More in Mathematics

    View all arrow_right_alt

    Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Medicine

    Медико-социальные аспекты формирования здоровья молодежи (на примере старшеклассников и студентов медицинских колледжей и вузов г. Еревана

    Գրքում ուսումնասիրվում են Երևանի ավագ դասարանների աշակերտների և բժշկական քոլեջների ու համալսարանների ուսանողների առողջության ձևավորման բժշկա-հասարակական ասպեկտները, վերլուծվում են ֆիզիկական, հոգեկան և սոցիալական գործոնների ներդրումը երիտասարդների առողջության վրա, ներկայացվում են առողջապահական վարքագծի, սննդի, ֆիզիկական ակտիվության, սթրեսի և շրջակա միջավայրի ազդեցությունները, դիտարկվում է առողջության պահպանման և խթանման ծրագրերի արդյունավետությունը, ուսումնասիրվում են երիտասարդների գիտելիքների, հմտությունների և վարքագծային մշակույթի դերը առողջության ձևավորման գործընթացում, ներկայացվում են բժշկական և կրթական հաստատությունների միջև համագործակցության մեխանիզմները, առաջարկվում են համակարգային լուծումներ՝ ուղղված առողջ ապրելակերպի խթանմանը, հիվանդությունների կանխարգելմանը և առողջապահական մշակույթի զարգացմանը, գիրքը միավորում է բժշկական հետազոտությունների, սոցիոլոգիական վերլուծության և կրթական մոտեցումների արդյունքները՝ նպաստելով երիտասարդների առողջության պահպանման ռազմավարության մշակմանը Երևանի դպրոցներում և բուհերում։

    Updated: 2026-09-13
    Медико-социальные аспекты формирования здоровья молодежи (на примере старшеклассников и студентов медицинских колледжей и вузов г. Еревана
    Online

    Literature

    Աղավնյակ

    Այս գրական երկի վերնագիրը կապված է աղավնու փոքրիկ կամ քնքուշ կերպարի հետ, որը կարող է ընկալվել որպես անմեղության, մաքրության, խաղաղության և նրբության խորհրդանիշ։ Աղավնին հայ և համաշխարհային գրականության մեջ հաճախ հանդես է գալիս որպես դրական գաղափարների ու մարդկային ազնիվ զգացմունքների արտահայտման միջոց։ Այդ պատկերի միջոցով ստեղծագործությունը կարող է ընթերցողին ուղղորդել դեպի բնության գեղեցկության, կենդանի էակների հանդեպ հոգատարության և խաղաղ համակեցության արժեքների գիտակցումը։ Վերնագրի քնքուշ երանգը թույլ է տալիս ստեղծագործությունը դիտարկել նաև մանկապատանեկան ընթերցանության հնարավոր համատեքստում, որտեղ պարզ ու պատկերավոր կերպարները նպաստում են բարության, գթասրտության և պատասխանատվության գաղափարների փոխանցմանը։ Աղավնու կերպարը կարող է նաև խորհրդանշել հույսը, հավատարմությունը և հոգևոր մաքրությունը՝ ընթերցողին հրավիրելով խորհելու մարդկային հարաբերությունների ու բարոյական ընտրությունների մասին։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ գրականության թեմատիկ և պատկերային համակարգի ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ որպես բնության և խորհրդանշական կերպարների միջոցով գաղափարներ արտահայտելու հնարավոր օրինակ։

    Updated: 2026-11-05
    Աղավնյակ
    Online

    History

    Ալ-Մակրիզիի «Ալ-Սուլուք» աշխատությունը՝ որպես Կիլիկյան Հայաստանի 1250–1310 թվականների պատմության սկզբնաղբյուր (աղբյուրագիտական ուսումնասիրություն)

    Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան արաբ պատմագրության կարևորագույն ներկայացուցիչներից մեկի՝ ալ-Մակրիզիի պատմագիտական ժառանգության ուսումնասիրությանը և նրա «Kitāb al-Sulūk» երկի աղբյուրագիտական արժեքի բացահայտմանը՝ Կիլիկիայի հայկական թագավորության պատմության լուսաբանման տեսանկյունից։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է քննել, թե որքանով կարող է այս արաբալեզու պատմագրական երկը ծառայել որպես հավաստի և արժեքավոր սկզբնաղբյուր 1250–1310 թվականներին Կիլիկյան Հայաստանում տեղի ունեցած քաղաքական, ռազմական, դիվանագիտական և տարածաշրջանային զարգացումների ուսումնասիրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Կիլիկիայի հայկական թագավորության և Եգիպտոսի մամլուքյան սուլթանության հարաբերություններին, որոնք միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության կարևոր բաղադրիչներից էին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հայ-մամլուքյան հարաբերությունների պատմական ընթացքը, երկու պետությունների միջև ձևավորված քաղաքական և դիվանագիտական կապերը, ռազմական բախումներն ու տարածաշրջանային ուժերի փոխհարաբերությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ալ-Մակրիզիի պատմագրական մեթոդի քննությունը, մասնավորապես՝ նրա օգտագործած սկզբնաղբյուրների բնույթի, տեղեկությունների ընտրության, մշակման, համադրման և շարադրման առանձնահատկությունների բացահայտումը։ Քննվում է այն հանգամանքը, որ պատմիչը հաճախ չի հիշատակում իր տեղեկությունների սկզբնական աղբյուրները, իսկ տարբեր հեղինակներից քաղված հաղորդումները կարող է միավորել, վերաշարադրել կամ ներկայացնել համառոտված ձևով, ինչի հետևանքով որոշ պատմական տեղեկություններ կարող են ձեռք բերել ոչ ամբողջական կամ աղավաղված բնույթ։ Այս հանգամանքը կարևոր է երկում պահպանված վկայությունների հավաստիությունը գնահատելու և դրանք պատմական փաստերի վերակազմության ընթացքում ճիշտ օգտագործելու համար։ Հատուկ նշանակություն ունի արաբալեզու այլ մատենագրական երկերի հետ համեմատական և զուգադիր քննությունը, որի միջոցով հնարավոր է դառնում պարզել առանձին հաղորդումների ծագումը, բացահայտել դրանց փոխկապակցվածությունը, տարբերակել սկզբնական տեղեկությունները հետագա վերամշակումներից և գնահատել պատմական իրադարձությունների լուսաբանման ամբողջականությունը։ Այս համատեքստում կարևորվում է նաև Իբն Աբդ ալ-Զահիրի պատմագրական ժառանգության նշանակությունը, քանի որ նրա հաղորդումները, մասնավորապես՝ մամլուքյան պատմության և Բայբարս ալ-Բունդուկդարիի գործունեության վերաբերյալ, կարևոր նյութ են ալ-Մակրիզիի օգտագործած տեղեկատվական հիմքը պարզելու համար։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև միջնադարյան արաբ պատմագրության առանձնահատկությունները, պատմիչների միջև տեղեկատվական ժառանգականության մեխանիզմները և տարբեր պատմագրական ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ Կիլիկյան Հայաստանի պատմությունը հնարավոր չէ ամբողջականորեն ուսումնասիրել միայն հայկական սկզբնաղբյուրների հիման վրա. օտարալեզու, հատկապես արաբական պատմագրական վկայությունները լրացնում են հայկական մատենագրության հաղորդումները և հնարավորություն տալիս պատմական իրադարձությունները դիտարկել տարածաշրջանային ավելի լայն համատեքստում։ Ալ-Մակրիզիի երկում պահպանված տեղեկությունները հատկապես արժեքավոր են Կիլիկիայի հայկական թագավորության արտաքին քաղաքականության, մամլուքյան պետության հետ հարաբերությունների, միջպետական հակամարտությունների և դիվանագիտական փոխգործակցության ուսումնասիրության համար։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարևորում է աղբյուրի տեղեկատվական սահմանափակումների բացահայտումը՝ ցույց տալով, որ պատմական նյութի առկայությունն ինքնին դեռևս չի երաշխավորում դրա ամբողջականությունն ու հավաստիությունը, և յուրաքանչյուր հաղորդում անհրաժեշտ է դիտարկել իր պատմագրական ծագման, շարադրման ժամանակաշրջանի և այլ աղբյուրների հետ ունեցած կապի տեսանկյունից։ Աշխատությունն արժեքավոր ներդրում է Կիլիկյան Հայաստանի պատմության աղբյուրագիտական ուսումնասիրության, միջնադարյան արաբ պատմագրության հետազոտության և հայ-մամլուքյան հարաբերությունների պատմության լուսաբանման բնագավառներում։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական և արաբական պատմագրական ավանդույթների համադրման համար՝ նպաստելով Կիլիկիայի հայկական թագավորության պատմական իրադարձությունների առավել ամբողջական և բազմակողմանի ընկալմանը։ Գիրքը մասնագիտական և գիտաճանաչողական արժեք է ներկայացնում հայագետների, արևելագետների, պատմաբանների, աղբյուրագետների, միջնադարագետների, արաբագիտության մասնագետների, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքական պատմությամբ և միջնադարյան միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

    Updated: 2026-11-18
    Ալ-Մակրիզիի «Ալ-Սուլուք» աշխատությունը՝ որպես Կիլիկյան Հայաստանի 1250–1310 թվականների պատմության սկզբնաղբյուր (աղբյուրագիտական ուսումնասիրություն)
    Online

    Sociology

    Социальные аспекты старения в армянском обществе

    Այս սոցիոլոգիական ուսումնասիրությունը նվիրված է ծերացման սոցիալական ասպեկտներին Հայաստանի հասարակության մեջ՝ ընդգրկելով ժողովրդագրական փոփոխությունները, տարեցների սոցիալական վիճակը և հասարակական աջակցության համակարգերի արդյունավետությունը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ծերացման գործընթացի վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ բնակչության կյանքի տևողության աճը, միգրացիոն գործընթացները, ընտանիքի կառուցվածքի փոփոխությունները և սոցիալ-տնտեսական պայմանները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է տարեց մարդկանց սոցիալական ինտեգրման, առողջապահական և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության, կենսաթոշակային ապահովության և միայնության խնդիրները՝ որպես ժամանակակից հասարակական մարտահրավերներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջսերնդային հարաբերություններին, ընտանեկան աջակցության նվազմանը և համայնքային սոցիալական քաղաքականության դերին տարեցների կյանքի որակի բարելավման գործում։ Աշխատությունը համադրում է սոցիոլոգիական տեսություններ, վիճակագրական տվյալների վերլուծություն և սոցիալական քաղաքականության գնահատում՝ առաջարկելով ծերացման խնդիրների լուծման հնարավոր մոտեցումներ։ Այն օգտակար է սոցիոլոգների, սոցիալական աշխատողների, հանրային քաղաքականության մասնագետների և ժողովրդագրության հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-08-27
    Социальные аспекты старения в армянском обществе
    Online

    Linguistics

    Գրաբարի հոլովական զուգաձևությունները և նրանց հետագա փոփոխությունները գրական հայերենում

    Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի անվանական համակարգում հանդիպող հոլովական զուգաձևությունների ուսումնասիրությանը և դրանց պատմական զարգացմանը հետագա գրական հայերենում։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական երևույթներն են, երբ միևնույն բառը կամ բառային խումբը կարող է հանդես գալ հոլովման մեկից ավելի ձևերով՝ պայմանավորված պատմական, ձևաբանական, հնչյունական կամ գործառական գործոններով։ Քննվում են զուգահեռ հոլովաձևերի առաջացման աղբյուրները, դրանց տարածվածությունը տարբեր լեզվական փուլերում և այն փոփոխությունները, որոնց հետևանքով որոշ ձևեր պահպանվել են, մյուսները՝ սահմանափակվել կամ դուրս եկել գործածությունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գրաբարի հոլովման տիպերի փոխհարաբերություններին, հոլովական վերջավորությունների տարբերակներին և բառերի՝ մեկ հոլովման համակարգից մյուսին անցնելու երևույթներին։ Պատմական զարգացման տեսանկյունից ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են գրաբարյան զուգաձևությունները շարունակվել միջին հայերենում, ապա տարբեր կերպ արտահայտվել աշխարհաբարի և ժամանակակից գրական հայերենի ձևաբանական համակարգում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լեզվական համաբանության դերը, որի ազդեցությամբ առավել տարածված հոլովման ձևերը կարող էին աստիճանաբար ընդլայնել իրենց գործածության շրջանակը և փոխարինել ավելի սահմանափակ տարբերակներին։ Միաժամանակ հաշվի են առնվում հնչյունական փոփոխությունները, բառային կազմի զարգացումը և լեզվական նորմավորման գործընթացները, որոնք նույնպես կարող էին ազդել հոլովական ձևերի հետագա ճակատագրի վրա։ Հետազոտության նյութը կարող է ընդգրկել տարբեր ժամանակաշրջանների գրավոր հուշարձաններ և գրական աղբյուրներ, որոնց համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել առանձին ձևերի պատմական ընթացքը։ Զուգաձևությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժամանակակից հայերենի որոշ անկանոն կամ տարբերակային հոլովաձևերի ծագումը բացատրելու համար, քանի որ դրանց մի մասը կապված է լեզվի ավելի վաղ փուլերում գոյություն ունեցած ձևաբանական տարբերությունների հետ։ Աշխատանքը նպաստում է հայերենի հոլովական համակարգի պատմական վերակազմությանը և ցույց տալիս, որ գրական լեզվի ձևաբանական կառուցվածքը ձևավորվել է երկարատև փոփոխությունների, տարբերակների մրցակցության և լեզվական համակարգի աստիճանական վերակազմավորման արդյունքում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պատմական քերականության, ձևաբանության, գրաբարի և հայոց լեզվի պատմության մոտեցումները՝ բացահայտելով հոլովական համակարգի զարգացման հիմնական օրինաչափությունները։

    Updated: 2026-09-27
    Գրաբարի հոլովական զուգաձևությունները և նրանց հետագա փոփոխությունները գրական հայերենում
    Online

    Literature

    ԱՂԱՅԱՆ. ԵՐԿԵՐ

    Աղայան. Երկեր աշխատությունը հայ մանկական գրականության և բանահյուսական մշակույթի կարևոր ժողովածուներից է, որը ներկայացնում է Հովհաննես Աղայանի ստեղծագործական ժառանգությունը՝ ներառելով նրա պատմվածքները, բանաստեղծությունները, մանկական գրական գործերը և ուսուցողական բնույթի նյութերը, գիրքը առանձնանում է պարզ, մատչելի լեզվով և դաստիարակչական ուղղվածությամբ, որտեղ կարևոր տեղ են զբաղեցնում բարոյական արժեքները, հայրենասիրությունը և կրթական գաղափարները, ինչպես նաև ժողովրդական բանահյուսության տարրերի կիրառումը, միաժամանակ այն ընդգծում է Աղայանի դերը հայ մանկական գրականության ձևավորման և դպրոցական կրթության զարգացման գործում, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հայ գրականության և մանկավարժական մտքի ուսումնասիրության համար։

    Updated: 2026-09-12
    ԱՂԱՅԱՆ. ԵՐԿԵՐ