Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է Հայ եկեղեցու գործունեության շրջանակում ձևավորված տնտեսական հարաբերությունների համակարգի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով եկեղեցին ոչ միայն որպես հոգևոր և կրոնական հաստատություն, այլև որպես պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում սեփական տնտեսական ռեսուրսներ, գույք և կառավարման մեխանիզմներ ունեցող հասարակական կառույց։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում եկեղեցու տնտեսական գործունեության ձևավորման պատմական նախադրյալները, եկեղեցական հաստատությունների նյութական ապահովման աղբյուրները, սեփականության հարաբերությունները և ֆինանսական միջոցների ձևավորման ու օգտագործման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են եկեղեցապատկան հողերի, շինությունների և այլ գույքային արժեքների տնօրինման մեխանիզմները, նվիրատվությունների, բարեգործական հատկացումների և եկեղեցական տարբեր եկամուտների նշանակությունը հաստատությունների բնականոն գործունեության ապահովման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում եկեղեցու տնտեսական գործունեության և հասարակության միջև ձևավորված հարաբերություններին՝ ներառելով համայնքների, անհատ բարերարների, տնտեսական կազմակերպությունների և պետական կառույցների հետ փոխգործակցության տարբեր ձևերը։ Վերլուծվում է նյութական միջոցների դերը եկեղեցու հոգևոր, կրթական, մշակութային և սոցիալական առաքելությունների իրականացման գործում, այդ թվում՝ եկեղեցիների և վանքերի պահպանության, կրթական հաստատությունների գործունեության, մշակութային ժառանգության պաշտպանության և սոցիալական ու բարեգործական ծրագրերի կազմակերպման տեսանկյունից։ Քննության են առնվում եկեղեցական տնտեսության կառավարման, ֆինանսական պլանավորման, եկամուտների և ծախսերի բաշխման, գույքի արդյունավետ օգտագործման և հաշվետվողականության հետ կապված հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պատմական, քաղաքական և իրավական փոփոխությունների ազդեցությանը եկեղեցու տնտեսական դիրքի վրա՝ հաշվի առնելով պետություն-եկեղեցի հարաբերությունների տարբեր փուլերը և դրանց հետևանքով սեփականության ու ֆինանսավորման համակարգերում տեղի ունեցած փոփոխությունները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հոգևոր կառույցի գործունեության տնտեսական հիմքերը և հասկանալ, թե ինչպես են նյութական ռեսուրսների ձևավորման ու կառավարման մեխանիզմները փոխկապակցված եկեղեցու հասարակական դերակատարության հետ։ Աշխատանքը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ եկեղեցական տնտեսության պատմության, կրոնական կազմակերպությունների կառավարման և Հայաստանի հասարակական ու տնտեսական հարաբերությունների զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրման համար։

Աշխատությունը նվիրված է առևտրային բանկերի իրացվելիության մակարդակի և ֆինանսական միջնորդության զարգացման միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով բանկերի ֆինանսական կայունության, վճարունակության և տնտեսության վարկավորման հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության է առնվում բանկային իրացվելիության տնտեսական էությունը, դրա նշանակությունը բանկերի ընթացիկ պարտավորությունների ժամանակին կատարման, ավանդատուների պահանջների բավարարման և ֆինանսական շուկայում վստահության պահպանման համար։ Վերլուծվում են իրացվելիության ձևավորման հիմնական աղբյուրները, ակտիվների և պարտավորությունների կառուցվածքը, ներգրավված միջոցների կայունությունը, դրամական հոսքերի կառավարումը և բարձր իրացվելի ակտիվների բավարար պաշարի ապահովման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ իրացվելիության արդյունավետ կառավարումը հնարավորություն է տալիս բանկերին ոչ միայն նվազեցնել ֆինանսական ռիսկերը, այլև ընդլայնել վարկային և ներդրումային գործունեությունը՝ նպաստելով տնտեսության տարբեր հատվածների ֆինանսավորմանը։ Քննության են առնվում բանկերի՝ տնտեսավարող սուբյեկտների և բնակչության ազատ դրամական միջոցները ներգրավելու և դրանք վարկերի ու ներդրումների միջոցով տնտեսության մեջ վերաբաշխելու գործառույթները։ Վերլուծվում է իրացվելիության մակարդակի ազդեցությունը վարկային պորտֆելի ծավալի, տոկոսադրույքների, ֆինանսավորման հասանելիության և բանկային ծառայությունների զարգացման վրա։ Միաժամանակ կարևորվում է իրացվելիության և եկամտաբերության միջև հավասարակշռության պահպանումը, քանի որ չափազանց մեծ իրացվելի պահուստները կարող են սահմանափակել եկամտաբեր ակտիվներում միջոցների տեղաբաշխումը, իսկ անբավարար իրացվելիությունը՝ մեծացնել բանկի ֆինանսական դժվարությունների առաջացման հավանականությունը։ Ուսումնասիրվում են իրացվելիության ռիսկի գնահատման և կառավարման մեթոդները, համապատասխան տնտեսական նորմատիվները, ակտիվների ու պարտավորությունների ժամկետային համապատասխանեցումը և հնարավոր ճգնաժամային իրավիճակներում բանկերի կայունության ապահովման մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կենտրոնական բանկի դրամավարկային և կարգավորող քաղաքականության ազդեցությանը բանկային համակարգի իրացվելիության և ֆինանսական միջնորդության ծավալների վրա։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտագործվել բանկերի իրացվելիության կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման, ֆինանսական ռիսկերի նվազեցման և բանկային համակարգի միջոցով տնտեսության ֆինանսավորման հնարավորությունների ընդլայնման ուղղությունների մշակման համար։

Աշխատությունը նվիրված է պոլիեսթերային խեժերի և Հայաստանի տարածքում տարածված լեռնային ապարներից ստացվող լցանյութերի հիման վրա նոր շինարարական կոմպոզիտային նյութերի մշակմանն ու դրանց կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ շենքերի և կառուցվածքների վերականգնման, վերանորոգման ու ամրացման նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում տարբեր տեսակի բնական հանքային հումքի ֆիզիկամեխանիկական և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց մշակման եղանակները և պոլիմերային կապակցանյութերի հետ համատեղ օգտագործման արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կոմպոզիտների բաղադրության օպտիմալացմանը, խեժի և լցանյութի հարաբերակցությանը, մասնիկների չափերին ու կառուցվածքին, ինչպես նաև այդ գործոնների ազդեցությանը ստացվող նյութերի ամրության, կպչունության, խտության, ջրակայունության, մաշակայունության և երկարատև շահագործման հատկությունների վրա։ Ուսումնասիրվում են նոր նյութերի մեխանիկական բնութագրերը տարբեր բեռնվածքների պայմաններում՝ գնահատելով դրանց սեղմման, ձգման և ծռման նկատմամբ դիմադրությունը և համեմատելով ավանդական շինարարական նյութերի համապատասխան ցուցանիշների հետ։ Կարևորվում է կոմպոզիտային նյութերի և գոյություն ունեցող բետոնե, քարե կամ այլ կառուցվածքային տարրերի միջև ամուր կապի ապահովումը, քանի որ վերականգնման աշխատանքների արդյունավետությունը մեծապես կախված է նոր և հին նյութերի համատեղ աշխատանքից։ Քննության են առնվում ճաքերի և վնասված հատվածների վերականգնման, կառուցվածքային տարրերի ամրացման, պաշտպանիչ շերտերի ձևավորման և շենքերի շահագործման ժամկետի երկարացման հնարավոր տեխնոլոգիական լուծումները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Հայաստանի տեղական հանքային հումքի օգտագործման տնտեսական և տեխնոլոգիական առավելություններին, ինչը կարող է նվազեցնել ներմուծվող նյութերից կախվածությունը և նպաստել տեղական բնական ռեսուրսների առավել արդյունավետ կիրառմանը։ Փորձարարական հետազոտությունների միջոցով որոշվում են տարբեր բաղադրություններով կոմպոզիտների հատկությունները և ընտրվում են այն տարբերակները, որոնք առավել համապատասխան են շինարարական վերականգնման ու ամրացման պահանջներին։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառվել բնակելի, հասարակական և արդյունաբերական շենքերի, ինժեներական կառույցների և վնասված կառուցվածքային տարրերի վերականգնման գործընթացներում՝ նպաստելով դրանց ամրության, հուսալիության և երկարակեցության բարձրացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր ոլորտներում իրականացվող տնտեսական գործունեության և ջրային ռեսուրսների վիճակի միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ջրի որակի պահպանման և ջրամատակարարման արդյունավետ կառավարման խնդիրներին։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, հանքարդյունաբերության, էներգետիկայի, շինարարության, բնակավայրերի զարգացման և այլ տնտեսական գործունեության տեսակների ազդեցությունները մակերևութային ու ստորերկրյա ջրային ռեսուրսների վրա։ Վերլուծվում են արտադրական և կենցաղային կեղտաջրերի արտահոսքի, գյուղատնտեսական պարարտանյութերի ու բույսերի պաշտպանության միջոցների օգտագործման, հողերի էրոզիայի և տարբեր աղտոտիչների տարածման հետևանքով ջրային միջավայրում առաջացող փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրի ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական ցուցանիշների գնահատմանը, դրանց փոփոխության պատճառների բացահայտմանը և ջրի օգտագործման տարբեր նպատակների համար սահմանված որակական պահանջների ապահովմանը։ Քննության են առնվում նաև ջրառի ծավալների աճը, ջրային պաշարների ոչ հավասարաչափ օգտագործումը, ջրամատակարարման ցանցերում կորուստները և ենթակառուցվածքների տեխնիկական վիճակը՝ որպես ջրամատակարարման համակարգերի արդյունավետության վրա ազդող գործոններ։ Կարևորվում է ջրային ռեսուրսների համալիր կառավարումը, որի դեպքում տնտեսական զարգացման պահանջները համադրվում են բնապահպանական սահմանափակումների և բնակչությանը անվտանգ ու բավարար քանակությամբ ջուր ապահովելու անհրաժեշտության հետ։ Ուսումնասիրվում են ջրի մաքրման, վերօգտագործման, աղտոտման կանխարգելման, ջրախնայող տեխնոլոգիաների ներդրման և ջրամատակարարման համակարգերի արդիականացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ջրային ռեսուրսների մշտադիտարկման, տվյալների հավաքագրման և կառավարչական որոշումների ընդունման համար անհրաժեշտ տեղեկատվական համակարգերի նշանակությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տնտեսական գործունեության հետևանքով առաջացող բնապահպանական ռիսկերի գնահատումը և դրանց նվազեցման համար իրավական, տնտեսական ու կազմակերպական մեխանիզմների կատարելագործումը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառվել ջրային քաղաքականության մշակման, ջրամատակարարման համակարգերի կառավարման բարելավման, աղտոտման կանխարգելման ծրագրերի իրականացման և ջրային ռեսուրսների երկարաժամկետ պահպանության ապահովման նպատակով՝ նպաստելով տնտեսական գործունեության ու շրջակա միջավայրի պահպանության միջև առավել հավասարակշռված հարաբերությունների ձևավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է թիթեղների ծռման խնդիրներում լայնական սահքերի ազդեցության տեսական և հաշվարկային ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով գնահատել դրանց հաշվառման նշանակությունը լարվածադեֆորմացիոն վիճակի ավելի ճշգրիտ որոշման համար։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում տարբեր երկրաչափական պարամետրերով և մեխանիկական հատկություններով թիթեղների վարքը արտաքին բեռնվածքների ազդեցության պայմաններում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով այն դեպքերին, երբ դասական բարակ թիթեղների տեսության ընդունած պարզեցումները բավարար ճշգրտություն չեն ապահովում։ Վերլուծվում է լայնական սահքային դեֆորմացիաների ազդեցությունը թիթեղների ճկվածքների, ներքին ուժերի, լարումների և դեֆորմացիաների բաշխման վրա։ Կարևորվում է թիթեղի հաստության և բնութագրական չափերի հարաբերակցությունը, քանի որ հաստության մեծացման դեպքում լայնական սահքերի ազդեցությունը կարող է էական դառնալ և զգալի տարբերություններ առաջացնել դասական տեսությամբ ստացված արդյունքների համեմատ։ Քննության են առնվում համապատասխան հավասարումները, սահմանային պայմանները և հաշվարկային մոդելները, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել նյութի կետերի տեղաշարժերը և պտույտները՝ հաշվի առնելով սահքային դեֆորմացիաները։ Համեմատվում են տարբեր տեսական մոտեցումների արդյունքները՝ պարզելու, թե ինչ պայմաններում է անհրաժեշտ կիրառել առավել կատարելագործված հաշվարկային մոդելներ։ Ուսումնասիրվում է նաև բեռնավորման տեսակի, հենման պայմանների, նյութի առաձգական հատկությունների և երկրաչափական բնութագրերի ազդեցությունը թիթեղի մեխանիկական վարքի վրա։ Թվային և վերլուծական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատել լայնական սահքերի հաշվառման հետևանքով առաջացող տարբերությունները և որոշել այն պարամետրերը, որոնք առավել զգալի ազդեցություն ունեն հաշվարկների ճշգրտության վրա։ Ստացված արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն շինարարական, մեքենաշինական, ավիացիոն և այլ ինժեներական կառուցվածքների հաշվարկման համար, որտեղ թիթեղային տարրերը ենթարկվում են տարբեր բնույթի բեռնվածքների։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է թիթեղների ծռման տեսության կատարելագործմանը և հնարավորություն է տալիս ընտրել հաշվարկային այնպիսի մոդելներ, որոնք առավել ճշգրիտ են արտացոլում իրական կառուցվածքների մեխանիկական վարքը։

Աշխատությունը նվիրված է բրոնխային ասթմայով հիվանդների օրգանիզմում կալցիումային հոմեոստազի, կալցիումի փոխանակումը կարգավորող համակարգերի և լիպիդների գերօքսիդացման գործընթացների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև հայտնաբերված փոփոխությունների դեղաբանական կարգավորման հնարավորությունների գնահատմանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության է առնվում կալցիումի դերը բջջային և ֆիզիոլոգիական տարբեր գործընթացներում՝ հատկապես հարթ մկանների կծկման, բջջային ազդանշանների փոխանցման և շնչուղիների ֆունկցիոնալ վիճակի կարգավորման տեսանկյունից։ Վերլուծվում են կալցիումի ներբջջային և արտաբջջային հավասարակշռության փոփոխությունները, դրա փոխանակման կարգավորմանը մասնակցող մեխանիզմները և դրանց հնարավոր կապը բրոնխների գերզգայունության ու շնչուղիների ֆունկցիոնալ խանգարումների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լիպիդների գերօքսիդացման գործընթացներին, որոնք կապված են ազատ ռադիկալների առաջացման և բջջաթաղանթների կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ փոփոխությունների հետ։ Ուսումնասիրվում է օքսիդատիվ գործընթացների ակտիվության և հակաօքսիդանտային պաշտպանության հավասարակշռությունը՝ գնահատելով դրանց հնարավոր մասնակցությունը հիվանդության ընթացքի և բորբոքային գործընթացների ձևավորման մեջ։ Քննության է առնվում նաև կալցիումային կարգավորման և ազատ ռադիկալային օքսիդացման միջև փոխադարձ կապը, ինչը հնարավորություն է տալիս հիվանդության ախտաբանական մեխանիզմները դիտարկել որպես փոխկապակցված կենսաքիմիական և ֆիզիոլոգիական փոփոխությունների համալիր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր դեղաբանական միջոցների ազդեցության գնահատումը նշված ցուցանիշների վրա՝ պարզելու դրանց հնարավորությունը կալցիումային հավասարակշռության կարգավորման, օքսիդատիվ սթրեսի նվազեցման և բջջային պաշտպանական մեխանիզմների բարելավման գործում։ Կլինիկական և լաբորատոր տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսումնասիրվող կենսաքիմիական ցուցանիշների կապը հիվանդության արտահայտվածության և բուժման արդյունավետության հետ։ Աշխատանքը նպաստում է բրոնխային ասթմայի զարգացման և ընթացքի բջջային ու կենսաքիմիական մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնմանը և կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ հիվանդության դեղաբանական կարգավորման գիտականորեն հիմնավորված մոտեցումների ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է տեղեկատվական համակարգերի զարգացման դերի և նշանակության ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման արդյունավետության բարձրացման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում պետական և համայնքային կառավարման մարմիններում տեղեկատվության հավաքագրման, մշակման, պահպանման, փոխանակման և օգտագործման մեխանիզմները, ինչպես նաև ժամանակակից թվային տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները կառավարչական որոշումների ընդունման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միասնական տեղեկատվական շտեմարանների, էլեկտրոնային փաստաթղթաշրջանառության, աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի, համայնքային տվյալների թվայնացման և կառավարման ավտոմատացված գործիքների ներդրմանը։ Վերլուծվում է տեղեկատվական համակարգերի ազդեցությունը տարածքային զարգացման ծրագրերի մշակման, համայնքային բյուջեների կառավարման, գույքի և հողային ռեսուրսների հաշվառման, ենթակառուցվածքների վերահսկման, բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների կազմակերպման և վարչական գործընթացների պարզեցման վրա։ Կարևորվում է պետական կառավարման տարբեր մակարդակների միջև տվյալների արագ և անվտանգ փոխանակումը, քանի որ ամբողջական ու արդիական տեղեկատվության հասանելիությունը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել որոշումների հիմնավորվածությունը և նվազեցնել կառավարման ընթացքում առաջացող ժամանակային ու վարչարարական ծախսերը։ Քննության են առնվում նաև համայնքների միջև տեխնիկական հնարավորությունների տարբերությունները, համապատասխան մասնագետների պատրաստվածության, տեղեկատվական անվտանգության, տվյալների պաշտպանության և թվային ենթակառուցվածքների զարգացման հետ կապված խնդիրները։ Ուսումնասիրվում են էլեկտրոնային կառավարման գործիքների միջոցով բնակչության և տեղական իշխանությունների փոխգործակցության ընդլայնման հնարավորությունները՝ կարևորելով ծառայությունների հասանելիությունը, կառավարման թափանցիկությունը, հաշվետվողականությունը և քաղաքացիների մասնակցությունը համայնքային որոշումների ընդունմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տեղեկատվական համակարգերի փոխգործունակությանը և միասնական չափորոշիչների ձևավորմանը, որոնք կարող են ապահովել տարբեր պետական ու համայնքային կառույցներում կուտակվող տվյալների արդյունավետ համադրումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել թվային տեխնոլոգիաների կիրառման կազմակերպական, իրավական և տեխնիկական խոչընդոտները և ներկայացնել դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել տարածքային կառավարման և տեղական ինքնակառավարման համակարգերի արդիականացմանը, կառավարչական գործընթացների արդյունավետության բարձրացմանը և Հայաստանի համայնքներում բնակչությանը մատուցվող հանրային ծառայությունների որակի բարելավմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հարկային քաղաքականության տնտեսական բովանդակության, գործող մեխանիզմների և զարգացման հնարավոր ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ Շիրակի մարզի սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկությունների օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում հարկային համակարգի ձևավորման և գործունեության հիմնական սկզբունքները, հարկերի դերը պետական եկամուտների ապահովման, տնտեսական գործընթացների կարգավորման և տարածքային զարգացման խթանման գործում։ Վերլուծվում են հարկային բեռի բաշխման, հարկային եկամուտների ձևավորման, հարկման արդյունավետության, հարկային վարչարարության և տնտեսավարող սուբյեկտների հարկային պարտավորությունների կատարման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Շիրակի մարզի տնտեսական կառուցվածքին, ձեռնարկատիրական գործունեության պայմաններին, զբաղվածության մակարդակին, կազմակերպությունների և անհատ ձեռնարկատերերի գործունեությանը, ինչպես նաև այն գործոններին, որոնք կարող են ազդել մարզում հարկային եկամուտների ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրվում է հարկային քաղաքականության ազդեցությունը փոքր և միջին ձեռնարկատիրության զարգացման, ներդրումային ակտիվության, նոր աշխատատեղերի ստեղծման և մարզի տնտեսական ներուժի օգտագործման վրա։ Քննության են առնվում հարկային արտոնությունների, հարկման տարբեր ռեժիմների և վարչարարական ընթացակարգերի արդյունավետության հարցերը՝ գնահատելով դրանց հնարավոր ազդեցությունը տնտեսավարողների վարքագծի և տնտեսական գործունեության ընդլայնման վրա։ Կարևորվում են նաև հարկային կարգապահության բարձրացման, ստվերային տնտեսական գործունեության նվազեցման, հարկային վերահսկողության կատարելագործման և հարկ վճարողների հետ պետական մարմինների փոխգործակցության բարելավման խնդիրները։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել հանրապետական և մարզային տնտեսական ու հարկային ցուցանիշները՝ բացահայտելու տարածքային առանձնահատկությունները և հարկային քաղաքականության կիրառման ընթացքում առաջացող խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հարկային համակարգի զարգացման այնպիսի ուղղություններին, որոնք կարող են նպաստել հարկային վարչարարության պարզեցմանը, թվային գործիքների արդյունավետ օգտագործմանը, հարկային բեռի առավել հիմնավորված բաշխմանը և գործարար միջավայրի բարելավմանը։ Ուսումնասիրության արդյունքները հնարավորություն են տալիս ձևակերպել առաջարկություններ՝ ուղղված հարկային քաղաքականության արդյունավետության բարձրացմանը, պետական և տեղական տնտեսական շահերի առավել արդյունավետ համադրմանը և Շիրակի մարզի տնտեսական զարգացման համար բարենպաստ պայմանների ձևավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքի ռելիեֆի տարածական կառուցվածքի ուսումնասիրությանը, գեոմորֆոմետրիական ցուցանիշների հիման վրա դրա շրջանացմանը և շրջանաձև կառուցվածքների բացահայտման ու տարանջատման մեթոդների մշակմանը՝ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի և տարածական վերլուծության ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Հետազոտության շրջանակում ռելիեֆը դիտարկվում է որպես քանակական բնութագրիչներով նկարագրվող բարդ երկրաձևաբանական համակարգ, որի առանձնահատկությունների գնահատման համար օգտագործվում են բարձրության, լանջերի թեքության և կողմնադրության, մակերևույթի կորության, մասնատվածության, հարաբերական բարձրությունների և տեղանքի ձևը բնութագրող այլ ցուցանիշներ։ Թվային բարձրության մոդելների մշակման միջոցով իրականացվում է տվյալների միասնական տարածական վերլուծություն, ինչը հնարավորություն է տալիս տարբեր չափորոշիչների համադրմամբ առանձնացնել երկրաձևաբանական հատկանիշներով միմյանցից տարբերվող տարածքներ։ Կարևորվում է ռելիեֆի ավտոմատացված և կիսաավտոմատ շրջանացման հնարավորությունը, որի դեպքում տարածքային միավորների սահմանազատումը կատարվում է ոչ միայն նկարագրական դիտարկումների, այլև չափելի և համադրելի քանակական տվյալների հիման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շրջանաձև և օղակաձև կառուցվածքների հայտնաբերմանը, դրանց երկրաչափական պարամետրերի որոշմանը, տարածական բաշխվածության ուսումնասիրմանը և հնարավոր երկրաբանական ու երկրաձևաբանական ծագման գնահատմանը։ Նման կառուցվածքները կարող են կապված լինել հրաբխային գործունեության, տեկտոնական գործընթացների, էրոզիոն ձևափոխությունների կամ երկրակեղևի կառուցվածքային առանձնահատկությունների հետ, ուստի դրանց ճշգրիտ քարտեզագրումը կարևոր է տարածքի երկրաբանական զարգացման օրինաչափությունների բացահայտման համար։ Աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի կիրառումը հնարավորություն է տալիս համադրել ռելիեֆային, երկրաբանական, տեկտոնական և այլ տարածական տվյալներ, իրականացնել բազմաչափ վերլուծություն և ստացված արդյունքները ներկայացնել թեմատիկ քարտեզների ու թվային մոդելների տեսքով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել գեոմորֆոլոգիական և երկրաբանական քարտեզագրման, բնական ռեսուրսների ուսումնասիրության, տարածքային պլանավորման, բնական վտանգների գնահատման և շրջակա միջավայրի հետազոտությունների ժամանակ։ Աշխատանքը նպաստում է Հայաստանի բարդ լեռնային ռելիեֆի կառուցվածքի առավել ճշգրիտ քանակական գնահատմանը և ժամանակակից թվային մեթոդների ներդրմանը երկրաձևաբանական շրջանացման ու տարածական կառուցվածքների բացահայտման գործընթացներում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գործող կազմակերպությունների անվճարունակության ռիսկերի բացահայտման, համալիր գնահատման և կանխատեսման տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության վրա ազդող ներքին և արտաքին գործոնները, վճարունակության վատթարացման պատճառները, ֆինանսական դժվարությունների վաղ հայտնաբերման մեխանիզմները և հնարավոր սնանկության հավանականության գնահատման մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական հաշվետվությունների տվյալների հիման վրա կազմակերպության վիճակը բնութագրող ցուցանիշների վերլուծությանը, այդ թվում՝ իրացվելիությանը, շահութաբերությանը, ֆինանսական անկախությանը, պարտքային ծանրաբեռնվածությանը, ակտիվների օգտագործման արդյունավետությանը և դրամական հոսքերի կառավարմանը։ Դիտարկվում են անվճարունակության գնահատման տարբեր քանակական և որակական մեթոդներ, ֆինանսական գործակիցների համակարգեր, կանխատեսման մոդելներ և կազմակերպությունների ռիսկայնության դասակարգման մոտեցումներ։ Կարևորվում է առանձին ցուցանիշների մեկուսացված գնահատումից համալիր վերլուծության անցումը, որը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ հաշվի առնել կազմակերպության ֆինանսատնտեսական գործունեության տարբեր կողմերը և ձևավորել դրա իրական ֆինանսական վիճակի առավել ամբողջական պատկեր։ Ուսումնասիրվում են նաև Հայաստանի տնտեսական միջավայրի առանձնահատկությունները, որոնք կարող են ազդել կազմակերպությունների վճարունակության վրա՝ շուկայական տատանումները, ֆինանսավորման հասանելիությունը, վարկային պարտավորությունները, մրցակցային պայմանները, հարկային և իրավական միջավայրը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է այնպիսի կանխատեսման համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա ֆինանսական ճգնաժամի նախանշանները բացահայտել մինչև անվճարունակության խորացումը և համապատասխան կառավարչական միջոցառումներ ձեռնարկել։ Քննության են առնվում ռիսկերի նվազեցման, ֆինանսական առողջացման, պարտավորությունների արդյունավետ կառավարման և կազմակերպությունների գործունեության կայունության բարձրացման հնարավոր ուղիները։ Համալիր գնահատման արդյունքները կարող են կիրառվել ոչ միայն կազմակերպությունների ղեկավարների, այլև բանկերի, ներդրողների, վարկատուների և այլ շահագրգիռ կողմերի կողմից՝ ֆինանսական որոշումների ընդունման և գործընկերների հուսալիության գնահատման ընթացքում։ Ուսումնասիրությունը նպաստում է ՀՀ-ում ֆինանսական ռիսկերի կառավարման և անվճարունակության կանխատեսման մեթոդաբանության կատարելագործմանը՝ ուղղված կազմակերպությունների ֆինանսական խնդիրների վաղ բացահայտմանը, հիմնավորված որոշումների ընդունմանը և տնտեսական գործունեության կայունության բարձրացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է 1921–1945 թվականներին Իրանում բնակվող հայության հասարակական, քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ինչպես Իրանի ներքին զարգացումների, այնպես էլ տարածաշրջանային ու միջազգային իրադարձությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում հայկական բնակավայրերի և համայնքային կառույցների վիճակը, բնակչության տեղաբաշխումը, սոցիալական կազմը, տնտեսական գործունեությունը և համայնքի ներսում գործող կազմակերպությունների դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական ու մշակութային կյանքին, հայկական դպրոցների, եկեղեցական հաստատությունների, բարեգործական և հասարակական կազմակերպությունների գործունեությանը, ինչպես նաև մամուլի, գրականության և ազգային մշակույթի պահպանման գործընթացներին։ Վերլուծվում են Իրանի պետական քաղաքականության փոփոխությունների ազդեցությունները հայ բնակչության իրավական ու հասարակական դրության վրա, հատկապես Ռեզա շահ Փահլավիի իշխանության տարիներին իրականացված կենտրոնացման և արդիականացման քաղաքականության պայմաններում։ Քննության են առնվում նաև համայնքի հարաբերությունները իրանական հասարակության և պետական կառույցների հետ, հայերի մասնակցությունը երկրի տնտեսական ու հասարակական կյանքին և ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Խորհրդային Հայաստանի հետ իրանահայության կապերին, ներգաղթի գաղափարին, հայրենիքի հետ մշակութային ու հասարակական հարաբերություններին և այդ գործընթացների նկատմամբ տարբեր քաղաքական ու հասարակական շրջանակների վերաբերմունքին։ Անդրադարձ է կատարվում հայկական քաղաքական կազմակերպությունների և համայնքային հաստատությունների գործունեությանը, նրանց միջև գոյություն ունեցող գաղափարական տարբերություններին և համայնքի հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում է նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ազդեցությունը իրանահայության վրա՝ հաշվի առնելով Իրանի ռազմավարական դիրքը, արտաքին ուժերի ներկայությունը և պատերազմի հետևանքով առաջացած քաղաքական ու տնտեսական փոփոխությունները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել երկու համաշխարհային պատերազմների միջև և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին իրանահայության պատմական զարգացման, ազգային ինքնության պահպանման, կրթամշակութային գործունեության և հասարակական կազմակերպվածության մասին։

Աշխատությունը նվիրված է զարկերակային բարոռեցեպտորային ռեֆլեքսի գործունեության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով միաժամանակ որպես վեգետատիվ նյարդային համակարգի վրա ազդող դեղաբանական միջոցների ազդեցության թիրախ և որպես մաթեմատիկական մոդելավորման օբյեկտ։ Հետազոտության շրջանակում քննության է առնվում բարոռեֆլեքսի դերը զարկերակային ճնշման կարճաժամկետ կարգավորման, սրտի աշխատանքի և անոթային տոնուսի պահպանման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անոթների պատերում տեղակայված բարոռեցեպտորների կողմից ճնշման փոփոխությունների ընկալմանը, համապատասխան նյարդային ազդակների փոխանցմանը կենտրոնական նյարդային համակարգ և դրանց հիման վրա ձևավորվող ինքնավար պատասխաններին։ Վերլուծվում են սիմպաթիկ և պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգերի մասնակցությունը սրտի հաճախության, սրտամկանի կծկողականության և ծայրամասային անոթային դիմադրության կարգավորմանը։ Քննության են առնվում վեգետատիվ նյարդային համակարգի տարբեր օղակների վրա ազդող դեղաբանական միջոցների ազդեցությունները՝ գնահատելով դրանց հետևանքով բարոռեֆլեքսային պատասխանների ուժգնության, զգայունության և դինամիկայի փոփոխությունները։ Հատուկ նշանակություն է տրվում դեղաբանական ազդեցության պայմաններում սրտանոթային համակարգի փոխհատուցողական մեխանիզմների բացահայտմանը և տարբեր կարգավորիչ օղակների փոխադարձ կապերի պարզաբանմանը։ Աշխատության մյուս կարևոր ուղղությունը կենսաբանական այս բարդ կարգավորիչ համակարգի մաթեմատիկական նկարագրությունն է։ Մշակվող մոդելներում կարող են ներառվել զարկերակային ճնշումը, սրտի հաճախությունը, անոթային դիմադրությունը, բարոռեցեպտորների ակտիվությունը և ինքնավար նյարդային համակարգի պատասխանները բնութագրող փոփոխականներ։ Նման մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս քանակապես նկարագրել հետադարձ կապի մեխանիզմները, ուսումնասիրել համակարգի արձագանքը տարբեր արտաքին և դեղաբանական ազդեցությունների նկատմամբ և համեմատել հաշվարկային արդյունքները փորձարարական տվյալների հետ։ Հետազոտությունը նպաստում է սրտանոթային համակարգի նյարդահումորալ կարգավորման օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը և ցույց է տալիս փորձարարական ֆիզիոլոգիայի, դեղաբանության ու մաթեմատիկական մեթոդների համատեղ կիրառման հնարավորությունները։ Ստացված արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ արյան ճնշման կարգավորման խանգարումների մեխանիզմների հետագա ուսումնասիրության, դեղաբանական ազդեցությունների գնահատման և սրտանոթային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակը նկարագրող առավել ճշգրիտ մոդելների մշակման համար։

Աշխատությունը նվիրված է ԴՆԹ-ի և մետաղ պարունակող լիգանդների փոխազդեցության ֆիզիկաքիմիական ու մոլեկուլային մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ որպես հիմնական մոդելային համակարգեր դիտարկելով երկարժեք մետաղական իոնները, պլատինի միացությունները և պորֆիրինները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է, թե տարբեր կառուցվածք և քիմիական հատկություններ ունեցող մետաղ պարունակող նյութերն ինչպես են կապվում ԴՆԹ-ի հետ և ինչ փոփոխություններ կարող են առաջացնել դրա տարածական կառուցվածքում, կայունության, լիցքային բաշխման և կենսաբանական հատկությունների մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մետաղական իոնների և նուկլեինաթթվի ֆոսֆատային խմբերի ու ազոտական հիմքերի միջև առաջացող փոխազդեցություններին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը ԴՆԹ-ի կրկնակի պարույրի կառուցվածքային կազմակերպման վրա։ Քննության են առնվում պլատինի միացությունների կապման առանձնահատկությունները, այդ թվում՝ ԴՆԹ-ի առանձին հատվածների միջև կամ նույն շղթայի ներսում կապերի ձևավորման հնարավորությունը և դրա հետևանքով մոլեկուլի կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ փոփոխությունները։ Ուսումնասիրվում են նաև պորֆիրինային համակարգերը, որոնք իրենց կառուցվածքային առանձնահատկությունների շնորհիվ կարող են տարբեր եղանակներով փոխազդել նուկլեինաթթուների հետ՝ կախված մոլեկուլի լիցքից, մետաղական կենտրոնից, տարածական կառուցվածքից և միջավայրի պայմաններից։ Վերլուծվում է լիգանդների կոնցենտրացիայի, մետաղական իոնի բնույթի, լուծույթի իոնային ուժի, թթվայնության և ջերմաստիճանի ազդեցությունը կապման արդյունավետության ու ԴՆԹ-ի կառուցվածքային փոփոխությունների վրա։ Ֆիզիկաքիմիական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս գնահատել համալիրների առաջացման առանձնահատկությունները, դրանց կայունությունը և տարբեր լիգանդների նկատմամբ ԴՆԹ-ի կապման ընտրողականությունը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև կենսաբժշկական տեսանկյունից, քանի որ ԴՆԹ-ի հետ փոխազդող մետաղ պարունակող միացությունների մի մասը կարող է ազդել գենետիկական տեղեկատվության կրկնապատկման և արտահայտման գործընթացների վրա։ Նման համակարգերի ուսումնասիրությունը նպաստում է մետաղական իոնների կենսաբանական դերի, նուկլեինաթթուների կառուցվածքային կազմակերպման և կենսաակտիվ միացությունների գործողության մոլեկուլային հիմքերի առավել խորքային ըմբռնմանը՝ միաժամանակ կարևոր հիմք ստեղծելով դեղագործական, կենսաֆիզիկական և մոլեկուլային հետազոտությունների զարգացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է առնետների միոմետրիումի՝ արգանդի հարթ մկանային շերտի ինքնաբուխ էլեկտրական ակտիվության կարգավորման ֆիզիոլոգիական և բջջային մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն էլեկտրական գործընթացները, որոնք առաջանում են մկանային բջիջներում առանց արտաքին անմիջական գրգռման և պայմանավորում են դրանց ինքնաբուխ կծկողական ակտիվությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բջջաթաղանթի էլեկտրական հատկություններին, թաղանթային պոտենցիալի փոփոխություններին, իոնային հոսքերին և տարբեր իոնային ուղիների մասնակցությանը էլեկտրական ազդակների առաջացման ու տարածման գործընթացներում։ Ուսումնասիրվում է կալցիումի, կալիումի, նատրիումի և այլ իոնների դերը միոմետրիումի բջիջների գրգռելիության և կծկողականության կարգավորման մեջ, ինչպես նաև ներբջջային կալցիումի մակարդակի փոփոխությունների կապը մկանային կծկումների հետ։ Քննության են առնվում տարբեր կենսաբանական ակտիվ նյութերի, հորմոնների, նյարդային միջնորդանյութերի և դեղաբանական գործոնների հնարավոր ազդեցությունները ինքնաբուխ էլեկտրական ակտիվության հաճախականության, ուժգնության և բնույթի վրա։ Կարևորվում է նաև առանձին մկանային բջիջների միջև էլեկտրական փոխազդեցությունը, քանի որ դրանց համաձայնեցված գործունեությունն անհրաժեշտ է արգանդի մկանային շերտի համակարգված կծկումների ձևավորման համար։ Փորձարարական հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել տարբեր ֆիզիոլոգիական պայմաններում էլեկտրական ակտիվության փոփոխությունները և պարզել, թե ինչ մեխանիզմներով է իրականացվում միոմետրիումի գրգռելիության կարգավորումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև վերարտադրողական ցիկլի և հորմոնային վիճակի հետ կապված փոփոխություններին, որոնք կարող են էական ազդեցություն ունենալ արգանդի հարթ մկանների ֆունկցիոնալ հատկությունների վրա։ Ստացված տվյալները նպաստում են արգանդի կծկողական գործունեության բջջային և մոլեկուլային հիմքերի առավել ամբողջական ըմբռնմանը և կարող են կարևոր լինել վերարտադրողական ֆիզիոլոգիայի տարբեր գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Հետազոտությունն ունի նաև կենսաբժշկական նշանակություն, քանի որ միոմետրիումի էլեկտրական ու կծկողական ակտիվության կարգավորման մեխանիզմների բացահայտումը հիմք է ստեղծում արգանդի շարժողական գործունեության խանգարումների և դրանց դեղաբանական կարգավորման վերաբերյալ հետագա ուսումնասիրությունների համար։