Ready-made Materials

Convenient and fast access for anyone interested in education.

Our platform provides essays, coursework, e-books, and physical books, as well as other study materials, created with high quality and covering a variety of topics.

The content is organized by subjects, fields, and languages, such as Economics, Law, Languages, Medicine, and other interesting areas.

Sort materials by... keyboard_arrow_down
Online

Economics

Բանկային համակարգի իրացվելիության հիմնախնդիրները ՀՀ-ում

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգում իրացվելիության ապահովման, գնահատման և կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ֆինանսական կայունության և առևտրային բանկերի արդյունավետ գործունեության համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բանկերի՝ իրենց ընթացիկ և սպասվող պարտավորությունները ժամանակին կատարելու կարողության վրա, ինչպես նաև այն գործոնների վերլուծությանը, որոնք կարող են առաջացնել իրացվելիության պակաս կամ ավելցուկ։ Քննության են առնվում բանկային ակտիվների և պարտավորությունների կառուցվածքը, ավանդների ու վարկային միջոցների հարաբերակցությունը, դրամական հոսքերի կառավարումը, բարձր իրացվելի ակտիվների ձևավորումը և ֆինանսավորման աղբյուրների կայունությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում իրացվելիության ռիսկին՝ որպես բանկային գործունեության կարևորագույն ռիսկերից մեկին, և դրա փոխկապակցվածությանը վարկային, տոկոսադրույքային, արժութային ու շուկայական ռիսկերի հետ։ Ուսումնասիրվում են իրացվելիության գնահատման հիմնական ցուցանիշներն ու մեթոդները, ակտիվների և պարտավորությունների ժամկետային համապատասխանության խնդիրները, հնարավոր դրամական արտահոսքերի կանխատեսումը և սթրեսային իրավիճակներում բանկերի ֆինանսական դիմակայունության գնահատումը։ Կարևորվում է Հայաստանի Հանրապետության կենտրոնական բանկի դերը բանկային համակարգի կարգավորման, վերահսկողության և ընդհանուր ֆինանսական կայունության ապահովման գործում, ինչպես նաև պարտադիր նորմատիվների և դրամավարկային քաղաքականության գործիքների ազդեցությունը առևտրային բանկերի իրացվելիության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում միջբանկային շուկայի, վերաֆինանսավորման մեխանիզմների և ֆինանսական շուկայի զարգացման նշանակությանը՝ ժամանակավորապես ազատ միջոցների վերաբաշխման և իրացվելիության պահանջարկի բավարարման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև տնտեսության ընդհանուր վիճակի, տոկոսադրույքների փոփոխության, ազգային արժույթի տատանումների, ավանդատուների վարքագծի և արտաքին տնտեսական զարգացումների ազդեցությունները բանկային համակարգի իրացվելիության վրա։ Հատուկ նշանակություն է տրվում ճգնաժամային իրավիճակներում իրացվելիության կառավարմանը, երբ ֆինանսական միջոցների արագ արտահոսքը կամ ֆինանսավորման աղբյուրների սահմանափակումը կարող են մեծացնել առանձին բանկերի և ամբողջ համակարգի խոցելիությունը։ Իրացվելիության արդյունավետ կառավարումը դիտարկվում է որպես ակտիվների և պարտավորությունների հավասարակշռված կառավարման, ռիսկերի գնահատման, պահուստների ձևավորման և ֆինանսական պլանավորման միասնական գործընթաց։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել Հայաստանի բանկային համակարգին բնորոշ խնդիրները, գնահատել գործող կառավարման մեխանիզմների արդյունավետությունը և հիմնավորել ֆինանսական կայունության ամրապնդման հնարավոր ուղղությունները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բանկային գործի, ֆինանսների, դրամավարկային քաղաքականության, ռիսկերի կառավարման և ֆինանսական համակարգի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, տնտեսագետների, բանկային ոլորտի մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Updated: 2026-09-19
Բանկային համակարգի իրացվելիության հիմնախնդիրները ՀՀ-ում
Online

Technology

Разработка методов определения оптимальных характеристик фонтанирующих скважин и управление водозабором

Աշխատությունը նվիրված է շատրվանային եղանակով շահագործվող հորատանցքերի օպտիմալ աշխատանքային բնութագրերի որոշման մեթոդների մշակմանը և ջրառի արդյունավետ կառավարման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է հորատանցքի տեխնիկական ու հիդրոդինամիկական պարամետրերի, հեղուկի շարժման պայմանների, ճնշման և արտադրողականության փոխկապակցվածության գնահատման վրա՝ շահագործման առավել արդյունավետ ռեժիմների ընտրության նպատակով։ Քննության են առնվում հորատանցքերի աշխատանքը բնութագրող հիմնական ցուցանիշները, դրանց փոփոխությունները տարբեր շահագործական պայմաններում և այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել արդյունահանվող հեղուկի ծավալի, ճնշման ռեժիմի և համակարգի ընդհանուր կայունության վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում օպտիմալ պարամետրերի հաշվարկման և կանխատեսման մաթեմատիկական մեթոդներին, որոնց միջոցով հնարավոր է գնահատել հորատանցքի արտադրողականությունը և ընտրել ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը համապատասխանող աշխատանքային ռեժիմ։ Ուսումնասիրվում են ջրատար շերտերի հիդրոերկրաբանական առանձնահատկությունները, ճնշման փոփոխությունները, հորատանցքերի փոխադարձ ազդեցությունը և ջրառի ինտենսիվության հետևանքով առաջացող հնարավոր փոփոխությունները։ Կարևորվում է ջրառի կառավարման այնպիսի համակարգերի ձևավորումը, որոնք հնարավորություն են տալիս համաձայնեցնել պահանջվող ջրի քանակը աղբյուրի բնական հնարավորությունների հետ և պահպանել շահագործման կայունությունը երկարաժամկետ ժամանակահատվածում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հիդրոդինամիկական հաշվարկներ, մաթեմատիկական մոդելավորում, փորձարարական չափումներ և արտադրական տվյալների վիճակագրական վերլուծություն՝ տարբեր գործոնների ազդեցությունը գնահատելու և առավել արդյունավետ կառավարման լուծումներ ընտրելու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հորատանցքերի տեխնիկական վիճակի, շահագործման տևողության և արտադրողականության փոփոխությունների միջև կապերին։ Օպտիմալացման խնդիրը դիտարկվում է որպես բազմագործոն գործընթաց, որի ընթացքում անհրաժեշտ է միաժամանակ հաշվի առնել ջրային պաշարների վիճակը, համակարգի տեխնիկական հնարավորությունները, տնտեսական արդյունավետությունը և բնական ռեսուրսների պահպանման պահանջները։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում վերահսկման և կառավարման մեթոդների կատարելագործմանը, որոնք կարող են նպաստել ջրառի ռեժիմների ժամանակին կարգավորմանը և հորատանցքերի աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանը։ Մշակված մոտեցումները կարող են կիրառվել շահագործման ռեժիմների գնահատման, հորատանցքերի արտադրողականության կանխատեսման, ջրառի համակարգերի նախագծման և գործող համակարգերի կառավարման բարելավման համար։ Աշխատությունը համադրում է հիդրոերկրաբանության, հիդրավլիկայի, հորատանցքերի շահագործման, մաթեմատիկական մոդելավորման և օպտիմալ կառավարման մոտեցումները և կարող է օգտակար լինել ջրային ռեսուրսների կառավարման, հորատանցքային համակարգերի նախագծման ու շահագործման ոլորտների հետազոտողների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Updated: 2026-09-15
Разработка методов определения оптимальных характеристик фонтанирующих скважин и управление водозабором
Online

Psychology

Ամուսինների անձնային անբարենպաստ որակները որպես կոնֆլիկտների և ամուսնալուծությունների հոգեբանական նախադրյալներ

Աշխատությունը նվիրված է ամուսնական հարաբերություններում անձնային առանձնահատկությունների և ընտանեկան կոնֆլիկտների առաջացման հոգեբանական նախադրյալների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն անհատական որակների, վարքային դրսևորումների և հաղորդակցական առանձնահատկությունների վրա, որոնք որոշ պայմաններում կարող են դժվարացնել փոխըմբռնումը, նվազեցնել հարաբերություններից բավարարվածությունը և նպաստել ամուսինների միջև տարաձայնությունների խորացմանը։ Քննության են առնվում հուզական անկայունությունը, չափազանցված պահանջկոտությունը, անհանդուրժողականությունը, անվստահությունը, հաղորդակցական դժվարությունները, փոխզիջման պատրաստակամության պակասը և այլ հոգեբանական գործոններ՝ առանց դրանք ամուսնական խնդիրների միակ կամ անխուսափելի պատճառ համարելու։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ամուսինների անձնային առանձնահատկությունների փոխազդեցությանը, քանի որ ընտանեկան հարաբերությունների որակը պայմանավորված է ոչ միայն յուրաքանչյուր անձի անհատական հատկանիշներով, այլև դրանց համադրությամբ, փոխադարձ սպասումներով և կոնֆլիկտային իրավիճակներում ընտրվող վարքային ռազմավարություններով։ Ուսումնասիրվում են կոնֆլիկտների առաջացման պատճառները, դրանց հաճախականությունը, զարգացման ընթացքը և լուծման եղանակները, ինչպես նաև այն հանգամանքները, որոնց դեպքում չլուծված տարաձայնությունները կարող են վերածվել երկարատև ընտանեկան ճգնաժամի։ Կարևորվում են արդյունավետ հաղորդակցության, փոխադարձ հարգանքի, հուզական աջակցության, վստահության և խնդիրների համատեղ լուծման կարողությունները՝ որպես ամուսնական հարաբերությունների կայունությանը նպաստող գործոններ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հոգեբանական հարցարաններ, անձնային թեստեր, հարցազրույցներ և վիճակագրական վերլուծության մեթոդներ՝ ամուսինների անձնային հատկանիշների, հարաբերություններից բավարարվածության և կոնֆլիկտայնության միջև հնարավոր կապերը բացահայտելու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ընտանեկան կյանքի սոցիալական պայմաններին, դերային սպասումներին, արժեքային տարբերություններին, կենցաղային ու տնտեսական խնդիրներին և արտաքին սթրեսային գործոններին, որոնք կարող են փոխազդել անձնային առանձնահատկությունների հետ և ազդել հարաբերությունների կայունության վրա։ Ամուսնալուծությունը դիտարկվում է որպես բազմագործոն գործընթաց, որի հոգեբանական նախադրյալների ուսումնասիրությունը պահանջում է անհատական, միջանձնային և սոցիալական պայմանների համատեղ վերլուծություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում ընտանեկան ճգնաժամերի վաղ կանխարգելմանը, կառուցողական հաղորդակցության զարգացմանը և հոգեբանական խորհրդատվության հնարավորություններին։ Աշխատությունը նպաստում է ամուսնական հարաբերությունների հոգեբանական մեխանիզմների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը և կարող է օգտակար լինել ընտանեկան ու սոցիալական հոգեբանության ոլորտների հետազոտողների, հոգեբանների, խորհրդատուների, մանկավարժների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Updated: 2026-09-15
Ամուսինների անձնային անբարենպաստ որակները որպես կոնֆլիկտների և ամուսնալուծությունների հոգեբանական նախադրյալներ
Online

Culture

Խորեն Տեր-Հարությանի արվեստը

Աշխատությունը նվիրված է հայազգի նկարիչ և քանդակագործ Խորեն Տեր-Հարությանի ստեղծագործական ժառանգության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նրա արվեստը դիտարկելով XX դարի հայկական և սփյուռքահայ կերպարվեստի զարգացման համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է արվեստագետի ստեղծագործական ուղու, գեղարվեստական մտածողության, թեմատիկ նախասիրությունների և արտահայտչական լեզվի ձևավորման առանձնահատկությունների վրա։ Քննության են առնվում նրա քանդակագործական, գեղանկարչական և գրաֆիկական աշխատանքները՝ բացահայտելով դրանցում արտահայտված մարդու, պատմական հիշողության, ազգային ինքնության, հայրենիքի և մարդկային ապրումների թեմաները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում արվեստագետի կենսագրական փորձառության և ստեղծագործության փոխհարաբերությանը, քանի որ հայրենիքից դուրս ապրելու և տարբեր մշակութային միջավայրերի հետ առնչվելու հանգամանքները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել նրա աշխարհայացքի և գեղարվեստական լեզվի ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրվում են կերպարների կառուցման սկզբունքները, ձևերի ընդհանրացումը, շարժման և ներքին լարվածության արտահայտումը, ծավալի ու տարածության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև նյութի գեղարվեստական հնարավորությունների օգտագործումը քանդակագործական ստեղծագործություններում։ Գեղանկարչական և գրաֆիկական աշխատանքների վերլուծության ընթացքում կարևորվում են գծի, գույնի, կոմպոզիցիայի և պատկերային խորհրդանշանների դերը։ Անդրադարձ է կատարվում հայկական պատմամշակութային թեմաների և ազգային հիշողության արտացոլմանը, որոնք նրա ստեղծագործական ժառանգության մեջ միահյուսվում են համամարդկային գաղափարների և անհատի ներաշխարհի ներկայացման հետ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև այն գեղարվեստական ուղղություններն ու մշակութային միջավայրերը, որոնց հետ արվեստագետն առնչվել է իր գործունեության տարբեր փուլերում՝ հնարավորություն տալով բացահայտել ազգային ավանդույթի և ժամանակակից արվեստի արտահայտչամիջոցների համադրությունը։ Կարևորվում է նրա ստեղծագործությունների ոճական զարգացման ուսումնասիրությունը՝ վաղ շրջանի աշխատանքներից մինչև հասուն ստեղծագործական փուլ, ինչպես նաև տարբեր ժանրերի և նյութերի նկատմամբ նրա հետաքրքրության փոփոխությունը։ Արվեստագետի ժառանգությունը դիտարկվում է նաև սփյուռքահայ մշակույթի տեսանկյունից՝ գնահատելով նրա ներդրումը հայկական ինքնության և պատմական հիշողության գեղարվեստական պահպանման ու ներկայացման գործում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել ստեղծագործողի անհատական ոճի, պատկերային մտածողության և XX դարի հայ կերպարվեստում նրա ունեցած նշանակության մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանության, հայ կերպարվեստի պատմության, քանդակագործության, գեղանկարչության և սփյուռքահայ մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների, արվեստաբանների և հայ արվեստով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-09-21
Խորեն Տեր-Հարությանի արվեստը
Online

Geography

Оценка геотехнической уязвимости южных берегов Каспийского моря

Աշխատությունը նվիրված է Կասպից ծովի հարավային ափամերձ տարածքների գեոտեխնիկական խոցելիության գնահատմանը՝ հաշվի առնելով բնական երկրաբանական գործընթացների, գրունտային պայմանների և մարդածին ազդեցությունների փոխկապակցվածությունը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ափամերձ գոտիների երկրաբանական և ինժեներաերկրաբանական կառուցվածքի, գրունտների ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների, ստորերկրյա ջրերի պայմանների և տարածքի կայունության վրա ազդող հիմնական գործոնների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ափերի էրոզիան, նստվածքների տեղաշարժը, սողանքային գործընթացները, հողի նստվածքը, ջրածածկման վտանգը և գրունտների կրողունակության փոփոխությունները, որոնք կարող են էական ազդեցություն ունենալ բնակավայրերի, ճանապարհների, նավահանգստային կառույցների և այլ ենթակառուցվածքների անվտանգության վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Կասպից ծովի մակարդակի տատանումներին և դրանց հնարավոր ազդեցությանը ափագծի փոփոխության, գրունտային ջրերի մակարդակի և ափամերձ տարածքների ինժեներական կայունության վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև տարածաշրջանի սեյսմիկ պայմանները, քանի որ երկրաշարժերը կարող են նպաստել անկայուն լանջերի ակտիվացմանը, գրունտների ամրության նվազմանը և տարբեր գեոտեխնիկական վտանգների ուժեղացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դաշտային դիտարկումների, երկրաբանական հետախուզության, լաբորատոր փորձարկումների, քարտեզագրական նյութերի և տարածական տվյալների արդյունքները՝ առավել խոցելի հատվածները առանձնացնելու նպատակով։ Կարևորվում է գեոտեխնիկական ցուցանիշների համակարգված գնահատումը, որի միջոցով հնարավոր է տարածքները դասակարգել ըստ վտանգավորության և խոցելիության աստիճանի։ Անդրադարձ է կատարվում նաև քաղաքաշինական զարգացման, արդյունաբերական գործունեության, ճանապարհաշինության և ափամերձ ենթակառուցվածքների ընդլայնման հետևանքով առաջացող լրացուցիչ ծանրաբեռնվածությանը, որը որոշ պայմաններում կարող է արագացնել բնական գործընթացները կամ մեծացնել դրանց հետևանքները։ Գեոտեխնիկական խոցելիության գնահատումը դիտարկվում է որպես տարածքային պլանավորման և ռիսկերի կառավարման կարևոր բաղադրիչ, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս նախապես բացահայտել շինարարության համար անբարենպաստ հատվածները և հիմնավորել համապատասխան ինժեներական պաշտպանական միջոցառումների անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել գեոտեխնիկական քարտեզների կազմման, տարածքների ինժեներական յուրացման պայմանների գնահատման, ենթակառուցվածքային նախագծերի պլանավորման և ափամերձ գոտիների կայուն կառավարման համար։ Աշխատությունը միավորում է ինժեներական երկրաբանության, հողերի մեխանիկայի, գեոմորֆոլոգիայի, հիդրոերկրաբանության և բնական վտանգների գնահատման մեթոդները՝ ձևավորելով Կասպից ծովի հարավային ափերի տարածքային խոցելիության համալիր պատկեր։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գեոտեխնիկայի, երկրաբանության, քաղաքաշինության, բնապահպանության և բնական ռիսկերի կառավարման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ինժեներների, նախագծողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Updated: 2026-09-18
Оценка геотехнической уязвимости южных берегов Каспийского моря
Online

Chemistry

Синтез новых биологически активных конденсированных пиридинов на основе алициклических и гетероциклических кетонов

Աշխատությունը նվիրված է ալիցիկլիկ և հետերոցիկլիկ կետոնների հիման վրա նոր կոնդենսացված պիրիդինային միացությունների սինթեզին և դրանց կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է պիրիդինային օղակ պարունակող բազմացիկլ հետերոցիկլիկ համակարգերի ստացման արդյունավետ ուղիների մշակման, ելանյութերի կառուցվածքի և առաջացող վերջնական միացությունների հատկությունների միջև կապերի բացահայտման վրա։ Քննության են առնվում տարբեր կառուցվածք ունեցող ալիցիկլիկ և հետերոցիկլիկ կետոնների մասնակցությամբ ընթացող քիմիական փոխարկումները, ռեակցիաների պայմանների ընտրությունը, միջանկյալ նյութերի առաջացման առանձնահատկությունները և նպատակային միացությունների ստացման օրինաչափությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սինթեզված նյութերի կառուցվածքի հաստատմանը ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտության մեթոդների կիրառմամբ, որոնք հնարավորություն են տալիս բնութագրել ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և մաքրությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կառուցվածք–կենսաբանական ակտիվություն փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու համար, թե մոլեկուլի առանձին կառուցվածքային փոփոխությունները ինչպես են անդրադառնում դրա կենսաբանական հատկությունների վրա։ Դիտարկվում են տարբեր տեղակալիչների, հետերոցիկլիկ հատվածների և կոնդենսացված օղակային համակարգերի ազդեցությունները՝ կենսաբանական ակտիվության առավել հեռանկարային ուղղություններ ունեցող միացությունների հայտնաբերման նպատակով։ Կարևորվում է նաև սինթեզի պայմանների լավարկումը՝ նպատակային նյութերի ելքի, ընտրողականության և ստացման գործընթացի վերարտադրելիության բարձրացման տեսանկյունից։ Կենսաբանական ուսումնասիրությունների արդյունքների համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել առավել ակտիվ ածանցյալները և գնահատել դրանց հետագա գիտական ուսումնասիրության նպատակահարմարությունը։ Նման հետազոտությունները կարևոր են հետերոցիկլիկ քիմիայի զարգացման համար, քանի որ կոնդենսացված պիրիդինային համակարգերը լայնորեն ուսումնասիրվող կառուցվածքային դաս են և կարող են ծառայել նոր կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի որոնման հիմք։ Աշխատանքը համադրում է օրգանական սինթեզի, կառուցվածքային քիմիայի և կենսաբանական փորձարկումների մոտեցումները՝ նպաստելով նոր հետերոցիկլիկ միացությունների վերաբերյալ գիտական տվյալների ընդլայնմանը։ Ստացված արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ կառուցվածքային նոր ածանցյալների նպատակային սինթեզի, դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրության և հեռանկարային կենսաբանական ակտիվություն ունեցող նյութերի հետագա հետազոտությունների համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և դեղագործական քիմիայի, հետերոցիկլիկ միացությունների քիմիայի, կենսաօրգանական քիմիայի և նոր կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, քիմիկոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Updated: 2026-09-21
Синтез новых биологически активных конденсированных пиридинов на основе алициклических и гетероциклических кетонов
Online

History

Ադանայի նահանգի հայ բնակչության բնաջնջումը և ունեզրկումը 1909-1918 թթ.

Աշխատությունը նվիրված է 1909–1918 թվականներին Օսմանյան կայսրության Ադանայի նահանգում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնությունների, տեղահանությունների, զանգվածային հետապնդումների և սեփականազրկման քաղաքականության պատմական ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է 1909 թվականի Ադանայի դեպքերի նախադրյալների և հետևանքների, ինչպես նաև հետագա տարիներին տարածաշրջանի հայ համայնքների սոցիալական, տնտեսական և ժողովրդագրական վիճակի փոփոխությունների վրա։ Քննության են առնվում Օսմանյան կայսրության ներքաղաքական զարգացումները, երիտթուրքական իշխանության քաղաքականությունը, ազգային և կրոնական հարաբերությունների սրացումը, ինչպես նաև այն վարչական ու քաղաքական մեխանիզմները, որոնք ազդել են հայ բնակչության անվտանգության և սեփականության իրավունքների վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին իրականացված տեղահանությունների և Հայոց ցեղասպանության քաղաքականության ազդեցությանը Ադանայի նահանգի հայ համայնքների վրա։ Ուսումնասիրվում են բնակչության տեղահանման, համայնքների կազմալուծման, գույքի բռնագրավման, անշարժ և շարժական ունեցվածքի փոխանցման ու յուրացման գործընթացները՝ դրանք դիտարկելով պետական քաղաքականության և տեղական վարչական գործելակերպի համատեքստում։ Կարևորվում է հայերին պատկանող տների, հողերի, ձեռնարկությունների, արհեստանոցների, առևտրական հաստատությունների, կրթական և կրոնական կառույցների ճակատագրի ուսումնասիրությունը, քանի որ տնտեսական ունեզրկումը ներկայացվում է ոչ միայն որպես նյութական կորուստ, այլև որպես համայնքային կյանքի շարունակականությունը խաթարող գործոն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են օգտագործվել օսմանյան պաշտոնական փաստաթղթեր, դիվանագիտական զեկուցագրեր, ժամանակակից մամուլի հրապարակումներ, հուշագրություններ, վկայություններ և վիճակագրական տվյալներ՝ իրադարձությունների ընթացքն ու հետևանքները համադրելու նպատակով։ Առանձին նշանակություն ունի ժողովրդագրական փոփոխությունների ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս գնահատել հայ բնակչության թվաքանակի, բնակավայրերի կառուցվածքի և տարածաշրջանի էթնիկական պատկերի փոփոխությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև միջազգային արձագանքներին, օտարերկրյա դիվանագիտական ներկայացուցիչների և մարդասիրական կազմակերպությունների հաղորդած տեղեկություններին։ 1909 թվականի իրադարձությունների և 1915 թվականից սկսված համատարած հալածանքների միջև կապերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել բռնության քաղաքականության զարգացման փուլերը և հասկանալ, թե ինչպես փոխվեցին հայ համայնքների գոյության պայմանները մեկ տասնամյակի ընթացքում։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է Կիլիկիայի հայության պատմության, Հայոց ցեղասպանության, սեփականազրկման քաղաքականության և Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանի սոցիալ-քաղաքական գործընթացների ուսումնասիրության մեջ և կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, ցեղասպանագիտության մասնագետների, հայագետների, ուսանողների և նորագույն շրջանի հայոց պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-09-15
Ադանայի նահանգի հայ բնակչության բնաջնջումը և ունեզրկումը 1909-1918 թթ.
Online

Medicine

Կենդանիների ախտահարված վերքերի բուժումը և օրգանիզմի դիմադրողականության բարձրացումը Մուխինի թուրմով

Աշխատությունը նվիրված է կենդանիների ախտահարված վերքերի բուժման արդյունավետության և օրգանիզմի ընդհանուր դիմադրողականության բարձրացման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ Մուխինի թուրմի կիրառման պայմաններում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է վերքային գործընթացի զարգացման առանձնահատկությունների, վնասված հյուսվածքների վերականգնման ընթացքի և կենդանու օրգանիզմի պաշտպանական մեխանիզմների փոխկապակցվածության վրա։ Քննության են առնվում ախտահարված վերքերի առաջացման և զարգացման հիմնական գործոնները, տեղային բորբոքային գործընթացները, հյուսվածքների վերականգնման փուլերը և այն պայմանները, որոնք կարող են ազդել ապաքինման արագության ու արդյունավետության վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ուսումնասիրվող թուրմի ազդեցությանը վերքային գործընթացի տարբեր փուլերում՝ գնահատելով դրա հնարավոր դերը տեղային վիճակի բարելավման, հյուսվածքների վերականգնման և կենդանու ընդհանուր ֆիզիոլոգիական վիճակի պահպանման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել փորձարարական և վերահսկիչ խմբերի տվյալները, ուսումնասիրվել կլինիկական, ֆիզիոլոգիական, արյունաբանական և կենսաքիմիական ցուցանիշների փոփոխությունները, ինչպես նաև գնահատվել օրգանիզմի ոչ սպեցիֆիկ պաշտպանական մեխանիզմների արձագանքը։ Կարևորվում է կենդանիների բնական դիմադրողականության խնդիրը, քանի որ օրգանիզմի ընդհանուր պաշտպանական հնարավորությունները նշանակալի դեր ունեն վնասված հյուսվածքների վերականգնման և արտաքին անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ կայունության ձևավորման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև վերքերի վիճակի գնահատման չափանիշներին, ապաքինման ընթացքի դիտարկմանը և բուժման տարբեր փուլերում գրանցվող փոփոխությունների համեմատական վերլուծությանը։ Փորձարարական տվյալների համակարգումը հնարավորություն է տալիս գնահատել կիրառվող միջոցի արդյունավետությունը և պարզել դրա ազդեցության հնարավոր կապը կենդանու օրգանիզմի ընդհանուր դիմադրողականության ցուցանիշների հետ։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի անասնաբուժական վիրաբուժության և կլինիկական անասնաբուժության համար, քանի որ վերքային ախտահարումների արդյունավետ կառավարումը կապված է կենդանիների առողջության պահպանման, վերականգնման ժամանակահատվածի կրճատման և հետագա բարդությունների կանխարգելման հետ։ Միաժամանակ աշխատանքը նպաստում է կենդանական օրգանիզմի պաշտպանական և վերականգնողական գործընթացների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը և տարբեր բուժական միջոցների ազդեցության փորձարարական գնահատմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել անասնաբուժության, անասնաբուժական վիրաբուժության, կենդանիների ֆիզիոլոգիայի և կլինիկական հետազոտությունների ոլորտներում աշխատող մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Updated: 2026-09-22
Կենդանիների ախտահարված վերքերի բուժումը և օրգանիզմի դիմադրողականության բարձրացումը Մուխինի թուրմով
Online

History

Հովհաննես Թումանյանը և հայ ազգագրությունը

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի ստեղծագործական և հասարակական ժառանգության ուսումնասիրությանը հայ ազգագրության համատեքստում՝ բացահայտելով նրա գրական երկերում, հրապարակախոսության մեջ և մշակութային գործունեության ընթացքում արտացոլված ժողովրդական կենցաղի, սովորույթների, հավատալիքների, ծեսերի և ավանդույթների առանձնահատկությունները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հանգամանքի վրա, որ գրողի ստեղծագործություններում հայ ժողովրդի առօրյա կյանքը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գեղարվեստական միջավայր, այլև որպես պատմամշակութային արժեք ունեցող հարուստ նյութ։ Քննության են առնվում գյուղական համայնքի կառուցվածքը, ընտանեկան և ազգակցական հարաբերությունները, աշխատանքի ավանդական ձևերը, հասարակական փոխհարաբերությունները, տոնական ու ծիսական սովորույթները, ժողովրդական պատկերացումները և բարոյական արժեքները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Լոռու և ընդհանրապես հայկական գյուղական միջավայրի նկարագրություններին, որոնց միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի բնակչության կենսակերպի, աշխարհընկալման և սոցիալական հարաբերությունների մասին։ Ուսումնասիրվում է բանահյուսական նյութի կիրառությունը՝ ժողովրդական հեքիաթների, առակների, ավանդությունների, երգերի, ասացվածքների, դարձվածքների և խոսակցական լեզվի տարրերի տեսանկյունից։ Կարևորվում է գրողի հետաքրքրությունը ժողովրդական բանավոր մշակույթի նկատմամբ և այն եղանակները, որոնցով բանահյուսական ու ազգագրական նյութը գեղարվեստական վերամշակման միջոցով դարձել է նրա ստեղծագործական աշխարհի բաղադրիչ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ժողովրդական հավատալիքների, բնության հետ կապված պատկերացումների, համայնքային վարքականոնների և ավանդական արժեքների արտացոլմանը։ Գրական նյութի համադրումը ազգագրական տվյալների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատել ստեղծագործությունները նաև որպես ժամանակաշրջանի հասարակական և մշակութային կյանքի մասին տեղեկություններ պահպանող աղբյուրներ՝ միաժամանակ հաշվի առնելով գեղարվեստական գրականության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է հեղինակի վերաբերմունքը ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման, ժողովրդական ստեղծագործության հավաքման և ուսումնասիրման նկատմամբ։ Նրա գործունեությունը դիտարկվում է հայ մտավորականության այն լայն շարժման համատեքստում, որը ձգտում էր գրանցել, պահպանել և նոր սերունդներին փոխանցել ժողովրդի հոգևոր ու նյութական մշակույթի արժեքները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել գրականության և ազգագրության փոխառնչությունները, հասկանալ ժողովրդական մշակույթի ազդեցությունը գրողի աշխարհայացքի և գեղարվեստական մտածողության ձևավորման վրա, ինչպես նաև գնահատել նրա ժառանգության նշանակությունը հայ ժողովրդի ավանդական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության, ազգագրության, բանահյուսության, մշակութաբանության և հայագիտության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ուսանողների, մանկավարժների և ազգային մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-09-20
Հովհաննես Թումանյանը և հայ ազգագրությունը
Online

History

Մերձավորարևելյան հակամարտության ազդեցությունը միջազգային և միջարաբական հարաբերությունների վրա 1967-1982 թթ.

Աշխատությունը նվիրված է 1967–1982 թվականներին Մերձավոր Արևելքում ընթացող հակամարտությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը միջազգային քաղաքականության և արաբական պետությունների փոխհարաբերությունների վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է 1967 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմից հետո տարածաշրջանում ձևավորված ռազմաքաղաքական իրավիճակի, ուժերի հարաբերակցության փոփոխության և հետագա քաղաքական գործընթացների վրա։ Քննության են առնվում արաբական պետությունների դիրքորոշումները Իսրայելի հետ հակամարտության, պաղեստինյան խնդրի և գրավված տարածքների հարցերի վերաբերյալ, ինչպես նաև այդ խնդիրների ազդեցությունը միջարաբական համագործակցության և հակասությունների խորացման վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Եգիպտոսի, Սիրիայի, Հորդանանի, Լիբանանի, Իրաքի, Սաուդյան Արաբիայի և տարածաշրջանի մյուս պետությունների արտաքին քաղաքականությանը, նրանց միջև ձևավորված դաշինքներին, տարաձայնություններին և քաղաքական առաջնահերթությունների փոփոխություններին։ Ուսումնասիրվում են 1973 թվականի արաբա-իսրայելական պատերազմի հետևանքները, նավթային գործոնի աճող նշանակությունը, Եգիպտոսի արտաքին քաղաքականության վերափոխումը, Քեմփ Դեյվիդի համաձայնությունների և եգիպտա-իսրայելական խաղաղության գործընթացի ազդեցությունը արաբական աշխարհի ներքին հարաբերությունների վրա։ Կարևորվում է նաև Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպության դերի աճը և պաղեստինյան հարցի աստիճանական վերածումը տարածաշրջանային ու միջազգային քաղաքականության առանցքային խնդիրներից մեկի։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է Լիբանանի ներքաղաքական ճգնաժամի և քաղաքացիական պատերազմի կապը տարածաշրջանային հակամարտությունների հետ, ինչպես նաև 1982 թվականի լիբանանյան իրադարձությունների ազդեցությունը Մերձավոր Արևելքում քաղաքական ուժերի հարաբերակցության վրա։ Առանձին ուղղություն է միջազգային գործոնի ուսումնասիրությունը՝ հատկապես Միացյալ Նահանգների և Խորհրդային Միության քաղաքականության, նրանց ռազմավարական մրցակցության, դիվանագիտական նախաձեռնությունների և տարածաշրջանի պետությունների հետ հարաբերությունների համատեքստում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ՄԱԿ-ի և միջազգային դիվանագիտության դերին՝ հրադադարի հաստատման, բանակցային գործընթացների և հակամարտության քաղաքական կարգավորման փորձերի տեսանկյունից։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, որ տարածաշրջանային հակամարտությունը տվյալ ժամանակաշրջանում ոչ միայն արաբա-իսրայելական հարաբերությունների խնդիր էր, այլև էականորեն ազդում էր արաբական երկրների արտաքին քաղաքական կողմնորոշումների, տնտեսական համագործակցության, անվտանգության ռազմավարությունների և միմյանց նկատմամբ քաղաքական դիրքորոշումների վրա։ Միաժամանակ Սառը պատերազմի պայմաններում Մերձավոր Արևելքը վերածվել էր միջազգային մրցակցության կարևոր տարածքներից մեկի, որտեղ տեղական հակասությունները սերտորեն փոխկապակցվում էին համաշխարհային քաղաքական գործընթացների հետ։ Ժամանակաշրջանի համակողմանի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ այն քաղաքական և դիվանագիտական զարգացումները, որոնք երկարաժամկետ ազդեցություն ունեցան Մերձավոր Արևելքի միջազգային հարաբերությունների համակարգի ձևավորման վրա։ Նյութը կարող է օգտակար լինել միջազգային հարաբերությունների, դիվանագիտության պատմության, արաբագիտության, արևելագիտության և Մերձավոր Արևելքի նորագույն պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և մասնագետների համար։

Updated: 2026-09-20
Մերձավորարևելյան հակամարտության ազդեցությունը միջազգային և միջարաբական հարաբերությունների վրա 1967-1982 թթ.
Online

Mathematics

Краевые задачи для квазилинейных вырождающихся дифференциальных уравнений в частных производных

Աշխատությունը նվիրված է քվազիգծային դեգեներացվող մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների համար եզրային խնդիրների տեսական ուսումնասիրությանը և դրանց լուծումների հիմնական հատկությունների բացահայտմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հավասարումների վրա, որոնց գործակիցները կամ գլխավոր մասը որոշակի կետերում կամ տիրույթի որոշ հատվածներում կարող են կորցնել սովորական էլիպտականության, պարաբոլականության կամ այլ ստանդարտ պայմաններ՝ առաջացնելով լուծելիության և լուծումների վարքի հետ կապված լրացուցիչ մաթեմատիկական դժվարություններ։ Քննության են առնվում տարբեր տեսակի եզրային պայմաններ, դրանց համապատասխանությունը հավասարման կառուցվածքին և այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է հաստատել խնդրի լուծման գոյությունը, միակությունը և կայունությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում թույլ և ընդհանրացված լուծումների գաղափարներին, քանի որ դեգեներացման առկայության դեպքում դասական իմաստով բավարար հարթություն ունեցող լուծումների գոյությունը միշտ չէ, որ հնարավոր է ապահովել։ Ուսումնասիրվում են ֆունկցիոնալ տարածությունների, ինտեգրալային գնահատականների, ապրիորի գնահատումների և կոմպակտության մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ լուծումների գոյության վերաբերյալ թեորեմների հիմնավորման համար։ Կարևորվում է հավասարման ոչ գծային անդամների ազդեցությունը լուծման հատկությունների վրա, ինչպես նաև գործակիցների վարքը դեգեներացման տիրույթում։ Դիտարկվում են լուծումների կանոնավորության, սահմանափակության և եզրային պայմանների պահպանման հարցերը, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ անհրաժեշտ է կիրառել կշռային ֆունկցիոնալ տարածություններ կամ հատուկ գնահատման մեթոդներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև առավելագույնի սկզբունքի տարբեր ձևեր, համեմատության մեթոդներ, մոտարկման եղանակներ և թույլ լուծումներից ավելի կանոնավոր լուծումների ստացման պայմաններ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դեգեներացման բնույթի դասակարգումը, քանի որ դրա աստիճանն ու տեղայնացումը կարող են էապես ազդել եզրային խնդրի ճիշտ դրվածության և լուծման որակական հատկությունների վրա։ Տեսական արդյունքները հնարավորություն են տալիս խորացնել ոչ գծային մասնակի ածանցյալներով հավասարումների վերաբերյալ պատկերացումները և մշակել այնպիսի մաթեմատիկական գործիքներ, որոնք կիրառելի են ոչ ստանդարտ կամ սինգուլյար բնույթ ունեցող խնդիրների դեպքում։ Նման հավասարումները կարևոր նշանակություն ունեն նաև կիրառական մաթեմատիկայում, քանի որ կարող են առաջանալ շարունակական միջավայրերի մեխանիկայի, ջերմային և դիֆուզիոն գործընթացների, ֆիզիկական միջավայրերի մոդելավորման և այլ խնդիրների մաթեմատիկական նկարագրության ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների, ֆունկցիոնալ անալիզի, ոչ գծային անալիզի և մաթեմատիկական ֆիզիկայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Updated: 2026-09-17
Краевые задачи для квазилинейных вырождающихся дифференциальных уравнений в частных производных
Online

Other Subjects

Տարեգիրք: (ԶԼՄ արձագանքներ) 2013

Հրատարակությունը ներկայացնում է 2013 թվականի ընթացքում զանգվածային լրատվամիջոցներում հրապարակված արձագանքների, անդրադարձների, գնահատականների և տեղեկատվական նյութերի համակարգված հավաքածու՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական և տեղեկատվական միջավայրի հիմնական միտումները։ Նյութերը կարող են ընդգրկել մամուլում, լրատվական գործակալություններում, հեռուստատեսային ու ռադիոհաղորդումներում, ինչպես նաև էլեկտրոնային լրատվամիջոցներում ներկայացված հրապարակումներ՝ արտացոլելով տարբեր իրադարձությունների, նախաձեռնությունների, կազմակերպությունների գործունեության կամ հասարակական նշանակություն ունեցող գործընթացների լուսաբանումը։ Ժողովածուի կարևոր առանձնահատկությունը տարբեր աղբյուրներից ստացված տեղեկատվության մեկ ամբողջության մեջ համախմբումն է, որի շնորհիվ հնարավոր է հետևել տարվա ընթացքում որոշակի թեմաների նկատմամբ լրատվամիջոցների հետաքրքրության փոփոխությանը, հրապարակումների հաճախականությանը և հանրային արձագանքի ձևավորմանը։ Ներկայացված նյութերը հնարավորություն են տալիս համեմատել տարբեր լրատվամիջոցների մոտեցումները, բացահայտել թեմաների լուսաբանման առանձնահատկությունները և հասկանալ, թե ինչպիսի խնդիրներ ու իրադարձություններ են առավել մեծ ուշադրություն գրավել տվյալ ժամանակահատվածում։ Միաժամանակ ժողովածուն կարող է ծառայել որպես տեղեկատվական և փաստագրական աղբյուր՝ պահպանելով ժամանակի մամուլի արձագանքների պատկերը և նպաստելով հետագա ուսումնասիրությունների համար անհրաժեշտ նյութերի կենտրոնացմանը։ Հրապարակումների ժամանակագրական կամ թեմատիկ համակարգումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել հասարակական քննարկումների ընթացքը, հետևել որոշակի իրադարձությունների զարգացմանը և ուսումնասիրել դրանց վերաբերյալ ձևավորված գնահատականների բազմազանությունը։ Նման բնույթի տարեգրական նյութերը կարևոր են նաև մեդիա հետազոտությունների տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել տեղեկատվության տարածման եղանակները, լրատվական օրակարգի ձևավորումը, հասարակական կարծիքի վրա զանգվածային հաղորդակցության միջոցների ազդեցությունը և տարբեր թեմաների ներկայացման առանձնահատկությունները։ Հավաքածուն ունի նաև մատենագիտական և արխիվային նշանակություն՝ հեշտացնելով համապատասխան ժամանակաշրջանի հրապարակումների հայտնաբերումը և դրանց վերաբերյալ տեղեկությունների համակարգված օգտագործումը։ Այն կարող է օգտակար լինել լրագրության, հաղորդակցության, հասարակագիտության, պատմության և մեդիա ուսումնասիրությունների ոլորտների հետազոտողների, ուսանողների, լրագրողների, մատենագետների, ինչպես նաև 2013 թվականի հասարակական ու տեղեկատվական կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-09-15
Տարեգիրք: (ԶԼՄ արձագանքներ) 2013
Online

History

Վանի թագավորության (Բիայնիլի, Ուրարտու, Արարատ) մեհենագրությունը

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհում ձևավորված հնագույն պետական կազմավորման գրային մշակույթի և հատկապես մեհենագրական համակարգի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով պատմական, լեզվաբանական, հնագիտական և մշակութաբանական տեսանկյուններից։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մեհենագրական նշանների կառուցվածքի, ձևաբանական առանձնահատկությունների, իմաստային նշանակության և կիրառության ոլորտների բացահայտման վրա։ Քննության են առնվում հնագիտական պեղումների և ուսումնասիրությունների ընթացքում հայտնաբերված տարբեր առարկաների, կառույցների և նյութական մշակույթի հուշարձանների վրա պահպանված նշանները՝ փորձելով պարզել դրանց գործառույթը և տեղը տվյալ ժամանակաշրջանի հաղորդակցական ու վարչական համակարգում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մեհենագրության և սեպագրության փոխհարաբերությանը, քանի որ պետական կառավարման և արքայական արձանագրությունների համար լայնորեն կիրառվող սեպագրի կողքին գոյություն ունեցող նշանային համակարգերը կարող էին ունենալ տնտեսական, պաշտամունքային, սեփականության նշման կամ այլ գործնական նշանակություն։ Ուսումնասիրվում են առանձին նշանների կրկնությունները, տարբերակները, համակցությունները և տարածվածությունը՝ դրանց հնարավոր իմաստները և կիրառման օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Կարևորվում է նշանների հայտնաբերման հնագիտական համատեքստը, քանի որ դրանց նշանակության մեկնաբանությունը կապված է ոչ միայն գրաֆիկական ձևի, այլև այն առարկայի տեսակի, նշանակության և գտնվելու վայրի հետ, որի վրա դրանք պահպանվել են։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գրային համակարգի ծագման, զարգացման և հարևան հինարևելյան մշակույթների նշանային ավանդույթների հետ հնարավոր առնչությունների խնդիրներին։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել տեղական մշակութային առանձնահատկությունները և տարբերակել փոխառված, ընդհանրական ու ինքնուրույն ձևավորված տարրերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մեհենագրական նյութի դասակարգումը և համակարգումը, որի միջոցով հնարավոր է ստեղծել նշանների տիպաբանական խմբեր և ուսումնասիրել դրանց ժամանակագրական ու տարածքային փոփոխությունները։ Նյութը կարևոր տեղեկություններ է հաղորդում ոչ միայն գրի պատմության, այլև պետական կառավարման, տնտեսության, կրոնական պատկերացումների, արհեստների և հասարակական կազմակերպման որոշ կողմերի վերաբերյալ։ Հատուկ նշանակություն ունի գրավոր և հնագիտական աղբյուրների համադրումը, որը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել մ.թ.ա. առաջին հազարամյակում Հայկական լեռնաշխարհի մշակութային զարգացման մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ուրարտագիտության, հայագիտության, հնագիտության, հին Արևելքի պատմության, գրաբանության և պատմական լեզվաբանության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ուսանողների և հնագույն գրային մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-09-18
Վանի թագավորության (Բիայնիլի, Ուրարտու, Արարատ) մեհենագրությունը
Online

Linguistics

Սերգեյ Եսենինի չափածոյի հայերեն թարգմանությունների լեզուն

Աշխատությունը նվիրված է Սերգեյ Եսենինի բանաստեղծական ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանությունների լեզվական, ոճական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն միջոցների վրա, որոնց օգնությամբ հայ թարգմանիչները վերարտադրել են ռուս բանաստեղծի ինքնատիպ լեզուն, քնարական հնչերանգը, պատկերային համակարգը, ժողովրդախոսակցական տարրերը, հուզական արտահայտչականությունը և չափածոյի երաժշտականությունը։ Քննության են առնվում բնագրի և հայերեն տարբերակների բառապաշարային, քերականական ու ոճական համապատասխանությունները՝ բացահայտելով այն փոփոխությունները, որոնք պայմանավորված են ռուսերենի և հայերենի կառուցվածքային տարբերություններով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բառերի ընտրությանը, դարձվածքների, փոխաբերությունների, մակդիրների, համեմատությունների և խորհրդանշական պատկերների փոխանցմանը, քանի որ դրանք էական դեր ունեն բանաստեղծական աշխարհի և հեղինակային անհատական ոճի պահպանման գործում։ Ուսումնասիրվում է նաև բնության պատկերների, գյուղական կյանքի, մարդու ներաշխարհի և զգացմունքային ապրումների լեզվական արտահայտությունը հայերեն թարգմանություններում։ Կարևորվում է բանաստեղծական տեքստի ձևային կազմակերպումը՝ չափը, ռիթմը, հանգը, հնչյունական կրկնությունները և խոսքի մեղեդայնությունը, ինչպես նաև այն փոխզիջումները, որոնց թարգմանիչը կարող է դիմել բովանդակային ճշգրտությունն ու գեղարվեստական ամբողջականությունը համատեղ պահպանելու նպատակով։ Համեմատական վերլուծության միջոցով դիտարկվում է, թե նույն ստեղծագործության տարբեր հայերեն թարգմանություններում ինչպես են լուծվել բառային և ոճական խնդիրները, ինչպիսի լեզվական տարբերակներ են ընտրվել և որքանով է պահպանվել բնագրի ընդհանուր տրամադրությունն ու հեղինակային խոսքի առանձնահատկությունը։ Առանձին նշանակություն ունի ռուսական ազգային և մշակութային իրողությունների հայերեն փոխանցման խնդիրը, երբ անհրաժեշտ է միաժամանակ ապահովել բնագրի իմաստային բովանդակությունը և հայ ընթերցողի համար տեքստի բնական ու հասկանալի հնչողությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև թարգմանչի անհատական ոճի ազդեցությանը, քանի որ յուրաքանչյուր թարգմանություն կարող է պարունակել մեկնաբանական որոշակի շերտ և արտացոլել տվյալ ժամանակաշրջանի հայ գրական լեզվի առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել թարգմանությունների դերը ռուս բանաստեղծի ստեղծագործական ժառանգությունը հայ ընթերցողին ներկայացնելու և հայ-ռուսական գրական փոխառնչությունները զարգացնելու գործում։ Միաժամանակ նյութը կարևոր է հայերեն բանաստեղծական թարգմանության լեզվի զարգացման պատմությունը և տարբեր ժամանակաշրջաններում կիրառված թարգմանական սկզբունքները հասկանալու համար։ Այն կարող է օգտակար լինել թարգմանագիտության, հայոց լեզվի ոճաբանության, ռուս և հայ գրականությունների, պոետիկայի ու համեմատական գրականագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Updated: 2026-09-19
Սերգեյ Եսենինի չափածոյի հայերեն թարգմանությունների լեզուն