Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է հատուկ տեխնոլոգիական եղանակով ձևավորված կոնստրուկտիվ բետոնների ֆիզիկական և մեխանիկական բնութագրերի ժամանակային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նյութի հասունացման ընթացքում կառուցվածքի ձևավորմանն ու ամրության զարգացմանը։ Հետազոտության հիմքում բետոնի հատկությունների կախվածությունն է նրա տարիքից՝ սկսած կարծրացման սկզբնական փուլերից մինչև ավելի երկարատև շահագործման ժամանակահատվածներ։ Քննվում են ցեմենտային կապակցանյութի հիդրատացման, կառուցվածքային խտացման և լցանյութի ու շաղախային բաղադրիչի միջև կապերի աստիճանական ձևավորման ազդեցությունները նյութի ընդհանուր վարքի վրա։ Կարևորվում են այնպիսի ցուցանիշներ, ինչպիսիք են խտությունը, սեղմման և ձգման պայմաններում ամրությունը, դեֆորմացիոն հատկությունները, առաձգականության բնութագրերը, ծակոտկենությունը և կառուցվածքային համասեռությունը։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում կիրառվող տեխնոլոգիայի առանձնահատկություններին, որի դեպքում նախապես տեղադրված խոշոր լցանյութի միջանկյալ տարածությունները լրացվում են համապատասխան շաղախային զանգվածով։ Այս պայմաններում վերջնական նյութի հատկությունները մեծապես պայմանավորված են լցանյութի և կապակցող միջավայրի փոխազդեցությամբ, շաղախի տարածման համասեռությամբ և ձևավորված կոնտակտային գոտիների որակով։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր տարիքում ստացված ցուցանիշները և բացահայտելու դրանց փոփոխության ընդհանուր օրինաչափությունները՝ գնահատելով, թե որ փուլերում է տեղի ունենում մեխանիկական հատկությունների առավել ինտենսիվ զարգացումը և ինչպես է հետագայում փոխվում այդ գործընթացի արագությունը։ Կարող են դիտարկվել նաև կարծրացման միջավայրի, խոնավության և ջերմաստիճանի ազդեցությունները՝ որպես բետոնի կառուցվածքի ու հատկությունների ձևավորման վրա ազդող կարևոր գործոններ։ Ստացված տվյալների վերլուծությունը նշանակություն ունի կոնստրուկտիվ տարրերի հաշվարկային բնութագրերի հիմնավորման, շինարարական տեխնոլոգիայի արդյունավետության գնահատման և նյութի երկարաժամկետ վարքի կանխատեսման համար։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի ժամանակի ընթացքում ամրության ու դեֆորմացիոն հատկությունների փոխկապակցված ուսումնասիրությունը, քանի որ իրական շինարարական կառուցվածքների հուսալիությունը պայմանավորված է ոչ միայն սկզբնական ամրությամբ, այլև նյութի հետագա կառուցվածքային զարգացմամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շինարարական նյութագիտության, բետոնի տեխնոլոգիայի և կառուցվածքային մեխանիկայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով առավել ամբողջական պատկերացում ձևավորել տվյալ եղանակով ստացված բետոնների հատկությունների ժամանակային զարգացման և դրանց ինժեներական կիրառելիության վերաբերյալ։

Աշխատությունը նվիրված է հայ կամերային երաժշտության զարգացման կարևոր փուլերից մեկի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով 1970-ականների կեսերից մինչև դարավերջ ստեղծված լարային կվարտետների գեղարվեստական, ոճական և կառուցվածքային առանձնահատկությունների վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում է չորս լարային գործիքների համար ստեղծված ստեղծագործությունների տեղը տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական երաժշտական մշակույթում, դրանց կապը ազգային կոմպոզիտորական ավանդույթների և ժամանակակից երաժշտական մտածողության նոր միտումների հետ։ Քննվում են ժանրի պատմական զարգացման շարունակականությունը, դասական կվարտետային սկզբունքների վերաիմաստավորումը, ձևակառուցման առանձնահատկությունները, թեմատիկ նյութի մշակման եղանակները, հարմոնիկ և պոլիֆոնիկ մտածողությունը, ռիթմական կազմակերպումը, տեմբրային լուծումները և գործիքների փոխհարաբերության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազգային երաժշտական լեզվի դրսևորումներին՝ ժողովրդական և հոգևոր երաժշտության ինտոնացիոն տարրերի, մոդալ մտածողության, բնորոշ ռիթմական դարձվածքների և մեղեդիական կառուցվածքների ստեղծագործական վերափոխմանը։ Միաժամանակ դիտարկվում է հայ կոմպոզիտորների երկխոսությունը XX դարի համաշխարհային երաժշտության գեղագիտական ու տեխնիկական միտումների հետ, ինչի արդյունքում ավանդական ժանրային մոդելները կարող էին համադրվել նոր արտահայտչամիջոցների և անհատական հեղինակային ոճերի հետ։ Վերլուծության կարևոր ուղղություն է կվարտետի ներսում յուրաքանչյուր գործիքի դերակատարության փոփոխությունը՝ առաջին ջութակի գերիշխող գործառույթից մինչև բոլոր ձայների համեմատաբար հավասար և ինքնուրույն զարգացում։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ցիկլային կառուցվածքի, առանձին մասերի դրամատուրգիական կապերի, հակադրության և թեմատիկ միասնականության խնդիրներին։ Ժանրի զարգացումը դիտարկվում է ժամանակաշրջանի ընդհանուր մշակութային միջավայրի համատեքստում՝ հաշվի առնելով կատարողական արվեստի, մասնագիտական երաժշտական կրթության և համերգային կյանքի նշանակությունը նոր ստեղծագործությունների տարածման գործում։ Կարևորվում է նաև ստեղծագործության և կատարման փոխհարաբերությունը, քանի որ լարային կվարտետի ժանրը պահանջում է տեխնիկական ճշգրտության հետ մեկտեղ բարձր մակարդակի անսամբլային փոխգործակցություն և միասնական գեղարվեստական մեկնաբանություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դարավերջի հայ կամերային երաժշտության ոճական բազմազանությունը, ազգային երաժշտական ավանդույթի շարունակականությունն ու նորացման գործընթացները և լարային կվարտետի նշանակությունը հայկական կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է մեխանիկական տատանումների ուսումնասիրման ընդլայնված տեսական մոդելի կիրառմանը բարձրագույն կրթության ֆիզիկայի դասընթացում՝ նպատակ ունենալով խորացնել ուսանողների պատկերացումները տատանողական շարժման օրինաչափությունների, մաթեմատիկական նկարագրության և իրական ֆիզիկական համակարգերի մոդելավորման վերաբերյալ։ Ուսումնասիրության հիմքում դասական պարզեցված մոտեցումից ավելի ընդհանուր նկարագրության անցումն է, որը հնարավորություն է տալիս քննարկելու այնպիսի դեպքեր, երբ փոքր տատանումների սովորական մոտավորությունը բավարար չէ կամ անհրաժեշտ է հաշվի առնել համակարգի շարժման լրացուցիչ առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է շարժման հավասարման ձևավորումը մեխանիկայի հիմնական օրենքների հիման վրա, դրա կապը համակարգի էներգետիկական բնութագրերի հետ, ինչպես նաև տատանումների պարբերության, լայնույթի, սկզբնական պայմանների և շարժման այլ պարամետրերի փոխկախվածությունը։ Կարևորվում է գծային և ոչ գծային նկարագրությունների համեմատությունը, որի միջոցով ուսանողները կարող են տեսնել, թե ինչ պայմաններում են պարզեցումները տալիս բավարար ճշգրտություն և երբ է անհրաժեշտ կիրառել ավելի ամբողջական մաթեմատիկական մոդել։ Նյութի ներկայացումը կարող է համադրել վերլուծական, թվային և գրաֆիկական մոտեցումներ՝ հնարավորություն տալով նույն ֆիզիկական երևույթը դիտարկել տարբեր մեթոդներով և համեմատել ստացված արդյունքները։ Ուսուցման տեսանկյունից նման մոտեցումը նպաստում է ֆիզիկական խնդրի մաթեմատիկական ձևակերպման, մոդելի սահմանների գնահատման և արդյունքների ֆիզիկական մեկնաբանման կարողությունների զարգացմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն կարող է ունենալ համակարգչային մոդելավորումը, որի միջոցով հնարավոր է տեսանելի դարձնել շարժման բնույթը, ուսումնասիրել տարբեր սկզբնական պայմանների ազդեցությունը և համեմատել մոտավոր ու առավել ընդհանուր լուծումների վարքը։ Աշխատությունը կարող է ընդգրկել նաև լաբորատոր կամ ցուցադրական փորձերի և տեսական հաշվարկների համադրություն՝ ուսանողներին հնարավորություն տալով ստուգելու մոդելի համապատասխանությունը դիտվող ֆիզիկական գործընթացներին։ Այսպիսի ուսուցումը մեխանիկական տատանումների թեման դարձնում է ոչ միայն առանձին տեսական նյութ, այլև մաթեմատիկական մոդելավորման, հաշվարկային ֆիզիկայի և փորձարարական տվյալների վերլուծության միջև կապերը ներկայացնող ուսումնական օրինակ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է տեսական մեխանիկայի և ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի խնդիրները՝ նպաստելով ուսանողների վերլուծական մտածողության, մոդելավորման հմտությունների և ֆիզիկական երևույթների խորքային ըմբռնման զարգացմանը։

Աշխատությունը ներկայացնում է երկրագիտական բնույթի գրականության համակարգման, թեմատիկ խմբավորման և տեղեկատվական որոնման կազմակերպման համար նախատեսված դասակարգման սկզբունքների ու բաժինների ամբողջություն։ Այն ուղղված է գրադարաններում, մատենագիտական կենտրոններում, արխիվային և տեղեկատվական հաստատություններում կուտակված տեղական ու տարածաշրջանային նշանակություն ունեցող նյութերի միասնական և տրամաբանական կազմակերպմանը։ Դասակարգման հիմքում կարող են ընդգրկվել որոշակի երկրի, մարզի, քաղաքի կամ այլ տարածքային միավորի բնությանը, պատմությանը, բնակչությանը, տնտեսությանը, մշակույթին և հասարակական կյանքին վերաբերող հիմնական թեմատիկ ուղղությունները։ Առանձին բաժիններով ներկայացվում են ֆիզիկական աշխարհագրությանը, երկրաբանությանը, կլիմային, ջրային պաշարներին, բուսական և կենդանական աշխարհին, բնական ռեսուրսներին ու շրջակա միջավայրին առնչվող նյութերը։ Հասարակագիտական և պատմական բաժիններում համակարգվում են բնակչության կազմի ու տեղաբաշխման, ժողովրդագրության, բնակավայրերի պատմության, հասարակական հարաբերությունների, վարչատարածքային կառուցվածքի և տարբեր պատմական ժամանակաշրջանների վերաբերյալ հրապարակումները։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում տնտեսությանը նվիրված նյութերը՝ արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, տրանսպորտի, շինարարության, առևտրի և տնտեսական այլ ոլորտների համապատասխան ստորաբաժանումներով։ Մշակութային ուղղությունը կարող է ներառել կրթության, գիտության, գրականության, արվեստի, ճարտարապետության, հուշարձանների, թանգարանների, գրադարանների, ժողովրդական ավանդույթների և մշակութային ժառանգության վերաբերյալ գրականությունը։ Դասակարգման կառուցվածքում կարևոր նշանակություն ունի ընդհանուրից մասնավորը շարժվելու սկզբունքը, որի շնորհիվ լայն թեմատիկ բաժինները բաժանվում են ավելի նեղ ենթաբաժինների՝ ապահովելով նյութերի ճշգրիտ տեղադրումն ու հետագա որոնումը։ Նման համակարգը նպաստում է նաև երկրագիտական քարտարանների, կատալոգների, մատենագիտական ցանկերի և տվյալների շտեմարանների կազմակերպմանը։ Այն կարող է ծառայել որպես գործնական ուղեցույց գրադարանավարների և մատենագետների համար՝ օգնելով միատեսակ մոտեցմամբ մշակել տարբեր տեսակի փաստաթղթեր՝ գրքեր, հոդվածներ, պարբերական հրատարակություններ, վիճակագրական ժողովածուներ, քարտեզներ և այլ նյութեր։ Ընդհանուր առմամբ դասակարգման համակարգը կարևոր գործիք է տարածքային տեղեկատվության կազմակերպման համար՝ նպաստելով երկրագիտական փաստաթղթերի պահպանմանը, մատչելիությանը, թեմատիկ որոնմանը և գիտահետազոտական ու տեղեկատվական նպատակներով արդյունավետ օգտագործմանը։

Աշխատությունը նվիրված է լեռնային բնական համակարգերի վրա հանքարդյունաբերական գործունեության ազդեցությունների տարածական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ աշխարհագրական, երկրաէկոլոգիական և լանդշաֆտային մոտեցումների համադրմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում հանքավայրերի շահագործման, բաց և ստորգետնյա արդյունահանման, արտադրական ենթակառուցվածքների, պոչամբարների, լցակույտերի և հարակից տեխնածին օբյեկտների ազդեցության տարածքային բաշխումն է։ Լեռնային ռելիեֆի պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն բարձրությունների տարբերությունները, լանջերի թեքությունն ու կողմնադրությունը, գետային ցանցը, երկրաբանական կառուցվածքը և հողաբուսական ծածկույթը, քանի որ դրանք կարող են պայմանավորել տեխնածին ազդեցությունների տարածման ուղղությունն ու ինտենսիվությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնական լանդշաֆտների փոփոխությանը, հողային ծածկույթի խախտմանը, էրոզիոն գործընթացների ակտիվացմանը, մակերևութային ու ստորերկրյա ջրերի վրա հնարավոր ազդեցություններին և բուսականության տարածական փոփոխություններին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է տարբեր աստիճանի մարդածին ծանրաբեռնվածություն ունեցող տարածքների առանձնացումը և դրանց համեմատական գնահատումը։ Այդ նպատակով կարող են համադրվել դաշտային դիտարկումները, քարտեզագրական նյութերը, հեռահար զոնդավորման տվյալները և աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի հնարավորությունները՝ ազդեցությունների տարածական կառուցվածքը բացահայտելու համար։ GIS տեխնոլոգիաների կիրառումը հնարավորություն է տալիս տարբեր բնապահպանական ու արտադրական տվյալները միավորել միասնական տարածական միջավայրում, կազմել թեմատիկ քարտեզներ և վերլուծել հանքարդյունաբերական օբյեկտների ու բնական բաղադրիչների միջև տարածական փոխհարաբերությունները։ Կարևորվում է նաև ազդեցության անմիջական գոտիների և ավելի հեռավոր տարածքներում դրսևորվող երկրորդային փոփոխությունների տարբերակումը, քանի որ լեռնային գեոհամակարգերում նյութերի և ջրային հոսքերի տեղափոխությունը կարող է ազդեցությունը տարածել արտադրական օբյեկտներից դուրս։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ բնական համակարգերի կայունության և վերականգնողական ներուժի տարածքային տարբերություններին՝ բացահայտելով առավել զգայուն լանդշաֆտները։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է ֆիզիկական աշխարհագրության, երկրաէկոլոգիայի, լանդշաֆտագիտության և տարածական վերլուծության մեթոդները՝ հանքագործական արդյունաբերության բնապահպանական ազդեցությունների տարածքային պատկերը գնահատելու և լեռնային տարածքների բնօգտագործման ու շրջակա միջավայրի կառավարման համար գիտական հիմքեր ձևավորելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Ռուսական կայսրության Բաքվի նահանգի հայ բնակչության ժողովրդագրական, սոցիալ-տնտեսական և համայնքային պատմության ուսումնասիրությանը XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկզբի ժամանակահատվածում։ Հետազոտության կենտրոնում բնակչության թվաքանակի, տարածքային տեղաբաշխման, բնակավայրերի կառուցվածքի, բնական աճի, միգրացիոն շարժերի և սոցիալական կազմի փոփոխություններն են՝ դիտարկված տարածաշրջանի տնտեսական ու վարչական վերափոխումների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քաղաքային և գյուղական բնակչության հարաբերակցությանը, հայերի բնակեցման աշխարհագրությանը և Բաքվի՝ արագ զարգացող արդյունաբերական ու առևտրային կենտրոնի վերածվելու գործընթացի ժողովրդագրական հետևանքներին։ Քննվում են աշխատանքի և տնտեսական հնարավորությունների հետ կապված տեղաշարժերը, քաղաքայնացման գործընթացները, զբաղվածության կառուցվածքը, արհեստների, առևտրի, արդյունաբերության և մասնագիտական գործունեության տարբեր ոլորտներում հայ բնակչության ներգրավվածությունը։ Պատմաժողովրդագրական վերլուծության կարևոր բաղադրիչ են ընտանիքի կառուցվածքի, սեռատարիքային կազմի, ծնելիության, մահացության և բնակչության շարժի վերաբերյալ հասանելի վիճակագրական տվյալները՝ դրանց աղբյուրագիտական սահմանափակումների հաշվառմամբ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել մարդահամարների, վարչական վիճակագրության, եկեղեցական փաստաթղթերի, պարբերական մամուլի, հասցեացուցակների և այլ սկզբնաղբյուրների համադրական քննություն՝ ժողովրդագրական պատկերը հնարավորինս ամբողջական վերականգնելու նպատակով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում համայնքային հաստատությունների՝ եկեղեցիների, դպրոցների, բարեգործական ու մշակութային կազմակերպությունների գործունեությունը, քանի որ դրանք էական դեր էին կատարում կրթության, սոցիալական փոխօգնության և մշակութային կյանքի կազմակերպման մեջ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են տարածաշրջանի բազմազգ միջավայրում տարբեր բնակչական խմբերի տնտեսական և հասարակական փոխհարաբերությունները՝ խուսափելով ժողովրդագրական փոփոխությունները միայն մեկ գործոնով բացատրելուց։ Քննության առարկա կարող են դառնալ նաև ժամանակաշրջանի քաղաքական ցնցումների և միջհամայնքային լարվածությունների ժողովրդագրական ու սոցիալական հետևանքները՝ պատմական աղբյուրների քննադատական համադրմամբ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու Բաքվի նահանգի հայության պատմաժողովրդագրական զարգացման բազմաշերտ պատկերը և ավելի խորությամբ հասկանալու Հարավային Կովկասում XIX դարի վերջի ու XX դարի սկզբի քաղաքայնացման, տնտեսական արդիականացման, միգրացիայի և համայնքային կյանքի փոխկապակցված գործընթացները։

Հրատարակությունը մատենագիտական բնույթի տեղեկատու է, որը համակարգված կերպով ներկայացնում է որոշակի ժամանակահատվածում լույս տեսած հայկական տպագիր արտադրանքի վերաբերյալ տվյալներ և ծառայում է որպես ազգային հրատարակչական ժառանգության հաշվառման ու ուսումնասիրման կարևոր աղբյուր։ Այն ընդգրկում է գրքերի, գրքույկների և տպագիր արտադրանքի այլ տեսակների մատենագիտական նկարագրություններ՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմելու հրատարակչական գործունեության ծավալի, թեմատիկ ուղղությունների և կառուցվածքի մասին։ Մատենագիտական գրառումները սովորաբար պարունակում են հրատարակությունը նույնականացնելու համար անհրաժեշտ հիմնական տեղեկություններ՝ հեղինակի կամ կազմողի անունը, հրատարակության անվանումը, հրատարակման վայրը, հրատարակչական տվյալները, թվականը, ծավալը և անհրաժեշտ այլ նկարագրական տարրեր։ Նյութերի համակարգումը ըստ թեմատիկ, հեղինակային կամ այլ ընդունված մատենագիտական սկզբունքների հեշտացնում է համապատասխան գրականության որոնումը և տեղեկատուի օգտագործումը գիտական ու գործնական նպատակներով։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի գրադարանների հավաքածուների համալրման և ստուգման, տեղեկատու-մատենագիտական սպասարկման, գրքի պատմության և հրատարակչական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ ժամանակաշրջանում գիտության, կրթության, գրականության, մշակույթի, հասարակական կյանքի և այլ բնագավառներում հրատարակված աշխատությունների ընդհանուր պատկերը։ Առանձնահատուկ արժեք ունի ազգային մատենագիտության տեսանկյունից, քանի որ պարբերաբար կազմվող նման ցանկերը միասին ձևավորում են հայկական տպագիր ժառանգության շարունակական փաստագրական շտեմարան։ Դրանց միջոցով հնարավոր է հետևել հրատարակչությունների գործունեությանը, առանձին հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությանը, տարբեր թեմաների վերաբերյալ գրականության քանակական փոփոխություններին և գրահրատարակչական գործընթացների զարգացման միտումներին։ Տեղեկատուն կարող է ծառայել նաև հետադարձ մատենագիտական որոնումների համար՝ օգնելով ճշտել կոնկրետ հրատարակությունների տվյալները և վերականգնել որոշակի ժամանակաշրջանի տպագիր արտադրանքի կազմը։ Գրադարանագիտության և գրքագիտության պատմության ուսումնասիրության ընթացքում այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է, քանի որ պահպանված մատենագիտական տվյալների միջոցով փաստագրում է հրատարակչական կյանքի առանձին փուլերը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը միավորում է ազգային տպագիր արտադրանքի հաշվառման, տեղեկատվության համակարգման և մշակութային ժառանգության փաստագրման գործառույթները՝ ապահովելով հայկական գրքի վերաբերյալ տվյալների պահպանությունն ու հասանելիությունը հետագա ուսումնասիրությունների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայ լեզվաբանական մտքի պատմության կարևոր փուլերից մեկի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով Մխիթարյան գիտական ավանդույթի սկզբնավորման շրջանում ձևավորված լեզվաբանական հայացքների, սկզբունքների և գործնական成果ների վրա։ Հետազոտության առանցքում են հայերենի քերականական կառուցվածքի նկարագրությունը, բառապաշարի համակարգումը, լեզվական նորմավորման խնդիրները և լեզվի ուսուցման համար մշակված մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քերականագիտական աշխատություններին՝ պարզելու, թե ինչպես են ներկայացվել խոսքի մասերը, բառերի ձևափոխությունները, հոլովման ու խոնարհման համակարգերը, շարահյուսական կապերը և հայերենի կառուցվածքային այլ առանձնահատկություններ։ Դրանք դիտարկվում են ինչպես հայկական նախորդ քերականական ավանդույթի, այնպես էլ ժամանակի եվրոպական լեզվաբանական ու կրթական մտքի հետ հնարավոր առնչությունների համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է բառարանագրական գործունեության ուսումնասիրությունը, քանի որ բառապաշարի հավաքագրումը, իմաստների բացատրությունը, բառային տարբերակների համադրումը և օտար լեզուների հետ համապատասխանությունների ներկայացումը նշանակալի դեր են ունեցել հայ բառարանագրության հետագա զարգացման համար։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու նաև գրաբարի նկատմամբ հեղինակի վերաբերմունքը, լեզվական կանոնների համակարգման սկզբունքները և գրավոր լեզվի միասնականության պահպանման ձգտումը։ Միաժամանակ քննվում են կենդանի խոսքի և գրական ավանդույթի փոխհարաբերությունները՝ ցույց տալով, թե լեզվական նյութի ընտրությունն ինչպես էր պայմանավորված կրթական, գիտական և մշակութային նպատակներով։ Լեզվաբանական գործունեությունը դիտարկվում է ավելի լայն կրթական ծրագրի շրջանակում, որտեղ լեզվի ուսումնասիրությունը կապված էր դասագրքերի ստեղծման, թարգմանական աշխատանքի, գրական ժառանգության պահպանման և գիտելիքի տարածման հետ։ Աղբյուրագիտական և պատմալեզվաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու այդ ժառանգության տեղը հայ քերականագիտության, բառարանագրության և լեզվի ուսուցման մեթոդաբանության զարգացման պատմության մեջ։ Կարևորվում է նաև հետագա Մխիթարյան հեղինակների վրա ունեցած ազդեցության ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելով գիտական ավանդույթի շարունակականությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է լեզվաբանական գործունեության բազմակողմանի բնույթը և դրա նշանակությունը հայերենի գիտական նկարագրության, համակարգման ու ուսումնասիրման պատմության համար։

Աշխատությունը նվիրված է քաղցր տաքդեղի և բադրիջանի տարբեր սորտերի կենսաբանական, ագրոնոմիական և արտադրական առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության երկու էապես տարբեր հողակլիմայական պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում սորտերի աճի և զարգացման ընթացքի, բերքատվության, պտուղների որակական հատկանիշների և շրջակա միջավայրի պայմաններին հարմարվողականության գնահատումն է՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր գոտիներում առավել արդյունավետ դրսևորվող սորտային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բույսերի ֆենոլոգիական փուլերին՝ ծլման, վեգետատիվ աճի, ծաղկման, պտղակալման և բերքի հասունացման ժամկետներին, քանի որ ջերմաստիճանային ռեժիմի, վեգետացիոն շրջանի տևողության և տեղանքի բարձրության տարբերությունները կարող են էականորեն ազդել դրանց զարգացման ընթացքի վրա։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե նույն սորտերը ինչպես են արձագանքում լեռնաանտառային գոտու համեմատաբար զով պայմաններին և Արարատյան հարթավայրին բնորոշ ավելի տաք ու չոր կլիմայական միջավայրին։ Քննվում են բույսերի ձևաբանական հատկանիշները, պտուղների չափը, ձևը, զանգվածը, ապրանքային տեսքը, հասունացման միաժամանակությունը և բերքի ձևավորման ընդհանուր բնույթը։ Կարևորվում է ոչ միայն բարձր բերքատվությունը, այլև դրա կայունությունը, քանի որ սորտի արտադրական արժեքը պայմանավորված է տարբեր եղանակային պայմաններում կանխատեսելի արդյունք ապահովելու ունակությամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև հողի առանձնահատկությունների, խոնավության ապահովվածության և ջերմային պայմանների ազդեցությունները բույսերի կենսագործունեության ու պտղաբերության վրա։ Սորտերի համեմատական գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի գյուղատնտեսական շրջանացման համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս տարբերակել լայն հարմարվողականություն ունեցող և առավելապես որոշակի գոտուն համապատասխանող ձևերը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նաև բանջարաբուծության սորտային կառուցվածքի կատարելագործման, տեղական պայմաններին համապատասխան մշակաբույսերի ընտրության և արտադրական արդյունավետության գնահատման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է բանջարաբուծության, սորտագիտության, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և ագրոէկոլոգիայի մոտեցումները՝ տարբեր բնական գոտիներում քաղցր տաքդեղի ու բադրիջանի սորտերի կենսաբանական և տնտեսական արժեքը համակողմանիորեն գնահատելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարի հայերենի պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրներից մեկի և նույն հեղինակի նամակագրական ժառանգության լեզվական համակարգի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր ժանրերի տեքստերում դրսևորվող հնչյունական, բառապաշարային, բառակազմական, ձևաբանական, շարահյուսական և ոճական առանձնահատկություններն են, որոնց քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տվյալ ժամանակաշրջանի գրավոր հայերենի զարգացման միտումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գրաբարի, միջին հայերենի, ձևավորվող նոր գրական հայերենի և բարբառային տարրերի փոխհարաբերությանը։ Պատմագրական շարադրանքը հիմնականում հիմնվում է գրաբարյան լեզվական ավանդույթի վրա, մինչդեռ նամակներում առավել նկատելի են ժամանակի կենդանի խոսակցական լեզվին, բարբառներին և նոր ձևավորվող աշխարհաբարին բնորոշ երևույթները։ Այս տարբերությունը կարևոր նյութ է տալիս ժանրի, հաղորդակցական նպատակի և լեզվական միջոցների ընտրության փոխկապակցվածությունը գնահատելու համար։ Բառապաշարի ուսումնասիրության ընթացքում քննվում են տարբեր ժամանակագրական շերտերի բառերը, ժողովրդախոսակցական և բարբառային միավորները, փոխառությունները, դարձվածային արտահայտությունները և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական ու քաղաքական իրականությունն արտացոլող բառային միջոցները։ Քերականական մակարդակում կարևորվում են հոլովական և խոնարհման ձևերի, դերանունների, կապերի, շաղկապների, բայական կառուցվածքների և նախադասությունների կազմության առանձնահատկությունները՝ դրանք հայերենի նախորդ և հետագա փուլերի հետ համադրելու նպատակով։ Ոճական քննությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալու պատմագրական և նամակագրական խոսքի տարբերությունները․ առաջինում գերակշռում են գրավոր պատմագրությանը բնորոշ կառուցվածքներն ու ավանդական ձևերը, իսկ նամակներում խոսքը հաճախ ավելի անմիջական, ազատ և հաղորդակցական բնույթ ունի։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերենի պատմական զարգացման այն շրջանի ուսումնասիրության համար, երբ գրաբարյան ավանդույթին զուգահեռ ավելի ակնհայտ էին դառնում նոր գրական լեզվի ձևավորման գործընթացները։ Տարբեր լեզվական շերտերի համատեղ քննությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու XVIII դարի հայերենի անցումային վիճակի բազմազան պատկերը և գնահատելու ուսումնասիրվող գրավոր ժառանգության արժեքը որպես պատմալեզվաբանական աղբյուր։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պատմական լեզվաբանության, բառագիտության, քերականագիտության և ոճագիտության մոտեցումները՝ տվյալ ժամանակաշրջանի հայերենի զարգացման օրինաչափությունները և հեղինակի լեզվական առանձնահատկությունները համակարգված ներկայացնելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է անցումային մետաղների հիմքով դժվարահալ կարբիդային և բորիդային նյութերի, ինչպես նաև բորի կարբիդի ստացման գործընթացների ու դրանց կառուցվածքաֆունկցիոնալ հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ միկրոալիքային էներգիայի կիրառման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում նյութերի ձևավորման ընթացքում էլեկտրամագնիսական դաշտի և սկզբնական բաղադրիչների փոխազդեցության ընդհանուր օրինաչափություններն են, ինչպես նաև ստացված պինդ ֆազերի կառուցվածքի, բաղադրության և հատկությունների միջև կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մոլիբդենի, վոլֆրամի, մանգանի և ռենիումի միացություններին, որոնք նյութագիտության տեսանկյունից հետաքրքրություն են ներկայացնում բարձր կարծրության, ջերմակայունության, մաշակայունության և որոշ դեպքերում կատալիտիկ ակտիվության շնորհիվ։ Քննվում է միկրոալիքային ազդեցության դերը նյութի ծավալային տաքացման, փուլային փոխակերպումների և վերջնական միկրոկառուցվածքի ձևավորման գործընթացներում՝ այն համեմատելով նյութերի ստացման ավանդական ջերմային մոտեցումների ընդհանուր առանձնահատկությունների հետ։ Կառուցվածքային հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել առաջացած բյուրեղային ֆազերը, դրանց հարաբերակցությունը, կառուցվածքային կարգավորվածությունը և նյութի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են կարծրությունը, ամրությունը, մաշակայունությունը և այլ բնութագրեր, որոնք պայմանավորում են նման նյութերի հնարավոր կիրառությունները բարձր մեխանիկական ու ջերմային բեռնվածությունների պայմաններում։ Առանձին ուղղություն է կատալիտիկ հատկությունների գնահատումը, որի միջոցով ուսումնասիրվում է նյութերի մակերևութային կառուցվածքի, քիմիական կազմի և կատալիտիկ ակտիվության միջև փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության համար կարևոր է պարզել, թե սինթեզի ընթացքում ձևավորված ֆազային և միկրոկառուցվածքային տարբերություններն ինչպես են արտահայտվում վերջնական նյութի ֆունկցիոնալ բնութագրերում։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս նյութի ստացման եղանակը դիտարկել ոչ միայն որպես անհրաժեշտ միացությունների ձևավորման միջոց, այլև որպես դրանց կառուցվածքն ու հատկությունները կառավարող գործոն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անօրգանական նյութագիտության, պինդ մարմնի քիմիայի, միկրոալիքային մշակման և կատալիզի մոտեցումները՝ դժվարահալ միացությունների կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածությունները բացահայտելու և դրանց հնարավոր տեխնոլոգիական կիրառությունները գնահատելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է կարճաժամկետ ժամանակահատվածում տնտեսական աճի խթանման և մակրոտնտեսական կայունության պահպանման խնդիրների համատեղ ուսումնասիրմանը՝ օպտիմալ կառավարման և տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում տնտեսական քաղաքականության այնպիսի տարբերակների ընտրությունն է, որոնք հնարավորություն են տալիս սահմանափակ ժամանակահատվածում ապահովել արտադրության և եկամուտների աճ՝ միաժամանակ վերահսկելով գնաճը, զբաղվածության փոփոխությունները, պետական ֆինանսների հավասարակշռությունը և տնտեսության այլ կարևոր ցուցանիշները։ Տնտեսությունը դիտարկվում է որպես փոխկապակցված տարրերից կազմված դինամիկական համակարգ, որտեղ մեկ ցուցանիշի փոփոխությունը կարող է անմիջական կամ անուղղակի ազդեցություն ունենալ մյուսների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տնտեսական քաղաքականության նպատակների միջև հնարավոր հակասություններին, քանի որ արտադրության արագ ընդլայնմանը նպաստող միջոցառումները որոշ պայմաններում կարող են ուղեկցվել գների աճով, բյուջետային անհավասարակշռությամբ կամ այլ կարճաժամկետ խնդիրներով։ Օպտիմալ կառավարման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս սահմանել նպատակային չափանիշներ, սահմանափակումներ և կառավարվող փոփոխականներ՝ դրանց հիման վրա ընտրելով տնտեսական համակարգի առավել նպատակահարմար զարգացման ուղին։ Քննվում են հարկաբյուջետային և դրամավարկային գործիքների հնարավոր փոխազդեցությունները, ներդրումների, սպառման, պետական ծախսերի, տոկոսադրույքների և համախառն պահանջարկի փոփոխությունների ազդեցությունները տնտեսական ակտիվության վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տնտեսամաթեմատիկական մոդելների կառուցումը, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել տարբեր կառավարչական որոշումների հավանական հետևանքները և համեմատել այլընտրանքային սցենարները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել դինամիկական օպտիմալացման, կանխատեսման, սցենարային վերլուծության և քանակական գնահատման մեթոդներ՝ տնտեսական քաղաքականության արդյունավետությունը որոշելու նպատակով։ Միաժամանակ կարևորվում է անորոշության և արտաքին ցնցումների հաշվառումը, քանի որ կարճաժամկետ տնտեսական զարգացումը կարող է զգալիորեն կախված լինել ֆինանսական շուկաների, արտաքին առևտրի, պահանջարկի և այլ գործոնների փոփոխություններից։ Տնտեսական կայունությունը դիտարկվում է ոչ թե որպես աճի բացակայություն, այլ որպես այնպիսի վիճակ, որի պայմաններում աճի գործընթացը չի առաջացնում մակրոտնտեսական հիմնական հավասարակշռությունների կտրուկ խախտումներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսագիտության, օպտիմալ կառավարման տեսության և տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ կարճաժամկետ տնտեսական քաղաքականության արդյունավետ որոշումների ձևավորման և աճի ու կայունության միջև հավասարակշռության ապահովման հնարավորությունները ուսումնասիրելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Արցախի տարածքում հայ բնակչության պատմական ներկայության և հայկական մշակութային ժառանգության ձևավորման, զարգացման ու պահպանության խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ պատմագիտական, հնագիտական, ճարտարապետական, վիմագրական և մշակութաբանական նյութերի համադրմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր ժամանակաշրջաններին վերաբերող նյութական և հոգևոր մշակույթի հուշարձաններն են՝ եկեղեցիները, վանական համալիրները, մատուռները, խաչքարերը, գերեզմանոցները, ամրաշինական կառույցները, բնակավայրերը, ձեռագրական ավանդույթը և վիմագիր արձանագրությունները։ Դրանք դիտարկվում են որպես տարածաշրջանի պատմության և այնտեղ ձևավորված համայնքային ու մշակութային կյանքի ուսումնասիրության սկզբնաղբյուրներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ճարտարապետական հուշարձանների կառուցվածքային և գեղարվեստական առանձնահատկություններին, արձանագրությունների հաղորդած պատմական տեղեկություններին և տարբեր դարաշրջաններում գործող հոգևոր ու կրթական կենտրոնների նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տեղանուններին, ժողովրդական ավանդույթներին, արհեստներին, ծիսական մշակույթին և պատմական հիշողության այլ դրսևորումներին՝ նյութական ժառանգությունը դիտարկելով ոչ միայն որպես առանձին հուշարձանների ամբողջություն, այլև որպես ավելի լայն մշակութային միջավայրի մաս։ Աղբյուրագիտական տեսանկյունից կարևորվում է գրավոր վկայությունների, հնագիտական տվյալների, արձանագրությունների, պատմական քարտեզների, լուսանկարների և նախկին ուսումնասիրությունների համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս տարբեր ժամանակաշրջանների վերաբերյալ տեղեկությունները փոխադարձաբար ստուգել և ամբողջացնել։ Առանձին խնդիր է մշակութային արժեքների փաստագրումը, պահպանության վիճակի արձանագրումը և դրանց վերաբերյալ գիտական տեղեկատվության համակարգումը, հատկապես հակամարտությունների և քաղաքական փոփոխությունների հետևանքով ժառանգության պահպանության շուրջ առաջացող մարտահրավերների պայմաններում։ Այս համատեքստում մշակութային ժառանգության հարցը դիտարկվում է նաև միջազգային պահպանական սկզբունքների և հուշարձանների գիտական փաստագրման նշանակության տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համալիր կերպով ներկայացնելու Արցախի հայկական մշակութային ժառանգության տարբեր շերտերը, դրանց պատմական զարգացումը և նշանակությունը՝ միաժամանակ ընդգծելով սկզբնաղբյուրների քննադատական համադրման և նյութական մշակույթի համակարգված ուսումնասիրման կարևորությունը տարածաշրջանի պատմության հետազոտության համար։

Աշխատությունը նվիրված է սերպենտինային հումքի վերամշակմամբ ստացված ամորֆ սիլիկահողի կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը կալցիումի սիլիկատային նյութի ձևավորման գործընթացի վրա։ Հետազոտության կենտրոնում ամորֆ սիլիկահողի կառուցվածքային վիճակի, մասնիկների առանձնահատկությունների, ակտիվ մակերևույթի և քիմիական ռեակտիվության միջև կապն է՝ դիտարկելով, թե այդ գործոններն ինչպես կարող են պայմանավորել նպատակային բյուրեղային փուլի առաջացումը և վերջնական նյութի ստացման արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սկզբնական սիլիկահողի ամորֆության աստիճանին և կառուցվածքային անհամասեռությանը, քանի որ դրանք կարող են նշանակալի ազդեցություն ունենալ պինդֆազ փոխազդեցությունների ընթացքի, նոր բյուրեղային կառուցվածքների առաջացման և փուլային փոխակերպումների վրա։ Քննվում է սերպենտինային հումքի նախնական վերամշակման արդյունքում ձևավորված սիլիցիում պարունակող նյութի կառուցվածքի և հետագա փոխակերպումների միջև փոխկապակցվածությունը։ Նյութի հատկությունների գնահատման համար կարևոր նշանակություն ունեն կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հետազոտությունների մեթոդները, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերակել ամորֆ և բյուրեղային բաղադրիչները, ուսումնասիրել փուլային կազմի փոփոխությունները և հետևել նպատակային միացության ձևավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող է դիտարկվել նաև սկզբնական հումքի բաղադրության և ուղեկցող հանքային բաղադրիչների ազդեցությունը վերջնական արդյունքի վրա, քանի որ բնական հումքի անհամասեռությունը կարող է փոփոխել փոխազդեցությունների ընթացքը և ստացվող նյութի հատկությունները։ Առանձին նշանակություն ունի նպատակային բյուրեղային փուլի ստացման արդյունավետության գնահատումը՝ կառուցվածքային գործոնների հետ համադրությամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե սկզբնական նյութի որ հատկանիշներն են առավել էական վերջնական արտադրանքի ձևավորման համար։ Աշխատությունն ունի նաև նյութագիտական նշանակություն, քանի որ վոլաստոնիտային նյութերը հետաքրքրություն են ներկայացնում կերամիկական, կոմպոզիտային և այլ անօրգանական նյութերի մշակման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է անօրգանական քիմիայի, հանքային հումքի վերամշակման, նյութագիտության և ֆիզիկաքիմիական վերլուծության մոտեցումները՝ բնական սիլիկատային հումքից ստացված ամորֆ նյութերի կառուցվածքի և դրանց հետագա փուլային փոխակերպումների միջև կապերը բացահայտելու նպատակով։