Ալիշանը և հայ հին գրականությունը

Կենսաբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է իրանական ավանդական ֆերմենտացված կաթնաթթվային խմիչքի՝ «Ռիչալ»-ի (Rishal / regional fermented dairy beverage) ուսումնասիրությանը և դրա արդյունաբերական արտադրության հնարավորությունների գնահատմանը՝ համադրելով էթնոգաստրոնոմիական, մանրէաբանական և տեխնոլոգիական մոտեցումները։ Հեղինակը ներկայացնում է խմիչքի ավանդական պատրաստման եղանակները, որոնք հիմնված են կաթի բնական ֆերմենտացիայի վրա՝ լակտոբացիլների և այլ կաթնաթթվային միկրոօրգանիզմների մասնակցությամբ, որոնք ապահովում են արտադրանքի բնորոշ համը, թթվայնությունը և կենսաբանական արժեքը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ֆերմենտացիայի հիմնական փուլերը, ջերմաստիճանային ռեժիմները, միկրոֆլորայի կազմը և դրա ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի որակի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խմիչքի սննդային և պրոբիոտիկ հատկություններին, ներառյալ աղիքային միկրոֆլորայի վրա դրական ազդեցությունը, մարսողական գործընթացների բարելավումը և իմունային համակարգի խթանումը։ Նշվում է նաև ավանդական արտադրության սահմանափակումները՝ հիգիենիկ պայմանների փոփոխականությունը, պահպանման կարճ ժամկետը և ստանդարտացման բացակայությունը, որոնք խոչընդոտում են լայնածավալ արտադրությանը։ Աշխատության մեջ առաջարկվում են արդյունաբերական արտադրության հնարավոր տեխնոլոգիական լուծումներ՝ վերահսկվող ֆերմենտացիա, ստարտերային կուլտուրաների օգտագործում և միկրոբիոլոգիական ստանդարտացում, որոնք կարող են ապահովել արտադրանքի կայուն որակ և երկար պահպանման ժամկետ։ Միաժամանակ քննարկվում է նաև ավանդական սննդային մշակույթի պահպանման կարևորությունը՝ որպես տեղական կենսամշակութային ժառանգության մաս։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է իրանական ավանդական ֆերմենտացված կաթնային խմիչքը որպես սննդային արժեքավոր և տեխնոլոգիական տեսանկյունից զարգացվող արտադրանք, որի արդյունաբերականացման ներուժը կարող է նպաստել ֆունկցիոնալ սննդամթերքի զարգացմանը։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Թուրքիայի և Վրաստանի միջև ձևավորված հարաբերությունների զարգացմանն ու առանձնահատկություններին 1991–2008 թվականների ընթացքում՝ դրանք դիտարկելով Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային քաղաքականության ավելի լայն համատեքստում։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակը ներառում է Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Վրաստանի անկախ պետականության ձևավորման փուլը և տարածաշրջանում նոր քաղաքական, տնտեսական ու անվտանգային իրողությունների առաջացումը։ Այս պայմաններում երկու երկրների հարաբերությունները զարգացել են ոչ միայն երկկողմ շահերի հիման վրա, այլև Հարավային Կովկասում ազդեցության, անվտանգության, տրանսպորտային և էներգետիկ հաղորդակցությունների, ինչպես նաև տարածաշրջանային համագործակցության ու մրցակցության գործընթացների ազդեցությամբ։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել Թուրքիայի կողմից անկախ Վրաստանի նկատմամբ իրականացվող քաղաքականության ուսումնասիրությունը, դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը և հետագա զարգացումը, ինչպես նաև Վրաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ Թուրքիայի ունեցած դերի փոփոխությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի տնտեսական հարաբերությունները, առևտրաշրջանառության ընդլայնումը, ներդրումային համագործակցությունը և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացումը։ Երկու երկրների փոխգործակցության կարևոր ուղղություններից են նաև էներգետիկ նախագծերը և Կասպից ծովի նավթագազային պաշարները միջազգային շուկաներ հասցնող հաղորդակցության ուղիները, որոնց միջոցով Թուրքիան և Վրաստանը ներգրավվել են տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական նշանակություն ունեցող գործընթացներում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև Սև ծովի և Հարավային Կովկասի անվտանգության խնդիրներին, ՆԱՏՕ-ի և արևմտյան պետությունների տարածաշրջանային քաղաքականությանը, ինչպես նաև Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ազդեցությանը թուրք-վրացական փոխգործակցության վրա։ 2008 թվականի ռուս-վրացական պատերազմը ուսումնասիրության ժամանակագրական սահմանագիծն է և հնարավորություն է տալիս գնահատելու մինչ այդ ձևավորված տարածաշրջանային քաղաքականության արդյունքները, երկու երկրների շահերի համընկնման ու հակասության դրսևորումները և հետագա քաղաքական զարգացումների նախադրյալները։ Թեմայի կարևոր կողմերից է նաև տարածաշրջանային հաղորդակցությունների հարցը, քանի որ Թուրքիայի և Վրաստանի համագործակցությունը կապված էր Եվրոպան և Ասիան միմյանց կապող ցամաքային ու էներգետիկ միջանցքների ձևավորման հետ։ Այդ գործընթացները Հարավային Կովկասը վերածում էին ոչ միայն անվտանգության, այլև տնտեսական և աշխարհաքաղաքական շահերի բախման ու համագործակցության տարածքի։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, տարածաշրջանային հետազոտություններով զբաղվող գիտնականներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են Թուրքիայի և Վրաստանի երկկողմ հարաբերությունները ձևավորվել հետխորհրդային նոր աշխարհաքաղաքական պայմաններում և ինչ նշանակություն են ունեցել Հարավային Կովկասի քաղաքական, տնտեսական և անվտանգային համակարգի ձևավորման համար։

Գրականություն

Հերակլեսը հին հունական դիցաբանության ամենահայտնի հերոսներից է, որի ծնունդն ու դաստիարակությունը կապված են ինչպես աստվածային, այնպես էլ մարդկային աշխարհների հետ։ Ըստ առասպելների՝ նա Զևսի և մահկանացու կնոջ՝ Ալկմենեի որդին էր, ինչի պատճառով էլ ուներ արտասովոր ուժ և աստվածային ծագում։ Սակայն նրա ծնունդը բարդ և վտանգավոր էր, քանի որ Զևսի կինը՝ Հերան, խանդից փորձում էր վնասել նրան դեռ մանկուց։ Հերան ուղարկում էր օձեր, որպեսզի սպանեն մանուկ Հերակլեսին, սակայն նա արդեն այդ տարիքում ցուցաբերում է իր արտասովոր ուժը՝ խեղդելով օձերին իր ձեռքերով։ Նրա դաստիարակությունը իրականացվել է տարբեր ուսուցիչների կողմից, ովքեր նրան սովորեցրել են երաժշտություն, մարտարվեստ, ձիավարություն և ռազմավարություն։ Սակայն Հերակլեսի բնավորությունը հաճախ եղել է դժվար կառավարելի, և նրա ուժը երբեմն հանգեցրել է ողբերգական հետևանքների։ Այս դաստիարակության փուլը կարևոր դեր է ունեցել նրա հետագա հերոսական կյանքի ձևավորման մեջ, քանի որ հենց այստեղ են ձևավորվել նրա ֆիզիկական ուժը, քաջությունը և մարտական հմտությունները, որոնք նրան դարձրել են դիցաբանական մեծագույն հերոսներից մեկը։

Բժշկություն

Բրոնխիալ ասթման երեխաների մոտ հանդիսանում է շնչառական համակարգի քրոնիկական հիվանդություն, որի հիմնական առանձնահատկությունն է բրոնխների հիպերռեակտիվությունը և կրկնվող շնչահեղձության նոպաները, որոնք առաջանում են տարբեր արտաքին (ալերգեններ՝ փոշի, ծաղկափոշի, սննդային կամ դեղորայքային նյութեր, վիրուսներ) և ներքին (գենետիկ նախատրամադրվածություն, իմունային համակարգի առանձնահատկություններ, շնչուղիների վարակներ) գործոնների ազդեցությամբ, ինչի արդյունքում զարգանում է բրոնխների սպազմ, լորձաթաղանթի այտուց և խորխի ավելացում՝ դժվարացնելով օդի անցումը և առաջացնելով արտաշնչական շնչահեղձություն։ Երեխաների շրջանում այս հիվանդությունը առանձնապես հաճախ է հանդիպում, հատկապես քաղաքային բնակավայրերում, ինչպիսիք են Երևանը, ինչը պայմանավորված է նաև օդի աղտոտվածությամբ, կենցաղային ալերգենների բարձր կոնցենտրացիայով և վարակային գործոնների հաճախակի ազդեցությամբ։ Հիվանդության կլինիկական պատկերը սովորաբար սկսվում է վաղ տարիքում՝ 1-7 տարեկանների շրջանում, երբ նկատվում են ալերգիկ ռինիտի նշաններ, նոպայաձև հազ կամ շնչառության թեթև դժվարացում, իսկ նոպայի ժամանակ երեխայի մոտ զարգանում է արտահայտված արտաշնչական հևոց, սուլող շնչառություն, երկար արտաշնչում, հաճախ նաև վախի զգացում, անհանգստություն և մարմնի հարկադիր դիրք, իսկ ծանր դեպքերում կարող է առաջանալ ցիանոզ, թթվածնային քաղց և շնչառական անբավարարություն։ Հիվանդության ընթացքը կարող է լինել տարբեր՝ թեթև, միջին կամ ծանր, և ժամանակի ընթացքում որոշ երեխաների մոտ նվազում է, իսկ մյուսների մոտ պահպանվում կամ սրվում է, հատկապես եթե չկանխարգելվեն ալերգենների հետ շփումները կամ չիրականացվի համապատասխան բուժում, որը ներառում է ինչպես նոպայի արագ դադարեցում բրոնխալայնիչ միջոցներով, այնպես էլ երկարաժամկետ վերահսկող բուժում՝ բորբոքման նվազեցման և նոր նոպաների կանխման նպատակով։ Բացի այդ, երեխաների մոտ հաճախ նկատվում է բազմապատճառային սենսիբիլիզացիա, այսինքն՝ միաժամանակ մի քանի ալերգենների նկատմամբ գերզգայնություն, ինչը բարդացնում է հիվանդության կառավարումը և պահանջում է անհատական մոտեցում յուրաքանչյուր երեխայի դեպքում, ներառյալ ալերգենի հայտնաբերումն ու հնարավորինս դրա բացառումը, ինչպես նաև պարբերական բժշկական հսկողություն մանկաբույժի և թոքաբանի կողմից։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է կոմպենսացված կիսահաղորդիչների հիման վրա ստեղծված կառուցվածքներում կրկնակի ներարկման պայմաններում առաջացող ֆիզիկական երևույթների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն գործընթացների վրա, որոնք կապված են կիսահաղորդչային նյութի մեջ միաժամանակ տարբեր տեսակի լիցքակիրների՝ էլեկտրոնների և խոռոչների ներարկման, դրանց տեղափոխման, վերաբաշխման և փոխազդեցության հետ։ Քննության են առնվում կոմպենսացման հետևանքով ձևավորվող էլեկտրական հատկությունները, խառնուրդային կենտրոնների ազդեցությունը լիցքակիրների կոնցենտրացիայի և շարժունակության վրա, ինչպես նաև արտաքին էլեկտրական դաշտի պայմաններում կառուցվածքի հաղորդականության փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում կրկնակի ներարկման մեխանիզմներին, քանի որ նման պայմաններում կիսահաղորդչի ներսում կարող են ձևավորվել հավասարակշռությունից էապես տարբերվող լիցքակիրների բաշխումներ, որոնք պայմանավորում են հոսանք–լարում բնութագրերի և էլեկտրական հաղորդականության առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են լիցքակիրների գեներացիայի, վերամիավորման, գրավման և ազատման գործընթացները, ինչպես նաև տարբեր արատների և էներգիական մակարդակների հնարավոր ազդեցությունը դրանց կյանքի տևողության և տեղափոխման հատկությունների վրա։ Վերլուծվում են տարածական լիցքի ձևավորման, ներքին էլեկտրական դաշտերի փոփոխության և ոչ գծային էլեկտրական երևույթների առաջացման պայմանները։ Կարևորվում է նաև ջերմաստիճանի, կիրառվող լարման, նյութի կոմպենսացման աստիճանի և կառուցվածքային պարամետրերի ազդեցությունը դիտարկվող ֆիզիկական գործընթացների վրա։ Տեսական մոդելների և փորձարարական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզաբանել լիցքափոխադրման հիմնական օրինաչափությունները և որոշել այն գործոնները, որոնք առավել մեծ ազդեցություն ունեն կառուցվածքների էլեկտրական բնութագրերի վրա։ Հետազոտությունը կարևոր է ոչ միայն կիսահաղորդիչների հիմնարար ֆիզիկայի տեսանկյունից, այլև տարբեր էլեկտրոնային և կիսահաղորդչային սարքերի աշխատանքի ֆիզիկական հիմքերի ըմբռնման համար։ Ստացված օրինաչափությունները կարող են նպաստել հատուկ էլեկտրական հատկություններով կիսահաղորդչային կառուցվածքների նախագծման, դրանց պարամետրերի գնահատման և աշխատանքի արդյունավետության բարձրացման գիտական մոտեցումների զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի և կիսահաղորդչային սարքերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ֆիզիկոսների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պայմաններում տավարի մսի արտադրության արդյունավետ տեխնոլոգիաների գիտական հիմնավորմանը՝ հաշվի առնելով երկրի բնական, կլիմայական, կերային և տնտեսական առանձնահատկությունները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է խոշոր եղջերավոր անասունների աճեցման, կերակրման, պահվածքի, վերարտադրության և մսային արտադրողականության բարձրացման այնպիսի մեթոդների վրա, որոնք կարող են առավել արդյունավետ կիրառվել տեղական պայմաններում։ Ուսումնասիրվում են տարբեր ցեղերի և ցեղախմբերի կենսաբանական ու արտադրական առանձնահատկությունները, կենդանիների աճի և զարգացման տեմպերը, կենդանի զանգվածի ավելացումը, կերի օգտագործման արդյունավետությունը և ստացվող մսի որակական ցուցանիշները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում կերային բազայի ճիշտ կազմակերպմանը, սննդակարգերի հավասարակշռմանը և տեղական կերային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, քանի որ դրանք ուղղակիորեն ազդում են կենդանիների աճի, առողջության և վերջնական արտադրանքի ինքնարժեքի վրա։ Դիտարկվում են նաև կենդանիների պահվածքի տարբեր համակարգերը, գիրացման տեխնոլոգիաները, մսային արտադրողականության ձևավորման փուլերը և սպանդային ցուցանիշների բարելավման հնարավորությունները։ Կարևորվում է արտադրական գործընթացների հարմարեցումը Հայաստանի տարբեր գոտիների բնակլիմայական պայմաններին, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել առանձին տեխնոլոգիական մոտեցումների արդյունավետությունը տարբեր տնտեսություններում։ Աշխատությունում ուշադրություն է դարձվում ոչ միայն արտադրանքի քանակական ավելացմանը, այլև մսի որակի, սննդային արժեքի և արտադրության տնտեսական արդյունավետության բարձրացմանը։ Վերլուծվում են կենդանիների խնամքի, կերակրման և արտադրական կառավարման այն գործոնները, որոնք կարող են նվազեցնել ծախսերը և միաժամանակ ապահովել բարձր արտադրողականություն։ Գիտականորեն հիմնավորված տեխնոլոգիական մոտեցումների կիրառումը դիտարկվում է որպես տավարաբուծության զարգացման, տեղական մսի արտադրության ավելացման և ոլորտի մրցունակության բարձրացման կարևոր նախապայման։ Նյութը կարող է օգտակար լինել անասնաբուծության, գյուղատնտեսության, կենդանիների սնուցման, մսի արտադրության տեխնոլոգիայի և ագրարային տնտեսագիտության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։