Զբոսաշրջության արդի հիմնախնդիրները և զարգացման հեռանկարները ՀՀ-ում

Химия

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մակերևութային ակտիվ նյութերի, ամինաթթուների կամ վիտամինների և ջրի եռակոմպոնենտ համակարգերում տեղի ունեցող մոլեկուլային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը օքսիդացման և կոմպլեքսագոյացման ռեակցիաների վրա։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են այդ համակարգերում ձևավորվող միկրոմիջավայրերը՝ միցելներ, ագրեգատներ և հիդրոֆոբ-հիդրոֆիլ փոխազդեցությունների արդյունքում առաջացող կառուցվածքային կազմակերպվածությունները, որոնք զգալիորեն փոխում են ռեակցիոն միջավայրի ֆիզիկաքիմիական հատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևութային ակտիվ նյութերի դերին կենսաակտիվ մոլեկուլների լուծելիության, կայունության և ռեակտիվության կարգավորման գործընթացներում։ Վերլուծվում է ամինաթթուների և վիտամինների մասնակցությունը մետաղական իոնների հետ կոմպլեքսագոյացման գործընթացներում, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը օքսիդացման-վերականգնման ռեակցիաների արագության և ուղղության վրա։ Աշխատությունում դիտարկվում են նաև միջմոլեկուլային կապերի տեսակները՝ ջրածնային կապեր, էլեկտրաստատիկ փոխազդեցություններ և հիդրոֆոբ ազդեցություններ, որոնք միասին ձևավորում են համակարգի ընդհանուր վարքագիծը։

Химия

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է օրգանական քիմիայի կարևոր և բարդ ռեակցիոն մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով ամոնիումային աղերի վերախմբավորման ընթացքում տեղի ունեցող ներմոլեկուլային 1,5-հիդրիդային տեղափոխման գործընթացների վրա, հատկապես այն միացությունների դեպքում, որոնք պարունակում են պրոպարգիլային տիպի խմբեր։ Աշխատությունում մանրամասն ներկայացվում են սինթեզի մեթոդները, ռեակցիաների ընթացքի օրինաչափությունները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և հնարավոր մեխանիզմները՝ հիմնվելով ժամանակակից անալիտիկական և սպեկտրոսկոպիական հետազոտությունների արդյունքների վրա։ Բացի տեսական և մեխանիստական վերլուծությունից, ուսումնասիրությունը ներառում է նաև ստացված միացությունների հակամանրէային ակտիվության գնահատում՝ բացահայտելով դրանց ազդեցությունը տարբեր միկրոօրգանիզմների նկատմամբ և քննարկելով կենսաբանական ակտիվության ու քիմիական կառուցվածքի միջև առկա կապերը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել օրգանական և բժշկական քիմիայի, դեղագործական հետազոտությունների, կենսաօրգանական քիմիայի ոլորտների գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են նոր կենսաակտիվ միացությունների ստեղծման և դրանց հատկությունների ուսումնասիրությամբ։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ինքնահամընկնող և գերզուգորդական հանրահաշիվների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով դրանց կառուցվածքային հատկությունների, հիմնական հասկացությունների և հանրահաշվական փոխհարաբերությունների բացահայտման վրա։ Հետազոտությունը վերաբերում է աբստրակտ հանրահաշվի այնպիսի կառուցվածքների ուսումնասիրությանը, որոնցում բազմապատկման գործողությունը կարող է ունենալ ոչ սովորական համատեղելիության և զուգորդականության հատկություններ։ Ինքնահամընկնող հանրահաշիվների ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր է պարզել, թե ինչ պայմաններում են հանրահաշվական գործողությունները պահպանվում որոշակի փոխակերպումների կամ նույնականությունների նկատմամբ, ինչպես են այդ հատկությունները ազդում կառուցվածքի ներքին կազմակերպման վրա և ինչպիսի հետևանքներ են դրանք ունենում հանրահաշվի տարրերի փոխհարաբերությունների համար։ Գերզուգորդական հանրահաշիվների դեպքում առանցքային նշանակություն ունի զուգորդականության գաղափարի ընդլայնված կամ ուժեղացված ձևերի ուսումնասիրությունը։ Այդպիսի կառուցվածքներում բազմապատկման գործողությունների միջև կապերը նկարագրվում են հատուկ նույնություններով, որոնք թույլ են տալիս բացահայտել տարրերի և ենթակառուցվածքների փոխազդեցության օրինաչափությունները։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել համապատասխան հանրահաշիվների սահմանումները, օրինակները, ենթահանրահաշիվները, իդեալները, հոմոմորֆիզմները և այլ կառուցվածքային բաղադրիչներ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այնպիսի նույնությունների և հատկությունների վերլուծությանը, որոնք թույլ են տալիս դասակարգել հանրահաշիվների տարբեր տեսակները և ուսումնասիրել դրանց կառուցվածքային տարբերությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև որոշակի հանրահաշվական օբյեկտների կառուցման մեթոդներ, դրանց հատկությունների ապացուցումներ և տարբեր դասերի միջև կապերի հաստատում։ Աբստրակտ հանրահաշվի տեսանկյունից նման ուսումնասիրությունները կարևոր են, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ընդլայնելու դասական ասոցիատիվ և կոմուտատիվ հանրահաշիվների շրջանակը և դիտարկելու ավելի ընդհանուր հանրահաշվական համակարգեր։ Այդ համակարգերի ուսումնասիրությունը կարող է կապված լինել նաև օպերատորային հանրահաշիվների, Լիի տիպի կառուցվածքների, բազմագծային հանրահաշվի և այլ հարակից մաթեմատիկական ուղղությունների հետ։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում կարող են կիրառվել հանրահաշվական նույնությունների ձևակերպում և վերլուծություն, կառուցվածքային հատկությունների ապացուցում, օրինակների և հակաօրինակների կառուցում, ինչպես նաև տարբեր հանրահաշվական համակարգերի համեմատական ուսումնասիրություն։ Այդ մոտեցումները հնարավորություն են տալիս ոչ միայն նկարագրելու ուսումնասիրվող հանրահաշիվների հատկությունները, այլև բացահայտելու դրանց ներքին կառուցվածքի ընդհանուր օրինաչափությունները։ Թեման հատկապես կարևոր է ժամանակակից աբստրակտ հանրահաշվի շրջանակում, որտեղ ոչ ասոցիատիվ և ընդհանրացված հանրահաշվական համակարգերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս կառուցելու նոր տեսական մոդելներ և բացահայտելու տարբեր մաթեմատիկական օբյեկտների միջև խորքային կապեր։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է բարդ և մասնագիտացված հանրահաշվական թեմա՝ ուսումնասիրելով ինքնահամընկնող և գերզուգորդական կառուցվածքների բնույթը, դրանց հիմնական հատկությունները, ներքին կազմակերպման սկզբունքները և հնարավոր փոխկապակցվածությունը այլ հանրահաշվական համակարգերի հետ։ Այն կարող է հետաքրքրել աբստրակտ հանրահաշվով, ոչ ասոցիատիվ հանրահաշվով և ժամանակակից մաթեմատիկական կառուցվածքների տեսությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և մաթեմատիկայի մասնագիտությամբ ուսանողներին։

История

«Երկու գիտական օջախներ» թեման սովորաբար վերաբերում է միջնադարյան կամ վաղ նոր շրջանի այն կրթական և հոգևոր կենտրոնների համեմատական ուսումնասիրությանը, որոնք միաժամանակ կատարել են գիտական, մատենագրական և մշակութային գործունեություն՝ դառնալով տվյալ հասարակությունների մտավոր զարգացման առանցքային օջախներ։ Նման ուսումնասիրություններում «գիտական օջախ» հասկացությունը չի սահմանափակվում միայն ժամանակակից ակադեմիական ինստիտուտների իմաստով, այլ ընդգրկում է վանական համալիրներ, դպրոցներ և գրադարաններ, որտեղ զարգացել են ձեռագրական մշակույթը, թարգմանական գործունեությունը, փիլիսոփայական և աստվածաբանական մտածողությունը։ Երկու նման օջախների համեմատական վերլուծությունը թույլ է տալիս բացահայտել դրանց կազմակերպչական կառուցվածքի առանձնահատկությունները, ուսուցման մեթոդները, գիտելիքի փոխանցման ձևերը և մշակութային ազդեցության շրջանակը։ Սովորաբար ընդգծվում է, որ այդ կենտրոններում գիտական գործունեությունը սերտորեն կապված է հոգևոր կյանքի հետ, և գիտելիքը դիտարկվում է որպես բարոյական կատարելության և աստվածային ճշմարտության ընկալման միջոց։ Միաժամանակ տարբեր «օջախներ» կարող են տարբերվել իրենց աշխարհագրական դիրքով, քաղաքական հովանավորությամբ և մշակութային միջավայրով, ինչը ազդում է նրանց գիտական ուղղվածության վրա՝ օրինակ՝ մեկնաբանությունների, թարգմանությունների կամ ինքնուրույն փիլիսոփայական աշխատությունների զարգացման գերակայությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, «երկու գիտական օջախների» համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ միջնադարյան կրթական համակարգերի բազմազանությունը և դրանց դերը տվյալ հասարակությունների մտավոր ու մշակութային ժառանգության ձևավորման գործընթացում։

Психология

Այս աշխատությունը նվիրված է խմբային մտածողության կազմակերպման պայմանների և ձևերի ուսումնասիրությանը՝ իմացական խնդիրների լուծման գործընթացում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես է մարդկանց համատեղ գործունեությունը ազդում մտածողության արդյունավետության, խնդրի ըմբռնման, լուծման ռազմավարությունների ընտրության և վերջնական արդյունքի վրա։ Աշխատության մեջ քննարկվում են խմբային աշխատանքի հոգեբանական և մանկավարժական հիմքերը, խմբի անդամների փոխազդեցության առանձնահատկությունները, մտքերի փոխանակման, քննարկման, համագործակցության և ընդհանուր որոշման կայացման գործընթացները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պայմաններին, որոնց առկայության դեպքում խմբային մտածողությունը կարող է նպաստել իմացական խնդիրների առավել արդյունավետ լուծմանը։ Դրանց շարքում կարևոր դեր ունեն խմբի անդամների միջև փոխադարձ վստահությունը, ակտիվ մասնակցությունը, կարծիքների ազատ արտահայտումը, խնդիրների հստակ ձևակերպումը, դերերի նպատակային բաշխումը և մասնակիցների անհատական գիտելիքների ու փորձի արդյունավետ համադրումը։ Ուսումնասիրության մեջ դիտարկվում են նաև խմբային մտածողության կազմակերպման տարբեր ձևերը՝ համատեղ քննարկումներ, բանավեճեր, մտքերի փոխանակում, համագործակցային առաջադրանքներ և խնդրի լուծման փուլային կազմակերպում։ Քննարկվում է այն հարցը, թե ինչպես կարող են խմբում առաջացող տարբեր տեսակետներն ու մոտեցումները նպաստել խնդրի նոր լուծումների որոնմանը և զարգացնել մասնակիցների վերլուծական, քննադատական ու ստեղծագործական մտածողությունը։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում խմբային աշխատանքի հնարավոր դժվարություններին, այդ թվում՝ որոշ մասնակիցների պասիվությանը, գերիշխող կարծիքի ձևավորմանը, անհատական տեսակետների անտեսմանը և փոխգործակցության ոչ արդյունավետ կազմակերպմանը։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, որ ճիշտ կազմակերպված խմբային գործունեությունը կարող է ոչ միայն բարձրացնել իմացական խնդիրների լուծման արդյունավետությունը, այլև ձևավորել համագործակցության, հաղորդակցության, ինքնուրույն մտածողության և սեփական տեսակետը հիմնավորելու հմտություններ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հոգեբանների, մանկավարժների, ուսուցիչների, կրթական գործընթացի կազմակերպիչների և ուսանողների համար, ինչպես նաև նրանց, ովքեր հետաքրքրված են խմբային ճանաչողական գործունեության, համագործակցային ուսուցման և մտածողության զարգացման հոգեբանական մեխանիզմներով։

Психология

Այս գիտական աշխատանքը ուսումնասիրում է մենեջերի մասնագիտական փորձի ազդեցությունը անձնային որակների ձևավորման և դրսևորման վրա՝ բացահայտելով կառավարման գործունեության ընթացքում կուտակվող փորձի և ղեկավարի հոգեբանական առանձնահատկությունների փոխազդեցությունը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են առաջնորդության ոճերը, հաղորդակցական հմտությունները, որոշումների կայացման առանձնահատկությունները, պատասխանատվության զգացումը, սթրեսակայունությունը, հուզական ինտելեկտը և այլ անձնային հատկանիշներ, որոնք կարող են փոփոխվել կամ ամրապնդվել մասնագիտական գործունեության ընթացքում։ Ներկայացվում են տեսական մոտեցումներ և էմպիրիկ հետազոտության արդյունքներ, որոնց հիման վրա գնահատվում է աշխատանքային փորձի ազդեցությունը ղեկավարի արդյունավետության, թիմային փոխգործակցության և կազմակերպության կառավարման որակի վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կառավարման, կազմակերպական հոգեբանության, մարդկային ռեսուրսների կառավարման և բիզնեսի ոլորտներում սովորող ուսանողների, հետազոտողների, ղեկավարների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են ղեկավարի մասնագիտական զարգացման, առաջնորդության արդյունավետության և անձնային կարողությունների կատարելագործման հարցերով։