Պատրաստի նյութեր

Ժողովածուն ներկայացնում է 1990–1994 թվականներին իրականացված ազգագրական և բանագիտական հետազոտությունների արդյունքները՝ ամփոփելով համապատասխան գիտական նստաշրջանի ընթացքում քննարկված ուսումնասիրությունների հիմնական դրույթները։ Նյութերն ընդգրկում են ժողովրդական մշակույթի, ավանդույթների, սովորույթների, ծեսերի, հավատալիքների, բանավոր ստեղծագործության և հասարակական կենցաղի ուսումնասիրման տարբեր ուղղություններ։ Ազգագրական հետազոտությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու համայնքների պատմական կենսակերպը, սոցիալական հարաբերությունները, ընտանեկան և հասարակական սովորույթները, նյութական ու հոգևոր մշակույթի առանձնահատկությունները։ Բանագիտական ուսումնասիրություններն իրենց հերթին կարևորում են ժողովրդական բանահյուսության ժանրերը, բանավոր պատմությունների, ավանդազրույցների, հեքիաթների, երգերի և այլ ստեղծագործությունների պահպանման ու փոխանցման գործընթացները։ Զեկուցումների հիմնադրույթների ձևաչափը ներկայացնում է հետազոտությունների հիմնական հարցադրումները, գիտական դիտարկումներն ու եզրահանգումները՝ հնարավորություն տալով ծանոթանալու տվյալ ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունների ուղղություններին և գիտական հետաքրքրություններին։ Ժողովածուն արժեքավոր աղբյուր է հայ ազգագրության և բանագիտության պատմության, ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրության ու 1990-ական թվականների սկզբի գիտական հետազոտությունների զարգացման ընթացքի ճանաչման համար։

Սուրբ Գիրքը ներկայացնող այս հրատարակությունը ներառում է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար մասը՝ Նոր Կտակարանը, որը կենտրոնացած է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, ուսմունքի, մահվան և հարության, ինչպես նաև նրա առաքյալների գործունեության ու վաղ քրիստոնեական համայնքների ձևավորման վրա։ Նոր Կտակարանը բաղկացած է Ավետարաններից, Գործք առաքելոցից, առաքելական թղթերից և Հայտնության գրքից։ Այն ներկայացնում է քրիստոնեական վարդապետության հիմնական սկզբունքները՝ հավատը, սերը, ներողամտությունը, ապաշխարությունը, փրկությունը, բարոյական պատասխանատվությունն ու Աստծո հետ մարդու հոգևոր հարաբերությունը։ Ավետարանները փոխանցում են Հիսուս Քրիստոսի խոսքերն ու գործերը, իսկ մյուս գրքերը բացահայտում են առաքելական քարոզչության տարածումը, եկեղեցու կազմավորումն ու քրիստոնեական համայնքների հավատքի հիմքերը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի Սուրբ Գրքի ուսումնասիրության, քրիստոնեական գիտելիքների տարածման և հավատացյալների հոգևոր դաստիարակության համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է հայերեն և օսմաներեն միջավայրերում քրիստոնեական գրականության տարածման, աստվածաշնչյան տեքստերի հրատարակման և կրոնական կրթության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Ստեղծագործության երկրորդ հատորը շարունակում է Աղբար Թովմասի տնակի շուրջ ձևավորվող պատմական և գեղարվեստական աշխարհը՝ ընթերցողին ներկայացնելով կերպարների կյանքը, նրանց փոխհարաբերությունները և առօրյա միջավայրում ծագող խնդիրները։ Տնակը վերնագրում կարող է ընկալվել որպես ոչ միայն բնակավայր, այլև ընտանեկան ու հասարակական կյանքի խորհրդանշական տարածք, որտեղ բացահայտվում են մարդկային բնավորությունները, սովորույթները, արժեքներն ու հակասությունները։ Նմանատիպ վիպական ստեղծագործություններում կենցաղային դրվագները հաճախ դառնում են բարոյական և հասարակական հարցերի քննարկման միջոց՝ անդրադառնալով ընտանիքի նշանակությանը, մարդկային փոխօգնությանը, պատասխանատվությանը, ազնվությանը և համակեցության սկզբունքներին։ Երկի շարունակական կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ավելի լայնորեն զարգացնելու կերպարները և ներկայացնելու նրանց կյանքի տարբեր հանգրվանները։ Երկրորդ հատորը կարևոր է ամբողջական ստեղծագործության ընկալման համար, քանի որ լրացնում է առաջին մասում ձևավորված գեղարվեստական միջավայրը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության մեջ ընտանեկան ու կենցաղային թեմաների, բարոյախոսական արձակի և հասարակական հարաբերությունների գեղարվեստական պատկերման ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Ստեղծագործության կենտրոնում աղքատ երիտասարդի կերպարն է, որի միջոցով ներկայացվում են սոցիալական անհավասարության, նյութական դժվարությունների և կյանքի ընթացքում հանդիպող փորձությունների թեմաները։ Երիտասարդի ճակատագրի շուրջ ձևավորվող պատմությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու անհատի և հասարակության փոխհարաբերություններին, սոցիալական պայմանների ազդեցությանը մարդու հնարավորությունների ու ընտրությունների վրա, ինչպես նաև արժանապատվության, աշխատասիրության և ապագայի հանդեպ հույսի նշանակությանը։ Աղքատության թեման 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական գրականության մեջ հաճախ ծառայել է հասարակական խնդիրները բացահայտելու և ընթերցողի ուշադրությունը սոցիալական անարդարության ու մարդկային կարիքների վրա հրավիրելու նպատակին։ Վեպի վերնագիրը մատնանշում է անձնական ճակատագրի միջոցով ավելի լայն հասարակական իրականություն ներկայացնելու մոտեցումը։ Երիտասարդ հերոսի կերպարը կարող է դիտարկվել որպես այն անհատի խորհրդանիշ, որը փորձում է հաղթահարել իրեն բաժին հասած դժվարությունները և գտնել իր տեղը հասարակության մեջ։ Երկը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ վիպական արձակի զարգացման, սոցիալական թեմաների գեղարվեստական արտացոլման և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի գրական պատկերման ուսումնասիրության համար։

Աղոթամատույցը քրիստոնեական հոգևոր գրականության այն տեսակներից է, որը նախատեսված է հավատացյալների անձնական աղոթական կյանքի և եկեղեցական բարեպաշտության կազմակերպման համար։ Այն ծառայում է որպես աղոթքների ժողովածու՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին տարբեր հոգևոր առիթների և կարիքների դեպքում դիմելու Աստծուն, արտահայտելու հավատքը, երախտագիտությունը, զղջումն ու խնդրանքները։ Նման գրքերը կարևոր նշանակություն են ունեցել հայ քրիստոնեական ավանդության պահպանման և փոխանցման գործում՝ նպաստելով աղոթական խոսքի տարածմանը, հոգևոր սովորույթների ամրապնդմանը և հավատացյալների կրոնական դաստիարակությանը։ Դրանք կարող էին կիրառվել ինչպես անհատական աղոթքի, այնպես էլ ընտանեկան ու համայնքային հոգևոր կյանքի ընթացքում՝ ապահովելով աղոթքների և պաշտամունքային ձևակերպումների հասանելիությունը։ Աշխատանքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ հոգևոր գրականության, աղոթագրքերի կազմության, կրոնական լեզվի և 19-րդ դարի հայ եկեղեցական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն նաև վկայում է հայերեն տպագիր հոգևոր գրականության տարածման և Մխիթարյանների՝ կրոնական ու կրթական գրքերի հրատարակման գործում ունեցած ավանդի մասին։

Հոգևոր այս երկը նվիրված է աղոթքի միջոցով Աստծո հետ հաղորդակցվելու և հավատացյալի ներաշխարհը հոգևոր արժեքներով հարստացնելու գաղափարին։ Վերնագրում արտահայտված «հաղորդասեր հոգի» բնորոշումը մատնանշում է աստվածայինի հետ մտերմության, աղոթական կյանքի և հոգևոր հաղորդակցության ձգտումը։ Աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես քրիստոնեական բարեպաշտությանն ու անձնական աղոթքին առնչվող գրականություն, որի նպատակն է ընթերցողին ուղղորդել դեպի հավատքի խորացում, ներքին խաղաղության որոնում և հոգևոր ինքնակատարելագործում։ Աղոթքը քրիստոնեական ավանդության մեջ ոչ միայն խնդրանքի կամ շնորհակալության արտահայտություն է, այլև ինքնաքննության, զղջման, երախտագիտության և աստվածային կամքի հետ հոգևոր կապ հաստատելու միջոց։ Այսպիսի գրականությունը կարևոր դեր է ունեցել հավատացյալների անձնական և համայնքային կրոնական կյանքի ձևավորման, հոգևոր զգացումների արտահայտման և քրիստոնեական արժեքների փոխանցման գործում։ Այն կարող է հետաքրքրել ինչպես աղոթական գրականության և հայ հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրողներին, այնպես էլ քրիստոնեական բարեպաշտության ավանդույթներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունն անդրադառնում է ամուսնության և ընտանեկան կյանքի հետ կապված խնդիրներին՝ դիտարկելով դրանք որպես անհատի և հասարակության փոխհարաբերությունների կարևոր բաղադրիչ։ Վերնագրից ելնելով՝ երկի թեմատիկ շրջանակը կարող է ներառել ամուսնական հարաբերությունների ձևավորման, ընտանիքի ներսում փոխըմբռնման, փոխադարձ պարտականությունների, ընտանեկան պատասխանատվության և հասարակական սովորույթների ազդեցության հարցերը։ Այս թեմաները կարևոր տեղ են զբաղեցրել 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի մեջ, երբ կրթության տարածման, հասարակական փոփոխությունների և ընտանեկան ավանդույթների վերաիմաստավորման պայմաններում քննարկվում էին ամուսնության, կնոջ և տղամարդու դիրքի, ընտանիքի դերի ու բարոյական նորմերի խնդիրները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու ամուսնությունը ոչ միայն որպես անձնական հարաբերություն, այլև որպես հասարակական և մշակութային հաստատություն, որի վրա ազդում են ժամանակի սովորույթները, արժեքային պատկերացումները և սոցիալական պայմանները։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում ընտանեկան հարաբերությունների պատմության, հայ հասարակական մտածողության և 19-րդ դարի բարոյական ու սոցիալական հարցերի ուսումնասիրության համար։

Ուսումնական այս տետրը նախատեսված է հայոց լեզվի սկզբնական ուսուցման շարունակության համար և հանդիսանում է այբբենարանի երկրորդ մասը։ Այն ուղղված է սովորողների՝ տառերի, հնչյունների, վանկերի և բառերի ճանաչման ու կիրառման հմտությունների ամրապնդմանը՝ նպաստելով կարդալու և գրելու կարողությունների աստիճանական զարգացմանը։ Այբբենական ուսուցման նման նյութերը կարևոր դեր են ունեցել տարրական կրթության տարածման գործում, քանի որ հնարավորություն են տվել երեխաներին և գրագիտություն ձեռք բերող այլ սովորողներին համակարգված ձևով յուրացնելու մայրենի լեզվի հիմունքները։ Տետրային կառուցվածքը ենթադրում է ուսումնական նյութի բաժանում հաջորդական հատվածների, ինչը հեշտացնում է դասավանդման և ինքնուրույն վարժությունների կազմակերպումը։ Աշխատանքը կարևոր է ոչ միայն որպես լեզվի ուսուցման գործնական միջոց, այլև որպես 19-րդ դարի հայ մանկավարժական մտքի և տարրական կրթության զարգացման պատմության վկայություն։ Այն արտացոլում է հայերեն գրագիտության տարածման, մայրենի լեզվով ուսուցման կազմակերպման և երեխաների կրթական պատրաստվածության բարձրացման ձգտումները։ Նման հրատարակությունները նպաստել են հայալեզու կրթական միջավայրի ձևավորմանն ու լեզվական գիտելիքների փոխանցմանը սերնդեսերունդ։

Ստեղծագործության վերնագիրը մատնանշում է անեծքի գաղափարի շուրջ ձևավորվող դրամատիկական պատմություն, որտեղ կենտրոնական տեղ կարող են զբաղեցնել մարդու ճակատագրի, անձնական ընտրության, մեղքի և դրա հետևանքների հարցերը։ «Անիծյալ» բնորոշումը կարող է ընկալվել ինչպես բառացի, այնպես էլ խորհրդանշական իմաստով՝ արտահայտելով հասարակության կողմից մերժված, դժբախտության մեջ հայտնված կամ ծանր հանգամանքների ազդեցության տակ ապրող անհատի վիճակը։ Այսպիսի թեմատիկ ուղղությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մարդու և շրջապատող միջավայրի բարդ հարաբերությունները, բարոյական պատասխանատվության խնդիրը, ինչպես նաև ճակատագրի և ազատ կամքի փոխազդեցությունը։ Վիպական պատմասության ձևը թույլ է տալիս զարգացնել կերպարների փոխհարաբերությունները և աստիճանաբար բացահայտել նրանց ներքին հակասությունները։ Առաջին հատորը ներկայացնում է ծավալուն ստեղծագործության սկզբնական մասը և հիմք է դնում հետագա զարգացումների ընկալման համար։ Երկը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական արձակի, դրամատիկական թեմաների և անհատի ճակատագրի գրական մեկնաբանությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Ստեղծագործության վերնագիրը կենտրոնացնում է ընթերցողի ուշադրությունը Մարգարիտ անունով կերպարի վրա, որի բնութագրական առանձնահատկությունը լռությունն է կամ խոսքի բացակայությունը։ «Անխոս» բնորոշումը կարող է ունենալ ինչպես ուղղակի, այնպես էլ խորհրդանշական նշանակություն՝ մատնանշելով ներքին ապրումները, չարտահայտված մտքերը, անձնական ցավը կամ հասարակության մեջ սեփական ձայնը լսելի դարձնելու դժվարությունը։ Այսպիսի կերպարի միջոցով գրական երկը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու մարդու ներաշխարհին, զգացմունքներին, մարդկային հարաբերություններին և անհատի ու շրջապատող միջավայրի փոխազդեցությանը։ Մարգարիտի կերպարը կարող է դիտարկվել որպես ստեղծագործության գեղարվեստական առանցք, որի շուրջ ձևավորվում են լռության, ինքնարտահայտման և մարդկային փոխըմբռնման հարցերը։ 19-րդ դարի հայ գրականության համատեքստում նման վերնագրով երկը հետաքրքրություն է ներկայացնում անհատական ճակատագրի և հասարակական միջավայրի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս դիտարկելու կերպարի անվան, բնորոշման և խորհրդանշական իմաստների դերը գեղարվեստական պատմասության մեջ։

Ստեղծագործության վերնագիրը մատնանշում է նամակագրական ձևով ներկայացված պատմություն, որի կենտրոնում հայ մարդու ճակատագիրն է։ Անգլիական միջավայրի կամ անգլիական թեմատիկայի հիշատակումը հուշում է, որ երկը կարող է անդրադառնալ տարբեր մշակույթների ու հասարակությունների փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև օտար միջավայրում հայ անհատի ապրումներին և փորձառությանը։ Նամակների միջոցով պատմություն ներկայացնելու ձևը հնարավորություն է տալիս իրադարձությունները բացահայտել անձնական դիտանկյունից՝ փոխանցելով հերոսների մտքերը, զգացմունքները, մտահոգություններն ու կյանքի հանգամանքները։ Հայ մարդու ճակատագրի թեման 19-րդ դարի գրականության մեջ հաճախ կապվել է ազգային պատկանելության, հասարակական դիրքի, անձնական ընտրության և ժամանակի պատմական իրողությունների հետ։ Այս տեսանկյունից ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել որպես հայ անհատի կյանքի և ինքնության հարցերին անդրադարձող գրական երկ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև նամակագրական արձակի զարգացման, հայ գրականության մեջ վիպական պատմասության ձևերի և ազգային թեմաների ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով դիտարկելու, թե ինչպես է անձնական պատմությունը դառնում ավելի լայն հասարակական ու մշակութային հարցերի արտահայտման միջոց։

Աշխատությունն ուղղված է անհավատության գաղափարների քննարկմանն ու քրիստոնեական հավատքի պաշտպանությանը։ Այն անդրադառնում է հավատքի և անհավատության հակադրությանը՝ ներկայացնելով կրոնական համոզմունքների հիմնավորման, հոգևոր արժեքների պահպանման և մարդու աշխարհայացքի ձևավորման հետ կապված հարցեր։ Նման բնույթի գրականությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել 19-րդ դարի հայ կրոնական և մտավոր կյանքում, երբ հասարակական փոփոխությունների, լուսավորական գաղափարների տարածման և գիտական մտածողության զարգացման պայմաններում նորովի էին քննարկվում կրոնի, բանականության և հավատի փոխհարաբերությունները։ Գրվածքի հիմնական ուղղվածությունը կարելի է բնութագրել որպես քրիստոնեական համոզմունքների պաշտպանություն և անհավատության վերաբերյալ քննադատական մտորումների ներկայացում։ Այն ընթերցողին հրավիրում է խորհելու կրոնական համոզմունքների նշանակության, հոգևոր կյանքի և բարոյական պատասխանատվության շուրջ։ Աշխատանքը արժեքավոր է նաև հայալեզու կրոնական հրապարակախոսության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է ժամանակաշրջանի դավանաբանական մտահոգությունները, հավատքի շուրջ ծավալված քննարկումները և քրիստոնեական աշխարհայացքի պահպանմանն ուղղված գրավոր խոսքի դերը։

Աշխատությունը ներկայացնում է հայրենասիրական և հասարակական բնույթի գրություն՝ ուղղված Մխիթարյան միաբանությանը՝ լուսավորչական հայերի անունից։ Վերնագրում ընդգծված անձնանվիրության և հայրենասիրության գաղափարները մատնանշում են ազգային ու եկեղեցական շահերի պաշտպանության մտահոգությունը։ Գրությունը վերաբերում է հայ հասարակության ներսում ձևավորված տարբեր եկեղեցական ուղղությունների և մտավոր շրջանակների հարաբերություններին, մասնավորապես՝ Մխիթարյան միաբանության և Հայ առաքելական եկեղեցու հետևորդների միջև գաղափարական ու կրոնական հաղորդակցությանը։ Այն կարելի է դիտարկել որպես 19-րդ դարի հայ ազգային-եկեղեցական կյանքի քննարկումների արտահայտություն, երբ ինքնության, դավանանքի, ազգային միասնության և հոգևոր ժառանգության պահպանման հարցերը կարևոր տեղ էին զբաղեցնում հասարակական մտքում։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցական պատմության, Մխիթարյանների գործունեության, լուսավորչական հայության ինքնագիտակցության և տարբեր հայ համայնքների միջև հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է ժամանակաշրջանի հրապարակախոսական լեզվի, կրոնական բանավեճերի և ազգային շահերի շուրջ ձևավորված մտավոր դիրքորոշումների հետազոտման տեսանկյունից։

«Աննա Սարոյան»-ը հայերեն գեղարվեստական հրատարակություն է, որի վերնագիրը ներկայացնում է անձնանուն և ազգանուն՝ հուշելով անհատական կերպարի շուրջ կառուցված ստեղծագործության հնարավորությունը։ Անվան միջոցով ընթերցողի ուշադրությունը կենտրոնանում է անձնական պատմության, մարդկային ճակատագրի և անհատի՝ իր շրջապատի հետ ունեցած հարաբերությունների վրա։ 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական գրականության մեջ անձնանուններով վերնագրված գործերը հաճախ օգտագործվել են կերպարի միջոցով հասարակական միջավայրը, բարոյական հարցերը, ընտանեկան հարաբերություններն ու ժամանակի կենսական խնդիրները ներկայացնելու համար։ Այս հրատարակությունը կարելի է դիտարկել այդ գրական ավանդույթի շրջանակում՝ որպես հայալեզու պատմողական գրականության օրինակ։ Դրա ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ժամանակաշրջանի գեղարվեստական թեմաների, կերպարաստեղծման մոտեցումների և ընթերցողական հետաքրքրությունների բացահայտմանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև Թիֆլիսի հայ մշակութային միջավայրի և 19-րդ դարի վերջում այնտեղ ծավալված հայերեն հրատարակչական գործունեության տեսանկյունից։ Այն գրական ու պատմամշակութային արժեք ունի հայ գեղարվեստական գրականության տարածման և հայալեզու ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրման համար։