Literature

Հրատարակությունը պատկանում է հայատառ թուրքերեն գրականության պատմական ժառանգությանը, որը ձևավորվել է Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների բազմալեզու մշակութային միջավայրում։ Վերնագրի «հիքյայեսի» բաղադրիչը թուրքերենում նշանակում է «պատմությունը» կամ «պատումը», ուստի այն մատնանշում է պատմողական բնույթի ստեղծագործություն։ «Իքի գուզու» արտահայտությունը կարելի է հասկանալ որպես «երկու գառի» կամ «երկու գառների» պատմություն, ինչը վերնագրին հաղորդում է հեքիաթային կամ կենդանական պատումի հնարավոր բնույթ։ Կենդանիների կերպարների միջոցով պատմություններ ներկայացնելու ավանդույթը տարածված է տարբեր ժողովուրդների բանավոր և գրավոր գրականություններում․ նման պատումները հաճախ օգտագործվում են մարդկային վարքի, փոխհարաբերությունների, խոհեմության, միամտության կամ բարոյական ընտրության հարցերն արտահայտելու համար։ Սակայն կենդանիների մասին պատմությունների դեպքում կերպարներն ու դրանց խորհրդանշական իմաստները կախված են կոնկրետ ստեղծագործությունից և չեն կարող որոշվել միայն վերնագրով։ Հայատառ թուրքերեն գրականությունը նշանակալի մշակութային երևույթ է, քանի որ թուրքերեն տեքստերը գրվել են հայոց այբուբենով և շրջանառվել հայ համայնքների ընթերցողների շրջանում։ Այս ավանդույթը արտացոլում է լեզվի, գրի և համայնքային ինքնության բարդ փոխհարաբերությունները՝ միաժամանակ ընդլայնելով հայկական տպագրության պատմության շրջանակը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայատառ թուրքերենի, Օսմանյան շրջանի հայ գրական կյանքի, կարճ պատմողական երկերի և ժողովրդական պատումների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է մատենագիտական ու լեզվաբանական հետազոտությունների տեսանկյունից՝ նպաստելով հայատառ թուրքերեն տպագիր ժառանգության պահպանմանն ու ուսումնասիրմանը։

«Խորհրդական բերդը» վերնագիրը հուշում է խորհրդանշական և այլաբանական բովանդակության հնարավոր առկայություն, որտեղ բերդի պատկերը կարող է հանդես գալ որպես պաշտպանված տարածության, ամրության, ինքնապաշտպանության կամ հոգևոր ու մտավոր դիմադրության խորհրդանիշ։ Բերդը տարբեր գրական ավանդույթներում հաճախ ընկալվում է ոչ միայն որպես ճարտարապետական կառույց, այլև որպես մարդու ներաշխարհի, հասարակական կարգի, արժեքների կամ համոզմունքների պահպանման փոխաբերություն։ «Խորհրդական» բնորոշումը կարող է մատնանշել խորհրդի, խոհեմության և դատողության գաղափարների կարևորությունը՝ ստեղծելով մեկնաբանական հնարավորություն՝ ստեղծագործությունը դիտարկելու բարոյական, փիլիսոփայական կամ խրատական գրականության շրջանակում։ Վերնագրի հիման վրա հնարավոր է ընդգծել նաև այնպիսի ընդհանուր թեմաների նշանակությունը, ինչպիսիք են իմաստուն որոշումների ընդունումը, վտանգների կանխատեսումը, ներքին ամրության ձևավորումը և փորձառության միջոցով ճշմարիտ կողմնորոշում ձեռք բերելը։ Այսպիսի խորհրդանշական պատկերները ընթերցողին կարող են մղել խորհելու անհատի և շրջապատող աշխարհի հարաբերությունների, արժեքների պահպանման և խոհեմ վարքագծի անհրաժեշտության մասին։ Հին հայ գրական ժառանգության ուսումնասիրման տեսանկյունից գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև որպես հայերեն տպագիր գրքի պատմության մաս՝ հնարավորություն տալով ուշադրություն դարձնելու հայալեզու գրականության թեմատիկ բազմազանությանը, այլաբանական մտածողության ավանդույթներին և ընթերցողական մշակույթի զարգացմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, հին տպագիր գրքերով, բարոյախրատական արձակով և խորհրդանշական գրական պատկերների մեկնաբանությամբ զբաղվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն ներկայացնում է օտարազգի մատենագիրների երկերից ընտրված հատվածներ՝ հայ ընթերցողին ծանոթացնելով տարբեր ժողովուրդների գրական, պատմական և մտավոր ժառանգության հետ։ Ծաղկաքաղի սկզբունքը ենթադրում է տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններից առանձնացված բնագրերի համադրում՝ ընթերցանության համար ներկայացնելով առավել ուշագրավ մտքեր, նկարագրություններ, դատողություններ և գրական պատկերներ։ Նման ժողովածուները կարևոր դեր են ունեցել համաշխարհային գրականության ճանաչման և գրական գիտելիքների տարածման գործում՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին մեկ գրքում հանդիպելու տարբեր հեղինակների ու մշակութային ավանդույթների։ Օտարազգի մատենագիրների երկերից քաղված հատվածները կարող են ընդգրկել պատմական իրադարձությունների նկարագրություններ, հասարակական կյանքի դիտարկումներ, բարոյական ու փիլիսոփայական մտորումներ և գեղարվեստական պատումներ՝ ընդլայնելով ընթերցողի պատկերացումները մարդկության մտավոր ու մշակութային փորձի մասին։ Նմանատիպ հրատարակությունների նշանակությունը պայմանավորված է նաև ընտրության և համադրման կրթական գործառույթով․ դրանք խթանում են ինքնուրույն ընթերցանությունը, զարգացնում են համեմատական մտածողությունը և նպաստում տարբեր գրական ավանդույթների միջև ընդհանրությունների ու տարբերությունների ընկալմանը։ Հայերեն գրական միջավայրում այսպիսի ժողովածուները կարևոր օղակ են եղել համաշխարհային գրականության տարածման և հայ ընթերցողի մտավոր հետաքրքրությունների ընդլայնման գործում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայերեն թարգմանական ու կազմված գրականության պատմության, ընթերցողական մշակույթի զարգացման և օտար հեղինակների ստեղծագործությունների հայալեզու ընդունելության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, թարգմանության պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին, ուսուցիչներին և տարբեր ժողովուրդների գրական ժառանգության հետ ծանոթանալ ցանկացող ընթերցողներին։

Գեղարվեստական այս ստեղծագործությունը վերնագրի միջոցով կենտրոնանում է սիրո, տարիքի և մարդկային զգացմունքների փոխհարաբերության թեմայի վրա։ Ծեր սիրահարի կերպարը գրականության մեջ հաճախ հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մարդու հուզական աշխարհի բարդությունները, սիրային ձգտումների և կյանքի փորձի հակադրությունը, ինչպես նաև անհատի ցանկությունների ու հասարակական պատկերացումների միջև առաջացող լարվածությունը։ Այսպիսի թեմատիկայով երկերում սիրո ընկալումը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես անձնական զգացմունք, այլև որպես ինքնաճանաչման, մարդկային թուլությունների, ինքնախաբեության կամ հասարակական վարքականոնների քննության միջոց։ Վերնագիրը կարող է ենթադրել նաև հումորային կամ երգիծական դիտանկյուն, որի միջոցով բացահայտվում են տարիքի, սիրահարվածության և շրջապատի վերաբերմունքի հետ կապված իրավիճակները։ XIX դարի հայերեն գեղարվեստական գրականության համատեքստում նման ստեղծագործությունները հետաքրքիր են մարդկային հարաբերությունների պատկերման, բարոյական գնահատականների և ընթերցողական ճաշակի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Դրանք նպաստել են գեղարվեստական ընթերցանության բազմազանությանը՝ անդրադառնալով առօրյա կյանքին մոտ թեմաների և մարդկային բնավորության տարբեր դրսևորումների։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հին հայերեն տպագիր գրականության, XIX դարի ընթերցողական մշակույթի և սիրային թեմատիկայի գեղարվեստական ներկայացման պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև ժամանակաշրջանի գրական լեզվի, կերպարների ներկայացման եղանակների և հասարակական բարքերի գեղարվեստական արտացոլման ուսումնասիրության ընթացքում՝ որպես հայերեն գեղարվեստական հրատարակությունների պատմական ժառանգության մաս։

Գեղարվեստական այս հրատարակությունը պատկանում է XIX դարի հայերեն գրական ընթերցանության այն շրջանակին, որի միջոցով հայ ընթերցողը հաղորդակից էր դառնում եվրոպական գրականության մեջ տարածված կերպարներին, հասարակական հարաբերություններին և բարոյական խնդիրներին։ Վերնագրում հիշատակվող մարքիզուհու կերպարը վկայում է ազնվական միջավայրի հետ կապված պատմողական նյութի մասին, որը կարող է ընթերցողին ներկայացնել հասարակական դիրքի, անձնական արժանապատվության, մարդկային հարաբերությունների և ժամանակաշրջանի բարոյական պատկերացումների բախումները։ Նմանատիպ ստեղծագործություններում անհատական ճակատագրերը հաճախ դիտարկվում են հասարակական ընդունված նորմերի, ընտանեկան կապերի, պատվի ու հեղինակության և անձնական ընտրության համատեքստում՝ գեղարվեստական պատումի միջոցով բացահայտելով մարդու վարքի ու հասարակական միջավայրի փոխազդեցությունը։ Հրատարակությունն արժեքավոր է նաև հայ գրական մշակույթի պատմության տեսանկյունից, քանի որ XIX դարի հայերեն գրքերի շարքում գեղարվեստական արձակի տարածումը նպաստել է ընթերցողական մշակույթի զարգացմանը և տարբեր գրական ավանդույթների միջև կապերի ձևավորմանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հին հայերեն տպագիր գրքերի, թարգմանական գրականության և հայ ընթերցողական մշակույթի պատմությամբ զբաղվող ուսումնասիրողների համար։ Գիրքը կարող է դիտարկվել նաև որպես ժամանակաշրջանի գրական ճաշակի, հրատարակչական գործունեության և հայալեզու գեղարվեստական ընթերցանության ընդլայնման պատմական վկայություն։ Այն կարևոր է հատկապես այն առումով, որ արտացոլում է հայ ընթերցողին տարբեր հասարակական միջավայրեր և մարդկային փորձառություններ ներկայացնելու գրական ձգտումը՝ նպաստելով գեղարվեստական գրականության բազմազանության ձևավորմանը։

«Հայրենասեր տիկին» խորագրով հրատարակությունը ներկայացնում է հայրենասիրության գաղափարին և անհատի հասարակական պատասխանատվությանը նվիրված գեղարվեստական գրականության մի նմուշ։ Վերնագրում ընդգծված կնոջ կերպարը հնարավորություն է տալիս ստեղծագործությունը դիտարկելու նաև կնոջ հասարակական դերի, բարոյական դիրքորոշման և հայրենիքի հանդեպ գիտակցված վերաբերմունքի համատեքստում։ Հայրենասիրական թեման կարևոր տեղ է զբաղեցրել տասնիններորդ դարի հայ գրական ու հասարակական մտքի մեջ՝ կապված ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման, կրթության տարածման և հասարակության բարօրության համար անհատական պատասխանատվության գաղափարների հետ։ Նման բնույթի երկերը գեղարվեստական պատումի միջոցով ընթերցողին ներկայացնում են անձնական համոզմունքների, պարտքի զգացման և հանրային շահի փոխհարաբերությունները՝ խրախուսելով խորհել այն արժեքների շուրջ, որոնք նպաստում են համայնքի և հայրենիքի հանդեպ պատասխանատու վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Ստեղծագործության խորագիրը նաև ուշադրություն է հրավիրում կանանց մասնակցությանը ազգային ու հասարակական կյանքին՝ ընդգծելով, որ հայրենասիրական դիրքորոշումը կարող է արտահայտվել ոչ միայն հրապարակային գործունեությամբ, այլև անձնական ընտրություններով, սկզբունքայնությամբ և բարոյական օրինակով։ Այսպիսի գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել ընթերցողների արժեքային դաստիարակության, ազգային պատկանելության գիտակցության և հասարակական խնդիրների նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորման գործում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն գեղարվեստական գրականության պատմության, հայրենասիրական գաղափարների տարածման և տասնիններորդ դարի հայ ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, պատմաբաններին, մատենագետներին և հայ հին տպագիր գրքերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Որպես պատմական հրատարակություն՝ այն արժեքավոր է հայերեն տպագիր գրականության թեմատիկ բազմազանության, ազգային գաղափարների գեղարվեստական արտահայտման և հայ գրքի մշակութային ժառանգության պահպանման ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է հայերեն գրավոր և հրապարակային խոսքի այն ավանդույթը, որի շրջանակում տարբեր հեղինակների տեսակետները քննարկվել, քննադատվել և վիճարկվել են տպագիր խոսքի միջոցով։ Վերնագրում նշված պատասխանի և Յակոբ Կարինյանցի գրության միջև առկա հակադրությունը մատնանշում է բանավիճային բնույթ ունեցող երկխոսություն, որի առանցքում կարող են լինել գրական, հասարակական կամ գաղափարական հարցադրումներ։ Նման հրատարակությունները կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ մտավոր կյանքի պատմության ուսումնասիրության մեջ, քանի որ հնարավորություն են տալիս դիտարկելու հեղինակների միջև ձևավորված մտքերի փոխանակությունը, փաստարկման եղանակները և հրապարակային քննադատության մշակույթը։ Տպագիր պատասխանը ոչ միայն արձագանք է նախորդող գրությանը, այլև ինքնուրույն խոսքային դիրքորոշում, որի միջոցով հեղինակն արտահայտում է իր վերաբերմունքը քննարկվող հարցերի նկատմամբ և փորձում հիմնավորել սեփական տեսակետը։ Այսպիսի բանավիճային երկերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են ժամանակաշրջանի մտավոր մթնոլորտի, գրական հաղորդակցության և հասարակական քննարկումների ձևերի ուսումնասիրության համար։ Դրանք օգնում են հասկանալու, թե ինչպես էր տպագիր գիրքը ծառայում որպես գաղափարների տարածման, քննադատության, հակափաստարկների ներկայացման և հասարակական կարծիքի ձևավորման միջոց։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայերեն տպագրության պատմության տեսանկյունից՝ որպես տասնիններորդ դարի հայ գրավոր մշակույթի նմուշ, որը վկայում է բանավեճային գրականության և հրապարակախոսական խոսքի զարգացման մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, հայ հասարակական մտքի զարգացմամբ, գրական քննադատությամբ, մատենագիտությամբ և հայ հին տպագիր գրքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Հրատարակության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ մտավորական միջավայրում ձևավորված քննարկումների և տպագիր խոսքի միջոցով գաղափարների ներկայացման ավանդույթների մասին։ Այն արժեքավոր է նաև պատմական գրադարանային հավաքածուների, հին հայերեն գրքերի մատենագիտական նկարագրության և ազգային գրավոր ժառանգության պահպանության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է հայերեն գրավոր մշակույթի այն շրջանակը, որտեղ գեղարվեստական պատումը կարող է ծառայել ոչ միայն ընթերցողի հետաքրքրությունը բավարարելուն, այլև դաստիարակչական, բարոյական և ուսուցողական նպատակների իրականացմանը։ «Հրահանգիչ վեպեր» խորագիրը մատնանշում է այնպիսի պատմողական երկերի ուղղվածությունը, որոնցում իրադարձությունների, կերպարների և մարդկային հարաբերությունների միջոցով կարող են առաջադրվել վարքագծային, բարոյական ու հասարակական նշանակություն ունեցող հարցեր։ Այս բնույթի գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել ընթերցանության մշակույթի ձևավորման և գիտելիքների տարածման գործընթացում՝ գեղարվեստական խոսքը զուգակցելով կյանքի փորձի, խրատական մտքերի և արժեքային պատկերացումների փոխանցման հետ։ Հրատարակության առանձին տետրի ձևաչափը վկայում է նյութի բաժանված ներկայացման մասին, ինչը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկելու նաև ժամանակի տպագրական ու ընթերցողական մշակույթի համատեքստում։ Նման փոքրածավալ գրքերը կարևոր դեր են ունեցել գրական նյութերի տարածման, ընթերցանության հասանելիության և տարբեր խավերի ընթերցողների շրջանում ուսուցողական բովանդակության շրջանառության գործում։ Դրանք արտացոլում են հայերեն գրահրատարակչության այն ավանդույթը, որի շրջանակում գեղարվեստական ստեղծագործությունը դիտվել է նաև որպես կրթության, ինքնակրթության և հասարակական արժեքների փոխանցման միջոց։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմության, հայերեն տպագրության զարգացման, դարասկզբի ընթերցողական միջավայրի և ուսուցողական ուղղվածություն ունեցող գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, մատենագետներին, գրադարանային և գրահրատարակչական պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև հին հայերեն հրատարակությունների հավաքորդներին։ Որպես պատմական գրավոր ժառանգության նմուշ՝ այն արժեքավոր է հայ գրքի մատենագիտական նկարագրության, ժամանակաշրջանի հրատարակչական գործունեության ուսումնասիրության և հայերեն տպագիր մշակույթի պահպանման ու հանրահռչակման համար։

Ժողովածուն նվիրված է հայ ժողովրդական վիպերգերի և պատմական երգային բանահյուսության բնագրերի հավաքմանը, պահպանմանը և գիտական ուսումնասիրության համար ներկայացմանը։ Այն կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ բանավոր մշակույթի այն ժառանգության պահպանման գործում, որի միջոցով սերունդներին են փոխանցվել ժողովրդի պատմական հիշողությունը, հերոսական անցյալի մասին պատկերացումները, հասարակական կյանքի իրադարձությունները և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման հետ կապված գաղափարները։ Ժողովրդական վիպերգերն ու պատմական երգերը միավորում են պատմողական և քնարական տարրերը՝ պատմական իրադարձությունները, հերոսների կերպարները, պայքարի ու դիմադրության դրվագները և ժողովրդի ապրումները ներկայացնելով գեղարվեստական ու հուզական ձևով։ Դրանց բնագրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բանավոր ավանդույթի լեզվական, ոճական և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հետևելու, թե ինչպես են պատմական իրողությունները վերամշակվել ժողովրդական ստեղծագործության մեջ և պահպանվել տարբեր սերունդների հիշողության մեջ։ Բնագրային նյութը հատկապես կարևոր է բանասիրական հետազոտությունների համար, քանի որ թույլ է տալիս ուսումնասիրել բառապաշարը, ժողովրդական դարձվածքները, պատկերավորման միջոցները, կրկնությունները, ռիթմիկ կազմակերպումը և պատմողական ձևերը՝ առանց ստեղծագործությունների սկզբնական արտահայտչական առանձնահատկությունները երկրորդական դարձնելու։ Միաժամանակ այս նյութերը հնարավորություն են տալիս դիտարկելու բանավոր ստեղծագործության տարբերակային բնույթը, ավանդույթի փոխանցման եղանակները և տեղական միջավայրի ազդեցությունը երգերի բովանդակության ու ձևի վրա։ Պատմական երգային բանահյուսությունը կարևոր է նաև որպես մշակութային հիշողության աղբյուր․ այն արտացոլում է ժողովրդի վերաբերմունքը պատմական իրադարձություններին, հերոսականության ու արդարության մասին պատկերացումներին, հայրենիքի պաշտպանության գաղափարին և համայնքի ճակատագրին։ Նման բնագրերի համակարգված ներկայացումը նպաստում է հայ բանահյուսական ժառանգության գիտական շրջանառությանը, տարբեր ստեղծագործությունների համեմատական ուսումնասիրությանը և դրանց գեղարվեստական արժեքի բացահայտմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել բանագետներին, բանասերներին, պատմաբաններին, գրականագետներին, երաժշտագետներին, ազգագրագետներին և հայ ժողովրդական ստեղծագործության բնագրային ուսումնասիրությամբ զբաղվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Այն նաև արժեքավոր ընթերցանության նյութ է նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայ ժողովրդի պատմական հիշողությամբ, ժողովրդական երգարվեստով և ազգային մշակույթի բանավոր ավանդույթներով։

Ժողովածուն ներկայացնում է հայ մանկական բանահյուսության կարևոր և ինքնատիպ մի հատված՝ ժողովրդական օրորոցայիններն ու մանկական երգերը, որոնք սերնդեսերունդ փոխանցվել են բանավոր ավանդույթի միջոցով և պահպանել հայ ժողովրդի ընտանեկան ու մանկական կյանքի պատկերները։ Օրորոցային երգերը կապված են երեխային քնեցնելու, հանգստացնելու և նրա հանդեպ ծնողական քնքշանքն արտահայտելու հետ։ Դրանցում արտացոլվում են մոր կամ ընտանիքի անդամների սերը, բարեմաղթանքները, երեխայի ապագայի վերաբերյալ հույսերն ու երազանքները, ինչպես նաև ժողովրդական աշխարհընկալմանն ու առօրյա կյանքին բնորոշ պատկերներն ու խորհրդանիշները։ Մանկական երգերն իրենց հերթին ուղեկցում են երեխայի խաղը, շարժումը, հաղորդակցությունը և շրջապատող աշխարհի ճանաչումը՝ նպաստելով լեզվական ու երաժշտական զգացողության ձևավորմանը։ Դրանց պարզ, կրկնվող կառուցվածքները, ռիթմը, մեղեդայնությունը և արտահայտիչ բառապաշարը կարևոր նշանակություն ունեն մանկական մշակույթի ուսումնասիրման համար։ Ժողովածուն արժեքավոր նյութ է տրամադրում հայ բանավոր ավանդույթի, ժողովրդական երգարվեստի, մանկական դաստիարակության և ընտանեկան սովորույթների հետազոտման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել բանագետներին, երաժշտագետներին, ազգագրագետներին, մանկավարժներին, երաժշտության ուսուցիչներին և հայ ժողովրդական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Գիրքը պատկանում է 19-րդ դարի հայերեն գեղարվեստական ընթերցանության այն շրջանակին, որտեղ պատմողական սյուժեի միջոցով ընթերցողին ներկայացվում են արտասովոր դեպքեր, ուշագրավ կերպարներ և բարոյական կամ դաստիարակչական նշանակություն ունեցող իրավիճակներ։ Վերնագրում հիշատակվող կայսեր և զարմանալի տղայի կերպարների համադրությունը հուշում է իշխանության ու անհատական կարողությունների, փորձառության և երիտասարդական հնարամտության հնարավոր հակադրության մասին։ Նման պատմությունները հաճախ նպատակ են ունեցել ոչ միայն հետաքրքրել ընթերցողին զարգացող դեպքերով, այլև խրախուսել խելամտությունը, քաջությունը, հնարամտությունը և դժվար իրավիճակներում ճիշտ կողմնորոշվելու կարողությունը։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել նաև իր ժամանակաշրջանի ընթերցանության մշակույթի համատեքստում, երբ թարգմանական և այլալեզու գրականությունից հայերեն փոխադրված պատմությունները նպաստում էին գեղարվեստական ընթերցանության տարածմանը և երիտասարդ ընթերցողների հետաքրքրությունների ընդլայնմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ գրքի պատմությամբ, մանկապատանեկան ընթերցանության ձևավորմամբ և 19-րդ դարի հայերեն գեղարվեստական հրատարակություններով զբաղվող հետազոտողներին։

Աշխատությունը ներկայացնում է իր ժամանակի հասարակական միջավայրում ապրող անհատի ներաշխարհը, անձնական ապրումներն ու մտորումները՝ խոստովանանքի ձևով անդրադառնալով մարդու և հասարակության փոխհարաբերություններին։ Վերնագրում ընդգծված «դարուս մեկ զավակ» արտահայտությունը ստեղծագործությունը կապում է որոշակի ժամանակաշրջանի հոգևոր ու հասարակական մթնոլորտի հետ՝ անհատի պատմությունը դարձնելով նաև իր դարաշրջանի բարքերի, մտածողության և արժեքների արտացոլման հնարավորություն։ Խոստովանական պատումի ձևը թույլ է տալիս կենտրոնանալ հերոսի ներքին հակասությունների, ապրումների, համոզմունքների, հիասթափությունների և կյանքի փորձից բխող եզրահանգումների վրա։ Անձնական խոսքի միջոցով կարող են բացահայտվել ոչ միայն անհատի հոգեբանական աշխարհը, այլև այն հասարակական պայմաններն ու բարոյական չափանիշները, որոնք ազդում են նրա ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման վրա։ Առաջին հատորը ներկայացնում է ստեղծագործության սկզբնական մասը՝ հիմք դնելով հետագա պատումի և կերպարի զարգացման համար։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական արձակի, խոստովանական գրականության, անհատի հոգեբանական պատկերման և ժամանակաշրջանի հասարակական մտածողության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Աշխատության վերնագիրը մատնանշում է մարդկային բնավորությունների, հասարակական դերերի և արտաքին կերպարի ու ներքին էության հակադրության թեման։ Դիմակի խորհրդանիշի միջոցով վերնագիրը կարող է առնչվել կեղծավորության, ձևականության, մարդկանց իրական մտադրությունների քողարկման և հասարակական հարաբերություններում ընդունված վարքագծի քննադատությանը։ Այսպիսի թեմաները բնորոշ են երգիծական և սոցիալական ուղղվածություն ունեցող գրականությանը, որտեղ կերպարների ու իրավիճակների միջոցով բացահայտվում են մարդկային թուլություններն ու հասարակական հակասությունները։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի վերջի հայ գրական կյանքի, Կահիրեի հայ համայնքի տպագրական մշակույթի և ժամանակաշրջանի հայալեզու գեղարվեստական գրականության ուսումնասիրության համար։

Աշխատության երկրորդ հատորը շարունակում է նախորդ մասում ներկայացված գեղարվեստական պատումը՝ ընթերցողին տեղափոխելով խորհրդավոր և անսովոր իրադարձություններով հագեցած միջավայր։ Վերնագրում արտահայտված դյուցազնային կամ առեղծվածային բնույթը հուշում է խորհրդավոր վայրի և դրա շուրջ զարգացող իրադարձությունների կարևորության մասին։ Պատումը կարող է դիտարկվել 19-րդ դարի հայալեզու տպագիր գեղարվեստական գրականության համատեքստում՝ հաշվի առնելով այդ ժամանակաշրջանում տարածված թարգմանական և արկածային արձակի ավանդույթները։ Հատորը հետաքրքրություն է ներկայացնում ժամանակաշրջանի ընթերցողական մշակույթի, գրական ժանրերի և հայերեն տպագիր գրքի պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխարհագրական գիտելիքների ուսուցմանն ու տարածմանն ուղղված այս աշխատությունը պատկանում է աշխարհը, նրա բնական միջավայրը և բնակեցված տարածքները ճանաչելու համար նախատեսված ուսումնական գրականության շարքին։ Վերնագրում գործածված «ընթացք» բառը մատնանշում է գիտելիքների համակարգված և հաջորդական ներկայացման սկզբունքը, իսկ «աշխարհիս» ձևը վերաբերում է աշխարհին՝ որպես ուսումնասիրության առարկայի։ Աշխարհագրության դասընթացի հիմնական նշանակությունն աշխարհը ճանաչելու համար անհրաժեշտ գիտելիքների փոխանցումն է՝ նպաստելով Երկրի, նրա տարածքների, բնակավայրերի և բնական ու հասարակական երևույթների վերաբերյալ ամբողջական պատկերացման ձևավորմանը։ Աշխարհագրությունը, որպես գիտելիքի բնագավառ, ուսումնասիրում է Երկրի մակերևույթը, բնական պայմանների բազմազանությունը, բնակչության տեղաբաշխումը, երկրների ու տարածաշրջանների առանձնահատկությունները և մարդու ու շրջակա միջավայրի փոխազդեցությունը։ Այդ գիտելիքների համակարգված յուրացումը կարևոր է տարածական մտածողության զարգացման, աշխարհագրական օբյեկտների փոխհարաբերությունները հասկանալու և շրջակա աշխարհի մասին տեղեկությունները համադրելու համար։ Դասընթացային բնույթի նման աշխատությունները սովորաբար նպատակ ունեն աշխարհագրական հասկացությունները ներկայացնել մատչելի ու հաջորդական ձևով՝ ընթերցողին ծանոթացնելով աշխարհը նկարագրելու և տարբեր տարածքներ համեմատելու սկզբունքներին։ Աշխարհագրական կրթությունը նաև նպաստում է մարդու աշխարհայացքի ընդլայնմանը՝ հնարավորություն տալով ճանաչելու տարբեր երկրների ու ժողովուրդների գոյության պայմանները, բնական միջավայրերի բազմազանությունը և մարդկային հասարակությունների զարգացման վրա աշխարհագրական գործոնների ազդեցությունը։ Այսպիսի ուսումնական գրականության կարևոր առանձնահատկություններից է գիտելիքների կազմակերպված ներկայացումը, որի միջոցով առանձին փաստերն ու տեղեկությունները միավորվում են ավելի լայն աշխարհագրական պատկերացման մեջ։ Աշխարհի մասին գիտելիքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեղանունների կամ տարածքների մասին տեղեկությունների ամբողջություն, այլև որպես բնության և հասարակության միջև կապերը հասկանալու միջոց։ Աշխատության պատմամշակութային նշանակությունը հատկապես հետաքրքրական է 19-րդ դարի հայ կրթական կյանքի համատեքստում, երբ աշխարհագրական գիտելիքների տարածումը կարևոր տեղ էր զբաղեցնում աշխարհիկ կրթության զարգացման և ուսումնական գրականության ընդլայնման գործընթացում։ Այդ ժամանակաշրջանում աշխարհագրությունը նպաստում էր սովորողների մտահորիզոնի ընդլայնմանը, տարբեր ժողովուրդների ու երկրների մասին տեղեկությունների յուրացմանը և աշխարհի վերաբերյալ ավելի համակարգված պատկերացումների ձևավորմանը։ Հայերենով աշխարհագրական դասընթացների հրատարակումը կարևոր էր նաև մայրենի լեզվով գիտելիք փոխանցելու հնարավորությունների ընդլայնման տեսանկյունից՝ նպաստելով հայերեն կրթական բառապաշարի զարգացմանն ու գիտական տեղեկությունների տարածմանը։ Կոստանդնուպոլիսը հայ տպագրության և կրթական կյանքի նշանակալի կենտրոններից էր, որտեղ ստեղծված ու հրատարակված ուսումնական գրքերը ծառայում էին կրթության տարածմանը և տարբեր գիտակարգերի մատչելիացմանը։ Այս միջավայրում լույս տեսած աշխարհագրական աշխատությունները կարևոր դեր կարող էին ունենալ աշխարհագրության՝ որպես ուսումնական առարկայի զարգացման, աշխարհաճանաչողության խթանման և գիտելիքների համակարգված մատուցման գործում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ աշխարհագրական գրականության պատմությամբ, 19-րդ դարի մանկավարժությամբ, գիտելիքի տարածման եղանակներով և հայալեզու ուսումնական գրքերի զարգացմամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտագործվել տվյալ ժամանակաշրջանի կրթական հետաքրքրությունների, աշխարհագրական գիտելիքների դասավանդման ավանդույթների և գիտահանրամատչելի գրականության ձևավորման ուսումնասիրության մեջ։ Ընթերցողական առումով աշխատության արժեքը կապված է աշխարհը ճանաչելու, տարածական մտածողությունը զարգացնելու և տարբեր աշխարհագրական երևույթների միջև կապերը հասկանալու կրթական նպատակի հետ։ Որպես պատմական ուսումնական հրատարակություն՝ այն ներկայացնում է հայերենով գիտելիքի փոխանցման ավանդույթի կարևոր ուղղություններից մեկը և արտացոլում աշխարհագրական կրթության նշանակությունը մտավոր զարգացման, աշխարհաճանաչողության ու կրթական մշակույթի ձևավորման գործում։

«Թափառական հրեա» վերնագրով հրատարակությունը կապված է եվրոպական քրիստոնեական մշակույթում լայն տարածում գտած համանուն ավանդազրույցի հետ, որի կենտրոնում հավերժ թափառելու դատապարտված մարդու կերպարն է։ Այս ավանդազրույցը ձևավորվել է միջնադարյան քրիստոնեական պատկերացումների շրջանակում և հետագայում տարածվել եվրոպական բանավոր ավանդության, գրականության, թատրոնի ու կերպարվեստի միջոցով՝ ձեռք բերելով տարբեր մեկնաբանություններ և խորհրդանշական իմաստներ։ Ավանդության տարածված տարբերակներում թափառական հրեան ներկայացվում է որպես մարդ, որը, ըստ պատմության որոշ ձևերի, Հիսուս Քրիստոսի չարչարանքների ժամանակ դրսևորած վերաբերմունքի պատճառով զրկվում է հանգստից և դատապարտվում է անվերջ ճանապարհորդելու մինչև Քրիստոսի երկրորդ գալուստը։ Կերպարի շուրջ ձևավորված պատումը միավորում է կրոնական պատկերացումները, մեղքի ու պատժի գաղափարները, ապաշխարության հնարավորության հարցը և ժամանակի ու հավերժության փոխհարաբերության խորհրդածությունը։ Թափառականության մոտիվը ստեղծագործության գաղափարական շրջանակում կարող է ընկալվել որպես հոգևոր անհանգստության, սեփական արարքների հետևանքներից խուսափելու անհնարինության և մարդկային ճակատագրի ծանրության խորհրդանիշ։ Հավերժական ճանապարհի գաղափարը հակադրվում է հաստատուն բնակության, ընտանեկան կապերի և համայնքային պատկանելության զգացումին՝ կերպարին ներկայացնելով որպես մարդ, որը շարունակաբար շարժվում է, բայց չի հասնում վերջնական հանգրվանի։ Այսպիսի պատումներում կարևոր տեղ է զբաղեցնում ժամանակի անսովոր ընկալումը․ սովորական մարդկային կյանքի սահմանները վերանում են, իսկ կերպարը դառնում է տարբեր դարաշրջանների ու պատմական իրադարձությունների վկան։ Այդ հանգամանքը ավանդազրույցին տալիս է պատմական լայն ընդգրկում և հնարավորություն ստեղծում տարբեր ժամանակների հասարակական ու բարոյական խնդիրները կապելու մեկ խորհրդանշական կերպարի հետ։ Եվրոպական գրականության մեջ թափառական հրեայի կերպարը տարբեր ժամանակներում մեկնաբանվել է որպես պատժի, զղջման, փրկության որոնման, միայնության և մարդկային գոյության իմաստի շուրջ խորհրդածելու միջոց։ Որոշ ստեղծագործություններում շեշտադրվել են կրոնական մեղքի և աստվածային արդարության հարցերը, իսկ ավելի ուշ գրական ու փիլիսոփայական մեկնաբանություններում կերպարը երբեմն ձեռք է բերել նաև հասարակությունից օտարված մարդու, անընդհատ տեղաշարժվող անհատի կամ պատմական հիշողության կրողի իմաստ։ Այս ավանդազրույցի պատմական տարածումը, միաժամանակ, կապված է եվրոպական քրիստոնեական հակահրեական նախապաշարմունքների հետ։ Հետևաբար, այն ուսումնասիրելիս կարևոր է տարբերակել կրոնական ավանդության պատմությունը և հրեա ժողովրդի մասին ձևավորված կարծրատիպային պատկերացումները՝ հասկանալու համար, թե ինչպես են մշակութային պատումները որոշ ժամանակաշրջաններում արտացոլել կրոնական անհանդուրժողականությունը և ինչպես են հետագա գրական մեկնաբանությունները վերաիմաստավորել այդ ժառանգությունը։ Կերպարի երկարակեցությունն ու տարբեր մշակույթներում տարածվածությունը վկայում են այն մասին, որ այն դարձել է եվրոպական գրական ավանդույթի ճանաչելի խորհրդանիշներից մեկը՝ անցնելով զուտ կրոնական պատմության սահմաններից և ներգրավվելով ավելի լայն բարոյական ու փիլիսոփայական քննարկումների մեջ։ 19-րդ դարում նման ավանդազրույցների տարածումը կապված էր նաև ընթերցանության հանրամատչելի ձևերի, թարգմանական գրականության և կարճ ծավալի պատմողական հրատարակությունների նկատմամբ հետաքրքրության աճի հետ։ Կոստանդնուպոլիսը հայ գրահրատարակչական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ տպագիր գրքի միջոցով շրջանառվում էին կրոնական, պատմական, կրթական և գեղարվեստական տարբեր թեմաներ։ Այդ միջավայրում նման վերնագրով հայերեն հրատարակության առկայությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում եվրոպական ավանդազրույցների տարածման, թարգմանական մշակույթի և հայ ընթերցողական միջավայրի ընդլայնման տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես այն մշակութային կապերի արտահայտություններից մեկը, որոնց միջոցով եվրոպական կրոնական ու գրական պատումները հասնում էին հայ ընթերցողին և ներգրավվում տեղական գրական շրջանառության մեջ։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է 19-րդ դարի հայերեն գրքարվեստի և հանրամատչելի գեղարվեստական ընթերցանության պատմության ուսումնասիրության համար՝ հատկապես այն առումով, թե ինչպիսի ավանդազրույցներ էին ընտրվում ընթերցողին ներկայացնելու և ինչ դեր էին կատարում նման պատմությունները կրոնական ու բարոյական պատկերացումների փոխանցման գործում։ Ընթերցողական տեսանկյունից այս հրատարակությունը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել ավանդազրույցների, քրիստոնեական մշակույթի, եվրոպական գրականության պատմության և կրոնական խորհրդանիշների ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։ Այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու մեղքի, պատժի, ապաշխարության, հավերժական թափառման և մարդկային ճակատագրի թեմաներին, ինչպես նաև դիտարկելու, թե ինչպես է մի ավանդական կերպար տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ստացել նոր իմաստներ։ Միաժամանակ այն խթանում է քննադատական ընթերցումը՝ օգնելով հասկանալու կրոնական պատումների ազդեցությունը հասարակական պատկերացումների վրա և բացահայտելու մշակութային ավանդույթներում պահպանված պատմական նախապաշարմունքները։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը ներկայացնում է հետաքրքրություն ներկայացնող նյութ կրոնական ավանդազրույցների, եվրոպական մշակութային ժառանգության և 19-րդ դարի հայերեն գրական շրջանառության ուսումնասիրության համար՝ թափառական կերպարի միջոցով միավորելով հավերժության, բարոյական պատասխանատվության, միայնության և պատմական հիշողության թեմաները։

Հրատարակությունը կապված է Կիլիկիայի հայոց պատմության և հայկական իշխանական տների պատմական ժառանգության հետ։ Թորոս և Լևոն անունները հանդիպում են Կիլիկիայի հայկական իշխանության ու թագավորության պատմության մեջ, ուստի ստեղծագործությունը կարող է անդրադառնալ այդ ժամանակաշրջանի պատմական գործիչներին, իշխանական հարաբերություններին և քաղաքական իրադարձություններին։ Պատմական գեղարվեստական երկերում նման թեմաները հաճախ ներկայացվում են հերոսների անձնական ճակատագրերի, իշխանության համար պայքարի, ռազմական բախումների և հայրենիքի պաշտպանության դրվագների միջոցով։ Այդպիսի գրականությունը նպաստում էր հայոց պատմության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը և պատմական անցյալի գեղարվեստական ընկալմանը։

Այն կարող է առնչվել մանկական ընթերցանությանը, բնության աշխարհին կամ դաստիարակչական բնույթի գրական նյութերին։ XIX դարի հայալեզու հրատարակություններում փոքրածավալ գրքերը հաճախ նախատեսվում էին ընթերցողների կրթության, բարոյական դաստիարակության և ընթերցանության հմտությունների զարգացման համար։ Այդպիսի գրքերում կարող էին ընդգրկվել պատմություններ, բանաստեղծություններ, առակներ կամ ճանաչողական նյութեր, սակայն տվյալ հրատարակության մեջ դրանց առկայությունը հաստատված չէ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հայ գրքի պատմության և XIX դարի հայերեն տպագրության ուսումնասիրության համար, հատկապես՝ Երևանի տպագրական գործունեության և ժամանակաշրջանի ընթերցողական մշակույթի տեսանկյունից։

Գեղարվեստական ստեղծագործություն, որի վերնագրում «Լա Մոլինարա» անվանումը զուգակցվում է «ջաղացպանի աղջիկը» բացատրական ձևակերպման հետ՝ ընթերցողին ներկայացնելով գլխավոր հերոսի կամ պատմության կենտրոնական կերպարի հնարավոր ինքնությունը։ Ջաղացպանի ընտանիքի միջավայրը կարող է ստեղծագործության մեջ ծառայել որպես հասարակական կյանքի, ընտանեկան հարաբերությունների և տարբեր սոցիալական խավերի փոխազդեցության պատկերման հիմք։ Վերնագիրը թույլ է տալիս ենթադրել, որ պատմության առանցքում կարող է լինել ջաղացպանի դուստրը՝ իր անձնական կյանքով, ապրումներով, հարաբերություններով և հասարակության մեջ ունեցած դիրքով։ Գեղարվեստական նմանատիպ երկերում հաճախ ներկայացվում են սիրո, ընտանիքի, պատվի, անձնական ընտրության, սոցիալական անհավասարության կամ մարդկային ճակատագրի թեմաները, սակայն տվյալ ստեղծագործության դեպքում դրանց առկայությունը հաստատված չէ։ «Լա Մոլինարա» անվանումը կարող է մատնանշել օտարալեզու ծագում ունեցող ստեղծագործություն կամ անվանման՝ հայերեն փոխանցված ձև, բայց միայն վերնագրից հնարավոր չէ որոշել բնօրինակի լեզուն, հեղինակը կամ թարգմանական լինելու հանգամանքը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել XIX դարի հայերեն գեղարվեստական հրատարակությունների, ընթերցանության մշակույթի և օտար գրականության հայերեն շրջանառության ուսումնասիրության համար։ Ստեղծագործության սյուժեն, ժանրը, հերոսների անունները և հիմնական գաղափարները ճշգրտելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել բնագիրը կամ գրքի տիտղոսաթերթի ամբողջական տվյալները։

«Լիդիա» վերնագրով այս հրատարակությունը գրական երկ է, որի բովանդակությունն ու ժանրային պատկանելությունը հնարավոր չէ հստակ որոշել միայն վերնագրի և մատենագիտական տվյալների հիման վրա։ Լիդիա անունը տարբեր պատմական և գրական ավանդույթներում կարող է հանդես գալ որպես անձնանուն, իսկ ստեղծագործության վերնագրում դրա օգտագործումը կարող է մատնանշել գլխավոր հերոսուհու կերպարը կամ պատմության կենտրոնական թեման։ Եթե գիրքը վիպական ստեղծագործություն է, այն կարող է ներկայացնել անհատի կյանքի իրադարձությունները, անձնական հարաբերությունները, հասարակական միջավայրի ազդեցությունը և հերոսների ներքին ապրումները։ XIX դարի հայերեն գրական հրատարակություններում տարածված էին ինչպես ինքնուրույն գեղարվեստական երկերը, այնպես էլ եվրոպական գրականությունից թարգմանված կամ հարմարեցված ստեղծագործությունները։ Այդ պատճառով հնարավոր է, որ այս հրատարակությունը նույնպես կապված լինի թարգմանական գրականության ավանդույթի հետ, սակայն դա հաստատելու համար անհրաժեշտ են հեղինակի, թարգմանչի կամ բնագրի մասին լրացուցիչ տեղեկություններ։ Գրքի ծավալը թույլ է տալիս ենթադրել, որ այն կարող է լինել ընդարձակ արձակ ստեղծագործություն, բայց էջերի քանակն ինքնին չի հաստատում դրա ժանրը կամ կառուցվածքը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել XIX դարի հայերեն գեղարվեստական գրականության, ընթերցանության մշակույթի և Վիեննայի Մխիթարյան հրատարակչական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Առանց բնագրի կամ տիտղոսաթերթի լրացուցիչ տվյալների հնարավոր չէ վստահորեն ներկայացնել սյուժեն, գործող անձանց, ստեղծագործության գաղափարական ուղղվածությունը կամ դրա գրական ծագումը։

Այս ժողովածուն նախատեսված է ուսումնական հաստատությունների՝ վարժարանների կարիքների համար և ներառում է արձակ ու չափածո գրական նյութերի ընտրանի։ «Ծաղկաքաղ» հասկացությունը ցույց է տալիս, որ գրքում հավաքված են տարբեր ստեղծագործություններից ընտրված հատվածներ կամ առանձին երկեր, որոնք կարող են ծառայել որպես ընթերցանության և գրական կրթության ուսումնական նյութ։ Արձակ բաժինը կարող է ներառել պատմողական բնույթի երկեր, պատմվածքներ, նկարագրություններ, խրատական պատմություններ կամ այլ արձակ նյութեր, իսկ չափածո բաժինը՝ բանաստեղծություններ և բանաստեղծական ստեղծագործություններ։ Նման ժողովածուների նպատակն է սովորողներին ծանոթացնել գրական խոսքի տարբեր ձևերին, զարգացնել ընթերցանության ըմբռնումը, լեզվական արտահայտչամիջոցների ճանաչումը և գեղագիտական ընկալումը։ Դրանք կարող են նպաստել նաև բառապաշարի հարստացմանը, գրավոր ու բանավոր խոսքի զարգացմանը և գրական ստեղծագործությունների գաղափարական ու գեղարվեստական առանձնահատկությունների ընկալմանը։ Վարժարանների համար նախատեսված լինելու հանգամանքը վկայում է գրքի գործնական կրթական նշանակության մասին․ այն կարող էր օգտագործվել դասարանում ընթերցանության, գրական նյութերի քննարկման, անգիր սովորելու կամ լեզվական վարժությունների ընթացքում։ Արձակ և չափածո ստեղծագործությունների համատեղ ընդգրկումը սովորողներին հնարավորություն է տալիս համեմատելու գրական տարբեր ժանրերի կառուցվածքը, լեզուն և արտահայտչական միջոցները։ Հրատարակությունը կարևոր է XIX դարի հայ ուսումնական գրականության, դպրոցական ընթերցանության նյութերի կազմման և գրական կրթության զարգացման պատմության ուսումնասիրության համար։ Սակայն առանց բովանդակության ցանկի կամ բնագրի հնարավոր չէ հաստատել ժողովածուում ընդգրկված հեղինակների անունները, ստեղծագործությունների վերնագրերը, նյութերի լեզվական կամ թեմատիկ ընտրության սկզբունքները և նախատեսված դասարանների հստակ շրջանակը։

Այս ժողովածուն նվիրված է անգլիացի բանաստեղծների ստեղծագործություններին և նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնել անգլիական բանաստեղծական ավանդույթի տարբեր դրսևորումներին։ «Ծաղկաքաղ» հասկացությունը մատնանշում է տարբեր հեղինակների երկերից ընտրված հատվածների կամ առանձին ստեղծագործությունների հավաքածու, որի միջոցով ներկայացվում են տվյալ գրականության ուշագրավ նմուշները։ Նման ժողովածուներում կարող են ընդգրկվել տարբեր թեմաներով բանաստեղծություններ՝ սիրո, բնության, մարդկային զգացմունքների, բարոյական արժեքների, հասարակական կյանքի և փիլիսոփայական մտորումների մասին։ Հրատարակությունը կարող էր ծառայել ինչպես գեղագիտական ընթերցանության, այնպես էլ անգլիական գրականության ուսումնասիրության և այլ ժողովուրդների գրական ժառանգության ճանաչման նպատակներին։ XIX դարում նման գրական ընտրանիները կարևոր դեր ունեին եվրոպական գրականության տարածման, թարգմանական մշակույթի զարգացման և հայ ընթերցողին օտարալեզու գրական ավանդույթներին ծանոթացնելու գործում։ Ժողովածուի վերնագիրը հստակորեն մատնանշում է անգլիացի բանաստեղծների ստեղծագործությունների ընտրանի լինելը, սակայն առանց բովանդակության ցանկի կամ բնագրի հնարավոր չէ որոշել ընդգրկված հեղինակների անունները, ստեղծագործությունների վերնագրերը, դրանց բնագրային կամ թարգմանական ձևը և գրական ժամանակաշրջանների ընդգրկումը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում անգլիական պոեզիայի տարածման, հայ գրական միջավայրում եվրոպական գրականության ընկալման և XIX դարի գրական-կրթական հրատարակությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Այս հրատարակությունը վերաբերում է Նասրեդդին Խոջայի կերպարի շուրջ ձևավորված զվարճախոսություններին, որոնք արևելյան ժողովրդական բանահյուսության հայտնի դրսևորումներից են։ Նասրեդդին Խոջան ժողովրդական պատմությունների և անեկդոտների հերոս է, որի կերպարը հաճախ ներկայացվում է որպես սրամիտ, հնարամիտ և անսպասելի պատասխաններ տվող մարդ։ Նրա մասին պատմությունները սովորաբար կառուցվում են հումորի, խոսքային խաղերի, հակասական իրավիճակների և առօրյա կյանքի զավեշտալի դրվագների շուրջ։ Դրանց միջոցով հաճախ բացահայտվում են մարդկային բնավորության թերությունները, հասարակական հարաբերությունների անհեթեթ կողմերը, կեղծավորությունը, ագահությունը կամ անարդարությունը՝ ընթերցողին միաժամանակ զվարճացնելով և մտածելու առիթ տալով։ Նման պատմություններին բնորոշ է պարզ ու կենդանի շարադրանքը, կարճ սյուժեն և անսպասելի ավարտը, ինչի շնորհիվ դրանք հեշտությամբ փոխանցվել և տարածվել են բանավոր ավանդույթի միջոցով։ Հրատարակության վերնագիրը թույլ է տալիս այն կապել Նասրեդդին Խոջայի մասին հումորային պատումների ավանդույթի հետ, սակայն առանց բնագրի հնարավոր չէ հաստատել, թե կոնկրետ որ պատմություններն են ընդգրկված ժողովածուում, ինչ սկզբնաղբյուրներից են դրանք վերցված կամ որքանով է հրատարակությունը պահպանել ժողովրդական բանավոր տարբերակները։ Գիրքը կարևոր է արևելյան ժողովրդական հումորի հայերեն տպագիր տարածման և XIX դարի հայ ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

1890 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Տիգրան Ճիվելեկյանի տպարանում հրատարակված այս՝ 196 էջից բաղկացած գիրքը «Հազար և մի զբոսուցիչ մանրավեպք» վերնագրով ժողովածուի երկրորդ հատորն է։ Վերնագրում գործածված «զբոսուցիչ» բառը ենթադրում է ընթերցողին հետաքրքրող, զվարճացնող կամ հաճելի ժամանց ապահովող բնույթ, իսկ «մանրավեպք» ձևը մատնանշում է կարճ ծավալի պատմողական ստեղծագործությունների հավաքածու։ Այսպիսի ժողովածուները XIX դարի հայ ընթերցողական միջավայրում կարող էին ծառայել թե՛ ժամանցի, թե՛ բարոյական կամ կենցաղային գաղափարների փոխանցման նպատակին՝ ընթերցողին ներկայացնելով տարբեր իրավիճակներ, մարդկային բնավորություններ, հասարակական հարաբերություններ և անսպասելի դեպքեր։ Մանրավեպային գրականությունը հնարավորություն է տալիս կարճ պատմությունների միջոցով ներկայացնել մարդկային վարքի առանձնահատկությունները, առօրյա կյանքի հակասությունները, խելամտության ու միամտության դրսևորումները, ինչպես նաև հասարակական սովորույթներն ու բարոյական հարցերը։ Այդպիսի պատմությունները կարող էին պարունակել հումորային, խրատական, զվարճալի կամ խորհրդածական տարրեր, սակայն տվյալ հատորի կոնկրետ թեմաներն ու պատմությունների բնույթը հնարավոր չէ հաստատել միայն վերնագրից։ «Հատոր Բ» նշումը ցույց է տալիս, որ գիրքը բազմահատոր հրատարակության երկրորդ մասն է, ինչը ենթադրում է նյութի շարունակական կամ բաժանված ներկայացում, սակայն առաջին հատորի հետ դրա ճշգրիտ կապը պարզելու համար անհրաժեշտ է համեմատել երկու հատորների բովանդակությունը։ XIX դարի վերջին Կոստանդնուպոլիսը հայալեզու գրականության և տպագրության կարևոր կենտրոն էր, որտեղ հրատարակվում էին գեղարվեստական ստեղծագործություններ, թարգմանություններ, պատմողական ժողովածուներ և ընթերցանության համար նախատեսված այլ գրքեր։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայերեն ժամանցային ու մանրապատում գրականության, ընթերցողական մշակույթի և ժամանակաշրջանի հրատարակչական գործունեության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հեղինակի, պատմությունների սկզբնաղբյուրների, թարգմանական բնույթի և ժողովածուի ամբողջական կազմի մասին եզրակացություններ անելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել գրքի բնագիրը կամ դրա նախաբանը։

«Հռչակավոր ոճիրք» վերնագրով աշխատությունը, դատելով անվանումից, վերաբերում է հայտնի կամ հասարակական մեծ արձագանք առաջացրած հանցագործությունների թեմային։ Վերնագրի «ոճիրք» բառը գրաբարյան և հին արևմտահայերեն գործածությամբ նշանակում է հանցագործություններ կամ ծանր արարքներ, իսկ «հռչակավոր» բնորոշումը կարող է մատնանշել այն դեպքերը, որոնք հայտնի են դարձել իրենց արտասովոր բնույթով, հետևանքներով կամ հանրային նշանակությամբ։ Աշխատությունը կարող է պատկանել պատմողական կամ հրապարակախոսական գրականության այն տեսակին, որը ներկայացնում է հանցագործությունների հանգամանքները, դրանց մասնակիցներին և հասարակական հետևանքները։ Նման երկերը հաճախ ընթերցողին ծանոթացնում են մարդկային վարքի բարդ կողմերին, բարոյական ընտրություններին, արդարության և պատասխանատվության հարցերին, ինչպես նաև հասարակության մեջ գործող իրավական ու բարոյական նորմերին։ Հնարավոր է, որ գրքում ներկայացված են տարբեր ժամանակներում տեղի ունեցած հայտնի հանցագործությունների պատմություններ կամ դրանց գրական մշակումներ, սակայն միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել՝ խոսքը իրական դեպքերի՞, գեղարվեստական պատմությունների՞, թե՞ այլ բնույթի նյութերի մասին է։ 19-րդ դարում հանցագործությունների մասին պատմությունները հետաքրքրություն էին առաջացնում ընթերցողների շրջանում, քանի որ դրանք միավորում էին պատմողական լարվածությունը, մարդկային բնավորությունների ուսումնասիրությունը և հասարակական խնդիրների քննարկումը։ Այդպիսի գրականությունը կարող էր նաև նպաստել բարոյական դատողությունների ձևավորմանը՝ ներկայացնելով արարքների հնարավոր հետևանքները և ուշադրություն հրավիրելով հասարակական կարգի ու արդարության նշանակության վրա։ Կոստանդնուպոլսում՝ «Մասիս» լրագրի տպարանում, գրքի հրատարակությունը այն կապում է ժամանակաշրջանի հայ մամուլի և տպագրական մշակույթի հետ։ Հայերեն պարբերականների տպարանները կարևոր դեր էին խաղում ոչ միայն թերթերի, այլև առանձին գրքերի ու ընթերցանության համար նախատեսված այլ նյութերի տարածման գործում։ Այս հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, 19-րդ դարի ընթերցողական մշակույթով, քրեական թեմաների ներկայացմամբ և հայ մամուլի տպագրական գործունեությամբ զբաղվող ուսումնասիրողներին։ Այն նաև կարող է ծառայել որպես նյութ՝ հասկանալու, թե ինչպես էին այդ ժամանակաշրջանի հայերեն գրքերում ներկայացվում հանցագործության, բարոյականության և հասարակական պատասխանատվության թեմաները։ Գրքի իրական ժանրի, պատմությունների աղբյուրների և կոնկրետ բովանդակության մասին ավելի որոշակի եզրակացություն անելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել հրատարակության բնագիրը։

Այս հրատարակությունը պատկանում է քրիստոնեական հոգևոր և այլաբանական գրականության այն շրջանակին, որտեղ ճանապարհորդության պատկերի միջոցով ներկայացվում է մարդու հոգևոր կյանքը, հավատքի ուղին և դեպի փրկություն ձգտելու գաղափարը։ Վերնագրում հիշատակված «քրիստոնյայի ճանապարհորդությունը» խորհրդանշական իմաստ ունի․ այն կարող է ներկայացնել մարդու կյանքի ընթացքը՝ որպես փորձություններով, ընտրություններով և հոգևոր որոնումներով լի ճանապարհ, որի վերջնական նպատակը Աստծուն մոտենալն ու հավիտենական կյանքի հույսին հասնելն է։ «Հանդերձյալ քաղաք» արտահայտությունը քրիստոնեական գրականության մեջ կարող է խորհրդանշել երկնային քաղաքը, Աստծո արքայությունը կամ այն հոգևոր հանգրվանը, որին հավատացյալը ձգտում է երկրային կյանքի ընթացքում։ Այսպիսի պատկերային համակարգը թույլ է տալիս բարդ աստվածաբանական գաղափարները ներկայացնել ավելի մատչելի, պատմողական և խորհրդանշական ձևով՝ ընթերցողին հրավիրելով խորհելու հավատքի, բարոյական պատասխանատվության և կյանքի նպատակի շուրջ։ Վերնագրով այս աշխատությունը հիշեցնում է անգլիացի գրող Ջոն Բանյանի «Ուխտավորի ճանապարհորդությունը» (The Pilgrim’s Progress) հայտնի քրիստոնեական այլաբանական երկի թեմատիկ կառուցվածքը։ Բանյանի ստեղծագործության մեջ գլխավոր հերոսի ճանապարհը խորհրդանշում է քրիստոնյայի հոգևոր ընթացքը դեպի փրկություն, իսկ ճանապարհին հանդիպող դժվարություններն ու կերպարները ներկայացնում են հավատքի փորձությունները, գայթակղությունները և բարոյական ընտրությունները։ Սակայն միայն հայերեն վերնագրի և մատենագիտական տվյալների հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել, որ տվյալ հրատարակությունը հենց այդ երկի թարգմանությունն է, դրա համառոտ տարբերակը կամ որևէ այլ մշակումը։ Այդ կապը պետք է դիտարկել որպես վերնագրային և թեմատիկ նմանություն, որը վերջնականապես պարզելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել գրքի բնագիրը։ Ընդհանուր առմամբ, նման վերնագրով կրոնական աշխատությունը կարող է ընթերցողին ներկայացնել երկրային կյանքի և հանդերձյալ աշխարհի քրիստոնեական ընկալումը՝ շեշտադրելով հավատքի հաստատունությունը, բարոյական վարքը, գայթակղություններից խուսափելը, ապաշխարությունը և հոգևոր կատարելագործման ձգտումը։ Քրիստոնեական այլաբանական գրականության մեջ ճանապարհը հաճախ խորհրդանշում է մարդու ներքին փոփոխությունը, իսկ նպատակակետը՝ հոգևոր խաղաղությունը և Աստծո հետ միասնության հույսը։ Այս մոտեցման միջոցով ընթերցողը կարող է խորհել սեփական արարքների, արժեքների և կյանքի ուղղության մասին։ Հոգևոր ճանապարհորդության պատկերն ունի նաև դաստիարակչական նշանակություն, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս բարոյական սկզբունքները ներկայացնելու ոչ միայն ուղղակի խրատների, այլև խորհրդանշական իրավիճակների ու պատմողական պատկերների միջոցով։ Նման ստեղծագործությունները կարող էին օգտագործվել անձնական ընթերցանության, ընտանեկան հոգևոր դաստիարակության կամ քրիստոնեական ուսուցման նպատակներով։ Դրանք հատկապես կարևոր էին այն միջավայրերում, որտեղ կրոնական գրականությունը ծառայում էր ոչ միայն հավատքի գիտելիքների փոխանցմանը, այլև մարդու բարոյական նկարագրի ձևավորմանը։ Հրատարակության փոքր ծավալը կարող է հուշել, որ այն նախատեսված է եղել համառոտ ընթերցանության համար, սակայն էջերի քանակն ինքնին բավարար չէ դրա ժանրային ձևը կամ բովանդակության ամբողջականությունը որոշելու համար։ Հնարավոր է, որ գիրքը ներկայացնում է ամբողջական կարճ ստեղծագործություն, որևէ ավելի ընդարձակ երկի հատված կամ հարմարեցված տարբերակ, բայց այս տարբերակներից որևէ մեկը հաստատված չէ առանց բնագրի ուսումնասիրության։ Տասնիններորդ դարում հայերեն կրոնական գրականությունը կարևոր դեր ուներ հայ համայնքների հոգևոր և կրթական կյանքում։ Կրոնական ու բարոյախրատական աշխատությունների հրատարակումը նպաստում էր քրիստոնեական գաղափարների տարածմանը, ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը և հայերեն հոգևոր բառապաշարի պահպանմանը։ Զմյուռնիան այդ ժամանակաշրջանում հայերի բնակության և մշակութային գործունեության կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ հրատարակվում էին հայերեն գրքեր ու այլ տպագիր նյութեր։ Այդ միջավայրում լույս տեսած կրոնական գրքույկները կարող էին հասանելի լինել տարբեր կրթական մակարդակ ունեցող ընթերցողների և նպաստել հոգևոր գրականության շրջանառությանը։ Այս հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայ կրոնական գրականության պատմությամբ, քրիստոնեական այլաբանության տարածմամբ, թարգմանական գրականության ուսումնասիրությամբ և տասնիններորդ դարի հայերեն տպագրական ժառանգությամբ զբաղվողներին։ Այն կարող է նաև արժեք ներկայացնել կրոնական գաղափարների հայերեն ներկայացման ձևերն ու հոգևոր դաստիարակության գրական միջոցներն ուսումնասիրելու համար։ Միաժամանակ, հեղինակի, բնագրային աղբյուրի և բովանդակության մասին լրացուցիչ տվյալների բացակայության պատճառով հնարավոր չէ հաստատել, թե գիրքը ինչ կերպարներ, դրվագներ կամ աստվածաբանական մեկնաբանություններ է պարունակում։ Հետևաբար, այս նկարագրությունը հիմնված է վերնագրի իմաստի, քրիստոնեական այլաբանական գրականության ընդհանուր ավանդույթի և մատենագիտական տվյալների վրա, իսկ աշխատության ճշգրիտ ժանրն ու աղբյուրը որոշելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել բնագիրը։

«Ոստիկ» վերնագրով այս հրատարակությունը հայերեն տպագիր գրականության նմուշներից է, որի բովանդակության ճշգրիտ բնույթը պարզելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել գրքի բնագիրը կամ լրացուցիչ մատենագիտական աղբյուրներ։ Վերնագրում օգտագործված «ոստիկ» բառը պատմական հայերենում կարող է առնչվել պաշտոնյայի կամ իշխանության ներկայացուցչի նշանակությանը։ Հայոց պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններում այդ բառը գործածվել է որոշակի վարչական կամ իշխանական դեր ունեցող անձանց նշանակելու համար, իսկ միջնադարյան պատմական աղբյուրներում այն հանդիպում է նաև օտար տիրապետության վարչական համակարգերի համատեքստում։ Այդ պատճառով վերնագիրը կարող է ընթերցողի ուշադրությունը հրավիրել իշխանության, հասարակական կարգի, պաշտոնեական պարտականությունների կամ պատմական միջավայրի հետ կապված թեմաների վրա։ Այնուամենայնիվ, միայն բառի նշանակությունից հնարավոր չէ եզրակացնել, որ գիրքը պատմական երկ է կամ որ դրա գլխավոր հերոսը որևէ կոնկրետ պաշտոնյա է։ «Գիրք Ա» նշումը ցույց է տալիս, որ հրատարակությունն ունի առաջին գրքի կամ առաջին մասի բնորոշում, ինչը կարող է նշանակել բազմամաս ստեղծագործության առաջին հատված կամ որևէ շարքի առաջին հատոր։ Առանց ամբողջական մատենագիտական նկարագրության հնարավոր չէ հաստատել՝ արդյոք հաջորդաբար լույս են տեսել այլ գրքեր, թե այդ նշումը պարզապես կիրառվել է ստեղծագործության ներքին կառուցվածքը ներկայացնելու համար։ Եթե վերնագիրը վերաբերում է գեղարվեստական ստեղծագործության, այն կարող է ներառել պատմողական նյութ, կերպարների գործողություններ և հասարակական հարաբերությունների նկարագրություն, իսկ եթե ունի պատմագիտական կամ ուսուցողական բնույթ, ապա կարող է անդրադառնալ տվյալ բառի հետ կապված պատմական կամ վարչական հասկացություններին։ Սակայն այս հնարավորություններից որևէ մեկը հաստատված համարել չի կարելի՝ առանց գրքի տեքստի ուսումնասիրության։ XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին հայերեն տպագիր գրականությունը ներառում էր տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ գեղարվեստական երկերից և թարգմանություններից մինչև պատմական, կրթական ու բարոյախրատական աշխատություններ։ Այդ հրատարակությունները նպաստում էին հայերեն ընթերցանության տարածմանը, գրական ճաշակի ձևավորմանը և հայալեզու մշակութային կյանքի զարգացմանը։ Ալեքսանդրապոլը տվյալ ժամանակաշրջանում հայկական հասարակական, մշակութային և կրթական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ տպագրվում էին տարբեր բնույթի հայերեն գրքեր ու այլ նյութեր։ Քաղաքի տպագրական գործունեությունը նպաստում էր գրական ստեղծագործությունների հասանելիությանը և տեղական ընթերցողական միջավայրի զարգացմանը։ Այս հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայ գրքի պատմությամբ, հին տպագիր նյութերի մատենագիտությամբ և Ալեքսանդրապոլի մշակութային կյանքով զբաղվող ուսումնասիրողներին։ Եթե գրքի բնագիրը հասանելի լինի, հնարավոր կլինի ավելի հստակ որոշել դրա ժանրը, թեմատիկ ուղղվածությունը, հեղինակի մտադրությունը, հիմնական կերպարները կամ քննարկվող պատմական հարցերը։ Մինչ այդ առավել հիմնավոր է այն ներկայացնել որպես XX դարի սկզբի հայերեն տպագիր հրատարակություն՝ առաջին գրքի կամ մասի նշումով, որի կոնկրետ բովանդակությունը վերնագրից միանշանակ չի բացահայտվում։

Սվաճեանի՝ Յ. սկզբնատառով ներկայացված հեղինակի անունով հրատարակված այս ստեղծագործությունը պատկանում է XIX դարի հայերեն տպագիր գրականության շրջանակին։ Վերնագրում հիշատակված Մարի Տայեան անունը ենթադրում է, որ երկի բովանդակության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել անհատական կերպար կամ նրա հետ կապված պատմություն։ «Դրախտահարս» բառը հարուստ է խորհրդանշական երանգներով և կարող է արտահայտել գեղեցկության, մաքրության, առաքինության, իդեալականացված կանացի կերպարի կամ երջանկության մասին պատկերացումներ։ Հայ գրականության մեջ նման բնորոշումները հաճախ գործածվել են կերպարի արտաքին ու ներքին հատկանիշները ներկայացնելու, նրա նկատմամբ ընթերցողի վերաբերմունքը ձևավորելու կամ ստեղծագործության ընդհանուր հուզական մթնոլորտը պայմանավորելու համար։ Անձնանվան և խորհրդանշական բնորոշման համադրությունը կարող է մատնանշել հերոսակենտրոն շարադրանք, որի ընթացքում ընթերցողին ներկայացվում է որոշակի անձի պատմությունը, նրա բնավորությունը, հարաբերությունները շրջապատի հետ և կյանքի հանգամանքները։ Այնուամենայնիվ, վերնագիրը միայնակ բավարար չէ որոշելու՝ ստեղծագործությունը վեպ է, պատմվածք, կենսագրական պատում, չափածո երկ, թե այլ գրական ձևի աշխատանք։ Հետևաբար, բովանդակության առավել ճշգրիտ բնութագրումը պահանջում է բնագրի կամ ամբողջական մատենագիտական նկարագրության ուսումնասիրություն։ XIX դարի հայ գրական միջավայրում գեղարվեստական ստեղծագործությունները կարևոր դեր են ունեցել ընթերցողական մշակույթի զարգացման, հայերեն գրավոր խոսքի տարածման և հասարակական ու բարոյական հարցերի քննարկման գործում։ Այդ ժամանակաշրջանի գրականության մեջ հաճախ ուշադրություն էր դարձվում անհատի և հասարակության փոխհարաբերություններին, ընտանեկան միջավայրին, սիրուն, հավատարմությանը, պատվի ու պարտքի գաղափարներին, ինչպես նաև հասարակական սովորույթների ազդեցությանը մարդու ճակատագրի վրա։ Հնարավոր է, որ այս հրատարակությունը ևս պատկանի այն գրական երկերի շարքին, որոնցում անհատական պատմության միջոցով ներկայացվում են ժամանակի մարդկանց կյանքն ու արժեքային պատկերացումները, սակայն այդպիսի թեմաները տվյալ ստեղծագործության մեջ առկա լինելու մասին հաստատված տեղեկություն չկա։ Մարի Տայեան անվան հիշատակումը կարող է նշանակություն ունենալ նաև գրական կերպարների և անձնանունների ուսումնասիրության համար, քանի որ հին հրատարակություններում անունների գրությունը, ուղղագրությունը և ձևաբանական առանձնահատկությունները հաճախ արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական սովորույթները։ Ստեղծագործության լեզուն, շարադրանքի կառուցվածքը և բառապաշարը կարող են արժեքավոր նյութ տրամադրել XIX դարի հայերենի, գրական ոճի և տպագիր մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ գրքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է հայերեն գեղարվեստական գրականության տպագրության և տարածման գործընթացը Զմյուռնիայի հայկական մշակութային միջավայրում։ Զմյուռնիան պատմականորեն եղել է հայերի բնակության, առևտրի, կրթության և հրատարակչական գործունեության նշանակալի կենտրոններից մեկը։ Այդպիսի քաղաքներում տպագրված հայերեն գրքերը նպաստել են գրական ստեղծագործությունների շրջանառությանը, ընթերցողների շրջանակի ընդլայնմանը և հայալեզու մշակութային կապերի պահպանմանը։ Փոքրածավալ հրատարակություններն իրենց հերթին կարող էին ծառայել որպես ընթերցանության մատչելի նյութեր և նպաստել գեղարվեստական գրականության տարածմանը տարբեր սոցիալական խմբերի շրջանում։ Այս աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայ գրականության պատմությամբ, XIX դարի հայերեն գրքերով, հին տպագիր հրատարակությունների մատենագիտությամբ և Զմյուռնիայի հայկական մշակութային կյանքով զբաղվող հետազոտողներին։ Այն կարող է դիտարկվել նաև որպես աղբյուր՝ ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի գրական վերնագրերի կառուցվածքը, կերպարների անվանման ավանդույթները և հայերեն գրքի հրատարակչական պատմությունը։ Միաժամանակ, առանց բնագրի կամ լրացուցիչ վստահելի աղբյուրի հնարավոր չէ հաստատել ստեղծագործության սյուժեն, գլխավոր հերոսուհու բնավորությունը, երկում քննարկվող կոնկրետ թեմաները, հեղինակի կենսագրական տվյալները կամ ստեղծագործության՝ այլ լեզվից թարգմանված լինելու հանգամանքը։ Այդ պատճառով նկարագրությունը ներկայացնում է վերնագրից և մատենագիտական համատեքստից բխող գրական ու պատմամշակութային նշանակությունը՝ խուսափելով չստուգված սյուժետային մանրամասներ վերագրելուց։

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան արաբա-մուսուլմանական գրավոր մշակույթի նշանակալի ստեղծագործություններից մեկի պատմական, գրական, մշակութային և գաղափարական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են միջնադարյան իսլամական հասարակության մտավոր կյանքի զարգացման պայմանները, արաբական գրականության ժանրային բազմազանությունը և պատմագրական ու գեղարվեստական արձակի փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստեղծագործության պատմական միջավայրին, վեզիրների կերպարների ներկայացմանը, պետական կառավարման համակարգում նրանց ունեցած դերակատարությանը և քաղաքական ու հասարակական հարաբերությունների գրական արտացոլմանը։ Ուսումնասիրվում են երկի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պատմողական եղանակները, լեզվաոճական միջոցները, երգիծական ու քննադատական արտահայտչաձևերը, ինչպես նաև հեղինակային վերաբերմունքի դրսևորումները։ Անդրադարձ է կատարվում միջնադարյան արաբական պալատական մշակույթին, պաշտոնյաների փոխհարաբերություններին, իշխանության և մտավորականության կապերին, բարոյական արժեքների ու հասարակական վարքագծի վերաբերյալ պատկերացումներին։ Կարևորվում են ստեղծագործության աղբյուրագիտական նշանակությունը, պատմական տեղեկությունների և գրական հնարանքների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու մշակութային իրողությունների վերարտադրման առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են նաև արաբական ադաբի գրական ավանդույթները, կենսագրական և պատմողական տարրերի համադրությունը, միջնադարյան հեղինակների գեղագիտական սկզբունքները և գրավոր մշակույթի զարգացման օրինաչափությունները։ Հետազոտության թեման հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ ուսումնասիրելու արաբա-մուսուլմանական քաղաքակրթության մտավոր ժառանգությունը, միջնադարյան գրականության հասարակական գործառույթները և պատմական իրականության գեղարվեստական մեկնաբանման ձևերը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել արաբագետների, արևելագետների, գրականագետների, միջնադարագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է սփյուռքահայ նշանավոր բանաստեղծ Զարեհ Խրախունու ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը և դրա առնչությունների բացահայտմանը արևելահայ բանաստեղծության զարգացման հիմնական միտումների հետ։ Քննարկվում են բանաստեղծի գեղագիտական հայացքները, աշխարհընկալման առանձնահատկությունները, ստեղծագործական ինքնատիպությունը և նրա պոեզիայի տեղը XX դարի հայ գրականության համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բանաստեղծական լեզվի, պատկերային համակարգի, խորհրդանշական մտածողության, ձևի և բովանդակության փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև գրական նորարարության դրսևորումներին։ Ուսումնասիրվում են Խրախունու ստեղծագործություններում արտահայտված փիլիսոփայական, ազգային, մշակութային և համամարդկային թեմաները, մարդու ու աշխարհի փոխհարաբերությունների գեղարվեստական մեկնաբանությունները և բանաստեղծական խոսքի կառուցման յուրահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում արևմտահայ և արևելահայ գրական ավանդույթների փոխազդեցությանը, դրանց լեզվաոճական ընդհանրություններին ու տարբերություններին, ինչպես նաև հայ բանաստեղծության միասնական զարգացման գործընթացում սփյուռքահայ գրականության ունեցած նշանակությանը։ Կարևորվում են Խրախունու պոեզիայի և արևելահայ բանաստեղծների ստեղծագործությունների համեմատական քննությունը, գեղարվեստական մտածողության ընդհանրությունների բացահայտումը և արդի հայ քնարերգության զարգացման վրա գրական տարբեր ուղղությունների ազդեցության գնահատումը։ Դիտարկվում են նաև բանաստեղծական ավանդույթի շարունակականության, նորարարական արտահայտչամիջոցների կիրառման և ազգային գրական ինքնության պահպանման հիմնախնդիրները։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի հայ նորագույն գրականության, սփյուռքահայ պոեզիայի և արևելահայ բանաստեղծության փոխառնչությունների գիտական ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, հայ գրականության պատմաբանների, գրական քննադատների, հետազոտողների և բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայ նշանավոր արձակագիր Ակսել Բակունցի գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը և հայ նորագույն արձակի ձևավորման ու զարգացման գործընթացում նրա ստեղծագործության ունեցած նշանակության բացահայտմանը։ Քննարկվում են գրողի գեղարվեստական աշխարհայացքը, ստեղծագործական ինքնատիպությունը, արձակ երկերի թեմատիկ և գաղափարական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրա գրական գործունեության կապը ժամանակաշրջանի հասարակական, պատմական և մշակութային իրողությունների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Բակունցի պատմվածքների և արձակ ստեղծագործությունների կերպարային համակարգին, բնության ու մարդու փոխհարաբերությունների պատկերավորմանը, գյուղական կյանքի գեղարվեստական արտացոլմանը և մարդկային հոգեբանության նուրբ դրսևորումներին։ Ուսումնասիրվում են գրողի լեզվաոճական առանձնահատկությունները, պատկերավորման միջոցները, պատմողական կառուցվածքը և ժողովրդական խոսքի գեղարվեստական կիրառությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Բակունցի ստեղծագործության առնչություններին հայ գրականության նախորդ շրջանի ավանդույթների հետ, ինչպես նաև նրա նորարարական մոտեցումների ազդեցությանը հետագա արձակագրության զարգացման վրա։ Կարևորվում են գրողի ստեղծագործական ժառանգության գրականագիտական գնահատման, նրա գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունների և հայ արձակի պատմության մեջ զբաղեցրած տեղի ուսումնասիրության հարցերը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, հայ գրականության պատմության հետազոտողների, ուսուցիչների, դասախոսների, ուսանողների և հայ դասական ու նորագույն գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ամերիկյան նշանավոր գրող, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Սոլ Բելոուի վիպական ստեղծագործության գեղարվեստական, գաղափարական և փիլիսոփայական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են հեղինակի վեպերում արտացոլված մարդու գոյության, անհատական ինքնության, հոգևոր որոնումների, հասարակության և անհատի փոխհարաբերությունների հիմնախնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կերպարների հոգեբանական խորությանը, ներաշխարհի հակասություններին, ժամանակակից քաղաքակրթության պայմաններում մարդու օտարման և ինքնաճանաչման թեմաներին։ Ուսումնասիրվում են գրողի պատմողական արվեստի առանձնահատկությունները, լեզվաոճական ինքնատիպությունը, հումորի և հեգնանքի կիրառությունը, ինչպես նաև փիլիսոփայական մտորումների ու գեղարվեստական պատկերման փոխկապակցվածությունը։ Անդրադարձ է կատարվում Բելոուի ստեղծագործություններում բարոյական արժեքների, մտավորականության դերի, մշակութային ինքնության և մարդկային հարաբերությունների արտացոլմանը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ բացահայտելու գրողի վիպական աշխարհայացքը, նրա ստեղծագործական ժառանգության նշանակությունը և ներդրումը XX դարի ամերիկյան ու համաշխարհային գրականության զարգացման գործում։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, ամերիկյան գրականության հետազոտողների, ուսանողների և ժամանակակից արձակով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ռուս բանաստեղծուհի և թարգմանչուհի Վերա Զվյագինցևայի ստեղծագործական գործունեության և հայ գրականության հետ ունեցած առնչությունների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են նրա գրական հետաքրքրությունները, հայ մշակույթի նկատմամբ վերաբերմունքը և հայկական պոեզիայի տարածման գործում ունեցած ներդրումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ բանաստեղծների ստեղծագործությունների ռուսերեն թարգմանություններին, դրանց գեղարվեստական առանձնահատկություններին, բնագրերի ազգային ինքնատիպության պահպանման և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների փոխանցման խնդիրներին։ Քննարկվում են թարգմանչուհու ստեղծագործական մոտեցումները, հայ գրականության գաղափարական ու գեղագիտական արժեքների ընկալումը, ինչպես նաև հայ և ռուս գրական ավանդույթների փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում գրական թարգմանության դերին մշակութային երկխոսության զարգացման, տարբեր ժողովուրդների գրական ժառանգության փոխադարձ ճանաչման և հայ գրականության միջազգային հանրահռչակման գործում։ Դիտարկվում են նաև Զվյագինցևայի գրական կապերը հայ մտավորականների հետ և նրա գործունեության նշանակությունը հայ-ռուսական մշակութային հարաբերությունների պատմության համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, թարգմանաբանների, հայագետների և հայ-ռուսական գրական կապերի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է հայ միջնադարյան քնարերգության մեջ հեղինակային մտածողության, ստեղծագործական անհատականության և սուրբգրային կանոնի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով կրոնական աշխարհայացքի, աստվածաշնչյան ավանդույթի և բանաստեղծական ինքնարտահայտման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է միջնադարյան հայ բանաստեղծության գաղափարական, գեղագիտական և հոգևոր հիմքերի վերլուծության հետ՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով հեղինակի ստեղծագործական ինքնագիտակցության ձևավորումը, սուրբգրային տեքստերի ազդեցությունը և գրական կանոնների շրջանակներում անհատական գեղարվեստական մտածողության դրսևորումները։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հայ միջնադարյան քնարերգության զարգացման պատմությունը, կրոնական և աշխարհիկ բանաստեղծության փոխառնչությունները, աստվածաշնչյան պատկերների ու խորհրդանիշների կիրառությունը, ինչպես նաև միջնադարյան գրականության մեջ հեղինակային ներկայության և ստեղծագործական ինքնուրույնության հիմնախնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի սուրբգրային կանոնի՝ որպես գաղափարական, բարոյական և գեղարվեստական համակարգի նշանակությունը, աստվածաշնչյան թեմաների վերաիմաստավորումը և դրանց արտահայտությունը միջնադարյան բանաստեղծական խոսքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է այն հարցը, թե ինչպես են հայ միջնադարյան հեղինակները համադրել քրիստոնեական վարդապետության հաստատված սկզբունքները սեփական հոգևոր ապրումների, աշխարհընկալման և գեղարվեստական պատկերացումների հետ։ Այս համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն աղոթքի, ապաշխարության, մեղքի և փրկության, աստվածային սիրո, մարդկային գոյության անցողիկության, հոգևոր կատարելության և հավերժության գաղափարները, որոնք լայնորեն արտահայտված են հայ միջնադարյան քնարական ժառանգության մեջ։ Հետազոտության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Հովհաննես Երզնկացու, Կոստանդին Երզնկացու, Ֆրիկի և միջնադարյան այլ հեղինակների ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրության հիմնահարցերին՝ դիտարկելով նրանց բանաստեղծական մտածողության առանձնահատկությունները և կրոնական ու գրական ավանդույթների հետ ունեցած կապերը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում հեղինակային «ես»-ի արտահայտման ձևերը, բանաստեղծական խոսքի անձնական և ընդհանրական բնույթը, քնարական հերոսի հոգևոր ապրումները և միջնադարյան մարդու՝ Աստծո, աշխարհի ու սեփական գոյության նկատմամբ վերաբերմունքը։ Սուրբգրային կանոնի ուսումնասիրությունը ներառում է նաև աստվածաշնչյան մեջբերումների, ակնարկների, խորհրդանշական պատկերների, այլաբանությունների և տիպաբանական զուգահեռների կիրառման առանձնահատկությունները, որոնց միջոցով միջնադարյան բանաստեղծությունը ձեռք է բերում բազմաշերտ իմաստային և գեղարվեստական կառուցվածք։ Առանձին նշանակություն ունեն բանաստեղծական տեքստի և աստվածաշնչյան սկզբնաղբյուրի փոխհարաբերությունները, ավանդական պատկերների ստեղծագործական վերամշակումը, ինչպես նաև կրոնական բովանդակության և գեղարվեստական ձևի փոխազդեցությունը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են նաև միջնադարյան գրականության ժանրային առանձնահատկությունները, մասնավորապես՝ տաղերի, շարականների, գանձերի, ողբերի, աղոթքների և հոգևոր երգերի կառուցվածքային ու գաղափարական հատկանիշները։ Հեղինակային հայեցակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է միջնադարյան բանաստեղծը ներկայանում որպես աստվածային ճշմարտության մեկնաբան, հոգևոր փորձառության կրող և ինքնուրույն գեղարվեստական աշխարհ ստեղծող անհատականություն։ Հետազոտության համար կարևոր նշանակություն ունեն նաև միջնադարյան մեկնողական գրականության, հայրաբանական ավանդույթի, քրիստոնեական խորհրդաբանության և աստվածաբանական մտածողության ազդեցությունները հայ քնարերգության զարգացման վրա։ Գրականագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրությունը առնչվում է միջտեքստայնության, հեղինակային ինքնության, գրական ավանդույթի շարունակականության, գեղարվեստական պատկերավորման և բանաստեղծական լեզվի զարգացման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է հայ միջնադարյան գրականության գաղափարական և գեղագիտական համակարգի առավել խորքային բացահայտման, սուրբգրային ավանդույթի ստեղծագործական յուրացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրման և հեղինակային անհատականության դերի արժևորման անհրաժեշտությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմաբաններին, միջնադարագետներին, բանասերներին, գրականագետներին, աստվածաբաններին, մշակութաբաններին, կրոնական գրականության ուսումնասիրողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև հայ միջնադարյան հոգևոր մշակույթի և բանաստեղծական ժառանգության նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողներին։ Աշխատությունը նպաստում է հայ միջնադարյան քնարերգության մեջ աստվածաշնչյան ավանդույթի և անհատական ստեղծագործական մտածողության փոխկապակցվածության ընկալմանը՝ ընդգծելով սուրբգրային կանոնի նշանակությունը բանաստեղծական աշխարհայացքի ձևավորման, հոգևոր արժեքների արտահայտման և հայկական միջնադարյան գրական մշակույթի զարգացման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է հայ գրականության ծագման, պատմական զարգացման, գեղարվեստական ուղղությունների ձևավորման և գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հայ ժողովրդի մշակութային, հասարակական և հոգևոր կյանքի պատմության համատեքստում։ Գրքում ներկայացվող թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հայ գրականության զարգացման հիմնական ժամանակաշրջանները՝ սկսած հնագույն բանավոր ստեղծագործություններից և գրավոր մշակույթի սկզբնավորումից մինչև միջնադարյան, նոր և նորագույն գրականության ձևավորումն ու զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայոց գրերի ստեղծման պատմական նշանակությանը, թարգմանական գրականության սկզբնավորմանը, հինգերորդ դարի մշակութային վերելքին և հայ մատենագրության ձևավորման գործընթացներին։ Քննության են առնվում վաղ միջնադարի պատմագրական, աստվածաբանական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական երկերի առանձնահատկությունները, դրանց գաղափարական բովանդակությունը և նշանակությունը ազգային ինքնության պահպանման ու զարգացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում հայ պատմիչների, բանաստեղծների, փիլիսոփաների և հոգևոր հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությանը, նրանց գրական մտածողության առանձնահատկություններին և հայ գրավոր մշակույթի զարգացման մեջ ունեցած ներդրմանը։ Ուսումնասիրվում են միջնադարյան հայ գրականության հիմնական ժանրերը, կրոնական և աշխարհիկ գրականության փոխհարաբերությունները, շարականագրության, տաղերգության, առակագրության և պատմագրության զարգացման օրինաչափությունները։ Կարևորվում են Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Ֆրիկի, Հովհաննես Թլկուրանցու, Նահապետ Քուչակի և այլ հեղինակների ստեղծագործությունների գեղարվեստական առանձնահատկությունները, մարդասիրական գաղափարները, լեզվական արտահայտչամիջոցները և գրական ավանդույթների զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են նաև հայկական ժողովրդական բանահյուսության, էպիկական ստեղծագործությունների, ավանդությունների, հեքիաթների և ժողովրդական երգարվեստի կապերը գրավոր գրականության հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նոր շրջանի հայ գրականության ձևավորմանը, լուսավորական գաղափարների տարածմանը, աշխարհաբարի զարգացմանը և գրականության աշխարհիկացման գործընթացներին։ Քննարկվում են տասնիններորդ դարի հայ գրականության գաղափարական ու գեղարվեստական ուղղությունները, ռոմանտիզմի և ռեալիզմի դրսևորումները, ազգային-ազատագրական գաղափարների արտացոլումը և հասարակական կյանքի հիմնախնդիրների ներկայացումը գրական ստեղծագործություններում։ Անդրադարձ է կատարվում Խաչատուր Աբովյանի, Միքայել Նալբանդյանի, Րաֆֆու, Պերճ Պռոշյանի, Գաբրիել Սունդուկյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի և այլ նշանավոր գրողների ստեղծագործական գործունեությանը՝ հայ գրականության զարգացման ընդհանուր գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են արևելահայ և արևմտահայ գրական ավանդույթների ձևավորման առանձնահատկությունները, դրանց լեզվական, մշակութային և գեղարվեստական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Կարևորվում են արևմտահայ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործությունները, ազգային ինքնագիտակցության, հասարակական հարաբերությունների, մարդու ներաշխարհի և պատմական իրադարձությունների արտացոլումը գրականության մեջ։ Դիտարկվում են քսաներորդ դարի հայ գրականության զարգացման հիմնական միտումները, գրական նորարարությունները, բանաստեղծության, արձակի և դրամատուրգիայի ժանրային փոփոխությունները, ինչպես նաև պատմական ու հասարակական վերափոխումների ազդեցությունը գրական ստեղծագործության վրա։ Առանձին տեղ է հատկացվում հայկական սփյուռքի գրականությանը, տարբեր երկրներում ստեղծագործող հայ հեղինակների մշակութային գործունեությանը, ազգային հիշողության, ինքնության և հայրենիքի թեմաների գեղարվեստական արտահայտությանը։ Քննության են առնվում հայ գրականության կապերը համաշխարհային գրականության հետ, թարգմանական փոխազդեցությունները, գրական ուղղությունների ներթափանցումը և հայկական գեղարվեստական մտածողության ինքնատիպության պահպանման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ գրականության պատմական շարունակականության, գրական ժանրերի զարգացման, ստեղծագործական անհատականությունների և ազգային մշակութային արժեքների ձևավորման մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, պատմաբանների, մշակութաբանների, հայագիտության մասնագետների, դասախոսների, ուսուցիչների, ուսանողների, ինչպես նաև հայ գրականության պատմությամբ և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ստեղծագործության թեմատիկ առանցքում անցյալի մնացորդների, հիշողության, կորստի, ժամանակի ազդեցության և մարդկային գոյության շարունակականության գաղափարներն են։ Վերնագրի խորհրդանշական իմաստը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկելու որպես անցյալի իրադարձություններից, ապրումներից, հարաբերություններից և պատմական փոփոխություններից պահպանված հետքերի գեղարվեստական արտահայտություն։ Նման թեմատիկ ուղղվածությամբ ստեղծագործության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն կարող են ունենալ անհատի և հասարակության փոխհարաբերությունները, հիշողության ազդեցությունը մարդու ինքնության ձևավորման վրա, ինչպես նաև անցյալի փորձառության և ներկայի իրականության միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Հնարավոր մեկնաբանությունների շրջանակում կարևորվում են մարդկային ճակատագրերի փոփոխությունները, հոգեբանական ապրումները, կորցրած արժեքների վերագնահատումը և ժամանակի ընթացքում պահպանվող նյութական ու հոգևոր ժառանգության նշանակությունը։ Անցյալի մնացորդները կարող են հանդես գալ ոչ միայն որպես ֆիզիկական առարկաներ կամ պատմական վկայություններ, այլև որպես հիշողություններ, զգացմունքներ, գաղափարներ և մարդկային հարաբերությունների հետքեր։ Այս տեսանկյունից ստեղծագործության հնարավոր գաղափարական բովանդակությունն առնչվում է հիշողության և մոռացության, կորստի և վերականգնման, փոփոխության և շարունակականության փոխհարաբերություններին։ Գրական մեկնաբանության շրջանակում նման թեմաները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու խորհրդանշական պատկերների կիրառությունը, գեղարվեստական ժամանակի կազմակերպումը, կերպարների ներաշխարհի բացահայտումը և անցյալի ու ներկայի հակադրության արտահայտչական նշանակությունը։ Միաժամանակ միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ վստահորեն որոշել տվյալ հրատարակության իրական բովանդակությունը, ժանրը, հեղինակային մտահղացումը կամ կառուցվածքային առանձնահատկությունները, քանի որ նույն անվանումով կարող են գոյություն ունենալ տարբեր բնույթի ստեղծագործություններ։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի գերմանական գրականության նշանավոր ներկայացուցիչ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Հայնրիխ Բյոլի փոքրածավալ արձակ ստեղծագործությունների գրականագիտական ուսումնասիրությանը՝ դրանց գաղափարական, գեղարվեստական, կառուցվածքային և ոճական առանձնահատկությունների բացահայտման տեսանկյունից։ Հետազոտության առանցքում են գրողի պատմվածքներն ու կարճ արձակ ստեղծագործությունները, որոնցում արտացոլվում են հետպատերազմյան գերմանական հասարակության սոցիալական, բարոյական և հոգեբանական հիմնախնդիրները, անհատի ներաշխարհի հակասությունները, մարդկային հարաբերությունների բարդությունները և հասարակական արժեքների վերաիմաստավորման գործընթացները։ Անդրադարձ է կատարվում Բյոլի ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորմանը, նրա գրական ժառանգության զարգացման հիմնական ուղղություններին և գերմանական հետպատերազմյան գրականության մեջ ունեցած նշանակությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի և դրա հետևանքների գեղարվեստական արտացոլմանը, պատերազմի պայմաններում մարդկային արժանապատվության պահպանման, բարոյական պատասխանատվության, խղճի, կարեկցանքի և մարդասիրության գաղափարներին։ Քննարկվում են գրողի փոքր արձակին բնորոշ թեմատիկ առանձնահատկությունները, մասնավորապես հասարակ մարդու առօրյա կյանքը, սոցիալական անարդարությունը, նյութական և հոգևոր արժեքների հակադրությունը, անհատի օտարացումը, հասարակական անտարբերությունը և բարոյական ընտրության հիմնախնդիրները։ Կարևորվում է Բյոլի ստեղծագործություններում ներկայացվող մարդու և հասարակության փոխհարաբերությունների բազմակողմանի պատկերումը, սոցիալական պայմանների ազդեցությունը անհատականության ձևավորման վրա և հասարակական համակարգերի նկատմամբ գրողի քննադատական վերաբերմունքը։ Ուսումնասիրվում են փոքրածավալ արձակի ժանրային առանձնահատկությունները, պատմվածքի կառուցվածքային կազմակերպումը, սյուժեի զարգացման սկզբունքները, կերպարների համակարգը, ժամանակի և տարածության գեղարվեստական ընկալումը, ինչպես նաև պատումի ձևավորման լեզվաոճական միջոցները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում Բյոլի արձակին բնորոշ հակիրճությանը, արտահայտչական զսպվածությանը, առօրյա մանրամասների խորհրդանշական նշանակությանը, երկխոսությունների կառուցման առանձնահատկություններին և ենթատեքստի միջոցով գաղափարական բովանդակության բացահայտմանը։ Դիտարկվում են հեգնանքի, երգիծանքի, հակադրության, խորհրդանշական պատկերների և հոգեբանական մանրամասների կիրառման եղանակները, որոնց միջոցով գրողը ներկայացնում է հասարակական հակասությունները և մարդկային վարքագծի բարոյական կողմերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Բյոլի ստեղծագործություններում քրիստոնեական բարոյականության, կրոնական մտածողության, անհատի ազատության և սոցիալական պատասխանատվության գաղափարների արտահայտմանը՝ հաշվի առնելով գրողի քննադատական վերաբերմունքը հասարակական կեղծավորության և ձևական բարեպաշտության նկատմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել «Ճամփորդ, երբ դու Սպա գաս...», «Իմ թանկարժեք ոտքը», «Ծիծաղողը», «Կամուրջի մոտ» և այլ պատմվածքներ, որոնցում առանձնահատուկ արտահայտչականությամբ ներկայացվում են պատերազմի հետևանքները, մարդկային ճակատագրերը, հասարակության բարոյական հակասությունները և անհատի ներքին ապրումները։ Կարևորվում է նաև գրողի փոքր արձակի կապը նրա վիպական ստեղծագործության հետ, թեմատիկ և գաղափարական շարունակականությունը, ինչպես նաև կարճ պատմողական ձևերի դերը նրա գեղարվեստական մտածողության զարգացման գործընթացում։ Ուսումնասիրվում են Բյոլի ստեղծագործությունների տեղն ու նշանակությունը «փլատակների գրականության» ձևավորման և զարգացման համատեքստում, հետպատերազմյան գերմանական գրականության գեղագիտական որոնումները և գրողի արձակի ազդեցությունը ժամանակակից եվրոպական գրական մտածողության վրա։ Աշխատության թեմատիկան հնարավորություն է տալիս խորությամբ հասկանալու Բյոլի փոքր արձակի գաղափարական բազմաշերտությունը, գեղարվեստական ինքնատիպությունը, հոգեբանական խորությունը և մարդասիրական ուղղվածությունը։ Այն կարևոր նշանակություն ունի գերմանական գրականության պատմության, համեմատական գրականագիտության, արձակի պոետիկայի և գրական ժանրերի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, գերմանագիտության մասնագետների, թարգմանիչների, ուսանողների, դասախոսների, հետազոտողների, ինչպես նաև XX դարի եվրոպական գրականությամբ, հետպատերազմյան արձակով և համաշխարհային գրականության զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար:

Բանասիրական, պատմագրական և միջնադարյան գրականության ուսումնասիրության բնույթի այս աշխատությունը նվիրված է Վառլաամի և Հովասափի մասին հոգեշահ պատմության ծագման, տարածման և գրական զարգացման պատմության մեջ հայկական ու վրացական աղբյուրների նշանակության բացահայտմանը։ Քննության են առնվում միջնադարյան այս պատմության բովանդակային առանձնահատկությունները, կրոնաբարոյական գաղափարները և արևելյան ու քրիստոնեական գրական ավանդույթների փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմության հայկական և վրացական տարբերակներին, դրանց ձեռագրական ավանդույթներին, թարգմանական առանձնահատկություններին և այլալեզու խմբագրությունների հետ ունեցած առնչություններին։ Վերլուծվում են տարբեր բնագրերի կառուցվածքային, լեզվական և գաղափարական ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև պատմության փոխանցման ընթացքում առաջացած հնարավոր փոփոխությունները։ Քննարկվում են հայկական և վրացական միջնադարյան գրական միջավայրերի փոխհարաբերությունները, թարգմանիչների ու գրիչների գործունեությունը և կրոնական պատմողական երկերի տարածման մշակութային նախադրյալները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել ձեռագրերի համեմատական քննության, բնագրագիտական վերլուծության, պատմական աղբյուրների ուսումնասիրության և թարգմանական շերտերի բացահայտման մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում Վառլաամի և Հովասափի պատմության բարոյախրատական բովանդակությանը, հոգևոր դաստիարակության գաղափարներին և միջնադարյան ընթերցողական միջավայրում դրա նշանակությանը։ Կարևորվում է հայ-վրացական նյութերի ուսումնասիրությունը՝ պատմության տարբեր խմբագրությունների փոխառնչությունները, փոխանցման հնարավոր ուղիները և միջնադարյան գրական կապերի զարգացման առանձնահատկությունները պարզաբանելու տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայ և վրաց միջնադարյան գրականության, համեմատական բանասիրության, ձեռագրագիտության, բնագրագիտության և քրիստոնեական գրական ավանդույթների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ամերիկացի նշանավոր գրող Կուրտ Վոնեգուտի ստեղծագործություններում երգիծանքի դրսևորումների, գաղափարական նշանակության և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հեղինակի ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորման պատմամշակութային նախադրյալները, XX դարի ամերիկյան հասարակության և գրականության զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև երգիծանքի տեղը Վոնեգուտի գեղարվեստական մտածողության համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սոցիալական անհավասարության, պատերազմի, բռնության, տեխնոլոգիական առաջընթացի հակասությունների, սպառողական հասարակության և մարդկային արժեքների ճգնաժամի երգիծական ներկայացմանը։ Վերլուծվում են հեգնանքի, սև հումորի, գրոտեսկի, պարադոքսի, աբսուրդի և այլ գեղարվեստական միջոցների կիրառման առանձնահատկությունները՝ հասարակական երևույթների քննադատական մեկնաբանության համատեքստում։ Քննարկվում են Վոնեգուտի վեպերում և պատմվածքներում կերպարների կառուցման, պատմողական կառուցվածքի, հեղինակային դիրքորոշման և փիլիսոփայական ընդհանրացումների փոխհարաբերությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել «Սպանդանոց համար հինգ», «Կատվի օրորոցը», «Դաշնակահարը» և այլ ստեղծագործություններ՝ բացահայտելու երգիծանքի դերը հեղինակի հակապատերազմական, մարդասիրական և հասարակական քննադատության արտահայտման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում Վոնեգուտի ստեղծագործությունների առնչություններին հետմոդեռնիստական գրականության, գիտաֆանտաստիկայի և ամերիկյան երգիծական արձակի ավանդույթների հետ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ամերիկյան գրականության պատմության, գրականության տեսության, համեմատական գրականագիտության, երգիծանքի ուսումնասիրության և Կուրտ Վոնեգուտի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական և համեմատական գրականագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ամերիկահայ գրող Մայքլ Արլեն Կրտսերի ստեղծագործական ժառանգության, գեղարվեստական մտածողության և գրական աշխարհայացքի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հեղինակի ստեղծագործությունների թեմատիկ և գաղափարական առանձնահատկությունները, ինքնության որոնման, պատմական հիշողության, ազգային պատկանելության և մշակութային ինքնաճանաչման հիմնախնդիրների գեղարվեստական արտացոլումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական ծագման և ամերիկյան մշակութային միջավայրի փոխազդեցությանը, սփյուռքահայ ինքնության ձևավորման բարդություններին և անհատի՝ սեփական պատմական արմատների հետ հարաբերությունների ներկայացմանը։ Վերլուծվում են գրողի պատմողական ոճը, ինքնակենսագրական տարրերի կիրառությունը, կերպարների հոգեբանական նկարագրությունները և անձնական ու հավաքական հիշողության փոխկապակցվածությունը։ Դիտարկվում են հատկապես «Ուղևորություն դեպի Արարատ» ստեղծագործության մեջ արտահայտված ազգային ինքնության վերագտնման, Հայոց ցեղասպանության հիշողության և սերունդների միջև պատմական փորձառության փոխանցման հարցերը։ Քննարկվում են նաև հեղինակի գեղարվեստական աշխարհում օտարության, պատկանելության, ընտանեկան հարաբերությունների և մշակութային երկակիության դրսևորումները՝ ամերիկյան ու սփյուռքահայ գրական ավանդույթների համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում Մայքլ Արլեն Կրտսերի ստեղծագործությունների ժանրային առանձնահատկություններին, փաստագրական և գեղարվեստական պատումի փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև նրա գրական ժառանգության նշանակությանը հայկական սփյուռքի ինքնության ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սփյուռքահայ գրականության, ամերիկյան գրականության, համեմատական գրականագիտության, մշակութային հիշողության և ինքնության գրական արտահայտությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչ Միքայել Նալբանդյանի գեղարվեստական ստեղծագործությունների գաղափարական, թեմատիկ և գեղագիտական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հեղինակի բանաստեղծական և արձակ ժառանգությունը, ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորման նախադրյալները և նրա գրական գործունեության առնչությունները XIX դարի հայ հասարակական ու մշակութային կյանքի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազատության, հայրենասիրության, ազգային ինքնագիտակցության, սոցիալական արդարության և մարդկային արժանապատվության գաղափարների գեղարվեստական արտահայտությանը։ Վերլուծվում են ստեղծագործությունների պատկերային համակարգը, լեզվաոճական առանձնահատկությունները, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները, կերպարների կառուցման սկզբունքները և հեղինակային դիրքորոշման դրսևորումները։ Քննարկվում են նաև Նալբանդյանի գրական ժառանգության կապերը հայ լուսավորական շարժման, ազգային զարթոնքի և ժամանակաշրջանի հասարակական մտքի զարգացման հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ռոմանտիզմի և ռեալիզմի գեղարվեստական սկզբունքների փոխհարաբերությունները, գրողի նորարարական մոտեցումները և նրա ստեղծագործությունների նշանակությունը հայ նոր գրականության ձևավորման գործընթացում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գեղարվեստական մտածողության և հրապարակախոսական գաղափարների փոխազդեցությանը, ինչպես նաև հետագա հայ գրականության վրա հեղինակի թողած ազդեցությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, գրականության տեսության և XIX դարի հայ մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Սիլվա Կապուտիկյանի քնարական ստեղծագործության գաղափարական, թեմատիկ և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բանաստեղծուհու պոեզիայում արտահայտված անձնական ապրումները, հայրենիքի, սիրո, մարդու ներաշխարհի, ազգային ինքնության և հասարակական կյանքի հետ կապված թեմաները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քնարական հերոսի կերպարին, զգացմունքային աշխարհի արտահայտման ձևերին և անհատական ու հանրային ապրումների փոխհարաբերությանը։ Վերլուծվում են բանաստեղծական լեզուն, պատկերային համակարգը, խորհրդանշական արտահայտչամիջոցները, ռիթմական կառուցվածքը և ոճական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև գրական ավանդույթի և հեղինակային ինքնատիպության փոխհարաբերությունները, ստեղծագործական զարգացման տարբեր փուլերում թեմատիկ ու գեղարվեստական մոտեցումների փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու բանաստեղծուհու քնարերգության գեղարվեստական համակարգի և հայ պոեզիայի զարգացման համատեքստում դրա առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, պոեզիայի տեսության և հայ գրողների ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական և կենսագրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է արևմտահայ գրականության ներկայացուցիչ Մելքոն Կյուրճյանի՝ Հրանդի, կյանքի ուղու և գրական ժառանգության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գրողի կենսագրության հիմնական փուլերը, նրա կրթական ու հասարակական գործունեությունը, ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորումը և գրական միջավայրի հետ ունեցած առնչությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արձակ ստեղծագործություններին, նամակագրական ժանրի գործերին և հրապարակախոսական ժառանգությանը՝ բացահայտելով դրանց թեմատիկ, գաղափարական և գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են պանդխտության, հասարակական անհավասարության, մարդու առօրյա կյանքի, ազգային ու սոցիալական խնդիրների արտացոլման ձևերը, ինչպես նաև կերպարների կառուցման և իրականության գեղարվեստական ներկայացման սկզբունքները։ Քննարկվում են հեղինակի ստեղծագործական մեթոդը, լեզվաոճական առանձնահատկությունները և նրա տեղը արևմտահայ արձակի զարգացման համատեքստում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու գրողի գրական գործունեության հիմնական ուղղությունների և ստեղծագործական ժառանգության նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, արևմտահայ գրականությամբ և առանձին հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությամբ զբաղվող մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Հայ միջնադարյան հոգևոր գրականությանն առնչվող այս աշխատանքը նվիրված է Գրիգոր Սկևռացու աղոթական ժառանգության ուսումնասիրությանը և ներկայացմանը։ Քննության են առնվում աղոթքների բովանդակային, գաղափարական և գրական առանձնահատկությունները, դրանցում արտահայտված քրիստոնեական աշխարհընկալումը, բարոյական արժեքներն ու հոգևոր ապրումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապաշխարության, հավատքի, խոնարհության, աստվածային ողորմության, հոգևոր մաքրագործման և մարդու ներաշխարհի թեմաներին։ Վերլուծվում են աղոթքների լեզուն ու ոճը, պատկերավորման միջոցները, խորհրդանշական արտահայտությունները և միջնադարյան հոգևոր գրականությանը բնորոշ գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է նաև դրանց կապը հայկական եկեղեցական ու գրական ավանդույթների հետ և նշանակությունը հայ միջնադարյան հոգևոր մշակույթի համատեքստում։ Աղոթական բնագրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հեղինակի աստվածաբանական մտածողության, հոգևոր ընկալումների և գրական արտահայտչաձևերի մասին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ միջնադարյան գրականության, աստվածաբանության, եկեղեցու պատմության, բանասիրության և ձեռագրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ամերիկահայ անգլիագիր բանաստեղծների ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ավանդույթի և նորարարության փոխհարաբերության տեսանկյունից։ Դիտարկվում են հայկական մշակութային և գրական ավանդույթների դրսևորումները անգլերենով ստեղծված պոեզիայում, ինչպես նաև ամերիկյան գրական միջավայրի ազդեցությունը բանաստեղծական մտածողության, թեմատիկայի և արտահայտչաձևերի զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, հայրենիքի, տեղահանության, սփյուռքյան փորձառության, սերունդների միջև մշակութային կապի և նոր հասարակության մեջ ինքնության վերաիմաստավորման թեմաներին։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են հեղինակները հայկական պատմամշակութային ժառանգության տարրերը համադրում ժամանակակից բանաստեղծական ձևերի, անգլերեն լեզվամտածողության և ամերիկյան գրական ավանդույթների հետ։ Քննարկվում են պատկերային համակարգի, խորհրդանիշների, լեզվի, ոճի, բանաստեղծական կառուցվածքի և ժանրային առանձնահատկությունների փոփոխությունները տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև երկմշակութային միջավայրում ձևավորված գրական ինքնությանը և այն հարցին, թե ինչպես է ազգային մշակութային հիշողությունը պահպանվում ու միաժամանակ նոր մեկնաբանություններ ստանում այլալեզու ստեղծագործության պայմաններում։ Կարևորվում է ավանդական թեմաների ու պատկերների ստեղծագործական վերափոխումը, նոր գեղարվեստական միջոցների կիրառումը և անհատական բանաստեղծական աշխարհների ձևավորումը։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել տարբեր սերունդների հեղինակների միջև առկա շարունակականությունն ու տարբերությունները և գնահատել ամերիկահայ անգլիագիր պոեզիայի տեղը ինչպես սփյուռքահայ, այնպես էլ ամերիկյան գրականության համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, սփյուռքագետների, հայագետների, համեմատական գրականագիտության մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։