Ադանայի նահանգի հայ բնակչության բնաջնջումը և ունեզրկումը 1909-1918 թթ.

Մշակույթ

Հրատարակությունը հոդվածների ժողովածու է, որը ներկայացնում է Հայկական ՍՍՌ գրադարանների գործունեության գործնական փորձը և գրադարանային աշխատանքի տարբեր ուղղությունների կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Այն լույս է տեսել 1958 թվականին Երևանում՝ Հայկական ՍՍՌ Ալ. Մյասնիկյանի անվան պետական ռեսպուբլիկական գրադարանի գրադարանագիտական-մեթոդական բաժնի կողմից և ունի 36 էջ ծավալ։ Ժողովածուի հիմնական արժեքը գործնական փորձի ընդհանրացումն է․ նյութերը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել խորհրդային ժամանակաշրջանի Հայաստանում գրադարանների աշխատանքի կազմակերպման, ընթերցողների սպասարկման, գրքային ֆոնդերի օգտագործման, գրականության տարածման և մշակութային-կրթական գործունեության մասին։ Հոդվածներում ներկայացվող փորձը կարող է անդրադառնալ տարբեր տիպի գրադարանների աշխատանքին, դրանց առջև դրված խնդիրներին, ընթերցողների հետ աշխատանքի ձևերին, գրքի նկատմամբ հետաքրքրության խթանմանը և բնակչության շրջանում գրադարանային ծառայությունների կազմակերպմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի մեթոդական փորձի փոխանցումը, քանի որ նման ժողովածուները նախատեսված էին գրադարանների աշխատակիցներին գործնական աշխատանքում ուղղորդելու և տարբեր գրադարաններում կիրառվող արդյունավետ եղանակները տարածելու համար։ Ժողովածուն արժեքավոր է նաև պատմամշակութային տեսանկյունից․ այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի Հայաստանի գրադարանային համակարգի կառուցվածքը, մասնագիտական աշխատանքի կազմակերպումը և գրադարանների՝ որպես կրթական ու մշակութային հաստատությունների դերը։ Հետագա մատենագիտական ցանկերում հրատարակությունը նույնպես դասակարգվել է որպես գրադարանների աշխատանքի փորձը լուսաբանող գրականություն, ինչը լրացուցիչ ընդգծում է դրա մասնագիտական և մեթոդական նշանակությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել գրադարանագետներին, մատենագետներին, գրադարանային գործի պատմությունն ուսումնասիրող հետազոտողներին, մշակույթի պատմաբաններին, ինչպես նաև խորհրդային Հայաստանի կրթական և մշակութային հաստատությունների գործունեությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Տնտեսագիտություն

Օժանդակ արտադրամասերի կազմակերպումը արտադրությունում վերաբերում է այն ստորաբաժանումների համակարգված ձևավորմանն ու կառավարմանը, որոնք անմիջականորեն չեն արտադրում հիմնական արտադրանքը, սակայն ապահովում են արտադրական գործընթացի անընդհատությունն ու արդյունավետությունը։ Դրանց էությունը կայանում է նրանում, որ հիմնական արտադրամասերի բնականոն աշխատանքի համար ստեղծվում են անհրաժեշտ տեխնիկական, էներգետիկ և կազմակերպչական պայմաններ։ Օժանդակ արտադրամասերը ներառում են վերանորոգման ծառայությունները, գործիքային արտադրամասերը, էներգետիկ տնտեսությունները, տրանսպորտային և պահեստային ստորաբաժանումները։ Վերանորոգման արտադրամասերը ապահովում են սարքավորումների ժամանակին սպասարկումն ու վերանորոգումը, ինչը նվազեցնում է կանգառները և բարձրացնում արտադրողականությունը։ Գործիքային արտադրամասերը զբաղվում են արտադրության համար անհրաժեշտ գործիքների պատրաստմամբ և պահպանմամբ։ Էներգետիկ ծառայությունները ապահովում են էլեկտրաէներգիայի, ջերմության և այլ էներգիայի աղբյուրների անխափան մատակարարումը։ Տրանսպորտային և պահեստային ծառայությունները կազմակերպում են նյութերի տեղափոխումը և պահպանումը։ Օժանդակ արտադրամասերի ճիշտ կազմակերպումը կարևոր է, քանի որ այն անմիջականորեն ազդում է արտադրության արդյունավետության, ինքնարժեքի նվազեցման և արտադրանքի որակի վրա։ Ժամանակակից արտադրությունում դրանք հաճախ ավտոմատացված են և ինտեգրված միասնական կառավարման համակարգերում, ինչը թույլ է տալիս արագ արձագանքել խնդիրներին և օպտիմալացնել ռեսուրսների օգտագործումը։

Պատմություն

Այս ժողովածուն նվիրված է Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Մեծ ռևոլյուցիայի 40-րդ տարեդարձին և նախատեսված է գրադարանների համար՝ որպես մեթոդական ու բիբլիոգրաֆիական աշխատանքների կազմակերպման օժանդակ նյութ։ Այն արտացոլում է խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանային գործունեության այն ուղղությունները, որոնց միջոցով պատմական և քաղաքական նշանակություն ունեցող տարեդարձները ներկայացվում էին ընթերցողներին՝ գրքային ցուցահանդեսների, մատենագիտական ցանկերի, թեմատիկ միջոցառումների, ընթերցողների սպասարկման և լուսավորչական աշխատանքների միջոցով։ Ժողովածուում ներկայացվող նյութերը կարող են ընդգրկել տվյալ պատմական իրադարձությանը, դրա նախադրյալներին, զարգացման փուլերին, քաղաքական և սոցիալական հետևանքներին վերաբերող գրականության ընտրության ու համակարգման սկզբունքներ, ինչպես նաև գրադարաններում համապատասխան թեմատիկ աշխատանքի կազմակերպման գործնական ցուցումներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն բիբլիոգրաֆիական բաժինները, որոնք հնարավորություն են տալիս կողմնորոշվել թեմային վերաբերող գրականության մեջ, կազմել մատենագիտական ցուցակներ և ընթերցողների համար առանձնացնել անհրաժեշտ աղբյուրները։ Մեթոդական նյութերը կարող են ներառել գրքային ֆոնդի օգտագործման, ցուցահանդեսների ձևավորման, բանավոր և գրավոր քարոզչական աշխատանքների, ընթերցողական միջոցառումների և թեմատիկ տեղեկատվության տարածման վերաբերյալ առաջարկություններ։ Ժողովածուն արժեքավոր է նաև որպես իր ժամանակաշրջանի գրադարանային մշակույթի և տեղեկատվական քաղաքականության արտացոլում, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես էին խորհրդային գրադարանները կազմակերպում պատմաքաղաքական թեմաների շուրջ աշխատանքը և ինչպիսի մեթոդներ էին առաջարկվում տարբեր կատեգորիաների ընթերցողների հետ հաղորդակցվելու համար։ Նյութը կարող է հետաքրքրել ոչ միայն գրադարանագիտության և մատենագիտության մասնագետներին, այլև խորհրդային շրջանի մշակութային, կրթական և տեղեկատվական քաղաքականությունն ուսումնասիրող պատմաբաններին ու հետազոտողներին։ Այն հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային աշխատանքի մեթոդների, բիբլիոգրաֆիական կազմակերպման սկզբունքների և պետականորեն խրախուսվող պատմական թեմաների ներկայացման առանձնահատկությունների մասին։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է խաղողի «Այվազյանի Վարդաբույր» և «Վանի» սորտերի շիվերի աճի ու բերքատվության վրա բեռնվածության և էտի երկարության ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել էտի տարբեր եղանակների և վազի բեռնվածության այնպիսի հարաբերակցություններ, որոնք կարող են նպաստել բույսերի հավասարակշռված աճին, արդյունավետ բերքատվությանը և խաղողի վազերի արտադրական ներուժի առավել լիարժեք օգտագործմանը։ Ուսումնասիրվում է, թե ինչպես են թողնված աչքերի կամ պտղատու օղակների քանակը, էտի երկարությունը և վազի ընդհանուր բեռնվածությունը անդրադառնում շիվերի աճի ինտենսիվության, զարգացման բնույթի և բերքագոյացման գործընթացների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բույսի վեգետատիվ և գեներատիվ աճի փոխհարաբերությանը, քանի որ չափազանց բարձր կամ ցածր բեռնվածությունը կարող է խախտել այդ հավասարակշռությունը և ազդել ինչպես շիվերի զարգացման, այնպես էլ բերքի քանակական ու որակական ցուցանիշների վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են համեմատվել ուսումնասիրվող երկու սորտերի արձագանքները էտի տարբեր երկարություններին և բեռնվածության մակարդակներին՝ բացահայտելու դրանց կենսաբանական առանձնահատկություններին առավել համապատասխան ագրոտեխնիկական պայմանները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ տվյալ սորտերի համար էտի և բեռնվածության առավել արդյունավետ նորմերի ընտրության, բերքատվության բարձրացման և այգու արտադրական արդյունավետության բարելավման համար։ Աշխատությունը գործնական նշանակություն ունի հատկապես խաղողի մշակության տեխնոլոգիայի կատարելագործման տեսանկյունից, քանի որ ճիշտ էտը և բեռնվածության կարգավորումը կարևոր են վազի երկարատև արդյունավետության, բերքի կայունության և պտղի որակի պահպանման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել խաղողագործներին, ագրոնոմներին, գյուղատնտեսության ոլորտի մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և խաղողի սորտերի ագրոտեխնիկական առանձնահատկություններով հետաքրքրվող հետազոտողներին։

Պատմություն

Այս լատիներեն վերնագրով աշխատությունը վերաբերում է Տակիտոսի (Tacitus) «Աննալներ»-ի XI–XVI գրքերում նկարագրված իրադարձությունների ժամանակագրական հարցերի քննությանը՝ մասնավորապես Պարթևական և հայկական պատմությունների փոխկապակցվածությանը, որոնք մեկնաբանվել են և մեկնաբանվում են հետագա հետազոտողների կողմից՝ հատկապես Դ. Ավգուստի (D. Aug.) խմբագրական կամ մեկնաբանական աշխատանքների հիման վրա։ Ուսումնասիրությունը կենտրոնանում է Հռոմեական կայսրության արևելյան քաղաքականության, Պարթևական թագավորության ներքին և արտաքին զարգացումների, ինչպես նաև Հայաստանի՝ որպես ռազմավարական միջանկյալ պետության դերի վրա այդ ժամանակաշրջանում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Տակիտոսի հաղորդումների ժամանակագրական անհստակություններին, աղբյուրների համեմատական քննությանը և պատմական իրադարձությունների վերակազմակերպման փորձերին՝ հստակեցնելու համար Պարթևա-հռոմեական հակամարտությունների և հայկական գահակալական փոփոխությունների հաջորդականությունը։ Աշխատությունը նաև վերլուծում է Հայաստանի քաղաքական կախվածության փոփոխական բնույթը՝ որպես Հռոմի և Պարթևաստանի ազդեցության ոլորտների միջև գտնվող երկիր, և ընդգծում է տեղական արքայատոհմերի դերը տարածաշրջանային ուժային հավասարակշռության մեջ։ Մեթոդաբանական առումով կիրառվում է դասական պատմագրության քննադատական վերլուծություն՝ համադրելով Տակիտոսի տվյալները այլ հին հեղինակների՝ Պլինիոս Ավագի, Ստրաբոնի և Դիոն Կասիոսի տեղեկությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի վերականգնել ավելի հստակ ժամանակագրական պատկեր Պարթևա-հայկական հարաբերությունների վերաբերյալ՝ հռոմեական պատմագրության շրջանակում, ինչպես նաև գնահատել Տակիտոսի պատմական տվյալների վստահելիությունը։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է տեսողության օրգանի որոշ հիվանդությունների դեպքում արցունքի բյուրեղագրական պատկերի ուսումնասիրությանը՝ հատկապես քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների շրջանում։ Հետազոտության հիմքում արցունքային հեղուկի բյուրեղացման առանձնահատկությունների և աչքի տարբեր ախտաբանական վիճակների միջև հնարավոր փոխկապակցվածության բացահայտումն է։ Աշխատությունը համադրում է ակնաբուժության, կենսաբժշկության և լաբորատոր ախտորոշման մոտեցումները՝ փորձելով պարզել, թե արցունքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունները ինչպես կարող են արտացոլվել բյուրեղացման ընթացքում ձևավորվող պատկերում և ինչ տեղեկատվական արժեք կարող է ունենալ այդ պատկերի ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության առանձնահատուկ նշանակությունը պայմանավորված է ուսումնասիրվող մասնագիտական խմբի՝ քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների աշխատանքային պայմաններով։ Ավիացիոն միջավայրը կարող է ուղեկցվել տեսողական համակարգի վրա ազդող մի շարք գործոններով՝ օդի ցածր խոնավություն, երկարատև տեսողական ծանրաբեռնվածություն, թռիչքային պայմանների փոփոխություն, աշխատանքային ռեժիմի անկանոնություն և այլ մասնագիտական ազդեցություններ։ Նման պայմանների համակցված ազդեցությունը կարող է անդրադառնալ աչքի մակերեսի և արցունքային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակի վրա, ուստի այս խմբի շրջանում ակնաբուժական վիճակի գնահատումը կարևոր նշանակություն ունի։ Աշխատանքում արցունքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես աչքի մակերեսը խոնավացնող և պաշտպանող հեղուկ, այլև որպես կենսաբանական միջավայր, որի բաղադրությունը կարող է արտացոլել օրգանիզմում և տեսողական համակարգում տեղի ունեցող որոշ փոփոխություններ։ Արցունքային հեղուկի մեջ առկա են ջուր, էլեկտրոլիտներ, սպիտակուցներ, լիպիդներ և այլ բաղադրիչներ, որոնց հարաբերակցությունը կարող է փոխվել տարբեր ֆիզիոլոգիական և ախտաբանական պայմաններում։ Երբ արցունքի նմուշը ենթարկվում է չորացման և բյուրեղացման, այդ բաղադրիչների փոխազդեցությունը կարող է ձևավորել տարբեր կառուցվածքային պատկերներ։ Բյուրեղագրական պատկերի ուսումնասիրության միջոցով հնարավոր է փորձել տարբերակել նորմալ և ախտաբանական վիճակներին բնորոշ առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է բյուրեղացման ձևերի համակարգումը և դրանց կապը տեսողության օրգանի հիվանդությունների հետ։ Կարող են ուսումնասիրվել բյուրեղների ձևը, դասավորվածությունը, ճյուղավորումը, խտությունը, համաչափությունը և այլ մորֆոլոգիական հատկանիշներ։ Այդ փոփոխությունները կարող են պայմանավորված լինել արցունքային հեղուկի բաղադրության փոփոխությամբ և, հետևաբար, որոշակի ախտաբանական գործընթացների անուղղակի ցուցիչ լինել։ Աշխատանքը նպատակ ունի պարզելու, թե որքան բնորոշ և վերարտադրելի են այդ փոփոխությունները տարբեր հիվանդությունների դեպքում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում աչքի մակերեսի և արցունքային թաղանթի վիճակին։ Արցունքային թաղանթը կարևոր դեր ունի եղջերաթաղանթի օպտիկական հատկությունների, մակերեսի պաշտպանվածության և տեսողական հարմարավետության պահպանման գործում։ Դրա կայունության խանգարումները կարող են առաջացնել չորության զգացում, այրոց, օտար մարմնի զգացողություն, աչքերի հոգնածություն, կարմրություն և տեսողության ժամանակավոր տատանումներ։ Աշխատանքի շրջանակում բյուրեղագրական մեթոդի միջոցով կարող է ուսումնասիրվել արցունքային թաղանթի փոփոխությունների հնարավոր արտացոլումը բյուրեղացման պատկերում։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում մասնագիտական գործոնների և ակնաբուժական վիճակի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների տեսողական համակարգը կարող է ենթարկվել առանձնահատուկ ծանրաբեռնվածության, իսկ օդաչուների և թռիչքային գործընթացին առնչվող այլ մասնագետների դեպքում տեսողության բարձր ֆունկցիոնալ պահանջները կարող են կարևոր դեր ունենալ մասնագիտական գործունեության անվտանգության ապահովման գործում։ Հետևաբար աչքի հիվանդությունների վաղ հայտնաբերումը և ֆունկցիոնալ վիճակի օբյեկտիվ գնահատումը կարող են ունենալ ոչ միայն բժշկական, այլև մասնագիտական նշանակություն։ Աշխատանքը կարող է ներառել առողջ և տարբեր ակնաբուժական խնդիրներ ունեցող անձանց արցունքային նմուշների համեմատական ուսումնասիրություն։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բյուրեղագրական պատկերի այն հատկանիշները, որոնք առավել հաճախ հանդիպում են որոշակի ախտաբանական վիճակներում։ Կարող են ուսումնասիրվել ինչպես ընդհանուր օրինաչափությունները, այնպես էլ առանձին հիվանդությունների դեպքում դիտվող առանձնահատուկ փոփոխությունները։ Այս մոտեցումը կարևոր է մեթոդի ախտորոշիչ հնարավորությունները գնահատելու համար։ Հետազոտության մեթոդաբանությունը կարող է հիմնված լինել արցունքային հեղուկի նմուշառման, ստանդարտացված պայմաններում դրա չորացման, ստացված բյուրեղային պատկերների մանրադիտակային ուսումնասիրության և արդյունքների համեմատական վերլուծության վրա։ Նմուշների ուսումնասիրության ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել արտաքին պայմանները և հետազոտության ստանդարտացման անհրաժեշտությունը, քանի որ բյուրեղացման գործընթացի վրա կարող են ազդել ինչպես նմուշի բաղադրությունը, այնպես էլ ջերմաստիճանը, խոնավությունը, չորացման արագությունը և այլ գործոններ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև բյուրեղագրական ախտորոշման մեթոդի առավելություններին և սահմանափակումներին։ Դրա հնարավոր առավելություններից են հետազոտության տեխնիկական հարաբերական պարզությունը, նմուշի փոքր քանակի անհրաժեշտությունը և արցունքային հեղուկի կառուցվածքային փոփոխությունների տեսողական գնահատման հնարավորությունը։ Միաժամանակ մեթոդի կլինիկական արժեքը պահանջում է ստացված պատկերների օբյեկտիվ և ստանդարտացված մեկնաբանություն, ինչպես նաև դրանց համադրում կլինիկական, ֆունկցիոնալ և լաբորատոր այլ տվյալների հետ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել տարբեր ախտաբանական վիճակների ժամանակ բյուրեղագրական փոփոխությունների տարբերակման խնդիրը։ Եթե որոշակի հիվանդությունների դեպքում նկատվում են բնորոշ կառուցվածքային պատկերներ, ապա դրանց համակարգված նկարագրությունը կարող է հիմք հանդիսանալ լրացուցիչ ախտորոշիչ չափանիշների մշակման համար։ Սակայն նման մոտեցման դեպքում անհրաժեշտ է գնահատել ոչ միայն առանձին նշանների առկայությունը, այլև դրանց զգայունությունը, յուրահատկությունը և վերարտադրելիությունը։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ այն փորձում է կենսաբանական հեղուկի կառուցվածքային հատկությունների ուսումնասիրությունը կապել տեսողության օրգանի ախտաբանական փոփոխությունների հետ։ Այսպիսի միջդիսցիպլինար մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հիվանդության դրսևորումները ոչ միայն օրգանի կառուցվածքային կամ ֆունկցիոնալ մակարդակում, այլև արցունքային միջավայրի ֆիզիկաքիմիական փոփոխությունների տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել նաև կանխարգելիչ բժշկության համար։ Քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների պարբերական բժշկական զննությունների ընթացքում լրացուցիչ, արագ և հնարավորինս ոչ ինվազիվ մեթոդների կիրառումը կարող է նպաստել աչքի մակերեսի և տեսողական համակարգի որոշ խանգարումների վաղ հայտնաբերմանը։ Բյուրեղագրական հետազոտությունը, եթե հաստատվի դրա բավարար ախտորոշիչ արժեքը, կարող է դիտարկվել որպես համալիր ակնաբուժական հետազոտության լրացուցիչ բաղադրիչ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ուսումնասիրում է արցունքային հեղուկի բյուրեղացման կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց հնարավոր կապը տեսողության օրգանի տարբեր հիվանդությունների հետ՝ կենտրոնանալով քաղաքացիական ավիացիայի աշխատողների վրա։ Այն անդրադառնում է արցունքային թաղանթի ֆիզիոլոգիային, աչքի մակերեսի վիճակին, մասնագիտական գործոնների ազդեցությանը, բյուրեղացման պատկերների մորֆոլոգիական առանձնահատկություններին և դրանց ախտորոշիչ նշանակությանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ակնաբուժական ախտորոշման լրացուցիչ մեթոդների զարգացմանը, մասնագիտական բժշկական զննությունների կատարելագործմանը և տեսողական համակարգի խանգարումների վաղ հայտնաբերմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ակնաբույժներին, ավիացիոն բժշկության մասնագետներին, լաբորատոր ախտորոշման ոլորտի հետազոտողներին, կենսաբժիշկներին, ֆիզիոլոգներին, աշխատանքի բժշկության մասնագետներին, բժշկական բուհերի ուսանողներին և տեսողության օրգանի հիվանդությունների ախտորոշման նոր մեթոդներով հետաքրքրվող մասնագետներին։