Տիրապետման ինստիտուտը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական իրավունքում

Linguistics

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է ժամանակի բառիմաստային կարգի հոգելեզվաբանական դրսևորումների համեմատական վերլուծությանը գերմաներեն և հայերեն լեզուներում՝ կենտրոնանալով այն վրա, թե ինչպես տարբեր լեզուներում ընկալվում, կազմակերպվում և արտացոլվում է ժամանակի երևույթը բառապաշարային և հոգեբանական մակարդակներում։ Աշխատությունը վերլուծում է ժամանակի ընդգծման, անցյալի, ներկայի և ապագայի կատեգորիաների բառային ու քերականական արտահայտումները, անդրադառնում դրանց մտավոր-հոգեբանական ընկալմանը, իմաստային շերտավորմանը և մետաֆորիկ օգտագործմանը երկլեզու համեմատության մեջ։ Ուսումնասիրությունն ընդգրկում է այն ռազմավարությունները, որոնց միջոցով խոսողը ժամանակը ներկայացնում է բառերի միջոցով, ինչպես նաև ազդեցությունը լեզվական մշակույթի և տրամաբանության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակի ընկալման հոգեբանական և կոգնիտիվ բաղադրիչներին, ինչն օգնում է բացահայտել տարբեր լեզուներում մտածողության առանձնահատկությունները, ժամանակային տրամաբանության մոդելները և լեզվաբանական մշակույթի ազդեցությունը հոգելեզվաբանական պրոցեսների վրա։ Աշխատությունը կարող է ծառայել թե լեզվաբանական, թե հոգեբանական հետազոտությունների համար՝ նպաստելով լեզվական կոգնիտիվ մեխանիզմների խորքային հասկացմանը և համեմատական լեզվաբանության զարգացմանը։

Literature

Վահան Տերյան․ Երկեր — հայ նորագույն քնարերգության ամենաազդեցիկ դեմքերից մեկի՝ Վահան Տերյան-ի ստեղծագործությունների ամբողջական կամ համահավաք ժողովածուն է, որտեղ ընդգրկված են նրա բանաստեղծությունները, քնարական շարքերը և տարբեր տարիների գրական գործերը, որոնք միասին ձևավորում են Տերյանի յուրահատուկ գեղարվեստական աշխարհը։ Այս ժողովածուն առանձնանում է խորապես զգացմունքային, երաժշտական և խորհրդանշական լեզվով, որտեղ գերակշռում են մելանխոլիկ տրամադրությունը, սիրո, կարոտի, միայնության և հոգևոր ներաշխարհի նուրբ երանգները։ Տերյանի պոեզիայում մարդը հաճախ ներկայացվում է որպես զգացմունքների և ներքին հակասությունների կրող, իսկ բնությունը՝ որպես այդ զգացմունքների արտացոլում ու շարունակություն։ Նրա ստեղծագործություններում կարևոր տեղ ունեն նաև հայրենիքի, անցյալի և կորուստի թեմաները, որոնք արտահայտվում են ոչ թե բացահայտ պաթոսով, այլ ներքին խորը քնարականությամբ և մեղմ տխրությամբ։ «Երկեր» ժողովածուն հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել Տերյանի ստեղծագործական զարգացման, նրա ոճի ձևավորման և հայ սիմվոլիստական պոեզիայի վրա ունեցած ազդեցության մասին։ Նրա լեզուն պարզ է, բայց միաժամանակ բարձրարվեստ և երաժշտական, ինչը նրա բանաստեղծությունները դարձնում է հիշվող և զգայականորեն ազդեցիկ։ Այս գիրքը կարևոր աղբյուր է ինչպես հայ գրականության ուսումնասիրողների, այնպես էլ ընթերցողների համար, ովքեր գնահատում են քնարական, փիլիսոփայական և զգացմունքային պոեզիան։

Sociology

Համակեցությունը հասարակության մեջ մարդկանց և խմբերի միջև խաղաղ, համագործակցային և հարգալից հարաբերություններ հաստատելու և պահպանելու ունակությունն է, որը հիմնված է փոխադարձ հանդուրժողականության, իրավունքի, բարոյական արժեքների և ընդհանուր սոցիալական նորմերի վրա: Այն ընդգրկում է միջանձնային փոխգործակցությունը, կոնֆլիկտների խուսափումը կամ հաշտեցումը, համատեղ նպատակների հասնելու ձգտումը և տարբեր մշակութային, կրոնական կամ սոցիալական տարբերություններում համագործակցելու կարողությունը: Համակեցությունը հանդիսանում է հասարակական կայունության և զարգացման կարևոր հիմք, քանի որ այն նպաստում է վստահության, համագործակցության և միասնության ձևավորմանը, ինչպես նաև նպաստում է անհատական և հավաքական բարօրությանը: Ներկայ ժամանակներում համակեցությունը հատկապես կարևոր է բազմազգ, բազմամշակութային և տեխնոլոգիապես ինտեգրված հասարակություններում, որտեղ մարդկանց փոխադարձ հարգանքը և հանդուրժողականությունը կարևոր դեր են խաղում խաղաղության, սոցիալական արդարության և համընդհանուր զարգացման ապահովման գործում:

Medicine

Բժշկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հրազենային վնասվածքների դեպքում վերքային գործընթացի վաղ փուլի ախտաձևաբանական և մանրէաբանական փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում վնասված հյուսվածքներում առաջացող կառուցվածքային փոփոխությունները, բորբոքային պատասխանի առանձնահատկությունները և վերականգնողական գործընթացների սկզբնական փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերքային միջավայրի մանրէաբանական վիճակի, մանրէային աղտոտվածության փոփոխությունների և դրանց՝ ապաքինման ընթացքի հետ ունեցած փոխկապակցվածությանը։ Վերլուծվում են հյուսվածքային վնասման և վերականգնման փուլերի ախտաձևաբանական ցուցանիշները, ինչպես նաև բորբոքային ու վարակային գործընթացների զարգացման վրա ազդող գործոնները։ Քննարկվում են վերքի վիճակի գնահատման ախտաբանական և մանրէաբանական հետազոտությունների նշանակությունը, դրանց համադրումը և բուժական մոտեցումների ընտրության համար ստացվող տվյալների կիրառական արժեքը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընդլայնելու պատկերացումները նման վնասվածքների վաղ ապաքինման կենսաբանական օրինաչափությունների և հնարավոր բարդությունների գնահատման վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել վնասվածքաբանության, վիրաբուժության, ախտաբանական անատոմիայի և բժշկական մանրէաբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Biology

Ֆերմենտային ակտիվությունների կինետիկայի ուսումնասիրությունը, մասնավորապես ալկալային ֆոսֆատազայի (alkaline phosphatase) օրինակով, ունի կարևոր նշանակություն հողերի կենսաբանական ակտիվության, բերրիության և էկոլոգիական վիճակի գնահատման համար։ Հողի ֆերմենտները հիմնականում արտադրվում են միկրոօրգանիզմների, բույսերի արմատների և օրգանական մնացորդների քայքայման գործընթացների արդյունքում և մասնակցում են սննդանյութերի շրջանառությանը, հատկապես ֆոսֆորի կենսաբանական մատչելիության կարգավորմանը։ Ալկալային ֆոսֆատազան կատալիզում է օրգանական ֆոսֆորային միացությունների հիդրոլիզը՝ ազատելով անօրգանական ֆոսֆատներ, որոնք հասանելի են բույսերի կողմից յուրացման համար, այդ պատճառով դրա ակտիվությունը համարվում է հողի ֆոսֆորային ռեժիմի կարևոր ինդիկատոր։ Ֆերմենտային կինետիկայի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գնահատել ոչ միայն ակտիվության մակարդակը, այլև ռեակցիայի արագության փոփոխությունը տարբեր պայմաններում՝ pH, ջերմաստիճան, խոնավություն և օրգանական նյութերի պարունակություն։ Սա հնարավորություն է տալիս հասկանալ հողի միկրոբիոլոգիական համակարգերի գործառնական վիճակը և դրանց արձագանքը բնական կամ անթրոպոգեն ազդեցություններին՝ օրինակ՝ պարարտացման, աղտոտման կամ հողօգտագործման փոփոխության դեպքում։ Կինետիկ պարամետրերը, ինչպիսիք են Մայքելիս–Մենտենի հաստատունները (Km և Vmax), օգնում են բնութագրել ֆերմենտի արդյունավետությունը և սուբստրատի նկատմամբ հարազատությունը, ինչը կարևոր է հողի կենսաքիմիական պոտենցիալի գնահատման համար։

Agriculture

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում ներդրումային ռիսկերի կառավարման արդյունավետության գնահատմանը և այն մեխանիզմների ուսումնասիրությանը, որոնց միջոցով հնարավոր է նվազեցնել գյուղատնտեսական ներդրումների անորոշությունն ու բարձրացնել դրանց տնտեսական արդյունքը։ Հետազոտության հիմքում այն հանգամանքն է, որ գյուղատնտեսությունը բնութագրվում է արտադրական գործընթացների սեզոնայնությամբ, բնական և կլիմայական պայմաններից կախվածությամբ, շուկայական գների տատանումներով, ֆինանսական սահմանափակումներով և արտադրության ծախսերի փոփոխականությամբ, ինչի հետևանքով ներդրումային որոշումները կարող են ուղեկցվել բազմաթիվ և փոխկապակցված ռիսկերով։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ներդրումային ռիսկերի հիմնական տեսակները՝ արտադրական, ֆինանսական, շուկայական, գնային, վարկային, արժութային, կլիմայական, բնական և կազմակերպական ռիսկերը։ Գյուղատնտեսության առանձնահատկություններից ելնելով՝ առանձնահատուկ նշանակություն ունեն երաշտները, ցրտահարությունները, կարկտահարությունները, ջրային ռեսուրսների անբավարարությունը, հիվանդություններն ու վնասատուները, քանի որ դրանց հետևանքով կարող են նվազել բերքատվությունն ու արտադրանքի իրացման ծավալները և, համապատասխանաբար, վատանալ ներդրումային ծրագրերի ֆինանսական արդյունքները։ Միաժամանակ գյուղատնտեսական ներդրումների արդյունավետության վրա ազդում են արտադրանքի շուկայական գները, վառելիքի, պարարտանյութերի, սերմերի և այլ նյութական ռեսուրսների արժեքները, ինչպես նաև վարկավորման տոկոսադրույքները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ռիսկերի կառավարման գործող մեխանիզմների գնահատումը։ Կարող են ուսումնասիրվել գյուղատնտեսական ապահովագրությունը, վարկային ծրագրերը, պետական աջակցության միջոցառումները, ներդրումային սուբսիդավորումը, արտադրության դիվերսիֆիկացումը, ոռոգման համակարգերի զարգացումը և ռիսկերի կանխատեսման գործիքները։ Հայաստանում գյուղատնտեսության ապահովագրական համակարգի ներդրումը նույնպես ուղղված է կլիմայական և այլ բնական ռիսկերից առաջացող վնասների ֆինանսական հետևանքների մեղմմանը։ (mineconomy.am) Աշխատության մեջ կարող է իրականացվել ներդրումային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության գնահատում՝ կիրառելով զուտ ներկա արժեքի, ներքին եկամտաբերության նորմայի, ներդրման վերադարձի ժամկետի, շահութաբերության և այլ ցուցանիշներ։ Սակայն միայն միջին կամ ակնկալվող ցուցանիշների հաշվարկը բավարար չէ, քանի որ գյուղատնտեսական նախագծերի արդյունքները կարող են զգալիորեն փոխվել արտաքին պայմանների ազդեցությամբ։ Այդ պատճառով կարևոր են զգայունության և սցենարային վերլուծությունները, որոնց միջոցով կարելի է գնահատել ներդրման արդյունքների փոփոխությունը բերքատվության, արտադրանքի գնի, ծախսերի կամ կլիմայական պայմանների տարբեր սցենարների դեպքում։ Ռիսկերի կառավարման արդյունավետությունը կարող է գնահատվել նաև նախապես կանխատեսված և փաստացի արդյունքների համեմատությամբ։ Եթե կառավարման միջոցառումների կիրառումը նվազեցնում է եկամտի տատանողականությունը, արտադրական կորուստները կամ ներդրված կապիտալի չվերադարձման հավանականությունը, ապա դրանք կարելի է դիտարկել որպես արդյունավետ գործիքներ։ Հակառակ դեպքում անհրաժեշտ է վերանայել ռիսկերի նույնականացման, գնահատման և կառավարման մեխանիզմները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների և տնտեսությունների տարբեր խմբերի համեմատական ուսումնասիրությունը։ Փոքր, միջին և խոշոր տնտեսությունների՝ ռիսկերը կրելու և կառավարելու հնարավորությունները տարբեր են։ Խոշոր տնտեսությունները սովորաբար ունեն ավելի լայն ֆինանսական և տեխնիկական հնարավորություններ, մինչդեռ փոքր տնտեսությունները կարող են առավել զգայուն լինել մեկ տարվա բերքի կորստի, գների անկման կամ վարկային պարտավորությունների նկատմամբ։ Հետևաբար արդյունավետ կառավարման համակարգը պետք է հաշվի առնի տնտեսությունների չափը, մասնագիտացումը, տարածաշրջանը և արտադրության տեսակը։ Կարևոր ուղղություն է նաև տարածքային գործոնի ուսումնասիրությունը։ Հայաստանի մարզերում գյուղատնտեսական արտադրության բնական և տնտեսական պայմանները տարբեր են, ուստի ներդրումային ռիսկերի կառուցվածքն ու ինտենսիվությունը կարող են էապես տարբերվել։ Ոռոգման հասանելիությունը, հողի որակը, կլիմայական պայմանները, ենթակառուցվածքները, շուկաներին մոտ լինելը և արտադրանքի իրացման հնարավորությունները կարող են ազդել ներդրումային ծրագրերի արդյունքների վրա։ Այս հանգամանքը ենթադրում է, որ գյուղատնտեսական ներդրումային քաղաքականությունը պետք է ունենա նաև տարածքային տարբերակված մոտեցում։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ դրա արդյունքները կարող են կիրառվել գյուղատնտեսական ներդրումային ծրագրերի ընտրության, ֆինանսավորման և մոնիթորինգի ժամանակ։ Ռիսկերի գնահատման համակարգը կարող է օգնել ներդրողներին և պետական կառավարման մարմիններին տարբերակել առավել ռիսկային նախագծերը, ընտրել ռիսկերի նվազեցման համապատասխան գործիքներ և ավելի հիմնավորված որոշումներ կայացնել ներդրումների վերաբերյալ։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի նաև ապահովագրության, ֆինանսավորման և պետական աջակցության գործիքների փոխկապակցված կիրառումը, քանի որ դրանց համադրումը կարող է բարձրացնել գյուղատնտեսական ներդրումների կայունությունը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը գյուղատնտեսական ներդրումային ռիսկը դիտարկում է որպես բնական, տնտեսական, ֆինանսական և շուկայական գործոնների փոխազդեցության արդյունք և նպատակ ունի գնահատել դրանց կառավարման արդյունավետությունը՝ առաջարկելով այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կարող են նվազեցնել ներդրումային կորուստների հավանականությունը, բարձրացնել գյուղատնտեսական նախագծերի ֆինանսական կենսունակությունը և նպաստել ՀՀ գյուղատնտեսության մեջ ներդրումային ակտիվության ու արտադրության կայունության բարձրացմանը։