Արփիար Արփիարյանը պատմաբան և գրականության քննադատ

География

Անիզոտրոպ միջավայրում հրահրված բևեռացման (induced polarization, IP) մեթոդով հետազոտությունների մեթոդիկայի մշակումը ուղղված է ապարների և նստվածքային գոյացությունների էլեկտրաքիմիական հատկությունների ավելի ճշգրիտ մեկնաբանմանը՝ հաշվի առնելով միջավայրի ուղղային կախված ֆիզիկական պարամետրերը։ Հրահրված բևեռացումը հիմնված է այն երևույթի վրա, որ որոշ երկրաբանական միջավայրերում էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ առաջանում է ժամանակավոր էներգիայի կուտակում և հետաձգված լիցքաթափում, ինչը պայմանավորված է իոնային փոխազդեցություններով, մակերեսային բևեռացմամբ և էլեկտրաքիմիական գործընթացներով։ Անիզոտրոպ միջավայրերում այս երևույթը դառնում է ավելի բարդ, քանի որ էլեկտրական դիմադրությունը և բևեռացման բնութագրերը կախված են ուղղությունից՝ պայմանավորված շերտավորված կառուցվածքով, հանքային բաղադրությամբ և ճեղքավորվածությամբ։ Մեթոդիկայի մշակումը ենթադրում է ինչպես դաշտային չափումների սխեմաների օպտիմալացում, այնպես էլ տվյալների մաթեմատիկական մեկնաբանության կատարելագործում։ Դաշտային փուլում կարևոր է էլեկտրոդների ճիշտ դասավորությունը՝ բազմուղղային չափումներ իրականացնելու համար, որոնք թույլ են տալիս գնահատել դիմադրության և բևեռացման տենսորային հատկությունները։ Սա ներառում է տարբեր ուղղություններով ընթացիկ ներարկում և պոտենցիալների չափում՝ ապահովելու անիզոտրոպության քանակական բնութագրում։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է անօվուլյացիոն անպտղության ձևավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ վահանաձև գեղձի տարբեր ֆունկցիոնալ վիճակների և վերարտադրողական համակարգի փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում էնդոկրին համակարգի տարբեր օղակների փոխազդեցությանը և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով վահանաձև գեղձի գործունեության փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ դաշտանային ցիկլի կարգավորման, ֆոլիկուլների հասունացման և օվուլյացիայի գործընթացների վրա։ Քննվում է հիպոթալամուս-հիպոֆիզ-ձվարանային համակարգի և վահանաձև գեղձի հորմոնային կարգավորման միջև առկա փոխկապակցվածությունը՝ որպես կանանց վերարտադրողական գործառույթի բնականոն պահպանման կարևոր պայման։ Տարբեր ֆունկցիոնալ վիճակների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հորմոնային հավասարակշռության փոփոխությունների և ձվազատման խանգարումների միջև հնարավոր կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել վահանաձև գեղձի հորմոնների, թիրեոտրոպ կարգավորման և վերարտադրողական համակարգի հորմոնային ցուցանիշների փոխհարաբերություններին։ Քննվում են նաև դաշտանային ցիկլի բնույթի, ձվարանների ֆունկցիոնալ վիճակի և ընդհանուր էնդոկրին պատկերի առանձնահատկությունները՝ տարբեր խմբերի համեմատության միջոցով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է անօվուլյացիայի ախտածագման բազմագործոն բնույթի գնահատումը, քանի որ վերարտադրողական խանգարումները կարող են պայմանավորված լինել փոխկապակցված հորմոնային և նյութափոխանակային փոփոխություններով։ Կարևորվում է կլինիկական և լաբորատոր տվյալների համադրումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել էնդոկրին փոփոխությունների և վերարտադրողական գործառույթի խանգարումների հարաբերակցության մասին։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տարբեր հորմոնային ցուցանիշների ախտորոշիչ նշանակության գնահատմանը և այն առանձնահատկությունների բացահայտմանը, որոնք կարող են օգտակար լինել անօվուլյացիոն խանգարումների պատճառների տարբերակման համար։ Նման ուսումնասիրությունը նպաստում է վահանաձև գեղձի և կանանց վերարտադրողական համակարգի ֆունկցիոնալ կապերի վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը և անպտղության էնդոկրին գործոնների առավել ամբողջական գնահատմանը։ Աշխատությունը կարող է ունենալ տեսական և կլինիկական նշանակություն վերարտադրողական գործառույթի խանգարումների ախտածագման ուսումնասիրության համար և հետաքրքրություն ներկայացնել էնդոկրինոլոգիայի, գինեկոլոգիայի, վերարտադրողական բժշկության և կլինիկական ֆիզիոլոգիայի ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Информатика

Այս գիրքը ներկայացնում է սպասարկման գործընթացների կառավարման մոդելների տեսական և գործնական ուսումնասիրություն՝ կենտրոնանալով հերթերի առաջացման, սպասարկման արագության, ռեսուրսների բաշխման և համակարգերի արդյունավետության բարձրացման խնդիրների վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս վերլուծել հաճախորդների հոսքերը, կանխատեսել սպասման ժամանակները և մշակել օպտիմալ կառավարման մեխանիզմներ տարբեր ոլորտներում կիրառվող սպասարկման համակարգերի համար։ Ներկայացված նյութը ներառում է մաթեմատիկական մոդելավորման, հավանականությունների տեսության և կառավարման մեթոդների կիրառություններ, որոնք օգնում են հասկանալ, թե ինչպես կարելի է նվազեցնել հերթերի բացասական ազդեցությունը և բարելավել ծառայությունների որակը։ Գիրքը օգտակար է ուսանողների, հետազոտողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են կազմակերպչական գործընթացների օպտիմալացմամբ, սպասարկման համակարգերի նախագծմամբ և ժամանակակից կառավարման խնդիրների լուծմամբ։

Экономика

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության և Լատինական Ամերիկայի երկրների միջև տնտեսական համագործակցության զարգացման ուղղությունների և հեռանկարների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով գլոբալ տնտեսական գործընթացների համատեքստում նոր շուկաների հետ փոխգործակցության կարևորությունը։ Հեղինակը վերլուծում է երկկողմ տնտեսական հարաբերությունների ներկայիս մակարդակը, առևտրաշրջանառության ծավալները, ներդրումային հոսքերի հնարավորությունները և համագործակցության ինստիտուցիոնալ հիմքերը՝ շեշտելով, որ հարաբերությունները դեռևս գտնվում են ձևավորման փուլում և ունեն զգալի ընդլայնման ներուժ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն ոլորտներին, որտեղ համագործակցությունը կարող է առավել արդյունավետ լինել՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ, գյուղատնտեսական արտադրանք, թեթև արդյունաբերություն, բարձր տեխնոլոգիաներ և գիտակրթական փոխանակումներ։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է Լատինական Ամերիկայի երկրների տնտեսական կառուցվածքի առանձնահատկությունները, շուկաների բազմազանությունը և տարածաշրջանային ինտեգրացիոն գործընթացները, որոնք կարող են ստեղծել նոր հնարավորություններ հայկական տնտեսության համար։ Ներկայացվում են նաև լոգիստիկ, աշխարհագրական և ֆինանսական խոչընդոտները, որոնք սահմանափակում են տնտեսական կապերի արագ զարգացումը, ինչպես նաև դրանց հաղթահարման հնարավոր ուղիները՝ դիվերսիֆիկացված արտաքին քաղաքականության և առևտրային համաձայնագրերի միջոցով։ Շեշտվում է, որ Հայաստանի և Լատինական Ամերիկայի երկրների տնտեսական հարաբերությունների զարգացումը կարող է նպաստել արտաքին շուկաների ընդլայնմանը, ներդրումային միջավայրի բարելավմանը և տնտեսական դիվերսիֆիկացման ռազմավարության իրականացմանը։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է կրթական բարձր ծանրաբեռնվածությամբ և ինտենսիվ ուսուցման կազմակերպմամբ դպրոցներում սովորողների առողջության պահպանման հիգիենիկ պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ուսումնական գործընթացի տևողության, դասացուցակի կառուցվածքի, մտավոր ծանրաբեռնվածության, դասերի և ընդմիջումների հարաբերակցության, տնային առաջադրանքների ծավալի և օրվա ընդհանուր ռեժիմի ազդեցությունն է դպրոցականների ֆիզիկական ու մտավոր աշխատունակության վրա։ Քննվում են կրթության նոր կազմակերպական ձևերի առանձնահատկությունները և դրանց համապատասխանությունը երեխաների ու դեռահասների տարիքային և ֆիզիոլոգիական հնարավորություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկարատև մտավոր աշխատանքի պայմաններում հոգնածության ձևավորմանը, ուշադրության և աշխատունակության փոփոխություններին, ինչպես նաև ուսումնական օրվա և շաբաթվա ընթացքում ծանրաբեռնվածության ճիշտ բաշխման նշանակությանը։ Դիտարկվում են դպրոցական միջավայրի հիգիենիկ գործոնները՝ դասասենյակների լուսավորությունը, օդափոխությունը, ջերմային պայմանները, աղմուկի մակարդակը, կահույքի համապատասխանությունը սովորողների տարիքային առանձնահատկություններին և ուսումնական տարածքների ընդհանուր կազմակերպումը։ Կարևորվում է նաև շարժողական ակտիվության, ֆիզիկական դաստիարակության, հանգստի և ուսումնական գործունեության հավասարակշռված համադրումը։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն կարող է դարձվել սովորողների օրվա ռեժիմին, քնի և հանգստի բավարար պայմաններին, դպրոցում անցկացվող ժամանակի տևողությանը և ուսումնական ծանրաբեռնվածության տարբեր ձևերի համակցված ազդեցությանը։ Հիգիենիկ գնահատումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել գերհոգնածության առաջացմանը կամ նվազեցնել ուսուցման արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև ուսումնական գործընթացի կազմակերպման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս պահպանել կրթության ինտենսիվությունը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով դպրոցականների առողջության և զարգացման պահանջները։ Կարևոր նշանակություն է տրվում մանկավարժների, ծնողների և դպրոցական առողջապահական ծառայությունների համագործակցությանը՝ առողջ և անվտանգ կրթական միջավայր ձևավորելու գործում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դպրոցական հիգիենայի, տարիքային ֆիզիոլոգիայի, հանրային առողջության և կրթության կազմակերպման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել ինտենսիվ ուսուցման պայմաններում սովորողների առողջության պահպանման և ուսումնական ռեժիմի բարելավման սկզբունքները։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է կենսաբանական համակարգերում ջրի հնարավոր դերի ուսումնասիրությանը ոչ իոնացնող բնույթի ֆիզիկական գործոնների ազդեցության պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում այն պատկերացումն է, որ ջուրը, լինելով բջիջների և հյուսվածքների հիմնական բաղադրիչներից մեկը, կարող է մասնակցել արտաքին ֆիզիկական ազդեցությունների էներգիայի ընկալման, փոխանցման և կենսաբանական համակարգի հետ փոխազդեցության գործընթացներին։ Քննվում են ջրի մոլեկուլային կառուցվածքի, ջրածնային կապերի, հիդրատացիոն շերտերի և լուծված նյութերի հետ փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները՝ կենսաբանական միջավայրի ֆիզիկաքիմիական կազմակերպման տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ոչ իոնացնող ֆիզիկական ազդեցությունների և ջրային միջավայրի փոխազդեցության վերաբերյալ տեսական ու փորձարարական մոտեցումներին՝ տարբերակելով հաստատված ֆիզիկական երևույթները դեռևս քննարկվող կենսաբանական մեկնաբանություններից։ Դիտարկվում է, թե ջրային միջավայրի ֆիզիկական հատկությունների հնարավոր փոփոխությունները ինչպիսի կապ կարող են ունենալ կենսամոլեկուլների կառուցվածքային վիճակի, թաղանթային գործընթացների, իոնային հավասարակշռության և բջջային նյութափոխանակության հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կենսաբանական ազդեցությունների գնահատման մեթոդաբանական խնդիրը, քանի որ նման հետազոտություններում անհրաժեշտ է տարբերակել անմիջական ֆիզիկական ազդեցությունները, ջերմային փոփոխությունները և դրանցից անկախ հնարավոր ոչ ջերմային երևույթները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել մաքուր ջրի, ջրային լուծույթների և ավելի բարդ կենսաբանական համակարգերի վերաբերյալ տվյալները՝ պարզելու համար, թե միջավայրի կազմն ինչպես է պայմանավորում արձագանքի բնույթը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ազդեցության ինտենսիվության, տևողության, հաճախականային բնութագրերի և կենսաբանական համակարգի սկզբնական վիճակի նշանակությանը։ Նման ուսումնասիրությունները գտնվում են կենսաֆիզիկայի, ֆիզիկական քիմիայի և բջջային կենսաբանության հատման տիրույթում և կարևոր են արտաքին ֆիզիկական գործոնների կենսաբանական ազդեցության մեխանիզմների գիտական մեկնաբանման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ջուրը դիտարկում է ոչ միայն որպես կենսաքիմիական գործընթացների միջավայր, այլև որպես բարդ կենսաֆիզիկական համակարգի բաղադրիչ, որի հատկությունների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել ոչ իոնացնող ազդեցությունների և կենդանի համակարգերի փոխազդեցության օրինաչափությունների ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։