Ready-made Materials

Աշխատությունը մեթոդական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է հանրային լայն շրջանակներին սպասարկող գրադարաններում երկրագիտական գրականության հետ աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքներին, ձևերին և հիմնական ուղղություններին։ Այն ներկայացնում է տեղական պատմությանը, բնությանը, աշխարհագրությանը, տնտեսությանը, մշակույթին, հասարակական կյանքին, նշանավոր անձանց և տվյալ բնակավայրի կամ տարածաշրջանի զարգացման տարբեր փուլերին վերաբերող նյութերի հավաքագրման, համակարգման, պահպանման և ընթերցողներին ներկայացնելու առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է երկրագիտական ֆոնդի նպատակային համալրումը՝ գրքերի, պարբերական հրատարակությունների, տեղեկատուների, վիճակագրական նյութերի, քարտեզների, պատկերային փաստաթղթերի և տեղական նշանակություն ունեցող այլ աղբյուրների ընդգրկմամբ։ Ուշադրություն է դարձվում այդ նյութերի մատենագիտական մշակմանը, դասակարգմանը և տեղեկատու-որոնողական համակարգերի ձևավորմանը, որպեսզի ընթերցողները կարողանան արդյունավետորեն գտնել իրենց հետաքրքրող տեղեկությունները։ Երկրագիտական աշխատանքի կարևոր բաղադրիչ է ներկայացվում համապատասխան մատենագիտական ցանկերի, թեմատիկ ցուցակների, քարտարանների և տեղեկատվական նյութերի կազմումը, որոնք հնարավորություն են տալիս համակարգված կերպով բացահայտել գրադարանի ֆոնդում առկա տեղական նշանակության աղբյուրները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ընթերցողների հետ աշխատանքի մեթոդներին՝ գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ դիտումների, բանախոսությունների, հանդիպումների և այլ մշակութային-լուսավորական նախաձեռնությունների միջոցով։ Հատուկ նշանակություն է տրվում տարբեր խմբերի տեղեկատվական պահանջների ուսումնասիրությանը, քանի որ երկրագիտական նյութերը կարող են հետաքրքրել ինչպես սովորողներին և հետազոտողներին, այնպես էլ ուսուցիչներին, մշակույթի ոլորտի մասնագետներին և տվյալ տարածքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Գրադարանը դիտարկվում է որպես տեղական հիշողության պահպանման և տարածման կարևոր հաստատություն, որը ոչ միայն հավաքում է հրապարակված նյութերը, այլև նպաստում է տարածաշրջանի պատմամշակութային ժառանգության ճանաչմանը։ Մեթոդական մոտեցումների համակարգումը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել երկրագիտական սպասարկման արդյունավետությունը, զարգացնել գրադարանային տեղեկատվական աշխատանքը և ավելի ամբողջական ներկայացնել տվյալ բնակավայրի կամ տարածաշրջանի վերաբերյալ գրականությունն ու փաստագրական ժառանգությունը։ Ընդհանուր առմամբ նյութը կարող է ծառայել որպես գործնական և տեսական ուղեցույց գրադարանային աշխատողների համար՝ երկրագիտական ֆոնդերի կազմակերպման, դրանց բովանդակության բացահայտման և ընթերցողական շրջանառության մեջ ակտիվորեն ներգրավելու գործում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի դեֆիցիտի ձևավորման տնտեսական պատճառների, դրա մակրոտնտեսական հետևանքների և կառավարման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական բյուջեի եկամուտների և ծախսերի հարաբերակցությունն է, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնց ազդեցությամբ պետական ծախսերը կարող են գերազանցել համապատասխան ժամանակահատվածում ձևավորվող բյուջետային եկամուտները։ Քննության են առնվում հարկային եկամուտների փոփոխությունները, պետական ծախսերի կառուցվածքը, տնտեսական ակտիվության տատանումները, սոցիալական և ներդրումային ծրագրերի ֆինանսավորումը, ինչպես նաև արտաքին ու ներքին տնտեսական գործոնների ազդեցությունը բյուջետային հավասարակշռության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դեֆիցիտի ֆինանսավորման աղբյուրներին և դրանց տնտեսական նշանակությանը՝ դիտարկելով պետական պարտքի, ներքին ու արտաքին փոխառությունների և ֆինանսավորման այլ մեխանիզմների կապը պետական ֆինանսների երկարաժամկետ կայունության հետ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել բյուջետային դեֆիցիտի և տնտեսական աճի, գնաճի, տոկոսադրույքների, պետական պարտքի ու մասնավոր ներդրումների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն հարցը, թե տարբեր տնտեսական պայմաններում ինչ չափով կարող է դեֆիցիտային ֆինանսավորումը ծառայել տնտեսական ակտիվության խթանմանը, և երբ դրա երկարատև կամ չափազանց բարձր մակարդակը կարող է մեծացնել ֆինանսական ռիսկերը։ Դեֆիցիտի կարգավորման հնարավորությունները դիտարկվում են պետական եկամուտների կառավարման կատարելագործման, ծախսերի արդյունավետության բարձրացման, բյուջետային ծրագրերի առաջնահերթությունների սահմանման և հարկաբյուջետային կարգապահության ամրապնդման համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել միջնաժամկետ բյուջետային պլանավորմանը, հարկաբյուջետային կանոնների նշանակությանը և տնտեսական ցիկլերի ազդեցությունը հաշվի առնող քաղաքականության ձևավորմանը։ Կարևորվում է նաև բյուջետային դեֆիցիտի գնահատումը պետական պարտքի սպասարկման հնարավորությունների և ապագա սերունդների վրա ֆինանսական պարտավորությունների ազդեցության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պետական ֆինանսների, մակրոտնտեսագիտության և հարկաբյուջետային քաղաքականության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել բյուջետային դեֆիցիտի ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները և դրա արդյունավետ ու կայուն կառավարման հնարավոր ուղղությունները Հայաստանի տնտեսության պայմաններում։

Աշխատությունը նվիրված է հերմենևտիկայի հիմնական խնդիրների պատմական և մշակութային զարգացման ուսումնասիրությանը՝ մեկնաբանության տեսության ձևավորման տարբեր փուլերի և դրանց գաղափարական նախադրյալների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում տեքստի, իմաստի, հեղինակի, մեկնաբանողի և պատմամշակութային միջավայրի փոխհարաբերությունն է, ինչպես նաև այն հարցը, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում ինչպես են ընկալվել հասկացման ու մեկնաբանության հնարավորություններն ու սահմանները։ Քննության են առնվում հերմենևտիկական մտածողության ակունքները, կրոնական և իրավական տեքստերի մեկնաբանման ավանդույթները, բանասիրական մոտեցումների զարգացումը և հետագայում հերմենևտիկայի վերածումը ավելի լայն փիլիսոփայական ուղղության։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն գաղափարին, որ տեքստի իմաստը չի կարող ամբողջությամբ առանձնացվել այն պատմական ու մշակութային պայմաններից, որոնցում ստեղծվել և հետագայում մեկնաբանվել է տվյալ տեքստը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ մեկնաբանողի նախնական գիտելիքների, լեզվական միջավայրի, մշակութային փորձի և արժեքային համակարգի նշանակությանը հասկացման գործընթացում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում մասի և ամբողջի փոխադարձ մեկնաբանության սկզբունքը, որի միջոցով առանձին բառերի, գաղափարների կամ հատվածների իմաստը բացահայտվում է ամբողջ ստեղծագործության համատեքստում, իսկ ամբողջի ընկալումն իր հերթին ճշգրտվում է առանձին բաղադրիչների ուսումնասիրությամբ։ Քննության են առնվում նաև օբյեկտիվ մեկնաբանության հնարավորության, հեղինակային մտադրության նշանակության, պատմական հեռավորության և ժամանակակից ընթերցողի ընկալման միջև հարաբերությունների վերաբերյալ տեսական բանավեճերը։ Հերմենևտիկան դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեքստերի վերլուծության մեթոդ, այլև որպես մշակութային հաղորդակցության և տարբեր պատմական աշխարհների միջև իմաստային կապերի բացահայտման միջոց։ Այս տեսանկյունից մեկնաբանությունը ներկայանում է որպես շարունակական գործընթաց, որի ընթացքում անցյալի մշակութային ժառանգությունը նոր իմաստներ է ձեռք բերում տարբեր ժամանակաշրջանների մտավոր միջավայրերում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է փիլիսոփայության, մշակութաբանության, պատմության և տեքստաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հերմենևտիկական խնդիրների պատմական փոփոխականությունը և դրանց նշանակությունը մարդկային մտածողության, լեզվի ու մշակույթի փոխհարաբերությունների ըմբռնման համար։

Աշխատությունը նվիրված է ֆիզիկական դաստիարակության և սպորտի ոլորտում պետական կառավարման մարմինների ու մարզական հասարակական կազմակերպությունների համագործակցության կազմակերպական, կառավարչական և սոցիալական արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական և հասարակական կառույցների իրավասությունների, գործառույթների ու պատասխանատվության փոխհարաբերությունն է, ինչպես նաև այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով նրանց համագործակցությունը կարող է նպաստել բնակչության ֆիզիկական ակտիվության խթանմանը, ֆիզիկական դաստիարակության համակարգի զարգացմանը և մարզական գործունեության կազմակերպմանը։ Քննության են առնվում ոլորտի կառավարման տարբեր մակարդակները, պետական ծրագրերի և հասարակական նախաձեռնությունների փոխկապակցվածությունը, մարզական կազմակերպությունների մասնակցությունը ծրագրերի իրականացմանը և հանրային ռեսուրսների նպատակային օգտագործման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում համագործակցության կազմակերպական ձևերին, որոշումների ընդունման գործընթացներում տարբեր կառույցների մասնակցությանը, տեղեկատվության փոխանակմանը և համատեղ ծրագրերի պլանավորմանն ու իրականացմանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել մարզական ֆեդերացիաների, ակումբների, միությունների և այլ հասարակական կառույցների դերի ուսումնասիրություն՝ գնահատելով նրանց ներդրումը ֆիզիկական դաստիարակության ու զանգվածային սպորտի զարգացման գործում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պետական աջակցության և հասարակական կազմակերպությունների ինքնուրույնության միջև հավասարակշռության խնդիրը, քանի որ արդյունավետ համագործակցությունը ենթադրում է գործառույթների հստակ բաշխում, հաշվետվողականություն և փոխադարձ պատասխանատվություն։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել ֆինանսավորման, մարզական ենթակառուցվածքների օգտագործման, մասնագետների պատրաստման, հանրային ծրագրերի կազմակերպման և տարբեր սոցիալական խմբերի համար ֆիզիկական ակտիվության հասանելիության հարցերը։ Համագործակցության արդյունավետությունը կարող է գնահատվել ոչ միայն կազմակերպական կամ ֆինանսական ցուցանիշներով, այլև իրականացվող ծրագրերի ընդգրկմամբ, շարունակականությամբ և հասարակական ազդեցությամբ։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել կառավարման ապակենտրոնացման, հանրային-հասարակական գործընկերության և մարզական կազմակերպությունների մասնակցային կառավարման հնարավորություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ֆիզիկական դաստիարակության տեսության, սպորտի կառավարման և հասարակական կազմակերպությունների գործունեության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պետական ու հասարակական կառույցների համագործակցության արդյունավետ ձևերը և դրանց նշանակությունը ֆիզիկական դաստիարակության համակարգի զարգացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսական բարեփոխումների նպատակների, ուղղությունների և դրանց իրականացման գործընթացում պետության դերակատարության ուսումնասիրությանը՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետության տնտեսական համակարգի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում տնտեսության կառուցվածքային վերափոխումների անհրաժեշտությունը, պետական կարգավորման և շուկայական մեխանիզմների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև սոցիալ-տնտեսական զարգացման նպատակներին հասնելու համար կիրառվող քաղաքականության ընդհանուր սկզբունքներն են։ Քննության են առնվում տնտեսական բարեփոխումների այնպիսի նպատակներ, ինչպիսիք են արտադրության արդյունավետության բարձրացումը, տնտեսական աճի խթանումը, զբաղվածության ընդլայնումը, ներդրումային ակտիվության բարելավումը, մրցակցային միջավայրի զարգացումը և բնակչության սոցիալական պաշտպանության ապահովումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պետության՝ որպես տնտեսական քաղաքականություն մշակող, հանրային ռեսուրսներ կառավարող և տնտեսական հարաբերությունների ինստիտուցիոնալ պայմաններ ձևավորող սուբյեկտի գործառույթներին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել պետական և մասնավոր հատվածների հարաբերակցության, սեփականության կառուցվածքի փոփոխությունների, պետական ձեռնարկությունների վերափոխման, ֆինանսական համակարգի զարգացման և տնտեսության տարբեր ոլորտներում կարգավորման մեխանիզմների ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հարկաբյուջետային, դրամավարկային, ներդրումային և սոցիալական քաղաքականությունների փոխկապակցվածությունը տնտեսական բարեփոխումների ընդհանուր ռազմավարության հետ։ Իրանի տնտեսության օրինակով կարող են դիտարկվել նաև բնական ռեսուրսներից ստացվող եկամուտների նշանակությունը, տնտեսության բազմազանեցման անհրաժեշտությունը, մասնավոր ձեռնարկատիրության զարգացման պայմանները և արտաքին տնտեսական հարաբերությունների ազդեցությունը ներքին տնտեսական գործընթացների վրա։ Բարեփոխումների արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն մակրոտնտեսական ցուցանիշների փոփոխության, այլև եկամուտների բաշխման, զբաղվածության, սոցիալական կայունության և բնակչության բարեկեցության տեսանկյունից։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել պետական միջամտության սահմանների և շուկայական ինքնակարգավորման հնարավորությունների վերաբերյալ տեսական մոտեցումների համեմատությանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է տնտեսական քաղաքականության, պետական կարգավորման, զարգացման տնտեսագիտության և ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տնտեսական բարեփոխումների նպատակների ձևավորման տրամաբանությունը և պետության գործառույթների նշանակությունը կառուցվածքային ու սոցիալ-տնտեսական վերափոխումների իրականացման ընթացքում։

Աշխատությունը նվիրված է զորակոչային տարիքի երիտասարդների ֆիզիկական պատրաստականության ընդհանուր վիճակի ուսումնասիրությանը և դրա բարելավման մանկավարժական ու ֆիզկուլտուրային մոտեցումների գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ֆիզիկական զարգացման, շարժողական կարողությունների, ընդհանուր դիմացկունության և ֆիզիկական ակտիվության մակարդակի գնահատումն է՝ հաշվի առնելով տարիքային առանձնահատկությունները և առողջության պահպանման սկզբունքները։ Քննության են առնվում այն հիմնական գործոնները, որոնք կարող են ազդել երիտասարդների ֆիզիկական պատրաստվածության ձևավորման վրա՝ դպրոցական ֆիզիկական դաստիարակությունը, շարժողական ակտիվության մակարդակը, կենսակերպը, հանգստի կազմակերպումը և ֆիզիկական վարժությունների կանոնավորությունը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր խմբերի ֆիզիկական վիճակի համեմատական գնահատում, շարժողական կարողությունների զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունների բացահայտում և ֆիզիկական պատրաստականության տարբեր բաղադրիչների միջև փոխկապակցվածությունների ուսումնասիրություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆիզիկական դաստիարակության ծրագրերի համապատասխանությանը երիտասարդների տարիքային և անհատական հնարավորություններին, ինչպես նաև անվտանգ և աստիճանական զարգացման սկզբունքներին։ Կատարելագործման ուղիները դիտարկվում են առողջության ամրապնդման, կանոնավոր շարժողական ակտիվության խրախուսման, ֆիզիկական դաստիարակության որակի բարձրացման և երիտասարդների մոտ առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ գիտելիքների ձևավորման համատեքստում։ Կարևորվում է նաև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության անհատականացման անհրաժեշտությունը, քանի որ նույն տարիքային խմբի ներկայացուցիչները կարող են զգալիորեն տարբերվել ֆիզիկական զարգացման և պատրաստվածության մակարդակներով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպման արդյունավետության գնահատման և երիտասարդների ընդհանուր ֆիզիկական վիճակի բարելավմանն ուղղված կրթական ծրագրերի մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ֆիզիկական դաստիարակության տեսության, սպորտային մանկավարժության, տարիքային ֆիզիոլոգիայի և առողջապահական ֆիզիկական կուլտուրայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել ֆիզիկական պատրաստականության գնահատման և անվտանգ զարգացման գիտականորեն հիմնավորված պատկերացում։

Աշխատությունը նվիրված է համախառն ներքին արդյունքի իրական և պոտենցիալ մակարդակների միջև տարբերության գնահատման տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում արտադրության փաստացի ծավալի և տնտեսության արտադրական հնարավորություններին համապատասխանող պոտենցիալ մակարդակի հարաբերակցությունն է, որը կարևոր նշանակություն ունի տնտեսական ցիկլերի, մակրոտնտեսական անհավասարակշռությունների և տնտեսական քաղաքականության արդյունավետության գնահատման համար։ Քննության է առնվում պոտենցիալ ՀՆԱ-ի տնտեսական բովանդակությունը՝ որպես անմիջականորեն չդիտարկվող ցուցանիշ, որի գնահատումը պահանջում է վիճակագրական և տնտեսաչափական մեթոդների կիրառում։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել արտադրական ճեղքի գնահատման տարբեր մոտեցումների համեմատություն՝ դիտարկելով դրանց տեսական նախադրյալները, առավելությունները, սահմանափակումները և ստացվող արդյունքների զգայունությունը ընտրված մեթոդաբանության նկատմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տնտեսական աճի երկարաժամկետ միտման և կարճաժամկետ ցիկլային տատանումների տարանջատմանը, ինչպես նաև աշխատանքի, կապիտալի և արտադրողականության փոփոխությունների դերին տնտեսության պոտենցիալ արտադրական հնարավորությունների ձևավորման գործընթացում։ Հայաստանի տնտեսության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել կառուցվածքային փոփոխությունների, արտաքին տնտեսական ցնցումների, ներդրումների, զբաղվածության և արտադրողականության տատանումների հնարավոր ազդեցությունը իրական ու պոտենցիալ արտադրանքի հարաբերակցության վրա։ Կարևոր խնդիր է գնահատումների անորոշությունը, քանի որ պոտենցիալ ՀՆԱ-ի վերաբերյալ արդյունքները կարող են վերանայվել նոր վիճակագրական տվյալների ստացման կամ հաշվարկային մեթոդների փոփոխության դեպքում։ Արտադրության դրական կամ բացասական ճեղքի գնահատումը կարող է օգտագործվել գնաճային ճնշումների, տնտեսության ռեսուրսների օգտագործման աստիճանի և գործարար ակտիվության փուլերի վերլուծության ընթացքում։ Այն կարևոր տեղեկատվություն է նաև դրամավարկային և հարկաբյուջետային քաղաքականության մշակման համար, սակայն դրա կիրառումը պահանջում է գնահատումների սահմանափակումների և անորոշության պատշաճ հաշվառում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսագիտության, տնտեսական աճի տեսության, տնտեսաչափական մոդելավորման և տնտեսական քաղաքականության վերլուծության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով կատարելագործել Հայաստանի տնտեսության արտադրական ճեղքի գնահատման մեթոդական հիմքերը և բարձրացնել համապատասխան գնահատականների տեղեկատվական նշանակությունը մակրոտնտեսական որոշումների ընդունման գործընթացում։

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի երկրորդ կեսին Պետերբուրգի և Մոսկվայի համալսարանների նշանակության ուսումնասիրությանը հայ մտավորականության ձևավորման և մասնագիտական պատրաստության գործընթացում։ Հետազոտության կենտրոնում ռուսական կայսրության առաջատար բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում հայ երիտասարդների կրթության պայմանները, նրանց մասնագիտական ընտրությունը, գիտական և հասարակական միջավայրի ազդեցությունը, ինչպես նաև ստացած գիտելիքների հետագա կիրառությունն են հայկական հասարակական ու մշակութային կյանքում։ Քննության են առնվում այն կրթական և մտավոր պայմանները, որոնց շնորհիվ համալսարանական միջավայրը նպաստում էր նոր աշխարհայացքների, գիտական մտածողության և մասնագիտական կարողությունների ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսանողների հաղորդակցությանը ժամանակաշրջանի գիտական դպրոցների, դասախոսական շրջանակների և հասարակական-մշակութային հոսանքների հետ, ինչպես նաև նրանց մասնակցությանը ուսանողական ու ազգային կրթամշակութային նախաձեռնություններին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր մասնագիտություններով կրթություն ստացած հայ ուսանողների գործունեության ուսումնասիրություն՝ ցույց տալով նրանց հետագա ներդրումը կրթության, գիտության, գրականության, մամուլի, բժշկության, իրավագիտության և հասարակական կյանքի այլ ոլորտներում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բարձրագույն կրթության միջոցով եվրոպական և ռուսական գիտական ու գաղափարական նոր ուղղությունների փոխանցումը հայկական մտավոր միջավայրին։ Համալսարաններում ձևավորված մասնագիտական կապերը և գիտական հետաքրքրությունները կարող էին շարունակվել ուսումն ավարտելուց հետո՝ նպաստելով հայկական կրթական հաստատությունների զարգացմանը, գիտական ուսումնասիրությունների ընդլայնմանը և հասարակական մտքի նորացմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև հայ ուսանողների աշխարհագրական ու սոցիալական ծագումը, կրթություն ստանալու հնարավորությունները և համալսարանական կրթության ազդեցությունը նրանց ազգային ու մշակութային ինքնագիտակցության վրա։ Երկու համալսարանների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց կրթական միջավայրերի ընդհանուր և տարբեր առանձնահատկությունները և գնահատելու դրանց տեղը XIX դարի հայ մտավորականության ձևավորման ընդհանուր գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կրթության պատմության, հայ հասարակական մտքի պատմության և մտավորականության սոցիալական պատմության մոտեցումները՝ լուսաբանելով բարձրագույն կրթության դերը նոր ժամանակների հայ մասնագիտական ու մտավոր վերնախավի ձևավորման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություններից մեկի՝ Վրաստանում հայկական դիվանագիտական մարմինների գործունեության պատմական ուսումնասիրությանը 1918–1920 թվականներին։ Հետազոտության կենտրոնում նորաստեղծ հայկական պետականության և հարևան Վրաստանի միջև պաշտոնական հարաբերությունների հաստատման ու զարգացման գործընթացն է, ինչպես նաև Թիֆլիսում և Վրաստանի այլ քաղաքներում գործող հայկական ներկայացուցչական կառույցների դերակատարությունը։ Քննության են առնվում դիվանագիտական հարաբերությունների ձևավորման քաղաքական նախադրյալները, ներկայացուցչության կազմակերպական կառուցվածքը, պաշտոնական բանակցությունների իրականացումը և երկու պետությունների միջև առաջացած խնդիրների կարգավորմանն ուղղված գործունեությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տնտեսական և առևտրային կապերին, հաղորդակցության ու տարանցման խնդիրներին, քանի որ Վրաստանի տարածքն առանձնահատուկ նշանակություն ուներ Հայաստանի արտաքին կապերի ապահովման համար։ Ներկայացուցչության գործունեության կարևոր ուղղություններից էին նաև Վրաստանում բնակվող հայության հետ կապված հարցերը, հյուպատոսական բնույթի աշխատանքները և Հայաստանի կառավարությանն անհրաժեշտ քաղաքական ու տնտեսական տեղեկատվության փոխանցումը։ 1918 թվականի վերջին հայ-վրացական ռազմական բախման հետևանքով երկու երկրների դիվանագիտական հարաբերությունները ժամանակավորապես ընդհատվեցին, ինչն ազդեց նաև ներկայացուցչության բնականոն աշխատանքի վրա, սակայն հարաբերությունների վերականգնումից հետո դիվանագիտական գործունեությունը շարունակվեց։ Հետագա շրջանում ներկայացուցչության կառուցվածքում գործել են մասնագիտացված ստորաբաժանումներ, որոնք զբաղվել են ֆինանսական, ռազմական և տեղեկատվական հարցերով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև դիվանագիտական ներկայացուցիչների գործունեության, նրանց պաշտոնական հաղորդագրությունների, բանակցությունների և պետական կառույցների հետ փոխգործակցության քննությունը։ Այդ նյութերը հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ոչ միայն երկկողմ հարաբերությունների խնդիրները, այլև Հայաստանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման ընդհանուր սկզբունքները պետականության վերականգնման սկզբնական շրջանում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դիվանագիտության պատմության, միջազգային հարաբերությունների և Հայաստանի նորագույն պատմության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով հարևան պետության տարածքում հայկական դիվանագիտական համակարգի ձևավորման, գործունեության և պետական շահերի ներկայացման առանձնահատկությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պետական ֆինանսական վերահսկողության համակարգի կառուցվածքի, գործառույթների, կազմակերպման սկզբունքների և դրա արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հանրային ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման, բաշխման և օգտագործման նկատմամբ վերահսկողության նշանակությունն է՝ պետական ֆինանսների օրինական, նպատակային, արդյունավետ և հաշվետու կառավարման ապահովման տեսանկյունից։ Քննության են առնվում ֆինանսական վերահսկողության հիմնական ձևերն ու մեխանիզմները, վերահսկողական մարմինների գործառույթների փոխկապակցվածությունը, պետական բյուջեի կատարման նկատմամբ վերահսկողությունը, պետական միջոցների օգտագործման արդյունքների գնահատումը և ֆինանսական խախտումների կանխարգելման կազմակերպական նախադրյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ներքին և արտաքին վերահսկողության հարաբերակցությանը, դրանց նպատակների և գործառույթների տարբերակմանը, ինչպես նաև վերահսկողական գործընթացներում պատասխանատվության ու լիազորությունների հստակ բաշխման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել ֆինանսական վերահսկողության ավանդական մոտեցումների և կատարողականի ու արդյունավետության գնահատման վրա հիմնված ժամանակակից մեխանիզմների համեմատական ուսումնասիրություն։ Կարևորվում են պետական ծախսերի արդյունավետության, բյուջետային ծրագրերի արդյունքայնության, պետական գույքի և այլ հանրային ռեսուրսների կառավարման նկատմամբ վերահսկողության հարցերը։ Առանձին ուղղություն է վերահսկողական գործընթացների թվայնացման, տեղեկատվական համակարգերի կիրառման և տվյալների վերլուծության հնարավորությունների ուսումնասիրությունը, որոնք կարող են նպաստել ռիսկերի ավելի վաղ բացահայտմանը և վերահսկողական գործունեության նպատակային կազմակերպմանը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև վերահսկող մարմինների միջև տեղեկատվության փոխանակմանը, գործառույթների հնարավոր կրկնությունների նվազեցմանը, վերահսկողության արդյունքների հաշվետվողականությանը և հանրային ֆինանսների կառավարման թափանցիկության բարձրացմանը։ Համակարգի կատարելագործումը դիտարկվում է ոչ միայն խախտումների հայտնաբերման, այլև դրանց առաջացման պատճառների կանխարգելման, ֆինանսական կառավարման որակի բարելավման և պետական միջոցների օգտագործման արդյունավետության բարձրացման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պետական ֆինանսների, ֆինանսական վերահսկողության, աուդիտի և հանրային կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պետական ֆինանսական վերահսկողության ինստիտուցիոնալ ու գործառական զարգացման հիմնական ուղղությունները և դրա դերը հանրային ֆինանսների արդյունավետ կառավարման ապահովման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բայական ժամանակային համակարգի կարևոր բաղադրիչներից մեկի ձևաբանական, իմաստաբանական և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում անցյալում կատարված և ավարտված գործողության արտահայտման լեզվական միջոցներն են, դրանց կազմության օրինաչափությունները, խոնարհման համակարգում զբաղեցրած տեղը և խոսքային տարբեր միջավայրերում կիրառության առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում համապատասխան բայական ձևերի կազմությունը, դեմքի ու թվի քերականական կարգերի արտահայտումը, հաստատական և ժխտական ձևերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր խոնարհման տիպերի բայերի ձևաբանական վարքագիծը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կանոնավոր և անկանոն բայերի ձևերին, պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորված տարբերություններին և ժամանակակից հայերենի համակարգում դրանց գործառությանը։ Ժամանակային նշանակությունը դիտարկվում է ոչ միայն ձևաբանական, այլև իմաստաբանական տեսանկյունից՝ պարզաբանելով ավարտված գործողության, իրադարձությունների հաջորդականության, պատմողականության և անցյալ ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տվյալ ժամանակաձևի հարաբերակցությունը հայերենի մյուս անցյալ ժամանակաձևերի հետ՝ բացահայտելով դրանց իմաստային սահմանները և համատեքստով պայմանավորված ընտրության առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում խոսքային և գրավոր նյութի ուսումնասիրությունը, քանի որ ժամանակաձևի իրական գործառությունը հնարավորություն է տալիս տեսնելու քերականական կանոնի և կենդանի լեզվական կիրառության փոխհարաբերությունը։ Կարող են դիտարկվել նաև արևելահայերենի և արևմտահայերենի համապատասխան ձևերի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գրաբարի և ժամանակակից հայերենի ժամանակային համակարգերի պատմական կապերը։ Շարահյուսական մակարդակում ուշադրություն է դարձվում բայական ձևի հարաբերությանը նախադասության ժամանակային ցուցիչների, մակբայների և այլ բաղադրիչների հետ, որոնք հստակեցնում են գործողության ժամանակն ու ավարտվածության բնույթը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հայերենի ձևաբանության, իմաստաբանության, պատմական քերականության և գործառական լեզվաբանության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ամբողջական պատկերացում կազմել անցյալում ավարտված գործողության արտահայտման քերականական համակարգի, դրա կառուցվածքի և լեզվական գործառությունների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է ազգային արժույթի փոխարժեքի և գնաճի կարգավորման փոխկապակցվածության, դրանց վրա ազդող տնտեսական գործոնների և իրականացվող դրամավարկային քաղաքականության սոցիալ-տնտեսական արդյունավետության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում փոխարժեքի փոփոխությունների և գների ընդհանուր մակարդակի միջև ձևավորվող կապերն են, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը բնակչության գնողունակության, իրական եկամուտների, սպառման, խնայողությունների, ներդրումների, արտաքին առևտրի և ընդհանուր տնտեսական ակտիվության վրա։ Քննության են առնվում ազգային արժույթի արժևորման և արժեզրկման հնարավոր հետևանքները, ներմուծվող ապրանքների գների միջոցով փոխարժեքային փոփոխությունների փոխանցումը ներքին գնաճին և տնտեսական սպասումների նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դրամավարկային քաղաքականության գործիքների ազդեցության ուսումնասիրությունը՝ հատկապես տոկոսադրույքների, փողի առաջարկի, ֆինանսական շուկայի պայմանների և արժութային շուկայում ձևավորվող գործընթացների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Հայաստանի դրամավարկային քաղաքականության զարգացման ընթացքում կիրառվել են տարբեր ռազմավարական մոտեցումներ, իսկ գնաճի նպատակադրման համակարգի պայմաններում առաջնային նշանակություն է ստացել գների կայունության ապահովումը՝ փոխարժեքի ձևավորումը հիմնականում թողնելով շուկայական պահանջարկի և առաջարկի ազդեցությանը։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել փոխարժեքի և գնաճի շարժընթացի տնտեսական վերլուծություն, դրանց վրա արտաքին և ներքին գործոնների ազդեցության գնահատում, ինչպես նաև դրամավարկային կարգավորման միջոցների սոցիալական ու տնտեսական հետևանքների ուսումնասիրություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գների կայունության սոցիալական նշանակությանը, քանի որ բարձր և անկայուն գնաճը կարող է նվազեցնել իրական եկամուտների ու խնայողությունների գնողունակությունը և մեծացնել տնտեսական անորոշությունը։ Միաժամանակ փոխարժեքի զգալի տատանումները կարող են տարբեր ազդեցություն ունենալ ներմուծողների, արտահանողների, սպառողների և տնտեսության առանձին ոլորտների վրա։ Հետևաբար կարգավորման արդյունավետությունը դիտարկվում է ոչ միայն գնաճային կամ արժութային ցուցանիշների փոփոխության, այլև տնտեսական աճի, զբաղվածության, սոցիալական բարեկեցության և մակրոտնտեսական կայունության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է դրամավարկային տնտեսագիտության, միջազգային ֆինանսների և սոցիալ-տնտեսական արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ բացահայտելով փոխարժեքային ու գնաճային գործընթացների կարգավորման նշանակությունը Հայաստանի տնտեսության կայուն և հավասարակշռված զարգացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է ուսուցիչների մասնագիտական վերապատրաստման կազմակերպման և դրա արդյունավետության բարձրացման ուղիների ուսումնասիրությանը շարունակական կրթության ժամանակակից հայեցակարգի շրջանակում։ Հետազոտության կենտրոնում մանկավարժի մասնագիտական զարգացման շարունակական բնույթն է, որի համաձայն մասնագիտական գիտելիքների, կարողությունների և մանկավարժական հմտությունների կատարելագործումը չի սահմանափակվում նախնական մասնագիտական կրթությամբ, այլ շարունակվում է աշխատանքային գործունեության ամբողջ ընթացքում։ Քննության են առնվում վերապատրաստման նպատակները, բովանդակությունը, կազմակերպման ձևերը և ուսուցիչների իրական մասնագիտական կարիքներին դրանց համապատասխանության խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այնպիսի մոտեցումների ուսումնասիրությանը, որոնք համադրում են տեսական գիտելիքների թարմացումը գործնական մանկավարժական փորձի զարգացման, նոր դասավանդման մեթոդների յուրացման, թվային գործիքների կիրառման և սովորողների անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան կրթական միջավայրի ձևավորման հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ առկա, հեռավար և խառը վերապատրաստման ձևերի հնարավորություններին, փորձի փոխանակմանը, մասնագիտական համայնքներում համագործակցությանը, մենթորությանը, ինքնակրթությանը և դասավանդման սեփական փորձի վերլուծությանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում վերապատրաստման արդյունավետության գնահատման խնդիրը, որը ենթադրում է ոչ միայն դասընթացին մասնակցության փաստի, այլև ձեռք բերված գիտելիքների և կարողությունների՝ ուսուցչի իրական մասնագիտական գործունեության վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրություն։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել ուսուցիչների մասնագիտական կարիքների նախնական գնահատումը, անհատական զարգացման նպատակների սահմանումը, հետադարձ կապի ապահովումը և վերապատրաստումից հետո մասնագիտական առաջընթացի դիտարկումը։ Շարունակական կրթությունը ներկայացվում է որպես ճկուն և երկարաժամկետ գործընթաց, որը հնարավորություն է տալիս արձագանքելու կրթական միջավայրի, ուսումնական ծրագրերի, տեխնոլոգիաների և հասարակության պահանջների փոփոխություններին։ Կարևորվում է նաև ուսուցչի ակտիվ մասնակցությունը սեփական մասնագիտական զարգացման պլանավորմանը՝ նրան դիտարկելով ոչ միայն որպես վերապատրաստման ծրագրերի մասնակից, այլև որպես սեփական փորձը վերլուծող և կատարելագործող մասնագետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է մանկավարժության, մեծահասակների կրթության և կրթության կառավարման մոտեցումները՝ ուսուցիչների վերապատրաստման առավել նպատակային, շարունակական և գործնականորեն արդյունավետ համակարգերի ձևավորման հնարավորությունները բացահայտելու համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ջերմոցային տնտեսությունների ֆինանսական վիճակի գնահատմանը, դրանց տնտեսական կայունության վրա ազդող գործոնների բացահայտմանը և գործունեության արդյունավետության բարելավման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ջերմոցային արտադրության կազմակերպման տնտեսական առանձնահատկություններն են, արտադրական ծախսերի կառուցվածքը, եկամուտների ձևավորման աղբյուրները, շահութաբերությունը, վճարունակությունը և ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Քննության են առնվում ջերմոցային տնտեսությունների ֆինանսական արդյունքների վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները՝ արտադրական ռեսուրսների արժեքը, էներգատարությունը, տեխնիկական հագեցվածությունը, աշխատուժի օգտագործումը, արտադրանքի իրացման պայմանները, շուկայական գների փոփոխությունները և ֆինանսավորման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆինանսական կայունության ցուցանիշների վերլուծությանը, շրջանառու միջոցների կառավարմանը, ծախսերի օպտիմալացմանը և ներդրումային ռեսուրսների ներգրավման հնարավորություններին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր չափերի և մասնագիտացման ջերմոցային տնտեսությունների տնտեսական ցուցանիշների համեմատական գնահատում՝ բացահայտելով արտադրության արդյունավետության և ֆինանսական վիճակի միջև առկա փոխկապակցվածությունները։ Կարևորվում են նաև ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրման, էներգախնայողության, արտադրական գործընթացների կազմակերպման կատարելագործման և բերքատվության բարձրացման տնտեսական հետևանքները։ Առանձին ուղղություն է ջերմոցային արտադրանքի իրացման համակարգի ուսումնասիրությունը, ներքին և արտաքին շուկաների հասանելիության, մատակարարման շղթաների, մրցունակության և արտադրանքի արժեքի ձևավորման խնդիրների դիտարկումը։ Ֆինանսական կայունացման միջոցները կարող են վերլուծվել վարկային և ներդրումային քաղաքականության, ապահովագրական մեխանիզմների, պետական աջակցության ծրագրերի և գյուղատնտեսական համագործակցության զարգացման ընդհանուր համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է ֆինանսական պլանավորման, ռիսկերի կառավարման և արտադրական ու ֆինանսական ցուցանիշների համակարգված վերահսկման նշանակությունը տնտեսությունների երկարաժամկետ կենսունակության ապահովման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, ֆինանսական կառավարման և գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել ջերմոցային տնտեսությունների ֆինանսական կայունության ամրապնդման և տնտեսական գործունեության արդյունավետության բարձրացման գիտականորեն հիմնավորված ուղղություններ։