Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Հուգո Գրոտիուս․ պատմական կարգի նոր հարացույցի ձևավորումը Եվրոպայում (XVII դարի կեսից մինչև XIX դարի սկիզբ)
Տիգրան Ռուբենի Եփրեմյանի այս ուսումնասիրությունը նվիրված է եվրոպական պատմական և քաղաքական մտքի զարգացման կարևորագույն գործընթացներից մեկին՝ XVII դարի կեսերից մինչև XIX դարի սկիզբը Եվրոպայում պատմական կարգի նոր հարացույցի ձևավորմանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հոլանդացի իրավագետ, փիլիսոփա և քաղաքական մտածող Հուգո Գրոտիուսի գաղափարական ժառանգությանը և նրա ազդեցությանը եվրոպական մտավոր ու քաղաքական համակարգերի վերափոխման վրա։ Աշխատության կենտրոնում պատմական կարգի ընկալման փոփոխությունն է, որի շրջանակներում քննության են առնվում միջնադարյան աշխարհընկալումից դեպի նոր ժամանակների քաղաքական, իրավական և փիլիսոփայական մտածողություն անցման հիմնարար նախադրյալները։ Հուգո Գրոտիուսի մտավոր ժառանգությունը կարևոր նշանակություն ունի բնական իրավունքի, պետությունների փոխհարաբերությունների, ինքնիշխանության, միջազգային իրավունքի և հասարակական համակեցության սկզբունքների ձևավորման պատմության մեջ։ Նրա գաղափարները նպաստեցին իրավունքի և քաղաքական կարգի հիմնավորումների վերաիմաստավորմանը՝ դրանք ավելի մեծ չափով կապելով բանականության, մարդկային բնույթի, բնական իրավունքի համընդհանուր սկզբունքների և պետությունների միջև հարաբերությունների կարգավորման անհրաժեշտության հետ։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն է ստանում այն հարցը, թե ինչպես ձևավորվեցին եվրոպական հասարակությունների քաղաքական ու իրավական կազմակերպման նոր պատկերացումները, ինչպիսի գաղափարական հիմքերի վրա կառուցվեցին պետությունների միջև հարաբերությունների կարգավորման սկզբունքները և ինչպես փոխվեց պատմական գործընթացների, հասարակական զարգացման ու քաղաքական իշխանության մեկնաբանությունը։ Ուսումնասիրության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու Գրոտիուսի գաղափարների նշանակությունը ոչ միայն որպես առանձին մտածողի փիլիսոփայական և իրավագիտական հայացքների ամբողջություն, այլև որպես եվրոպական քաղաքական մշակույթի և միջազգային հարաբերությունների հետագա զարգացման վրա ազդեցություն ունեցած մտավոր ուղղության բաղադրիչ։ XVII դարի կեսերից մինչև XIX դարի սկիզբն ընկած ժամանակաշրջանը եվրոպական պատմության մեջ առանձնանում է պետականության նոր ձևերի հաստատմամբ, քաղաքական հարաբերությունների վերակազմավորմամբ, լուսավորական գաղափարների տարածմամբ և իրավական մտածողության աստիճանական աշխարհիկացմամբ։ Այդ փոփոխությունները պայմանավորեցին պատմական կարգի նոր տեսական մոտեցումների առաջացումը, որոնց շրջանակում վերանայվեցին պետության, հասարակության, իրավունքի, անհատի և միջազգային հանրության փոխհարաբերությունների վերաբերյալ նախկին պատկերացումները։ Աշխատանքի կարևոր գաղափարական առանցքներից է պատմական շարունակականության և մտավոր նորարարության փոխկապակցվածության բացահայտումը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող էին ավելի վաղ ձևավորված իրավական ու փիլիսոփայական սկզբունքները վերածվել նոր ժամանակների քաղաքական համակարգերի գաղափարական հիմքերի։ Նյութի գիտական արժեքը պայմանավորված է եվրոպական մտքի պատմության, բնական իրավունքի տեսության և միջազգային հարաբերությունների գաղափարական ակունքների փոխկապակցված դիտարկման հնարավորությամբ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմության, փիլիսոփայության, քաղաքագիտության, իրավագիտության և միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների ու ուսանողների համար՝ նպաստելով եվրոպական քաղաքական և իրավական արդիականության ձևավորման գործընթացների, դրանց տեսական հիմքերի և պատմական նշանակության ավելի ամբողջական ընկալմանը։
Updated: 2026-11-19
History
Արցախի մելիքությունները և մելիքական տները XVII-XIX դդ.
Աշխատությունը նվիրված է XVII–XIX դարերում Արցախում գոյություն ունեցած հայկական մելիքությունների, մելիքական իշխանության համակարգի և նշանավոր մելիքական տների պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մելիքությունների ձևավորման, նրանց քաղաքական և վարչական կառուցվածքի, ժառանգական իշխանության առանձնահատկությունների, տարածքային սահմանների և ներքին կառավարման մեխանիզմների վրա։ Ուսումնասիրվում է մելիքների դերը Արցախի հայ բնակչության հասարակական, քաղաքական և տնտեսական կյանքում, ինչպես նաև նրանց մասնակցությունը տարածաշրջանի անվտանգության ապահովման, ռազմական ուժերի կազմակերպման և տեղական ինքնակառավարման պահպանման գործում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Արցախի հայտնի մելիքական տների ծագմանը, նրանց միջև ձևավորված ազգակցական և քաղաքական հարաբերություններին, իշխանության փոխանցման սկզբունքներին ու տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ունեցած ազդեցությանը։ Դիտարկվում են Խամսայի մելիքությունների գործունեությունը և նրանց փոխհարաբերությունները հարևան քաղաքական ուժերի ու տիրապետությունների հետ։ Կարևորվում է մելիքների դերը հայկական պետական և իշխանական ավանդույթների պահպանման գործում այն պայմաններում, երբ տարածաշրջանը գտնվում էր խոշոր տերությունների քաղաքական և ռազմական շահերի բախման կենտրոնում։ Անդրադարձ է կատարվում Պարսկաստանի, Օսմանյան կայսրության և հետագայում Ռուսական կայսրության քաղաքականության ազդեցությանը Արցախի մելիքությունների դրության վրա, ինչպես նաև մելիքների դիվանագիտական կապերին և արտաքին աջակցություն ձեռք բերելու փորձերին։ Ուսումնասիրվում են նաև ազատագրական պայքարի հետ կապված գործընթացները, մելիքական տների մասնակցությունը քաղաքական ծրագրերի ձևավորմանը և տարածաշրջանի հայկական բնակչության ինքնուրույնության պահպանմանն ուղղված գործունեությունը։ Մելիքությունների պատմությունը ներկայացվում է նաև սոցիալ-տնտեսական և մշակութային տեսանկյունից՝ լուսաբանելով նրանց հարաբերությունները գյուղական համայնքների, հոգևոր կենտրոնների, եկեղեցական կառույցների և հասարակության տարբեր շերտերի հետ։ Առանձին նշանակություն է տրվում մելիքական տների ազդեցությանը եկեղեցիների, վանքերի, ամրոցների և այլ կառույցների պահպանման ու զարգացման գործում։ XVII–XIX դարերի քաղաքական փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևել մելիքական իշխանության աստիճանական վերափոխմանը և դրա պատմական դերի փոփոխությանը՝ հատկապես տարածաշրջանում ռուսական քաղաքական ազդեցության ուժեղացման պայմաններում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, Արցախի պատմության, հայկական իշխանական տների, ազատագրական շարժումների և Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հետազոտողների և ուսանողների համար։
Updated: 2026-09-23
History
Նարոդնիկական խմբակները Անդրկովկասում
Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսին և XX դարի սկզբին Անդրկովկասում տարածված նարոդնիկական շարժման ձևավորմանը, զարգացմանը և հասարակական-քաղաքական գործունեությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նարոդնիկական խմբակների առաջացման պատմական պայմաններին, գաղափարական ուղղվածությանը, կազմակերպական կառուցվածքին և հեղափոխական գործունեությանը։ Նարոդնիկական շարժումը Ռուսաստանի կայսրության հասարակական մտքի և հեղափոխական պայքարի պատմության նշանակալի երևույթներից էր, որի գաղափարները տարածում գտան նաև Անդրկովկասի տարբեր քաղաքներում ու բնակավայրերում՝ ներգրավելով մտավորականության, ուսանողության և հասարակական ակտիվ շրջանակների ներկայացուցիչներին։ Աշխատության ուսումնասիրության առանցքում նարոդնիկական խմբակների ձևավորման նախադրյալներն են, դրանց գաղափարական կապերը համառուսաստանյան նարոդնիկական շարժման հետ, ինչպես նաև տեղական հասարակական, տնտեսական և քաղաքական իրադրության ազդեցությունը դրանց գործունեության վրա։ Կարևորվում է նարոդնիկական գաղափարախոսության հիմնական դրույթների տարածումը, գյուղացիության դերի և սոցիալական վերափոխումների վերաբերյալ պատկերացումները, հեղափոխական քարոզչության մեթոդները, հասարակական գիտակցության վրա ներգործելու փորձերը և ցարական իշխանությունների դեմ ուղղված պայքարի ձևերը։ Անդրկովկասյան միջավայրում այս շարժման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանի հասարակական կյանքի առանձնահատկությունները, Ռուսաստանի կայսրության քաղաքական համակարգի պայմաններում ձևավորված ընդդիմադիր տրամադրությունները և հեղափոխական գաղափարների տարածման ուղիները։ Առանձնակի պատմագիտական հետաքրքրություն է ներկայացնում նարոդնիկական խմբակների գործունեության կապը տեղական ազգային, սոցիալական և մշակութային իրողությունների հետ, քանի որ Անդրկովկասը բազմազգ ու բազմամշակութային տարածաշրջան էր, որտեղ հասարակական շարժումները զարգանում էին բարդ քաղաքական և սոցիալական պայմաններում։ Նյութը կարևոր է նաև նարոդնիկական շարժման և հետագա հեղափոխական ուղղությունների միջև գաղափարական ու կազմակերպական շարունակականությունը հասկանալու տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով դիտարկելու, թե ինչպես էին վաղ հեղափոխական խմբակները նպաստում հասարակական-քաղաքական պայքարի նոր ձևերի առաջացմանը։ Պատմագիտական տեսանկյունից աշխատությունն արժեքավոր է Անդրկովկասի հասարակական մտքի, հեղափոխական կազմակերպությունների պատմության և տարածաշրջանում քաղաքական ակտիվության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուրային և հետազոտական նշանակություն ունի խորհրդային պատմագրության ձևավորման շրջանի հասարակական-քաղաքական ուսումնասիրությունների համատեքստում՝ արտացոլելով նարոդնիկական շարժման նկատմամբ տվյալ ժամանակաշրջանի պատմագիտական մոտեցումները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել Անդրկովկասի և Հարավային Կովկասի նորագույն պատմությամբ, Ռուսաստանի հեղափոխական շարժումներով, հասարակական գաղափարախոսությունների զարգացմամբ, քաղաքական կազմակերպությունների պատմությամբ և XIX–XX դարերի սահմանագծի սոցիալական գործընթացներով հետաքրքրվող պատմաբանների, հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։
Updated: 2026-11-18
Economics
ՀՀ պետական բյուջեի դեֆիցիտը և դրա կարգավորման ուղիները
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի դեֆիցիտի ձևավորման տնտեսական պատճառների, դրա մակրոտնտեսական հետևանքների և կառավարման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական բյուջեի եկամուտների և ծախսերի հարաբերակցությունն է, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնց ազդեցությամբ պետական ծախսերը կարող են գերազանցել համապատասխան ժամանակահատվածում ձևավորվող բյուջետային եկամուտները։ Քննության են առնվում հարկային եկամուտների փոփոխությունները, պետական ծախսերի կառուցվածքը, տնտեսական ակտիվության տատանումները, սոցիալական և ներդրումային ծրագրերի ֆինանսավորումը, ինչպես նաև արտաքին ու ներքին տնտեսական գործոնների ազդեցությունը բյուջետային հավասարակշռության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դեֆիցիտի ֆինանսավորման աղբյուրներին և դրանց տնտեսական նշանակությանը՝ դիտարկելով պետական պարտքի, ներքին ու արտաքին փոխառությունների և ֆինանսավորման այլ մեխանիզմների կապը պետական ֆինանսների երկարաժամկետ կայունության հետ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել բյուջետային դեֆիցիտի և տնտեսական աճի, գնաճի, տոկոսադրույքների, պետական պարտքի ու մասնավոր ներդրումների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն հարցը, թե տարբեր տնտեսական պայմաններում ինչ չափով կարող է դեֆիցիտային ֆինանսավորումը ծառայել տնտեսական ակտիվության խթանմանը, և երբ դրա երկարատև կամ չափազանց բարձր մակարդակը կարող է մեծացնել ֆինանսական ռիսկերը։ Դեֆիցիտի կարգավորման հնարավորությունները դիտարկվում են պետական եկամուտների կառավարման կատարելագործման, ծախսերի արդյունավետության բարձրացման, բյուջետային ծրագրերի առաջնահերթությունների սահմանման և հարկաբյուջետային կարգապահության ամրապնդման համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել միջնաժամկետ բյուջետային պլանավորմանը, հարկաբյուջետային կանոնների նշանակությանը և տնտեսական ցիկլերի ազդեցությունը հաշվի առնող քաղաքականության ձևավորմանը։ Կարևորվում է նաև բյուջետային դեֆիցիտի գնահատումը պետական պարտքի սպասարկման հնարավորությունների և ապագա սերունդների վրա ֆինանսական պարտավորությունների ազդեցության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պետական ֆինանսների, մակրոտնտեսագիտության և հարկաբյուջետային քաղաքականության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել բյուջետային դեֆիցիտի ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները և դրա արդյունավետ ու կայուն կառավարման հնարավոր ուղղությունները Հայաստանի տնտեսության պայմաններում։
Updated: 2026-09-26
Culture
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու
Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության մատենագիտական տեղեկատու, որի նպատակն է ընթերցողներին և մասնագետներին համակարգված ձևով տեղեկացնել տվյալ ոլորտներին առնչվող հրապարակումների մասին։ Նյութը ներառում է մշակույթի, արվեստի, գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի, ճարտարապետության և մշակութային կյանքի այլ ուղղությունների վերաբերյալ գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ հրատարակությունների մատենագիտական տվյալներ։ Տեղեկատուն կազմված է որպես ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության աղբյուր և հնարավորություն է տալիս հետևելու համապատասխան ժամանակաշրջանում հրատարակվող նոր գրականությանը, արագ կողմնորոշվելու անհրաժեշտ աղբյուրների որոնման և ընտրության հարցում։ Հրատարակության արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ այն մեկտեղում և համակարգում է մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ բազմաբնույթ գրականության վերաբերյալ տեղեկությունները՝ նպաստելով գիտական, կրթական և մասնագիտական աշխատանքների համար անհրաժեշտ աղբյուրների հայտնաբերմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, մշակույթի և արվեստի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսուցիչների, ուսանողների և հետազոտողների համար։ Տեղեկատուն կարևոր նշանակություն ունի նաև խորհրդային շրջանի Հայաստանի մշակութային և արվեստագիտական գրականության մատենագիտական պատկերը վերականգնելու և տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակչական ժառանգությունը ուսումնասիրելու տեսանկյունից։
Updated: 2026-11-02
Medicine
Научные основы планирования и управления кадровыми ресурсами здравоохранения в Республике Армения (на примере Котайкского марза)
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում առողջապահության ոլորտի կադրային ռեսուրսների պլանավորման և կառավարման գիտական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Կոտայքի մարզի օրինակին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է առողջապահական համակարգի արդյունավետ գործունեության համար մարդկային ռեսուրսների նշանակությունը, դրանց քանակական և որակական կազմի ձևավորման սկզբունքները, ինչպես նաև բժշկական և միջին բուժանձնակազմի պահանջարկի ճիշտ գնահատման անհրաժեշտությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է առողջապահության ոլորտում կադրերի պլանավորման, բաշխման, օգտագործման և կառավարման հետ կապված հիմնախնդիրները՝ հաշվի առնելով բնակչության առողջապահական կարիքները, տարածքային առանձնահատկությունները և առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը։ Կոտայքի մարզի օրինակով ուսումնասիրվում են կադրային ռեսուրսների առկա կառուցվածքը, մասնագիտական կազմը, տարածքային բաշխվածությունը և հնարավոր անհամապատասխանությունները բնակչության պահանջարկի և առողջապահական հաստատությունների կադրային ներուժի միջև։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում առողջապահության ոլորտում կադրերի պատրաստման, վերապատրաստման, մասնագիտական զարգացման, աշխատանքի արդյունավետության և կադրերի պահպանման խնդիրներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև առողջապահական համակարգի կառավարման մակարդակներում կադրային քաղաքականության կատարելագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությունը։ Քննարկվում են այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել բժշկական մասնագետների տարածքային բաշխման վրա, այդ թվում՝ սոցիալ-տնտեսական պայմանները, աշխատանքի կազմակերպումը, մասնագիտական աճի հնարավորությունները և առողջապահական ծառայությունների զարգացման ուղղությունները։ Աշխատությունը նպատակ ունի հիմնավորել կադրային ռեսուրսների պլանավորման այնպիսի մոտեցումների անհրաժեշտությունը, որոնք թույլ կտան կանխատեսել մասնագետների պահանջարկը, արդյունավետորեն բաշխել առկա ներուժը և ապահովել առողջապահական ծառայությունների որակն ու մատչելիությունը։ Ստացված դիտարկումները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ինչպես մարզային, այնպես էլ հանրապետական մակարդակներում առողջապահության կառավարման և կադրային քաղաքականության մշակման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել առողջապահության կազմակերպիչներին, կառավարման մասնագետներին, բժիշկներին, առողջապահական հաստատությունների ղեկավարներին, հանրային առողջապահության ոլորտի հետազոտողներին և առողջապահական քաղաքականություն մշակողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը միավորում է առողջապահության կազմակերպման, կառավարման և մարդկային ռեսուրսների պլանավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել Հայաստանի առողջապահական համակարգում կադրային ներուժի առավել արդյունավետ օգտագործման և երկարաժամկետ զարգացման գիտականորեն հիմնավորված մեխանիզմների ձևավորմանը։
Updated: 2026-09-06