Առաջին բուժօգնություն

Литература

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է հայկական միջնադարյան գրական ժառանգության երկու կարևոր հուշարձանների՝ «Սասնա ծռեր» էպոսի և Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» ստեղծագործության ռուսերեն թարգմանությունների ու դրանց վերաբերյալ ռուսալեզու գրականագիտական և քննադատական ընկալումների ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը դիտարկում է ոչ միայն բնագրային ստեղծագործությունների գեղարվեստական ու գաղափարական առանձնահատկությունները, այլև այն ճանապարհը, որով այդ երկերը թարգմանության միջոցով հասանելի են դարձել ռուս ընթերցողին և ընդգրկվել ռուսական գրական-մշակութային տարածքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը թարգմանության խնդրի քննությունն է․ միջնադարյան հայ գրականության բնագրերի փոխանցումը ռուսերեն պահանջում է ոչ միայն բառային և քերականական համապատասխանության ապահովում, այլև պատմամշակութային, կրոնական, առասպելաբանական և գեղարվեստական առանձնահատկությունների պահպանում։ Էպոսի դեպքում առանձնահատուկ բարդություն են ներկայացնում բանահյուսական լեզուն, հերոսական պատումի կառուցվածքը, կրկնությունները, դարձվածքները, կերպարների խորհրդանշական համակարգը և ժողովրդական խոսքի արտահայտչականությունը։ Նարեկացու ստեղծագործության պարագայում թարգմանչական խնդիրներն առավելապես կապված են հոգևոր-փիլիսոփայական խորության, աստվածաբանական պատկերների, աղոթքային խոսքի, բարդ փոխաբերությունների և բարձր գեղարվեստական լեզվի փոխանցման հետ։ Այս երկու հուշարձանների համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել հայ միջնադարյան գրականության երկու տարբեր դրսևորումներ՝ ժողովրդական հերոսական էպոսը և անհատական-հոգևոր քնարական ստեղծագործությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրել դրանց ռուսերեն ընկալման առանձնահատկությունները։ Աշխատության մատենագիտական տվյալները հաստատում են, որ այն Մագդալինա Գեորգի Ջանփոլադյանի՝ բանասիրական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանի համար պատրաստված ատենախոսության սեղմագիրն է, որը հրապարակվել է Երևանում 2007 թվականին և ունի 43 էջ։ Այն ներկայացվել է Երևանի պետական համալսարանում՝ 10.01.01 և 10.01.03 մասնագիտություններով։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռուսերեն թարգմանությունների համեմատական դիտարկումը։ Թարգմանությունները կարող են տարբեր կերպ փոխանցել բնագրի պատկերային համակարգը, ոճական առանձնահատկությունները, ազգային-մշակութային ենթատեքստը և հեղինակի կամ բանահյուսական ստեղծագործության ձայնը։ Այդ պատճառով աշխատությունը արժեքավոր է ոչ միայն որպես երկու հայկական հուշարձանների ուսումնասիրություն, այլև որպես թարգմանության միջոցով մշակութային փոխանակության գործընթացի վերլուծություն։ Ռուսերեն թարգմանությունների քննությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են հայկական միջնադարյան ստեղծագործությունները ներկայացվել այլալեզու ընթերցողին, ինչ շեշտադրումներ են կատարվել տարբեր ժամանակաշրջաններում և ինչպիսի քննադատական գնահատականների են արժանացել։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում ռուսական գրական քննադատության արձագանքը, քանի որ թարգմանված ստեղծագործությունը նոր մշակութային միջավայրում կարող է ստանալ լրացուցիչ մեկնաբանություններ և ընկալվել տվյալ միջավայրի գրականագիտական չափանիշների ու գաղափարական պատկերացումների շրջանակում։ Այս առումով աշխատանքը ուսումնասիրում է ոչ միայն «ինչպես են թարգմանել», այլև «ինչպես են ընկալել» հայկական միջնադարյան գրական ժառանգությունը։ Աշխատանքի թեմատիկ շրջանակը միաժամանակ առնչվում է հայ-ռուսական գրական և մշակութային կապերի պատմությանը։ Ռուսերեն թարգմանությունների միջոցով հայկական գրականության կարևորագույն ստեղծագործությունները ներառվել են ռուսալեզու ընթերցանության և գիտական ուսումնասիրության դաշտում, իսկ ռուս գրականագիտական արձագանքները նպաստել են դրանց միջազգային ճանաչման գործընթացին։ Մատենագիտական դասակարգման տվյալներն էլ աշխատությունը կապում են ինչպես Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործության, այնպես էլ ռուսական գրականության մեջ օտար գրականությունների թարգմանության ու ընկալման ուսումնասիրության հետ։ «Սասնա ծռեր» էպոսի ուսումնասիրության դեպքում կարևոր է նաև բանավոր ավանդույթի և գրավոր գրականության փոխհարաբերությունը։ Էպոսը հայկական մշակութային հիշողության մեջ ձևավորվել է բանավոր փոխանցման երկարատև գործընթացի միջոցով, և ռուսերեն թարգմանության ժամանակ անհրաժեշտ է պահպանել ոչ միայն սյուժետային զարգացումները, այլև էպիկական մտածողության առանձնահատուկ ռիթմը, հերոսական աշխարհայացքը և ժողովրդական պատկերավորությունը։ «Մատյան ողբերգության» դեպքում ուշադրության կենտրոնում այլ բնույթի խնդիրներ են՝ անհատի ներքին ապրումները, մեղքի և փրկության թեմաները, Աստծո հետ երկխոսությունը, մարդկային տառապանքի և հոգևոր վերածննդի գաղափարները։ Այսպիսով, երկու ստեղծագործությունների համադրությունը ցույց է տալիս հայկական միջնադարյան գրականության ժանրային և գաղափարական լայն ընդգրկումը։ Ուսումնասիրության կարևորությունը նաև այն է, որ այն թույլ է տալիս դիտարկել թարգմանությունը որպես գրականագիտական մեկնաբանության ձև։ Թարգմանիչը պարզապես լեզվական միջնորդ չէ․ նրա ընտրած բառերը, շարահյուսական լուծումները, ոճական մոտեցումները և մշակութային հղումների փոխանցման եղանակը կարող են ազդել ընթերցողի՝ բնագրի վերաբերյալ պատկերացման վրա։ Հետևաբար տարբեր ռուսերեն թարգմանությունների և դրանց քննադատական գնահատականների համադրությունը կարող է բացահայտել, թե ինչպես են փոխվել հայկական միջնադարյան գրականության ընկալման եղանակները տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է հայկական միջնադարյան գրականության ռուսերեն թարգմանությունների պատմությունը, թարգմանչական խնդիրները և ռուսական գրականագիտական արձագանքը հասկանալու համար։ Այն հատկապես օգտակար կարող է լինել հայ գրականության պատմությամբ, միջնադարյան գրականությամբ, թարգմանագիտությամբ, համեմատական գրականագիտությամբ և հայ-ռուսական մշակութային կապերով զբաղվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկ համակարգում ներդրումային գործընթացների կազմակերպման, կառավարման և արդյունավետության բարձրացման տնտեսական ու կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են էներգետիկ ոլորտի դերը ազգային տնտեսության զարգացման, էներգետիկ անվտանգության ապահովման և ենթակառուցվածքների արդիականացման գործընթացներում, ինչպես նաև ներդրումային ռեսուրսների ներգրավման ու նպատակային օգտագործման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էներգետիկ ձեռնարկությունների ներդրումային քաղաքականության ձևավորմանը, կապիտալ ներդրումների պլանավորմանը, ֆինանսավորման աղբյուրների ընտրությանը և ներդրումային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում են պետական և մասնավոր ներդրումների փոխհարաբերությունները, միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների մասնակցության հնարավորությունները, պետական-մասնավոր համագործակցության մեխանիզմները և էներգետիկ ենթակառուցվածքների զարգացման ֆինանսական նախադրյալները։ Անդրադարձ է կատարվում էլեկտրաէներգիայի արտադրության, հաղորդման և բաշխման համակարգերի արդիականացմանը, վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների օգտագործման ընդլայնմանը, էներգաարդյունավետության բարձրացմանը և տեխնոլոգիական նորարարությունների ներդրման հնարավորություններին։ Կարևորվում են ներդրումային ռիսկերի բացահայտման ու կառավարման մեթոդները, ներդրումային նախագծերի եկամտաբերության գնահատումը, ծախսերի օպտիմալացումը և երկարաժամկետ ֆինանսական կայունության ապահովումը։ Դիտարկվում են նաև էներգետիկ շուկայի կարգավորման առանձնահատկությունները, սակագնային քաղաքականության ազդեցությունը ներդրումային որոշումների վրա, ոլորտի մրցակցային միջավայրի զարգացման և ներդրումային գրավչության բարձրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել Հայաստանի էներգետիկ համակարգի զարգացման հիմնական ցուցանիշները, ներդրումային ծրագրերի իրականացման խոչընդոտները և դրանց հաղթահարման կազմակերպատնտեսական մոտեցումները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի էներգետիկ ոլորտի կայուն զարգացման, ֆինանսական ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման և երկրի էներգետիկ անվտանգության ամրապնդման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, էներգետիկայի մասնագետների, ներդրումային վերլուծաբանների, ֆինանսական կառավարիչների, պետական կառավարման ոլորտի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է XIV–XV դարերում Արևելյան Ղրիմում ձևավորված և գործած հայկական հոգևոր ու մշակութային կենտրոնների պատմության, գործունեության և հայ համայնքների կյանքում ունեցած նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում միջնադարյան Ղրիմի հայկական գաղթավայրերն են, որտեղ եկեղեցիները, վանքերը և դրանց շուրջ ձևավորված կրթական ու գրչության կենտրոնները կարևոր դեր էին կատարում ազգային, կրոնական և մշակութային ինքնության պահպանման գործում։ Քննվում են հայ բնակչության հաստատման պատմական պայմանները, համայնքների տարածքային տեղաբաշխումը և դրանց կապերը Սևծովյան տարածաշրջանի առևտրական ու մշակութային միջավայրի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հոգևոր հաստատությունների գործունեությանը՝ որպես ոչ միայն կրոնական կյանքի, այլև կրթության, ձեռագրական մշակույթի, գրականության և արվեստի զարգացման կենտրոնների։ Ուսումնասիրվում է հոգևորականների, գրիչների, մանրանկարիչների և այլ մշակութային գործիչների գործունեությունը, որոնց շնորհիվ ստեղծվում, ընդօրինակվում և պահպանվում էին հայկական ձեռագրեր ու եկեղեցական գրականություն։ Ձեռագրերի հիշատակարանները, վիմագրական արձանագրությունները և այլ սկզբնաղբյուրներ կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում համայնքների ներքին կյանքի, նվիրատուների, հոգևոր առաջնորդների և մշակութային կապերի վերաբերյալ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայկական ճարտարապետական ժառանգության ուսումնասիրությունը՝ եկեղեցիների, վանական համալիրների և այլ կառույցների կառուցվածքային ու գեղարվեստական առանձնահատկությունների դիտարկմամբ։ Քննվում են նաև Արևելյան Ղրիմի հայկական կենտրոնների կապերը Հայաստանի, Կիլիկիայի և հայկական այլ գաղթավայրերի հետ, որոնց միջոցով իրականացվում էին մարդկանց, ձեռագրերի, գաղափարների և մշակութային ավանդույթների փոխանակումներ։ Տարածաշրջանի բազմազգ միջավայրը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հայ համայնքների փոխհարաբերությունները հարևան ժողովուրդների և տարբեր կրոնական ու առևտրական խմբերի հետ։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական սփյուռքի միջնադարյան պատմության տեսանկյունից, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես էին հայրենիքից դուրս ձևավորված համայնքները ստեղծում կայուն հաստատություններ և պահպանում մշակութային շարունակականությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պատմագիտության, ձեռագրագիտության, վիմագրության, արվեստի պատմության և եկեղեցական պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Արևելյան Ղրիմի հայկական կենտրոնները որպես միջնադարյան հայ մշակույթի կարևոր օջախներ։

Другие предметы

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է տեխնիկական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ուսանողների, գիտաշխատողների, դասախոսների և մասնագետների համար։ Ցանկում ներառված են մեքենաշինությանը, էլեկտրատեխնիկային, էլեկտրոնիկային, շինարարությանը, էներգետիկային, ավտոմատացման համակարգերին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաներին և տեխնիկական գիտությունների այլ ուղղություններին վերաբերող հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են գիտատեխնիկական առաջընթացի ժամանակակից միտումները և ոլորտի զարգացման արդի ուղղությունները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ ծանոթանալ նոր գրականությանը, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան նյութեր ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է տեխնիկական գիտելիքների տարածմանը, մասնագիտական իրազեկվածության բարձրացմանը և գիտատեխնիկական տեղեկատվության հասանելիության ապահովմանը։

Медицина

Այս աշխատությունը նվիրված է վիրաբուժական ստոմատոլոգիայում ոսկրային մատրիցային տրանսպլանտատների և հակաբակտերիալ միջոցների համակցված կիրառման կլինիկափորձարարական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել նման համակցված մոտեցման արդյունավետությունը ոսկրային հյուսվածքի վերականգնման, վիրահատական միջամտություններից հետո վերքի ապաքինման և վարակային բարդությունների կանխարգելման կամ նվազեցման գործընթացներում։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են ոսկրային մատրիցային տրանսպլանտատների կենսաբանական հատկությունները, դրանց կիրառման սկզբունքները և վերականգնողական ներուժը, ինչպես նաև հակաբակտերիալ միջոցների ազդեցությունը վիրահատական դաշտի մանրէաբանական վիճակի և հյուսվածքների ապաքինման ընթացքի վրա։ Կլինիկական և փորձարարական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու բուժման տարբերակների արդյունավետությունը, անվտանգությունը և կիրառելիությունը տարբեր վիրաբուժական ստոմատոլոգիական իրավիճակներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոսկրային դեֆեկտների վերականգնմանը, տրանսպլանտատի ինտեգրմանը, նոր ոսկրային հյուսվածքի ձևավորմանը և հետվիրահատական շրջանի ընթացքին։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են գնահատվել նաև բորբոքային գործընթացների արտահայտվածությունը, վերքի ապաքինման առանձնահատկությունները, տեղային վարակների հաճախականությունը և կիրառվող բուժական միջոցների նկատմամբ հյուսվածքային արձագանքը։ Աշխատությունը կարևորում է այն մոտեցումը, որի դեպքում ոսկրային հյուսվածքի վերականգնմանն ուղղված նյութերի կիրառումը զուգակցվում է հակաբակտերիալ պաշտպանության հետ՝ նպատակ ունենալով ստեղծել առավել բարենպաստ պայմաններ վերականգնողական գործընթացների համար։ Կլինիկական և փորձարարական արդյունքների վերլուծության միջոցով հնարավոր է որոշել համակցված մեթոդի առավելություններն ու սահմանափակումները, ինչպես նաև գնահատել դրա կիրառման նպատակահարմարությունը վիրաբուժական ստոմատոլոգիայի տարբեր ուղղություններում։ Ուսումնասիրությունը կարող է նշանակություն ունենալ ոսկրային հյուսվածքի դեֆեկտների բուժման, իմպլանտոլոգիական նախապատրաստման, ատամնաբուժական վիրահատություններից հետո վերականգնման և հետվիրահատական բարդությունների կանխարգելման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել վիրաբույժ-ստոմատոլոգների, իմպլանտոլոգների, դիմածնոտային վիրաբույժների, բժշկական հետազոտողների, կլինիկական մասնագետների, ասպիրանտների և համապատասխան բժշկական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Литература

Հայոց պատմություն համարվում է հայկական պատմագրության ամենանշանավոր և արժեքավոր ստեղծագործություններից մեկը, որի հեղինակն է Մովսես Խորենացի՝ հայ միջնադարյան պատմագրության հիմնադիրը։ Այս գիրքը ներկայացնում է հայ ժողովրդի ծագման, կազմավորման, պետականության ստեղծման և պատմական զարգացման ամբողջական պատկերը՝ սկսած առասպելական ժամանակներից մինչև հեղինակի ապրած դարաշրջանը։ Ռուսերեն հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս նաև ռուսալեզու ընթերցողներին ծանոթանալ հայկական մշակույթի, ազգային ինքնության և պատմական ժառանգության կարևորագույն աղբյուրներից մեկին։ Ստեղծագործության մեջ մանրամասն ներկայացված են հայկական թագավորությունների ձևավորումը, արքաների գործունեությունը, պատերազմները, դիվանագիտական հարաբերությունները, ժողովրդի սովորույթներն ու հոգևոր կյանքը։ Խորենացին իր պատմությունը կառուցում է ոչ միայն փաստերի փոխանցման, այլ նաև գեղարվեստական նկարագրությունների, առասպելների և ժողովրդական ավանդությունների միջոցով, ինչի շնորհիվ գիրքը ընթերցվում է ոչ միայն որպես պատմագիտական աշխատություն, այլ նաև որպես գրական արժեք ունեցող ստեղծագործություն։ Հեղինակը մեծ ուշադրություն է դարձնում ազգային ինքնագիտակցության պահպանմանը և հայրենիքի գաղափարին՝ ընդգծելով հայ ժողովրդի տոկունությունն ու մշակութային հարատևությունը։ «Հայոց պատմություն»-ը կարևոր նշանակություն ունի ինչպես պատմությամբ հետաքրքրվողների, այնպես էլ նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ հայկական քաղաքակրթության արմատները և նրա դերը տարածաշրջանի պատմության մեջ։ Գիրքը համատեղում է պատմությունը, փիլիսոփայական դիտարկումները և ազգային հիշողությունը՝ դառնալով հայ գրական ու գիտական ժառանգության անկրկնելի մաս։