Պատրաստի նյութեր

Գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Սյունիքի պատմությանը Օրբելյան իշխանական տոհմի կառավարման ժամանակաշրջանում՝ XIII–XV դարերում։ Աշխատությունը դիտարկում է տարածաշրջանի քաղաքական, վարչական, տնտեսական, հասարակական և մշակութային կյանքը՝ բացահայտելով Օրբելյանների իշխանության դերը Սյունիքի պատմական զարգացման մեջ։ Օրբելյան տոհմը միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր իշխանական տներից էր, որի գործունեությունը նշանակալի ազդեցություն է ունեցել Սյունիքի պետական-քաղաքական կազմակերպման, տեղական կառավարման և մշակութային կյանքի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում իշխանական իշխանության ձևավորման ու պահպանման, տարածաշրջանի ներքին հարաբերությունների, արտաքին քաղաքական հանգամանքների և ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրությունը։ Սյունիքի վանքերը, կրթական ու հոգևոր կենտրոնները, ճարտարապետական հուշարձանները և ձեռագրական ժառանգությունը նույնպես կարևոր նշանակություն ունեն այդ ժամանակաշրջանի մշակութային պատկերը հասկանալու համար։ Աշխատությունը նպաստում է միջնադարյան Սյունիքի պատմական դերի, Օրբելյանների իշխանական գործունեության և տարածաշրջանի հասարակական կյանքի ամբողջական ընկալմանը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական պատմությամբ, իշխանական տոհմերով, պատմական աշխարհագրությամբ և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների ու ընթերցողների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է «Սասնա ծռեր» հայկական ժողովրդական հերոսական էպոսի յոթ նորահայտ պատում՝ ընդլայնելով էպոսի գրավոր ու բանավոր տարբերակների մասին գիտական պատկերացումները։ Պատումները կարևոր նյութ են էպոսի սյուժետային բազմազանության, կերպարային համակարգի, պատմողական կառուցվածքի և բանավոր փոխանցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Դրանց միջոցով հնարավոր է բացահայտել, թե ինչպես են տարբեր պատմողներ պահպանել, վերապատմել և իրենց միջավայրի մշակութային հիշողությանը համապատասխան փոփոխել էպոսի առանձին դրվագներն ու մոտիվները։ Էպոսի հերոսական աշխարհը միավորում է ազատության, արդարության, հայրենիքի պաշտպանության, քաջության, տոհմական հիշողության և համայնքային համերաշխության գաղափարները։ Նորահայտ պատումների ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբերակների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ուսումնասիրելու հերոսների բնութագրերը, լեզվական արտահայտչամիջոցները, ժողովրդական պատկերացումները և ավանդական պատմողական ձևերը։ Ժողովածուն նշանակալի է հայ բանահյուսական ժառանգության պահպանման և գիտական շրջանառության տեսանկյունից, քանի որ լրացնում է էպոսի հայտնի տարբերակների շարքը և նոր հնարավորություններ է ստեղծում դրա համեմատական ու պատմամշակութային ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է բանագետների, գրականագետների, էպոսագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների և հայկական ժողովրդական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Երևանի բնակչության սոցիալական և էթնիկ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ էթնոսոցիոլոգիական հետազոտության մեթոդների կիրառմամբ։ Այն դիտարկում է քաղաքի բնակչության կազմը, սոցիալական կառուցվածքը, ազգային պատկանելության դրսևորումները, հասարակական հարաբերությունները և քաղաքային միջավայրում ընթացող սոցիալական գործընթացները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից են բնակչության ժողովրդագրական բնութագրերը, տարբեր էթնիկ խմբերի փոխհարաբերությունները, մշակութային ինքնության պահպանումը և հասարակական ինտեգրման առանձնահատկությունները։ Երևանի՝ որպես բազմաշերտ պատմություն և զարգացող քաղաքային միջավայր ունեցող կենտրոնի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու բնակչության ձևավորման, ներքին տեղաշարժերի, սոցիալական փոփոխությունների և քաղաքային կյանքի կազմակերպման հետ կապված գործընթացները։ Էթնոսոցիոլոգիական մոտեցումը համադրում է ժողովրդագրական տվյալներն ու հասարակական վարքագծի ուսումնասիրությունը՝ ավելի ամբողջական պատկեր կազմելու քաղաքի բնակչության մասին։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է խորհրդային շրջանի Երևանի ժողովրդագրական և սոցիալական պատմության, քաղաքային հասարակության կառուցվածքի, էթնիկ ինքնության և միջէթնիկ հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է սոցիոլոգների, ժողովրդագրագետների, պատմաբանների և քաղաքային զարգացման հարցերով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Ժողովածուն ներառում է հանրապետական գիտական նստաշրջանի ընթացքում ներկայացված ուսումնասիրություններ, որոնք նվիրված են հին Հայաստանի մշակույթի տարբեր բնագավառներին և պատմական զարգացման առանձնահատկություններին։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս դիտարկելու հայոց հնագույն մշակութային ժառանգությունը՝ դրա ձևավորման, զարգացման և հարևան ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ ունեցած փոխազդեցությունների համատեքստում։ Հետազոտական շրջանակը վերաբերում է հին հասարակության նյութական և հոգևոր կյանքի տարբեր դրսևորումներին՝ բնակավայրերին, ճարտարապետությանը, արվեստին, արհեստներին, կենցաղին, կրոնական պատկերացումներին և մշակութային ավանդույթներին։ Հնագիտական ու պատմամշակութային ուսումնասիրությունները կարևոր նշանակություն ունեն հին Հայաստանի հասարակական կառուցվածքի, տնտեսական գործունեության, գեղարվեստական մտածողության և աշխարհայացքի բացահայտման համար։ Գիտական նստաշրջանի նյութերի համադրությունը ներկայացնում է հայագիտության մեջ մշակույթի պատմության ուսումնասիրման տարբեր մոտեցումներ և հետազոտական խնդիրներ։ Ժողովածուն արժեքավոր աղբյուր է հին Հայաստանի պատմությամբ, հնագիտությամբ, արվեստի ու ճարտարապետության պատմությամբ և հայկական քաղաքակրթական ժառանգությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է Սյունիքի պատմական զարգացումը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև նորագույն շրջանը՝ դիտարկելով տարածաշրջանի քաղաքական, հասարակական, տնտեսական և մշակութային կյանքի հիմնական փուլերը։ Ուսումնասիրության շրջանակում Սյունիքը ներկայացվում է որպես հայոց պատմության կարևոր պատմաաշխարհագրական տարածք, որի անցյալը սերտորեն կապված է հայկական պետական կազմավորումների, իշխանական տների, վարչական միավորների և ազգային-ազատագրական գործընթացների հետ։ Տարածաշրջանի պատմությունը դիտարկվում է պատմական տարբեր ժամանակաշրջանների համատեքստում՝ անդրադառնալով բնակչության կյանքին, քաղաքական փոփոխություններին, տնտեսական զբաղմունքներին, հոգևոր և մշակութային կենտրոնների ձևավորմանն ու զարգացմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի Սյունիքի պատմական դերի բացահայտումը հայ ժողովրդի պետականության, ազգային ինքնության և մշակութային ժառանգության պահպանման գործում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու տարածաշրջանի պատմական շարունակականությանը, փոփոխվող սահմաններին, բնակավայրերի զարգացմանը և տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած իրադարձությունների ազդեցությանը տեղական հասարակության վրա։ Այն արժեքավոր ուսումնասիրություն է Սյունիքի պատմությամբ, Հայաստանի տարածաշրջանային անցյալով, պատմական աշխարհագրությամբ և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Ամանորի տոնին՝ հայոց ավանդական երկրագործական օրացույցի համատեքստում՝ բացահայտելով դրա տեղը ժողովրդական ժամանակագրության, գյուղատնտեսական կյանքի և տոնածիսական մշակույթի համակարգում։ Աշխատության թեմատիկ առանցքը վերաբերում է տարվա նոր շրջափուլի ընկալմանը, բնության և գյուղատնտեսական աշխատանքների սեզոնային փոփոխություններին, ինչպես նաև դրանց հետ կապված տոնական սովորույթներին ու ժողովրդական պատկերացումներին։ Երկրագործական օրացույցը կարևոր նշանակություն է ունեցել ավանդական հասարակության կյանքում, քանի որ կազմակերպել է ոչ միայն աշխատանքային գործընթացները, այլև մարդկանց տոնական ու ծիսական ժամանակը։ Այս տեսանկյունից Ամանորի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու բնության ցիկլերի, բերքի ակնկալիքների, բարեկեցության մաղթանքների և համայնքային կյանքի փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտությունը կարևոր նյութ է տրամադրում հայկական տոնական մշակույթի պատմական շերտերի, ժողովրդական հավատալիքների, ծիսական վարքագծի և ավանդական ժամանակի ընկալման ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է հայ ազգագրության և մշակութաբանության մասնագետների, ինչպես նաև հայկական տոնացույցի ու ժողովրդական ավանդույթների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Ռուսաստանի Դաշնությունում բնակվող հայ համայնքին՝ դիտարկելով նրա սոցիալական կառուցվածքը, էթնիկ ինքնության առանձնահատկությունները, հասարակական դիրքը և մշակութային կյանքը։ Էթնոսոցիոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս համադրելու սոցիոլոգիական հետազոտության մեթոդներն ու էթնիկ համայնքների ուսումնասիրման սկզբունքները՝ բացահայտելու հայերի ինքնության պահպանման, ազգային պատկանելության գիտակցման և ընդունող հասարակության հետ փոխհարաբերությունների տարբեր կողմերը։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է սփյուռքյան միջավայրում լեզվի, մշակութային ավանդույթների, ընտանեկան կապերի, համայնքային կազմակերպվածության և ազգային ինքնագիտակցության դերին։ Կարևոր ուղղություններից է նաև հայերի հասարակական ինտեգրման և էթնիկ առանձնահատկությունների պահպանման փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Աշխատությունը նպաստում է Ռուսաստանի հայ համայնքի ժամանակակից վիճակի, ներքին բազմազանության և հասարակական գործընթացներում նրա մասնակցության գիտական ճանաչմանը։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում հայ սփյուռքի պատմությամբ ու արդի զարգացումներով, միգրացիոն գործընթացներով, էթնիկ ինքնությամբ և միջմշակութային հարաբերություններով հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Կենսամատենագիտական այս աշխատությունը նվիրված է Սարգիս Բարդուղիմեոսի Հարությունյանի կյանքին, գիտական գործունեությանը և հրատարակված աշխատությունների ներկայացմանը։ Այն միավորում է գիտնականի կենսագրական տեղեկություններն ու նրա հեղինակած կամ գիտական գործունեության հետ կապված մատենագիտական նյութերը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու նրա մասնագիտական ուղուն, հետազոտական հետաքրքրություններին և գիտական ժառանգությանը։ Կենսամատենագիտությունը կարևոր տեղեկատու աղբյուր է, քանի որ մեկտեղում է անհատի կյանքի և ստեղծագործական գործունեության վերաբերյալ տվյալները՝ դրանք ներկայացնելով համակարգված ու որոնման համար հարմար ձևով։ Նման հրատարակությունները նպաստում են գիտական ժառանգության պահպանմանը, հետազոտությունների շարունակականությանը և գիտնականների ներդրման արժևորմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայագիտության, բանագիտության, ազգագրության և հարակից ոլորտների ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև գիտության պատմությամբ և հայ գիտական մտքի զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն տեղեկատու նշանակություն ունի Սարգիս Հարությունյանի աշխատությունների բացահայտման, մատենագիտական հղումների ճշգրտման և նրա գիտական գործունեության ամբողջական պատկերը կազմելու համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է Ավետիս քահանայի ժամանակագրական գրառումները՝ որպես պատմական անցքերի, հասարակական կյանքի և եկեղեցական միջավայրի ուսումնասիրությանն առնչվող վավերագրական նյութ։ Ժամանակագրությունը պատմական սկզբնաղբյուրների կարևոր տեսակ է, քանի որ իրադարձությունները ներկայացնում է ժամանակային հաջորդականությամբ՝ պահպանելով տվյալ ժամանակաշրջանի հիշողությունը և հնարավորություն տալով հետազոտողին հետևելու պատմական զարգացումների ընթացքին։ Հոգևորականի գրառումները կարող են արժեքավոր տեղեկություններ պարունակել եկեղեցական կյանքի, համայնքային հարաբերությունների, հասարակական իրադարձությունների և ժամանակի մարդկանց առօրյայի վերաբերյալ։ Նման վավերագրերը կարևոր են ոչ միայն առանձին դեպքերի ու իրադարձությունների ուսումնասիրության, այլև պատմական միջավայրի, ժամանակի մտածողության և հասարակական տրամադրությունների բացահայտման համար։ Դրանք հնարավորություն են տալիս համադրելու տարբեր աղբյուրներից ստացված տեղեկությունները, ճշտելու ժամանակագրական տվյալները և ուսումնասիրելու պատմական հիշողության ձևավորման առանձնահատկությունները։ Ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ պատմագրության, եկեղեցական սկզբնաղբյուրների և վավերագրական ժառանգության ուսումնասիրողների համար՝ նպաստելով հայ հոգևորականության թողած գրավոր ժառանգության և պատմական հիշողության պահպանմանն ու գիտական շրջանառությանը։

Աշխատությունը ներկայացնում է հայոց ավանդական հարսանիքը՝ որպես բազմաշերտ ծիսական, հասարակական և մշակութային երևույթ՝ բացահայտելով դրա պատմական ձևավորումը, կառուցվածքը, խորհրդանշական նշանակությունն ու տարածաշրջանային առանձնահատկությունները։ Հարսանիքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես երկու անձանց ամուսնության արարողություն, այլև որպես ընտանիքների, ազգականների և համայնքի մասնակցությամբ իրականացվող կարևոր իրադարձություն, որի ընթացքում արտահայտվում են հայկական ավանդական հասարակության արժեքները, փոխհարաբերությունների համակարգը և աշխարհայացքային պատկերացումները։ Ուսումնասիրության թեմատիկ շրջանակը ներառում է հարսանեկան ծիսաշարի տարբեր փուլերը, նախահարսանեկան պայմանավորվածություններն ու պատրաստությունները, փեսայի և հարսի հետ կապված սովորույթները, ծիսական գործողությունները, երգերը, պարերը, բարեմաղթանքները, նվիրատվություններն ու տոնական խնջույքի ավանդույթները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ծեսերի լեզվական և խորհրդանշական իմաստների բացահայտումը, ինչպես նաև դրանցում պահպանված հին հավատալիքների, ժողովրդական պատկերացումների և հասարակական նորմերի ուսումնասիրությունը։ Հարսանեկան ավանդույթների համադրական ներկայացումը հնարավորություն է տալիս նկատելու տարբեր բնակավայրերում և պատմական ժամանակաշրջաններում ձևավորված նմանություններն ու տարբերությունները։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է հայ ազգագրության և բանագիտության մեջ՝ արժեքավոր նյութ տրամադրելով ընտանեկան ծեսերի, ժողովրդական մշակույթի, ազգային ինքնության և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Ժողովածուն նվիրված է հայկական մշակույթում ավանդական ժառանգման երևույթին՝ դրա ձևերին, դրսևորումներին և սերնդեսերունդ փոխանցման առանձնահատկություններին։ Թեման ընդգրկում է մշակութային հիշողության, սովորույթների, ծեսերի, ժողովրդական գիտելիքների, ընտանեկան ու համայնքային ավանդույթների պահպանման և փոփոխման գործընթացները։ Ավանդական ժառանգումը դիտարկվում է որպես մշակույթի շարունակականությունն ապահովող կարևոր մեխանիզմ, որի միջոցով հասարակությունը փոխանցում է իր պատմական փորձը, արժեքային պատկերացումները, վարքականոնները և ինքնության բաղադրիչները։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են ավանդույթները պահպանվում տարբեր պատմական և հասարակական պայմաններում, ինչպես են հարմարվում նոր իրողություններին և ինչ դեր ունեն անհատը, ընտանիքն ու համայնքը մշակութային ժառանգության փոխանցման գործում։ Երիտասարդ գիտնականների համաժողովի նյութերի ժողովածուն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի հետազոտական հետաքրքրությունները և հայկական մշակույթի ուսումնասիրման գիտական մոտեցումները։ Այն արժեքավոր է հայ մշակութաբանության, ազգագրության և ավանդական մշակույթի պատմության ուսումնասիրողների համար, ինչպես նաև հետաքրքիր նյութ է տրամադրում մշակութային ժառանգության պահպանման ու արդիականացման խնդիրներով զբաղվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն ներկայացնում է 1990–1994 թվականներին իրականացված ազգագրական և բանագիտական հետազոտությունների արդյունքները՝ ամփոփելով համապատասխան գիտական նստաշրջանի ընթացքում քննարկված ուսումնասիրությունների հիմնական դրույթները։ Նյութերն ընդգրկում են ժողովրդական մշակույթի, ավանդույթների, սովորույթների, ծեսերի, հավատալիքների, բանավոր ստեղծագործության և հասարակական կենցաղի ուսումնասիրման տարբեր ուղղություններ։ Ազգագրական հետազոտությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու համայնքների պատմական կենսակերպը, սոցիալական հարաբերությունները, ընտանեկան և հասարակական սովորույթները, նյութական ու հոգևոր մշակույթի առանձնահատկությունները։ Բանագիտական ուսումնասիրություններն իրենց հերթին կարևորում են ժողովրդական բանահյուսության ժանրերը, բանավոր պատմությունների, ավանդազրույցների, հեքիաթների, երգերի և այլ ստեղծագործությունների պահպանման ու փոխանցման գործընթացները։ Զեկուցումների հիմնադրույթների ձևաչափը ներկայացնում է հետազոտությունների հիմնական հարցադրումները, գիտական դիտարկումներն ու եզրահանգումները՝ հնարավորություն տալով ծանոթանալու տվյալ ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունների ուղղություններին և գիտական հետաքրքրություններին։ Ժողովածուն արժեքավոր աղբյուր է հայ ազգագրության և բանագիտության պատմության, ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրության ու 1990-ական թվականների սկզբի գիտական հետազոտությունների զարգացման ընթացքի ճանաչման համար։

Սուրբ Գիրքը ներկայացնող այս հրատարակությունը ներառում է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար մասը՝ Նոր Կտակարանը, որը կենտրոնացած է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, ուսմունքի, մահվան և հարության, ինչպես նաև նրա առաքյալների գործունեության ու վաղ քրիստոնեական համայնքների ձևավորման վրա։ Նոր Կտակարանը բաղկացած է Ավետարաններից, Գործք առաքելոցից, առաքելական թղթերից և Հայտնության գրքից։ Այն ներկայացնում է քրիստոնեական վարդապետության հիմնական սկզբունքները՝ հավատը, սերը, ներողամտությունը, ապաշխարությունը, փրկությունը, բարոյական պատասխանատվությունն ու Աստծո հետ մարդու հոգևոր հարաբերությունը։ Ավետարանները փոխանցում են Հիսուս Քրիստոսի խոսքերն ու գործերը, իսկ մյուս գրքերը բացահայտում են առաքելական քարոզչության տարածումը, եկեղեցու կազմավորումն ու քրիստոնեական համայնքների հավատքի հիմքերը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի Սուրբ Գրքի ուսումնասիրության, քրիստոնեական գիտելիքների տարածման և հավատացյալների հոգևոր դաստիարակության համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է հայերեն և օսմաներեն միջավայրերում քրիստոնեական գրականության տարածման, աստվածաշնչյան տեքստերի հրատարակման և կրոնական կրթության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Ստեղծագործության երկրորդ հատորը շարունակում է Աղբար Թովմասի տնակի շուրջ ձևավորվող պատմական և գեղարվեստական աշխարհը՝ ընթերցողին ներկայացնելով կերպարների կյանքը, նրանց փոխհարաբերությունները և առօրյա միջավայրում ծագող խնդիրները։ Տնակը վերնագրում կարող է ընկալվել որպես ոչ միայն բնակավայր, այլև ընտանեկան ու հասարակական կյանքի խորհրդանշական տարածք, որտեղ բացահայտվում են մարդկային բնավորությունները, սովորույթները, արժեքներն ու հակասությունները։ Նմանատիպ վիպական ստեղծագործություններում կենցաղային դրվագները հաճախ դառնում են բարոյական և հասարակական հարցերի քննարկման միջոց՝ անդրադառնալով ընտանիքի նշանակությանը, մարդկային փոխօգնությանը, պատասխանատվությանը, ազնվությանը և համակեցության սկզբունքներին։ Երկի շարունակական կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ավելի լայնորեն զարգացնելու կերպարները և ներկայացնելու նրանց կյանքի տարբեր հանգրվանները։ Երկրորդ հատորը կարևոր է ամբողջական ստեղծագործության ընկալման համար, քանի որ լրացնում է առաջին մասում ձևավորված գեղարվեստական միջավայրը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության մեջ ընտանեկան ու կենցաղային թեմաների, բարոյախոսական արձակի և հասարակական հարաբերությունների գեղարվեստական պատկերման ուսումնասիրության տեսանկյունից։