Ֆինանսական բացատրական բառարան

Экономика

Տնտեսագիտական և ֆինանսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում աուդիտորական գործունեության զարգացմանը խոչընդոտող խնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Քննության են առնվում աուդիտի կազմակերպման սկզբունքները, մասնագիտական գործունեության կարգավորման մեխանիզմները և աուդիտորական ծառայությունների որակի ապահովման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավական ու ինստիտուցիոնալ միջավայրի կատարելագործմանը, մասնագիտական չափորոշիչների կիրառմանը, աուդիտորների որակավորման և շարունակական մասնագիտական զարգացման նշանակությանը։ Վերլուծվում են աուդիտորական կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետության, անկախության, պատասխանատվության և վերահսկողության ապահովման հիմնական գործոնները։ Քննարկվում են նաև ֆինանսական հաշվետվությունների արժանահավատության բարձրացման, աուդիտորական ծառայությունների նկատմամբ վստահության ամրապնդման, մրցակցային միջավայրի զարգացման և մասնագիտական վերահսկողության մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմելու աուդիտի ոլորտի զարգացման հիմնական ուղղությունների և ֆինանսական վերահսկողության համակարգում դրա նշանակության վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել աուդիտի, հաշվապահական հաշվառման, ֆինանսական վերահսկողության և կազմակերպությունների կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

География

Գիրքը նվիրված է Իրանի չոր և կիսաչոր շրջաններում ջրային պաշարների ապահովման նպատակով ստորգետնյա ամբարտակների կիրառման հնարավորությունների և արդյունավետության գնահատմանը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են ջրի սահմանափակ հասանելիության պայմաններում ջրային ռեսուրսների կուտակման, պահպանման և կառավարման ժամանակակից մեթոդները, ինչպես նաև ստորգետնյա ջրամբարների և ամբարտակների կիրառման տեխնիկական ու բնապահպանական առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է չորային տարածքների հիդրոլոգիական պայմանները, ստորերկրյա ջրերի ձևավորման և շարժման գործընթացները, տեղանքի երկրաբանական կառուցվածքի ազդեցությունը ջրապահպան համակարգերի արդյունավետության վրա և ստորգետնյա ամբարտակների նախագծման հիմնական սկզբունքները։ Գրքում ներկայացվում են նման կառույցների առավելությունները՝ ջրի գոլորշիացման նվազեցում, ջրային պաշարների երկարաժամկետ պահպանում, երաշտային շրջաններում ջրամատակարարման կայունացում և գյուղատնտեսական օգտագործման հնարավորությունների ընդլայնում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեխնիկատնտեսական գնահատմանը, կառուցման պայմանների ընտրությանը, շահագործման արդյունավետությանը և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության ուսումնասիրմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի ջրային ռեսուրսների կառավարման, կլիմայական չորացման պայմաններում ջրամատակարարման ապահովման և կայուն զարգացման խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հիդրոտեխնիկների, երկրաբանների, բնապահպանների, ջրատնտեսության ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ջրի պահպանման նորարարական լուծումներով և չորային տարածքների ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմամբ։

Религия

Գիրքը ներկայացնում է Դավթին վերագրվող սաղմոսների ժողովածուն, որն Աստվածաշնչի Հին կտակարանի կարևորագույն հոգևոր և բանաստեղծական երկերից է։ Սաղմոսները ներառում են Աստծուն ուղղված աղոթքներ, փառաբանություններ, գոհաբանական խոսքեր, ապաշխարության արտահայտություններ և օգնության ու ողորմության խնդրանքներ։ Դրանց միջոցով արտացոլվում են մարդու հոգևոր ապրումները, հավատքի ամրապնդման ձգտումը, կյանքի դժվարությունների հաղթահարման հույսը և Աստծո հանդեպ վստահությունը։ Ժողովածուում առկա են տարբեր բովանդակության ու տրամադրության սաղմոսներ՝ սկսած անձնական աղոթքներից մինչև համայնական երկրպագության և փառաբանության խոսքեր։ Դրանք կարևոր տեղ են զբաղեցնում քրիստոնեական պաշտամունքի, եկեղեցական արարողությունների և անհատական աղոթական կյանքի մեջ։ Ստեղծագործությունների պատկերավոր լեզուն, բանաստեղծական կառուցվածքն ու խորհրդանշական արտահայտությունները սաղմոսները դարձնում են ոչ միայն կրոնական ընթերցանության նյութ, այլև հոգևոր մտորումների և բարոյական դաստիարակության աղբյուր։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել աստվածաշնչագիտությամբ, քրիստոնեական աստվածաբանությամբ, հայ եկեղեցական ավանդույթներով և հոգևոր գրականությամբ զբաղվող ընթերցողներին։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է սաղմոսերգության՝ որպես աղոթքի, պաշտամունքի և հոգևոր ինքնարտահայտման ձևի ուսումնասիրության համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննեսի Ավետարանում գործածվող մակդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց ճանաչողական, իմաստային ու գեղարվեստական նշանակության բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ցույց տալ, թե ինչպես են մակդիրային բնորոշումները մասնակցում տեքստում անձանց, երևույթների, առարկաների և գաղափարների ներկայացմանը և ինչպիսի լրացուցիչ տեղեկություն են փոխանցում ընթերցողին։ Մակդիրը դիտարկվում է ոչ միայն որպես լեզվական-գեղարվեստական միջոց, այլև որպես ճանաչողության արտահայտման ձև, որի միջոցով հեղինակային խոսքը փոխանցում է որոշակի պատկերացումներ, գնահատականներ, հակադրություններ և արժեքային կողմնորոշումներ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են մակդիրների կառուցվածքային և իմաստային առանձնահատկությունները, դրանց կապը անվանական բաղադրիչների հետ և գործածության տարբեր համատեքստերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ նույն կամ նման բնորոշումները տարբեր համատեքստերում կարող են ձեռք բերել լրացուցիչ իմաստային երանգներ և նպաստել տեքստի գաղափարական ամբողջականության ձևավորմանը։ Հետազոտվում են մակդիրների միջոցով արտահայտվող հատկանիշները, գնահատականները, զգայական ընկալումները, բարոյական և հոգևոր արժեքները, ինչպես նաև դրանց դերը կերպարների ու իրադարձությունների բնութագրման գործում։ Կարևորվում է նաև մակդիրների կապը ավետարանական տեքստի ընդհանուր լեզվական և ոճական համակարգի հետ։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ բացահայտելու տեքստի իմաստային շերտերը և հասկանալու, թե ինչպես է լեզվական փոքր միավորը մասնակցում բարդ գաղափարների ու հոգևոր պատկերացումների փոխանցմանը։ Աշխատությունը կարող է ներառել նաև մակդիրների դասակարգում ըստ իմաստային խմբերի, դրանց հաճախականության և գործածության առանձնահատկությունների վերլուծություն, ինչպես նաև տարբեր համատեքստերում դրանց ճանաչողական գործառույթի գնահատում։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է այն տեսանկյունից, որ համադրում է լեզվաբանական և բովանդակային մոտեցումները՝ ցույց տալով լեզվական միավորների դերը կրոնական տեքստի աշխարհընկալման և գաղափարական համակարգի ձևավորման մեջ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, գրականագետներին, աստվածաշնչագետներին, բանասերներին, աստվածաբանության և հայոց լեզվի մասնագետներին, ինչպես նաև Հովհաննեսի Ավետարանի լեզվական ու գեղարվեստական առանձնահատկություններով հետաքրքրվող հետազոտողներին։

Лингвистика

Լեզվաբանական և հայագիտական բնույթի գիտական աշխատությունը նվիրված է հայոց լեզվի բառապաշարում իրանական ծագում ունեցող փոխառությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով դրանց պատմական ձևավորման, լեզվական յուրացման, հնչյունական փոփոխությունների, իմաստային զարգացման և հայերենի բառային համակարգում ունեցած նշանակության հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է հայերենի և իրանական լեզուների բազմադարյա փոխազդեցության բացահայտման, լեզվական շփումների պատմական նախադրյալների ուսումնասիրության և փոխառյալ բառերի ծագումնաբանական ու համեմատական վերլուծության հետ։ Հայերենի բառապաշարի ձևավորման և զարգացման ընթացքում իրանական լեզուները կարևոր ազդեցություն են ունեցել հատկապես հին և միջին պատմական ժամանակաշրջաններում, երբ հայկական և իրանական աշխարհների միջև գոյություն են ունեցել քաղաքական, տնտեսական, հասարակական և մշակութային սերտ հարաբերություններ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հին պարսկերենից, միջին իրանական լեզուներից, մասնավորապես՝ պարթևերենից և միջին պարսկերենից, ինչպես նաև իրանական լեզվական այլ աղբյուրներից հայերեն անցած բառերի ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի փոխառությունների հնչյունական համապատասխանությունները, բառարմատների կառուցվածքը, ձևաբանական հարմարեցումները, բառերի իմաստային փոփոխությունները և դրանց գործածության առանձնահատկությունները հայերենի պատմական տարբեր փուլերում։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայոց լեզվի բառապաշարի հարստացման պատմական ուղիները, օտարալեզու տարրերի յուրացման օրինաչափությունները և լեզվական փոխազդեցության արդյունքում առաջացած նոր բառային ու իմաստային հարաբերությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի փոխառյալ բառերի դասակարգումն ըստ իմաստային խմբերի՝ պետական կառավարման, ռազմական գործի, հասարակական հարաբերությունների, իրավական համակարգի, կրոնական պատկերացումների, առևտրի, արհեստների, կենցաղի, բնության և մշակութային կյանքի ոլորտներում։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է նաև իրանական ծագում ունեցող բառերի տարածվածությունը գրաբարում, միջին հայերենում, աշխարհաբարի տարբերակներում և հայերենի բարբառներում՝ հնարավորություն տալով հետևելու դրանց պատմական կենսունակությանը, գործածության փոփոխություններին և ժամանակակից լեզվում պահպանված ձևերին։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում հայերենում վաղ շրջանից ամրագրված այն փոխառությունները, որոնք ժամանակի ընթացքում ամբողջությամբ հարմարվել են լեզվի հնչյունական և քերականական համակարգին և ընկալվում են որպես հայերենի բառապաշարի բնական բաղադրիչներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է փոխառությունների տարբերակումը հայերենի և իրանական լեզուների ընդհանուր հնդեվրոպական ժառանգությունից, քանի որ բառերի արտաքին նմանությունը միշտ չէ, որ վկայում է փոխառության մասին։ Այս տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պատմահամեմատական լեզվաբանության մեթոդները, հնչյունական համապատասխանությունների ուսումնասիրությունը, բառերի հնագույն վկայությունների համադրությունը և դրանց տարածման պատմական պայմանների գնահատումը։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև հայերենի պատմական հնչյունաբանությանը, ստուգաբանությանը, բառագիտությանը, իմաստաբանությանը և լեզվական շփումների տեսությանը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայ մատենագրական աղբյուրներում պահպանված իրանական ծագման բառերի վկայությունները, դրանց կիրառության համատեքստերը և տարբեր դարաշրջաններում ունեցած իմաստային առանձնահատկությունները։ Իրանական փոխառությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հայերի և իրանական ժողովուրդների պատմական շփումների որոշ կողմերը, բացահայտելու մշակութային ազդեցությունների ուղղությունները և լեզվական տվյալների միջոցով լրացուցիչ պատկերացում կազմելու հին Հայաստանի հասարակական ու քաղաքական կյանքի մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև փոխառությունների միջնորդավորված փոխանցման հնարավորությունները, երբ բառերը հայերեն են անցել ոչ անմիջապես սկզբնաղբյուր լեզվից, այլ լեզվական շփումների ավելի բարդ գործընթացների արդյունքում։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է հայերենի բառապաշարի պատմական շերտերի բացահայտման, իրանական լեզուների հետ ունեցած փոխառնչությունների համակարգման և լեզվական փոփոխությունների օրինաչափությունների ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է 1960–2000 թվականների ընթացքում անգլերենի ուսուցման տեսության և մեթոդիկայի զարգացման ընթացքի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով օտար լեզվի դասավանդման նպատակների, սկզբունքների, մեթոդների և ուսուցման կազմակերպման վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն մանկավարժական և լեզվաբանական մոտեցումներն են, որոնք տարբեր փուլերում ազդել են բառապաշարի, քերականության, արտասանության, ընթերցանության, գրավոր և բանավոր խոսքի ուսուցման կազմակերպման վրա։ Քննվում է լեզվի ուսուցման աստիճանական անցումը հիմնականում կառուցվածքային և ձևաբանական գիտելիքների յուրացման վրա կենտրոնացած մոտեցումներից դեպի սովորողի հաղորդակցական կարողությունների զարգացումը կարևորող մեթոդական համակարգեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հաղորդակցական մոտեցման ձևավորմանն ու տարածմանը, որի պայմաններում լեզուն դիտարկվում է ոչ միայն որպես քերականական կանոնների և բառային միավորների համակարգ, այլև որպես իրական հաղորդակցության միջոց։ Ուսումնասիրվում են գիտակցականության, մատչելիության, հաջորդականության, ակտիվության, անհատականացման և գործնական ուղղվածության սկզբունքների դրսևորումները տարբեր մեթոդական համակարգերում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սովորողի դերի փոփոխությունը՝ ուսուցչակենտրոն կազմակերպումից դեպի սովորողի ավելի ակտիվ մասնակցություն, ինքնուրույն աշխատանք և լեզվական գիտելիքների գործնական կիրառում խրախուսող ուսուցում։ Դիտարկվում են նաև լսողական ընկալման, խոսելու, ընթերցանության և գրելու փոխկապակցված զարգացման վերաբերյալ մոտեցումները, իսկ լեզվական նյութի ընտրությունը ներկայացվում է հաղորդակցական նպատակների և սովորողների կարիքների հետ կապի տեսանկյունից։ Հետազոտության ժամանակագրական շրջանակը հնարավորություն է տալիս հետևելու նաև տեխնիկական միջոցների աստիճանական ներգրավմանը լեզվի դասավանդման մեջ՝ ձայնային և տեսողական նյութերից մինչև համակարգչային տեխնոլոգիաների սկզբնական կիրառություններ։ Անդրադարձ է կատարվում կիրառական լեզվաբանության, հոգեբանության և մանկավարժության զարգացման ազդեցությանը օտար լեզուների դասավանդման մեթոդաբանության վրա։ Տարբեր ժամանակաշրջանների մեթոդական սկզբունքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես փոփոխությունները, այնպես էլ այն գաղափարները, որոնք պահպանել են իրենց նշանակությունը հետագա ուսուցման համակարգերում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, կիրառական լեզվաբանության և լեզվակրթության պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով անգլերենի ուսուցման սկզբունքների քառասնամյա զարգացման հիմնական ուղղությունները։