Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Technology

    Разработка и исследование двухбарьерных фотоприемны структур на основе n-CdTe

    Աշխատությունը նվիրված է n տիպի կադմիումի տելուրիդի հիմքով երկպատնեշային ֆոտոընդունիչ կառուցվածքների մշակման և դրանց ֆիզիկական ու ֆոտոէլեկտրական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կիսահաղորդչային կառուցվածքներում երկու պոտենցիալային պատնեշների ձևավորման ազդեցությունն է լիցքակիրների տեղափոխման, լուսային ճառագայթման կլանման և էլեկտրական ազդանշանի առաջացման գործընթացների վրա։ Կադմիումի տելուրիդը դիտարկվում է որպես օպտոէլեկտրոնային կիրառությունների համար հետաքրքրություն ներկայացնող կիսահաղորդչային նյութ, որի էներգետիկ և օպտիկական հատկությունները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու տարբեր տիպի լուսազգայուն կառուցվածքներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել կառուցվածքի էներգետիկ գոտիական պատկերը, միջերեսներում առաջացող պոտենցիալային պատնեշների հատկությունները և դրանց ազդեցությունը էլեկտրոնների ու խոռոչների տեղափոխման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել մթնային և լուսավորված պայմաններում դիտվող հոսանքալարման բնութագրերին, սպեկտրային լուսազգայունությանը, ֆոտոհոսքի ձևավորման առանձնահատկություններին և սարքի աշխատանքը բնութագրող այլ ֆոտոէլեկտրական ցուցանիշներին։ Երկու պատնեշների առկայությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ լիցքակիրների բաժանման և տեղափոխման մեխանիզմների վրա, ուստի դրանց փոխազդեցության ուսումնասիրությունը կարևոր է կառուցվածքի ընդհանուր ֆիզիկական վարքը հասկանալու համար։ Հետազոտության մեջ կարող են դիտարկվել նաև ջերմաստիճանի, կիրառված էլեկտրական դաշտի և ընկնող ճառագայթման հատկությունների ազդեցությունները ֆոտոընդունիչ արձագանքի վրա։ Փորձարարական տվյալների համադրումը կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի տեսական պատկերացումների հետ հնարավորություն է տալիս պարզաբանելու գերակշռող հաղորդականության և ֆոտոգեներացված լիցքակիրների տեղափոխման մեխանիզմները։ Առանձին նշանակություն ունի կառուցվածքային պարամետրերի և լուսազգայունության միջև կապի ուսումնասիրությունը, ինչը կարող է նպաստել ֆոտոընդունիչների բնութագրերի նպատակային կատարելագործման գիտական հիմքերի ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի, պինդ մարմնի էլեկտրոնիկայի, ֆոտոէլեկտրոնիկայի և նյութագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել կադմիումի տելուրիդի հիմքով երկպատնեշային կառուցվածքների ֆոտոէլեկտրական հատկությունները և դրանց կիրառական հնարավորությունները օպտոէլեկտրոնային սարքերում։

    Updated: 2026-09-27
    Разработка и исследование двухбарьерных фотоприемны структур на основе n-CdTe
    Online

    Technology

    Исследование процессов конвективного массообмена осесимметричных газожидкостных потоках

    Ջերմաֆիզիկական և ինժեներական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է առանցքային համաչափություն ունեցող գազահեղուկային հոսքերում կոնվեկտիվ զանգվածափոխանակության գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում երկփուլ միջավայրերում նյութի տեղափոխման հիմնական օրինաչափությունները, գազային և հեղուկ փուլերի փոխազդեցությունը, ինչպես նաև հոսքի կառուցվածքի ազդեցությունը զանգվածափոխանակության ինտենսիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արագության դաշտերի, կոնցենտրացիայի բաշխման, հոսքի ռեժիմների և երկրաչափական պարամետրերի փոխկապակցվածությանը։ Վերլուծվում են կոնվեկտիվ տեղափոխման գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրման, համապատասխան հավասարումների ձևակերպման և զանգվածափոխանակության բնութագրերի որոշման տեսական ու փորձարարական մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև տարբեր հիդրոդինամիկական պայմաններում փուլերի միջև նյութափոխանակության արդյունավետության գնահատման և գործընթացի հիմնական պարամետրերի օպտիմալացման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները գազահեղուկային համակարգերում ընթացող հիդրոդինամիկական և զանգվածափոխանակային երևույթների փոխկապակցվածության վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ջերմաֆիզիկայի, հիդրոդինամիկայի, քիմիական տեխնոլոգիայի և զանգվածափոխանակման գործընթացների ուսումնասիրմամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

    Updated: 2026-10-06
    Исследование процессов конвективного массообмена осесимметричных газожидкостных потоках
    Online

    Medicine

    Սիբիրախտի համաճարակային ռիսկերի գործոնների գնահատումը Հայաստանի Հանրապետությունում

    Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սիբիրախտի տարածման համաճարակաբանական առանձնահատկությունների և հիվանդության առաջացմանն ու տարածմանը նպաստող ռիսկի գործոնների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են սիբիրախտի՝ որպես կենդանիներից մարդուն փոխանցվող վարակիչ հիվանդության համաճարակաբանական բնութագրերը, վարակի բնական օջախների ձևավորման պայմանները և տարածման հնարավոր ուղիները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարբեր տարածաշրջաններում հիվանդության տարածվածության, անասնապահական գործունեության, շրջակա միջավայրի առանձնահատկությունների և բնակչության մասնագիտական գործունեության հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Քննարկվում են վարակման հավանականության վրա ազդող բնական, կենսաբանական, սոցիալ-տնտեսական և կազմակերպական գործոնները, ինչպես նաև մարդկանց և կենդանիների շրջանում հիվանդության կանխարգելման մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում համաճարակաբանական հսկողության, հիվանդության դեպքերի հաշվառման, տվյալների վիճակագրական վերլուծության և ռիսկային տարածքների բացահայտման մեթոդներին։ Կարևորվում են անասնաբուժական և առողջապահական ծառայությունների համագործակցությունը, բնակչության իրազեկվածության բարձրացումը, կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպումը և համաճարակային անվտանգության ապահովումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանների, վարակաբանների, անասնաբույժների, հանրային առողջապահության մասնագետների, գիտաշխատողների և բժշկական ու անասնաբուժական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-11
    Սիբիրախտի համաճարակային ռիսկերի գործոնների գնահատումը Հայաստանի Հանրապետությունում
    Online

    Literature

    Ալիշանը և հայ հին գրականությունը

    Աշխատությունը նվիրված է Գևորգ Ալիշանի գործունեության և նրա կապի ուսումնասիրությանը հայ հին գրականության հետ՝ ընդգծելով նրա ներդրումը միջնադարյան հայ գրական ժառանգության պահպանման, ուսումնասիրման և հանրահռչակման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է Ալիշանի գիտական, բանասիրական և մշակութային գործունեությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես է նա իր աշխատություններում անդրադարձել հայ հին մատենագրությանը, պատմագրությանը և հոգևոր գրականությանը։ Գրքում դիտարկվում են Ալիշանի ուսումնասիրությունները հայ միջնադարյան հեղինակների, ձեռագրական աղբյուրների և գրական հուշարձանների վերաբերյալ, ինչպես նաև դրանց նշանակությունը հայագիտության զարգացման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա աղբյուրագիտական մոտեցումներին, պատմաբանասիրական մեթոդներին և ազգային մշակութային ինքնության պահպանման գործում ունեցած դերին։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև Ալիշանի գնահատականները հայ հին գրականության գաղափարական, գեղարվեստական և լեզվական առանձնահատկությունների վերաբերյալ՝ բացահայտելով նրա գիտական հայացքների յուրահատկությունը։

    Updated: 2026-09-17
    Ալիշանը և հայ հին գրականությունը
    Online

    History

    Армяне

    Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդի պատմական զարգացմանը, ծագման ու կազմավորման խնդիրներին, բնակության աշխարհագրությանը, հասարակական կառուցվածքին, մշակույթին, լեզվին, ավանդույթներին և ինքնության առանձնահատկություններին։ Նյութը կարող է ներկայացնել հայերին որպես հնագույն ժամանակներից Հայկական լեռնաշխարհի պատմական և մշակութային գործընթացներում կարևոր դեր ունեցած ժողովուրդ՝ դիտարկելով տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած քաղաքական, սոցիալական և ժողովրդագրական փոփոխությունները։ Ուշադրություն է հատկացվում բնակավայրերի և պատմական կենտրոնների ձևավորմանը, տնտեսական գործունեությանը, արհեստներին, առևտրին և քաղաքային մշակույթի զարգացմանը։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել քրիստոնեության և Հայ առաքելական եկեղեցու ազդեցությունը հոգևոր ու մշակութային կյանքի վրա, ինչպես նաև եկեղեցական հաստատությունների մասնակցությունը կրթության, գրավոր մշակույթի և պատմական հիշողության պահպանմանը։ Քննվում է հայոց լեզվի զարգացման նշանակությունը ազգային ինքնության ձևավորման և պահպանման համար, անդրադարձ է կատարվում հայոց գրերի ստեղծմանը, ձեռագրական մշակույթին, պատմագրությանը, գրականությանը և կրթական ավանդույթներին։ Մշակութային ժառանգությունը ներկայացվում է նաև ճարտարապետության, եկեղեցաշինության, մանրանկարչության, երաժշտության, ժողովրդական բանահյուսության, կիրառական արվեստների և ավանդական կենցաղի միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել ընտանիքի և համայնքի կառուցվածքը, սովորույթները, տոնական մշակույթը, ժողովրդական հավատալիքները, հագուստը, բնակարանային մշակույթը և առօրյա կյանքի այլ բաղադրիչներ։ Առանձին նշանակություն ունի պատմական Հայաստանի սահմաններից դուրս հայկական համայնքների ձևավորման ուսումնասիրությունը, քանի որ տարբեր ժամանակաշրջանների պատերազմները, քաղաքական փոփոխությունները, տնտեսական շարժառիթները, բռնի տեղահանությունները և գաղթերը նպաստել են հայկական սփյուռքի աշխարհագրական ընդլայնմանը։ Սփյուռքի համայնքները դիտարկվում են ազգային լեզվի, կրթության, կրոնական և մշակութային ավանդույթների պահպանման, ինչպես նաև բնակության երկրների հասարակական ու տնտեսական կյանքին մասնակցության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև հայ ժողովրդի պատմական հիշողությանը և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով տարբեր հասարակական ու մշակութային հաստատություններ պահպանել և փոխանցել են հավաքական ինքնության տարրերը սերունդներին։ Ընդհանուր առմամբ նյութը կարող է ունենալ պատմաազգագրական և մշակութաբանական բնույթ՝ համադրելով պատմության, ազգագրության, լեզվաբանության, կրոնագիտության և մշակութային մարդաբանության մոտեցումները և ներկայացնելով հայ ժողովրդի բազմադարյա պատմամշակութային զարգացման ընդհանուր պատկերը։

    Updated: 2026-09-19
    Армяне
    Online

    Economics

    ՀՀ էլեկտրաէներգետիկ շուկայի պետական կարգավորման հիմնախնդիրները

    Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության էլեկտրաէներգետիկ համակարգի տնտեսական և ինստիտուցիոնալ զարգացման, էլեկտրական էներգիայի արտադրության, հաղորդման, բաշխման և մատակարարման ոլորտներում պետական կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև էներգետիկ շուկայի արդյունավետ գործունեության ապահովման հիմնախնդիրների համակողմանի վերլուծությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում էլեկտրաէներգետիկ ոլորտի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, էներգետիկ ենթակառուցվածքների զարգացման նախադրյալները, շուկայական հարաբերությունների ձևավորման գործընթացները և պետական կառավարման ու կարգավորման մարմինների դերակատարությունը ոլորտի կայուն գործունեության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի էլեկտրաէներգետիկ համակարգի կազմակերպական կառուցվածքին, արտադրող, հաղորդող, բաշխող և մատակարարող կազմակերպությունների փոխհարաբերություններին, շուկայի մասնակիցների տնտեսական շահերի համադրմանը և մրցակցային միջավայրի ձևավորման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրաէներգիայի շուկայի պետական կարգավորման տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, բնական մենաշնորհների կարգավորման առանձնահատկությունները, սակագնային քաղաքականության սկզբունքները և էներգետիկ ծառայությունների տնտեսական հիմնավորվածության գնահատման մոտեցումները։ Քննարկվում են էլեկտրական էներգիայի արտադրության և մատակարարման ծախսերի կառուցվածքը, սակագների ձևավորման վրա ազդող գործոնները, ներդրումային ծախսերի փոխհատուցման մեխանիզմները, ինչպես նաև սպառողների և էներգետիկ կազմակերպությունների շահերի հավասարակշռման անհրաժեշտությունը։ Անդրադարձ է կատարվում պետական կարգավորման իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերին, լիցենզավորման ընթացակարգերին, կարգավորող մարմինների իրավասություններին, շուկայի մասնակիցների պարտավորություններին և վերահսկողության իրականացման սկզբունքներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է էլեկտրաէներգետիկ շուկայի տնտեսական արդյունավետության գնահատումը՝ հաշվի առնելով արտադրական հզորությունների օգտագործումը, էլեկտրաէներգիայի տեխնիկական և առևտրային կորուստները, մատակարարման հուսալիությունը, ներդրումների արդյունավետությունը և սպառողների համար ծառայությունների հասանելիությունը։ Դիտարկվում են էներգետիկ շուկայի ազատականացման, մրցակցության զարգացման, մեծածախ առևտրի կազմակերպման և շուկայական գնագոյացման մեխանիզմների ներդրման հնարավորություններն ու դրանց հետ կապված կարգավորիչ մարտահրավերները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում էներգետիկ անվտանգության ապահովմանը, էլեկտրաէներգիայի արտադրության աղբյուրների բազմազանեցմանը, ներմուծման և արտահանման հնարավորություններին, տարածաշրջանային էներգետիկ համագործակցությանը և արտաքին տնտեսական գործոնների ազդեցությանը Հայաստանի էլեկտրաէներգետիկ համակարգի գործունեության վրա։ Քննության են առնվում վերականգնվող էներգետիկայի զարգացման տնտեսական և կարգավորիչ նախադրյալները, արևային, հողմային և հիդրոէներգետիկ ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունները, ինչպես նաև նոր արտադրական հզորությունների ինտեգրման հետ կապված տեխնիկական և ֆինանսական հիմնախնդիրները։ Կարևորվում են նաև էլեկտրաէներգետիկ ենթակառուցվածքների արդիականացումը, հաղորդման և բաշխման ցանցերի տեխնիկական վերազինումը, էներգաարդյունավետության բարձրացումը, թվային հաշվառման համակարգերի զարգացումը և ոլորտում ներդրումային միջավայրի բարելավումը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում ուսումնասիրվում են պետական կարգավորման միջազգային մոդելները, տարբեր երկրների էներգետիկ շուկաների կազմակերպման փորձը, կարգավորման տնտեսական գործիքները և դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի պայմաններում։ Անդրադարձ է կատարվում երկարաժամկետ էներգետիկ պլանավորման, սակագնային քաղաքականության կանխատեսելիության, կարգավորիչ որոշումների թափանցիկության, հանրային հաշվետվողականության և էներգետիկ կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության ապահովման հարցերին։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել էլեկտրաէներգետիկ ոլորտի պետական կարգավորման մեթոդաբանության կատարելագործմանը, շուկայի մասնակիցների միջև տնտեսական հարաբերությունների արդյունավետ կազմակերպմանը, էներգետիկ ենթակառուցվածքների զարգացման խթանմանը և Հայաստանի էներգետիկ համակարգի հուսալիության ու կայունության բարձրացմանն ուղղված գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել էներգետիկայի տնտեսագետների, պետական կառավարման և կարգավորման մասնագետների, էլեկտրաէներգետիկ կազմակերպությունների ղեկավարների, ֆինանսական վերլուծաբանների, էներգետիկ քաղաքականության հետազոտողների, ինժեներների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տնտեսագիտական ու տեխնիկական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-10
    ՀՀ էլեկտրաէներգետիկ շուկայի պետական կարգավորման հիմնախնդիրները