Ագրոէկոլոգիա

Право

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է դատական իշխանության անկախության հաստատման և զարգացման հիմնախնդիրների համալիր սահմանադրաիրավական վերլուծությանը Հայաստան-ում՝ որպես իրավական պետության կայացման առանցքային պայմաններից մեկը։ Աշխատությունում քննության են առնվում իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սահմանադրական սկզբունքի կիրառման առանձնահատկությունները, դատական իշխանության ինստիտուցիոնալ կառուցվածքը և դրա էվոլյուցիան սահմանադրական բարեփոխումների ընթացքում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դատավորների անկախության երաշխիքներին՝ նշանակման, առաջխաղացման, կարգապահական պատասխանատվության և լիազորությունների դադարեցման ընթացակարգերի համատեքստում, ինչպես նաև դատական իշխանության նկատմամբ հնարավոր արտաքին ազդեցությունների կանխարգելման մեխանիզմներին։ Քննարկվում են նաև արդար դատաքննության իրավունքի ապահովման սահմանադրական երաշխիքները, դատական ինքնակառավարման մարմինների դերը և դատական համակարգի արդյունավետության բարձրացման ուղղությամբ իրականացվող բարեփոխումները։ Աշխատությունը ընդգծում է անկախ և անաչառ դատական համակարգի կարևորությունը մարդու իրավունքների պաշտպանության, իրավունքի գերակայության ամրապնդման և հասարակական վստահության ձևավորման գործընթացում։

Сельское хозяйство

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսական արտադրության ինտենսիվ զարգացման տնտեսական հիմնախնդիրներին՝ ընդգծելով արտադրողականության, ռեսուրսների արդյունավետության և գյուղատնտեսական տնտեսությունների կայուն զարգացման միջնակարգ սպառնալիքները։ Աշխատությունը վերլուծում է ինտենսիվացման գործընթացի գործոնները, այդ թվում՝ տեխնոլոգիական նորարարությունների ներդրումը, արտադրական ենթակառուցվածքների զարգացումը, աշխատուժի հմտությունների և կազմակերպչական կարողությունների ազդեցությունը, ինչպես նաև ֆինանսական և շուկայական գործոնների դերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղատնտեսական արտադրության տնտեսական արդյունավետության բարձրացման խոչընդոտներին, ներառյալ գների տատանումները, կլիմայական ռիսկերը, պետական քաղաքականության և ֆինանսավորման սահմանափակումները, և առաջարկվում են ռազմավարություններ՝ խնդիրների լուծման և ինտենսիվ զարգացման օպտիմալացման համար։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է տնտեսագետների, գյուղատնտեսության կառավարման մասնագետների և պետական քաղաքականության մշակողների համար՝ նպաստելով Հայաստանի գյուղատնտեսական ոլորտի արդյունավետ և կայուն զարգացման ապահովմանը։

Социология

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի գյուղական բնակավայրերում ապրող եզդիների սոցիալական վստահության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով համայնքային հարաբերությունների, փոխադարձ աջակցության և սոցիալական կապերի ձևավորման ու պահպանման հիմնական մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության կենտրոնում սոցիալական վստահությունն է՝ որպես հասարակության ներսում համագործակցության, փոխադարձ սպասումների, համերաշխության և սոցիալական ինտեգրման կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ընտանիքի, ազգակցական խմբերի, հարևանների և համայնքի այլ անդամների միջև վստահության մակարդակն ու դրսևորումները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են վստահության ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղական միջավայրի առանձնահատկություններին, որտեղ սերտ սոցիալական կապերը, երկարատև փոխհարաբերությունները և համայնքային փոխաջակցությունը կարող են էական դեր ունենալ անհատի սոցիալական վարքագծի և վստահության համակարգի ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ավանդույթների, մշակութային արժեքների, ընտանիքի և համայնքային կառույցների ազդեցությանը սոցիալական վստահության վրա։ Կարևոր ուղղություն է ներանձնային և ինստիտուցիոնալ վստահության տարբերակումը՝ ուսումնասիրելով, թե որքանով են համայնքի ներկայացուցիչները վստահում միմյանց, տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, պետական կառույցներին, կրթական և սոցիալական հաստատություններին ու հասարակական կազմակերպություններին։ Աշխատանքը կարող է դիտարկել նաև սոցիալական կապերի տարբեր մակարդակները՝ համայնքի ներսում համախմբող կապերից մինչև այլ համայնքների և հասարակության ավելի լայն խմբերի հետ կապերը։ Այս համատեքստում կարևոր են նաև սոցիալական մեկուսացման, ինտեգրման, փոխօգնության և հասարակական մասնակցության հարցերը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն պայմանները, որոնք նպաստում կամ խոչընդոտում են սոցիալական վստահության ձևավորմանը, ինչպես նաև հասկանալու վստահության դերը համայնքի կայունության և սոցիալական համերաշխության ապահովման գործում։ Աշխատանքը կարող է ունենալ կարևոր կիրառական նշանակություն համայնքային զարգացման, սոցիալական քաղաքականության, միջհամայնքային հարաբերությունների և հասարակական ինտեգրման ծրագրերի մշակման համար։ Այն արժեքավոր է նաև Հայաստանի բազմազգ սոցիալական միջավայրի ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ հասկանալու գյուղական համայնքներում սոցիալական հարաբերությունների կառուցվածքն ու զարգացման առանձնահատկությունները։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է կաթնամթերքի արտադրության անվտանգության, որակի կառավարման և տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առաջին ուղղությունը վերաբերում է ջերմային մշակման ենթարկված կաթի արտադրական շղթայում հնարավոր վտանգների բացահայտմանը և դրանց հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Ուշադրություն է դարձվում հումքի ընդունումից մինչև պատրաստի արտադրանքի պահպանում և իրացում իրականացվող հիմնական փուլերին՝ դիտարկելով կենսաբանական, քիմիական և ֆիզիկական գործոնները, որոնք կարող են ազդել արտադրանքի անվտանգության ու որակի վրա։ Կարևորվում են հում կաթի սկզբնական որակը, արտադրական հիգիենան, սարքավորումների և արտադրական միջավայրի վիճակը, ջերմային մշակման վերահսկելիությունը, փաթեթավորման պայմանները և սառը շղթայի պահպանումը։ Ռիսկերի գնահատումը կարող է հիմնվել վտանգների նույնականացման, դրանց առաջացման հավանականության և հնարավոր հետևանքների համադրման վրա՝ հնարավորություն տալով առանձնացնել արտադրական գործընթացի առավել զգայուն հատվածները և մշակել վերահսկման արդյունավետ մոտեցումներ։ Հետազոտության երկրորդ ուղղությունը վերաբերում է ֆերմենտացված կաթնամթերքի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացի կատարելագործմանը՝ արտադրանքի կայուն որակական հատկությունների ապահովման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են հումքի բաղադրության, արտադրական գործընթացի կազմակերպման և ֆերմենտացման ընդհանուր պայմանների ազդեցությունները վերջնական արտադրանքի կառուցվածքային, զգայական և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել արտադրանքի կառուցվածքի միատարրությանը, համային հատկությունների կայունությանը, պահպանման ընթացքում որակական փոփոխություններին և արտադրական խմբաքանակների միջև հնարավոր տարբերությունների նվազեցմանը։ Կարևորվում է նաև սննդամթերքի անվտանգության կառավարման կանխարգելիչ սկզբունքների կիրառումը, երբ արտադրանքի որակի ստուգումը զուգակցվում է ամբողջ տեխնոլոգիական շղթայի շարունակական վերահսկման հետ։ Արտադրական ռիսկերի և տեխնոլոգիական արդյունավետության համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սննդամթերքի անվտանգությունը դիտարկել ոչ թե առանձին գործողությունների, այլ փոխկապակցված գործընթացների ամբողջության շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կաթի և կաթնամթերքի տեխնոլոգիայի, սննդամթերքի անվտանգության, որակի կառավարման և արտադրական ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել անվտանգ, կայուն որակով և տեխնոլոգիական պահանջներին համապատասխան կաթնամթերքի արտադրության կազմակերպմանը։

Химия

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է տեղակալված պիրիմիդինների սինթեզի և դրանց նուկլեոֆիլ վերախմբավորումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և ուսումնասիրել պիրիմիդինային կառուցվածք պարունակող նոր օրգանական միացությունների ստացման եղանակները, պարզել դրանց քիմիական փոխակերպումների օրինաչափությունները և բացահայտել նուկլեոֆիլ մասնիկների ազդեցությամբ ընթացող վերախմբավորումների մեխանիզմներն ու պայմանները։ Պիրիմիդինները ազոտ պարունակող հետերոցիկլիկ միացությունների կարևոր դաս են, որոնք լայն կիրառություն ունեն օրգանական և դեղաքիմիական հետազոտություններում, ինչպես նաև տարբեր կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների կառուցվածքում։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր տեղակալիչներով պիրիմիդինային ածանցյալների ստացման սինթետիկ ուղիները, ռեակցիաների պայմանների ընտրությունը, ելանյութերի կառուցվածքի ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի ձևավորման վրա և ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նուկլեոֆիլ վերախմբավորումներին՝ որպես օրգանական սինթեզում կարևոր փոխակերպումների դասի։ Նման գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես կարող է նուկլեոֆիլ ռեագենտի փոխազդեցությունը պիրիմիդինային համակարգի հետ հանգեցնել ատոմների կամ ֆունկցիոնալ խմբերի վերադասավորմանը և նոր կառուցվածքի ձևավորմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր նուկլեոֆիլ ռեագենտներ, ռեակցիոն միջավայրեր, ջերմաստիճանային պայմաններ և ժամանակային գործոններ՝ վերախմբավորման ընթացքի վրա դրանց ազդեցությունը պարզելու նպատակով։ Կարևոր խնդիր է նաև ստացված միացությունների կառուցվածքի նույնականացումը և քիմիական հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիական, քրոմատոգրաֆիական և այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս հաստատել սինթեզված նյութերի կառուցվածքը և գնահատել դրանց մաքրությունն ու կայունությունը։ Աշխատանքի տեսական նշանակությունը կապված է պիրիմիդինային համակարգերում նուկլեոֆիլ փոխակերպումների օրինաչափությունների և մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնման հետ։ Գործնական առումով մշակված սինթետիկ մոտեցումները կարող են կիրառելի լինել նոր հետերոցիկլիկ միացությունների ստացման, բարդ օրգանական մոլեկուլների կառուցման և պոտենցիալ կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նյութերի հետագա ուսումնասիրման համար։ Հետազոտությունը կարող է նաև հնարավորություն տալ բացահայտելու պիրիմիդինային ածանցյալների կառուցվածք-ռեակցիոնունակություն փոխկապակցվածությունը և որոշելու այն պայմանները, որոնց դեպքում ցանկալի փոխակերպումները տեղի են ունենում առավել արդյունավետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր է հետերոցիկլիկ քիմիայի և օրգանական սինթեզի զարգացման տեսանկյունից՝ համադրելով նոր պիրիմիդինային միացությունների ստացման խնդիրները դրանց նուկլեոֆիլ վերախմբավորումների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրության հետ։

Информатика

Формальные грамматики и языки. Элементы теории трансляции աշխատությունը տեսական ինֆորմատիկայի և ծրագրավորման լեզուների ուսումնասիրության դասական ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ֆորմալ քերականությունների և ձևական լեզուների հիմունքները, այն բացատրում է Չոմսկու հիերարխիան, կանոնավոր, կոնտեքստից ազատ և ավելի բարդ քերականությունների կառուցվածքը, ինչպես նաև ավտոմատների տեսությունը և դրանց կապը լեզուների ճանաչման գործընթացների հետ, գիրքը անդրադառնում է ծրագրավորման լեզուների կառուցվածքին և կոմպիլյատորների աշխատանքի սկզբունքներին՝ լեքսիկական, սինտակսական և սեմանտիկ վերլուծության փուլերով, միաժամանակ ընդգրկելով թարգմանության (translators) տեսության հիմունքները և կոդի գեներացման մոտեցումները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր համակարգչային գիտության, ծրագրավորման լեզուների և կոմպիլյատորների նախագծման ուսանողների համար։