագետներին, լեզվական շփումների և փոխառությունների տեսությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև արևմտահայերենի պատմությամբ ու Անտիոքի հայ համայնքի լեզվամշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Economics

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գործող վարկային կազմակերպությունների ռազմավարական կառավարման առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով ֆինանսական համակարգի կայունության, ռիսկերի կառավարման և շուկայական մրցակցության պայմաններում դրանց գործունեության արդյունավետ կազմակերպման խնդիրները։ Աշխատությունը վերլուծում է վարկային կազմակերպությունների զարգացման ռազմավարությունները, ներառյալ պորտֆելի դիվերսիֆիկացումը, վարկային ռիսկերի գնահատման մեխանիզմները, տոկոսադրույքային քաղաքականությունը և կապիտալի կառավարման սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մակրոտնտեսական միջավայրի ազդեցությանը՝ գնաճի, փոխարժեքի տատանումների և տնտեսական աճի դինամիկայի համատեքստում, ինչպես նաև կարգավորող մարմինների դերակատարությանը ֆինանսական կայունության ապահովման գործընթացում։ Ուսումնասիրությունը ներառում է նաև մրցակցային ռազմավարությունների, թվայնացման և ֆինանսական տեխնոլոգիաների ներդրման ազդեցության գնահատում՝ որպես վարկային կազմակերպությունների արդյունավետության բարձրացման գործիքներ։ Աշխատանքը կարևոր է ֆինանսական կառավարման մասնագետների և տնտեսագետների համար՝ նպաստելով ռազմավարական որոշումների բարելավմանը և վարկային համակարգի կայուն զարգացմանը Հայաստանի ֆինանսական շուկայում։

Informatics

Մաթեմատիկական և հաշվողական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է դիֆերենցիալ ձևափոխությունների ոլորտում թվային-վերլուծական մեթոդների կիրառական տեսության մշակմանը և համապատասխան հաշվարկային ընթացակարգերի ավտոմատացմանը։ Ուսումնասիրվում են դիֆերենցիալ հավասարումներով նկարագրվող բարդ համակարգերի լուծման մեթոդները, որոնք համատեղում են վերլուծական մոտեցումների ճշգրտությունն ու թվային հաշվարկների գործնական հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիֆերենցիալ ձևափոխությունների միջոցով սկզբնական մաթեմատիկական խնդիրների ներկայացմանը այնպիսի տեսքով, որը հնարավորություն է տալիս պարզեցնել հաշվարկները և արդյունավետորեն իրականացնել դրանց համակարգչային մշակումն ու լուծումը։ Քննության են առնվում հաշվարկային ալգորիթմների կառուցման, թվային արդյունքների ստացման, մոտավոր լուծումների ճշգրտության գնահատման և հաշվարկային գործընթացների օպտիմալացման հարցերը։ Դիտարկվում են նաև ծրագրային միջոցների մշակման սկզբունքները, որոնց միջոցով հնարավոր է ավտոմատացնել բազմափուլ հաշվարկային գործողությունները և նվազեցնել ձեռքով կատարվող մաթեմատիկական գործողությունների ծավալը։ Նման մեթոդները կարող են կիրառվել գիտության և տեխնիկայի տարբեր ոլորտներում հանդիպող դիֆերենցիալ մոդելների, դինամիկ համակարգերի և ինժեներական խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կիրառական մաթեմատիկայի, հաշվողական մաթեմատիկայի, մաթեմատիկական մոդելավորման և ծրագրային հաշվարկների ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։