Թուրքերեն-հայերեն գրպանի բառարան

Religion

Հրատարակությունը ներառում է Դավիթ թագավորին ավանդաբար վերագրվող սաղմոսները՝ Հին Կտակարանի հոգևոր, աղոթական և բանաստեղծական ժառանգության կարևորագույն ժողովածուներից մեկը։ Այն բաղկացած է Աստծուն ուղղված աղոթքներից, օրհներգություններից, փառաբանություններից, ապաշխարության խոսքերից և հավատքի արտահայտություններից։ Սաղմոսներում ներկայացված են մարդու հոգևոր ապրումները, կյանքի դժվարությունների հաղթահարման ձգտումը, աստվածային օգնության և պաշտպանության ակնկալիքը, երախտագիտությունը, հույսն ու ապաշխարությունը։ Դրանց բովանդակությունն ընդգրկում է անհատական և համայնական աղոթքի տարբեր դրսևորումներ՝ արտահայտված պատկերավոր, հուզական և խորհրդանշական լեզվով։ Սաղմոսների ժողովածուն նշանակալի տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական պաշտամունքի և եկեղեցական ծիսակարգի մեջ՝ կիրառվելով ժամերգությունների, աղոթքների և հոգևոր ընթերցանության ընթացքում։ Հայ առաքելական եկեղեցու ավանդության մեջ այն կարևոր աղբյուր է հավատացյալների հոգևոր դաստիարակության և աստվածաշնչյան ուսմունքի տարածման համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայերեն կրոնական գրականության, աստվածաշնչյան բնագրերի տպագրության և XIX դարի Կոստանդնուպոլսի հայ հոգևոր ու մշակութային կյանքի պատմության ուսումնասիրության համար։

Biology

Գրքում ուսումնասիրվում է Ճագարների էյմերիոզի հարուցիչների բազմազանությունը և համաճարակաբանական առանձնահատկությունները Հայաստանում, վերլուծվում է Eimeria սաղմնավոր անսահմանափակությամբ տարածվող տեսակների դասակարգումը, կենսաբանական առանձնահատկությունները և զարգացման ցիկլերը, ներկայացվում են հիվանդության տարածվածության մակարդակները տարբեր մարզերում և սեզոնային դինամիկան, ուսումնասիրվում են վարքային, կլիմայական և անասնապահական գործոնների ազդեցությունը համաճարակային իրավիճակի վրա, քննարկվում են ախտորոշման մեթոդները, ներառյալ միկրոսկոպիկ և մոլեկուլյար մոտեցումները, և առաջարկվում են կանխարգելման, հիգիենիկ և բուժման ռազմավարություններ՝ հիվանդության վերահսկման և պատահական նյարդային վնասվածքների նվազեցման համար, աշխատանքը միավորում է տեսական և գործնական մոտեցումները՝ նպաստելով տեղական անասնապահական պրակտիկայի բարելավմանը և հանրապետությունում Ճագարների էյմերիոզի արդյունավետ կառավարմանը։

Geography

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի ռելիեֆի տարածական կառուցվածքի ուսումնասիրությանը, գեոմորֆոմետրիական ցուցանիշների հիման վրա դրա շրջանացմանը և շրջանաձև կառուցվածքների բացահայտման ու տարանջատման մեթոդների մշակմանը՝ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի և տարածական վերլուծության ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Հետազոտության շրջանակում ռելիեֆը դիտարկվում է որպես քանակական բնութագրիչներով նկարագրվող բարդ երկրաձևաբանական համակարգ, որի առանձնահատկությունների գնահատման համար օգտագործվում են բարձրության, լանջերի թեքության և կողմնադրության, մակերևույթի կորության, մասնատվածության, հարաբերական բարձրությունների և տեղանքի ձևը բնութագրող այլ ցուցանիշներ։ Թվային բարձրության մոդելների մշակման միջոցով իրականացվում է տվյալների միասնական տարածական վերլուծություն, ինչը հնարավորություն է տալիս տարբեր չափորոշիչների համադրմամբ առանձնացնել երկրաձևաբանական հատկանիշներով միմյանցից տարբերվող տարածքներ։ Կարևորվում է ռելիեֆի ավտոմատացված և կիսաավտոմատ շրջանացման հնարավորությունը, որի դեպքում տարածքային միավորների սահմանազատումը կատարվում է ոչ միայն նկարագրական դիտարկումների, այլև չափելի և համադրելի քանակական տվյալների հիման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շրջանաձև և օղակաձև կառուցվածքների հայտնաբերմանը, դրանց երկրաչափական պարամետրերի որոշմանը, տարածական բաշխվածության ուսումնասիրմանը և հնարավոր երկրաբանական ու երկրաձևաբանական ծագման գնահատմանը։ Նման կառուցվածքները կարող են կապված լինել հրաբխային գործունեության, տեկտոնական գործընթացների, էրոզիոն ձևափոխությունների կամ երկրակեղևի կառուցվածքային առանձնահատկությունների հետ, ուստի դրանց ճշգրիտ քարտեզագրումը կարևոր է տարածքի երկրաբանական զարգացման օրինաչափությունների բացահայտման համար։ Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս համադրել ռելիեֆային, երկրաբանական, տեկտոնական և այլ տարածական տվյալներ, իրականացնել բազմաչափ վերլուծություն և ստացված արդյունքները ներկայացնել թեմատիկ քարտեզների ու թվային մոդելների տեսքով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել գեոմորֆոլոգիական և երկրաբանական քարտեզագրման, բնական ռեսուրսների ուսումնասիրության, տարածքային պլանավորման, բնական վտանգների գնահատման և շրջակա միջավայրի հետազոտությունների ժամանակ։ Աշխատանքը նպաստում է Հայաստանի բարդ լեռնային ռելիեֆի կառուցվածքի առավել ճշգրիտ քանակական գնահատմանը և ժամանակակից թվային մեթոդների ներդրմանը երկրաձևաբանական շրջանացման ու տարածական կառուցվածքների բացահայտման գործընթացներում։

Literature

Ժողովածուն նվիրված է երգիչ Ջամալի քնարական երգերին և ներկայացնում է հայ երգային մշակույթի այն շերտը, որտեղ կարևոր տեղ են զբաղեցնում անձնական ապրումների, սիրո, կարոտի և մարդկային զգացմունքների գեղարվեստական արտահայտությունները։ Քնարական երգը բանավոր և գրավոր երաժշտական-բանաստեղծական ավանդույթներում ծառայում է ներաշխարհի, հույզերի ու անհատական ապրումների փոխանցմանը՝ դրանք դարձնելով ունկնդրի և ընթերցողի համար հասկանալի ու հարազատ։ Նման երգերը կարող են արտացոլել իրենց ժամանակի լեզվական առանձնահատկությունները, գեղարվեստական ճաշակը և ժողովրդական երգարվեստին բնորոշ արտահայտչամիջոցները։ Ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում Ջամալի անվան հետ կապված երգային ժառանգության ուսումնասիրության, հայ քնարական երգերի թեմատիկ բազմազանության և XIX դարի վերջի տպագիր երգարանների պատմության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել ժողովրդական և աշուղական երգարվեստով, հայ բանաստեղծական մշակույթով ու երաժշտական բանահյուսությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Հրատարակությունը նաև հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են երգային ստեղծագործությունները գրավոր ձևով պահպանվել և տարածվել՝ նպաստելով կատարողական ավանդույթի և գրական հիշողության շարունակականությանը։ Այս առումով այն հայ երգային մշակույթի պատմական մատենագիտական ժառանգության մաս է։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրոէնցեֆալոգրաֆիայի (ԷԷԳ) տվյալների կիրառմանը՝ որպես ագրեսիվ վարքագծի հնարավոր նեյրոֆիզիոլոգիական մարկեր հոգեկան խանգարումներ ունեցող անձանց մոտ։ Քննարկվում են ուղեղի կենսաէլեկտրական ակտիվության առանձնահատկությունները, որոնք կարող են կապ ունենալ իմպուլսիվության, հուզական կարգավորման խանգարումների և ագրեսիվ դրսևորումների հետ։ Վերլուծվում են ԷԷԳ ռիթմերի (ալֆա, բետա, թետա, դելտա) փոփոխությունները, ֆունկցիոնալ կապակցվածության խանգարումները և դրանց հնարավոր ախտորոշիչ ու կանխատեսող նշանակությունը հոգեբուժական տարբեր պաթոլոգիաների համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նեյրոֆիզիոլոգիական տվյալների համադրմանը կլինիկական գնահատումների հետ՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ագրեսիվ վարքագծի կանխատեսման և ռիսկերի գնահատման ճշգրտությունը։ Ուսումնասիրությունը նաև քննարկում է ԷԷԳ-ի կիրառման սահմանափակումները, մեթոդաբանական խնդիրները և էթիկական հարցերը՝ ընդգծելով դրա դերը ժամանակակից հոգեբուժական հետազոտություններում։

Mathematics

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է բարդ կիսահաղորդչային և գերհաղորդիչ միջավայրերում ճառագայթային ազդեցությամբ առաջացող ֆիզիկական երևույթների վերլուծությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել նյութերի կառուցվածքային և էլեկտրական հատկությունների փոփոխությունների մեխանիզմները բարձր էներգիայի ճառագայթման պայմաններում։ Նյութում քննարկվում են ճառագայթման փոխազդեցության հիմնական գործընթացները՝ իոնիզացիա, դեֆեկտների առաջացում, բյուրեղային ցանցի խախտումներ և կրիչների կոնցենտրացիայի փոփոխություններ, որոնք էական ազդեցություն են ունենում կիսահաղորդիչների էլեկտրահաղորդականության և գերհաղորդիչների կրիտիկական պարամետրերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն բարդ համակարգերին, որտեղ միաժամանակ դրսևորվում են տարբեր ֆիզիկական երևույթներ՝ ոչ գծային հաղորդականություն, ֆազային անցումներ և քվազի-մասնիկային փոխազդեցություններ, որոնք ճառագայթման ազդեցության տակ կարող են զգալիորեն փոխվել։ Քննարկվում են նաև փորձարարական հետազոտությունների մեթոդները՝ արագացուցիչների օգտագործում, սպեկտրոսկոպիկ վերլուծություն և ցածր ջերմաստիճանային չափումներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել նյութերի դիմադրողականությունը և կառուցվածքային կայունությունը։