Էլեկտրաէներգետիկական համակարգի զարգացման կառավարչական հիմնախնդիրները (ՀՀ նյութերով)

Биология

Աշխատությունը նվիրված է փափուկ ցորենի տարբեր կենսաձևերի մուտացիոն փոփոխությունների ուսումնասիրմանը՝ էթիլենիմինը որպես քիմիական մուտագեն կիրառելու պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է քիմիական մուտագենեզի հնարավորությունը՝ ցորենի ժառանգական փոփոխականության ընդլայնման և սելեկցիոն արժեք ունեցող նոր ձևերի ստացման նպատակով։ Էթիլենիմինը դասվում է քիմիական մուտագենների շարքին և պատմականորեն կիրառվել է գյուղատնտեսական բույսերի մուտացիոն սելեկցիայի մեջ։ Ուսումնասիրության կենտրոնում փափուկ ցորենի տարբեր կենսաձևերի արձագանքն է մուտագեն ազդեցությանը, առաջացող փոփոխությունների բնույթը, հաճախականությունը և ժառանգականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բույսերի աճի ու զարգացման առանձնահատկությունների փոփոխություններին, ձևաբանական և ֆիզիոլոգիական նոր հատկանիշների ի հայտ գալուն, ինչպես նաև այն փոփոխությունների բացահայտմանը, որոնք կարող են հետագայում օգտագործվել սելեկցիոն աշխատանքներում։ Աշխատանքում կարևորվում է մուտագենի ազդեցության և բույսի գենոտիպային առանձնահատկությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ տարբեր կենսաձևեր կարող են տարբեր կերպ արձագանքել նույն մուտագեն ազդեցությանը։ Նման հետազոտությունները հնարավորություն են տալիս ընդլայնելու ելանյութային գենետիկական բազմազանությունը և ընտրելու տնտեսապես արժեքավոր հատկանիշներ ունեցող մուտանտ ձևեր։ Մուտացիաների հայտնաբերման և դրանց ժառանգական բնույթի հաստատման համար կարևոր է նաև հաջորդ սերունդների ուսումնասիրությունը, ինչը կիրառվել է քիմիական մուտագենեզի վերաբերյալ դասական հետազոտություններում։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ ցորենի սորտերի կատարելագործման, նոր սելեկցիոն նյութի ստացման, արժեքավոր գենետիկական հատկանիշների որոնման և տեղական պայմաններին ավելի լավ հարմարված ձևերի ընտրության համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել բույսերի գենետիկներին, սելեկցիոներներին, բուսաբույծներին, ագրոնոմներին, կենսաբաններին, գյուղատնտեսական գիտությունների հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Право

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է արժեթղթերի շուկայում բաժնետոմսերի շրջանառության իրավական կարգավորման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել բաժնետոմսերի թողարկման, ձեռքբերման, օտարման, փոխանցման և շուկայում շրջանառության հետ կապված իրավահարաբերությունների կարգավորման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գնահատել այդ հարաբերություններում կիրառվող իրավական մեխանիզմների արդյունավետությունը։ Աշխատանքի շրջանակում բաժնետոմսը դիտարկվում է որպես կորպորատիվ իրավունքի և ֆինանսական շուկայի կարևոր գործիք, որը միաժամանակ արտահայտում է դրա սեփականատիրոջ գույքային և ոչ գույքային իրավունքները և ապահովում է մասնակցություն բաժնետիրական ընկերության գործունեությանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բաժնետոմսերի առաջնային և երկրորդային շուկաների իրավական տարբերություններին։ Ուսումնասիրվում են բաժնետոմսերի թողարկման և տեղաբաշխման, դրանց պետական կամ կարգավորող մարմիններում գրանցման, սեփականության իրավունքի փոխանցման և շուկայական շրջանառության ապահովման իրավական հիմքերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է արժեթղթերի շուկայի մասնակիցների իրավական կարգավիճակի ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ թողարկող ընկերությունները, ներդրողները, բրոքերները, դիլերները, ֆոնդային բորսաները, պահառու համակարգի մասնակիցները և պետական վերահսկողություն իրականացնող մարմինները։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել նաև բաժնետոմսերի առուվաճառքի գործարքների կնքման և կատարման իրավական պայմանները, ներդրողների իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմները, շուկայի թափանցիկության ապահովումը և մասնակիցների համար հավասար պայմանների ստեղծումը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բաժնետոմսերի շրջանառության նկատմամբ պետական կարգավորման և վերահսկողության ուսումնասիրությունը։ Այս համատեքստում կարող են դիտարկվել շուկայական չարաշահումների կանխարգելման, ներքին տեղեկատվության ապօրինի օգտագործման, շուկայի մանիպուլյացիայի և ներդրողների իրավունքների խախտումների դեմ ուղղված իրավական միջոցները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև բաժնետոմսերի շրջանառության սահմանափակումներին, կորպորատիվ վերահսկողության փոփոխությանը, խոշոր փաթեթների ձեռքբերմանը և բաժնետերերի իրավունքների պաշտպանությանը վերաբերող իրավական խնդիրներին։ Առանձին կարևորություն ունի տարբեր երկրների օրենսդրությունների և միջազգային իրավական մոտեցումների համեմատական ուսումնասիրությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել արժեթղթերի շուկայի իրավական կարգավորման ընդհանուր սկզբունքներն ու ազգային առանձնահատկությունները։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են ուղղված լինել բաժնետոմսերի շրջանառության իրավական մեխանիզմների կատարելագործմանը, արժեթղթերի շուկայի թափանցիկության և կայունության բարձրացմանը, ներդրողների իրավունքների ավելի արդյունավետ պաշտպանությանը և շուկայի մասնակիցների միջև իրավական հարաբերությունների հստակեցմանը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, ֆինանսական ոլորտի մասնագետների, կորպորատիվ կառավարման մասնակիցների, ներդրողների և արժեթղթերի շուկայի իրավական կարգավորմամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Биология

Այս թեման վերաբերում է ցիկլոֆոսֆամիդով հարուցված ագրանուլոցիտոզի ժամանակ դիտվող նյութափոխանակային խանգարումների առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով այն բարդ պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, որոնք զարգանում են դեղի ցիտոտոքսիկ ազդեցության հետևանքով։ Ցիկլոֆոսֆամիդը որպես ալկիլացնող հակաուռուցքային և իմունոսուպրեսիվ դեղ ազդում է արագ բաժանվող բջիջների վրա՝ հատկապես ոսկրածուծի միելոիդ շարքի վրա, ինչը հանգեցնում է նեյտրոֆիլների կտրուկ նվազման և իմունային պաշտպանության խորը ընկճման։ Նյութափոխանակության խանգարումները այս վիճակում պայմանավորված են ինչպես ուղղակի բջջային տոքսիկությամբ, այնպես էլ համակարգային բորբոքային և դետոքսիկացիոն մեխանիզմների ակտիվացմամբ։ Լյարդում ցիկլոֆոսֆամիդի կենսափոխակերպման ընթացքում առաջացող ակտիվ մետաբոլիտները՝ հատկապես ֆոսֆորամիդային մանստարն ու ակրոլեինը, կարող են նպաստել օքսիդատիվ սթրեսի աճին, գլուտաթիոնային պաշարների սպառմանը և միտոքոնդրիալ դիսֆունկցիային։ Սա իր հերթին խաթարում է էներգետիկ նյութափոխանակությունը՝ նվազեցնելով ATP-ի արտադրությունը և բջջային վերականգնման կարողությունը։

Литература

Այս ռեֆերատը ներկայացնում է Նար-Դոս-ի կյանքն ու ստեղծագործական ուղին՝ որպես հայ ռեալիստական արձակի կարևոր ներկայացուցիչներից մեկի։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում նրա կենսագրական հիմնական փուլերին՝ ծնունդին, կրթությանը, հասարակական գործունեությանը և գրական միջավայրում ձևավորմանը։ Նար-Դոսը իր ստեղծագործական գործունեությունը սկսել է 19-րդ դարի վերջում և 20-րդ դարի սկզբում՝ այն ժամանակ, երբ հայ գրականության մեջ ձևավորվում էին ռեալիզմի և սոցիալական քննադատության նոր ուղղությունները։ Ռեֆերատում ներկայացվում է նրա ստեղծագործական ոճը, որը բնութագրվում է կյանքի իրականության ճշգրիտ պատկերումով, հասարակական խնդիրների խորքային վերլուծությամբ և մարդկային հոգեբանության նուրբ բացահայտմամբ։ Նշվում է, որ նրա ստեղծագործություններում հաճախ արտացոլվում են քաղաքային կյանքի դժվարությունները, սոցիալական անհավասարությունը և մարդու ներաշխարհի բարդությունները։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում նաև նրա հայտնի գործերին և դրանց ազդեցությանը հայ գրականության զարգացման վրա, որտեղ նա հանդես է եկել որպես սոցիալական խնդիրների խորքային մեկնաբանող և մարդկային ճակատագրերի վերլուծող գրող։ Նշվում է, որ Նար-Դոսի ստեղծագործական ժառանգությունը կարևոր դեր է ունեցել հայ ռեալիստական արձակի ձևավորման և զարգացման գործում՝ ազդելով հետագա սերունդների գրողների վրա։ Ռեֆերատը կարող է օգտակար լինել հայ գրականությամբ հետաքրքրվող ուսանողների և ընթերցողների համար, քանի որ այն ներկայացնում է Նար-Դոսի կյանքի ուղին և նրա ներդրումը ազգային գրականության զարգացման մեջ։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է խաղողի վերամշակումից առաջացող մամլվածքի արդյունավետ օգտագործման և դրա հիման վրա սննդային նշանակություն ունեցող հավելումների ստացման տեխնոլոգիական մոտեցումների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է գինեգործական արտադրության երկրորդային հումքի բաղադրության ուսումնասիրության, արժեքավոր կենսաբանական և սննդային բաղադրիչների պահպանման, առանձնացման ու վերամշակման պայմանների ընտրության վրա։ Խաղողի մամլվածքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես արտադրական մնացորդ, այլև որպես վերամշակման համար արժեքավոր հումք, որը կարող է պարունակել խաղողի կեղևի, կորիզների և պտղամսի մնացորդներ, ինչպես նաև սննդային մանրաթելեր, պոլիֆենոլային միացություններ, բնական գունանյութեր, հանքային բաղադրիչներ և այլ նյութեր։ Այսպիսի հումքի նպատակային վերամշակումը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ լուծել սննդարդյունաբերության համար նոր բաղադրիչների ստացման և արտադրական մնացորդների առավել ամբողջական օգտագործման խնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հումքի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատումը։ Քննության են առնվում խոնավությունը, չոր նյութերի պարունակությունը, թթվայնությունը, սննդային մանրաթելերի և կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների քանակական ցուցանիշները, ինչպես նաև դրանց փոփոխությունները պահպանման և տեխնոլոգիական մշակման ընթացքում։ Հումքի սկզբնական բնութագրումը կարևոր է հետագա գործընթացների ընտրության համար, քանի որ խաղողի տեսակը, մշակման պայմանները, բերքի հասունության աստիճանը և գինեգործական տեխնոլոգիան կարող են ազդել մամլվածքի բաղադրության ու հատկությունների վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հումքի նախնական մշակմանը։ Թարմ մամլվածքում խոնավության բարձր պարունակությունը կարող է սահմանափակել դրա պահպանման հնարավորությունը, ուստի տեխնոլոգիական գործընթացում կարևոր տեղ է զբաղեցնում համապատասխան կայունացման եղանակի ընտրությունը։ Դիտարկվում են չորացման, մանրացման, տեսակավորման և պահպանման պայմանները՝ նպատակ ունենալով հնարավորինս պահպանել արժեքավոր բաղադրիչները և ստանալ հետագա մշակման համար կայուն հումք։ Չորացման գործընթացի ուսումնասիրության ժամանակ կարևորվում է ջերմաստիճանի և տևողության ազդեցությունը պատրաստի նյութի որակի վրա, քանի որ չափազանց ինտենսիվ ջերմային ազդեցությունը կարող է փոփոխել որոշ զգայուն բնական միացությունների հատկությունները։ Մանրացման գործընթացը ևս դիտարկվում է որպես կարևոր տեխնոլոգիական փուլ, քանի որ մասնիկների չափը կարող է ազդել ինչպես ստացված փոշենման արտադրանքի կառուցվածքի, այնպես էլ հետագա արդյունահանման գործընթացների արդյունավետության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խաղողի կեղևի և կորիզների առանձին կամ համակցված վերամշակման հնարավորությունները։ Դրանց բաղադրության տարբերությունները հնարավորություն են տալիս ստանալ տարբեր հատկություններով արտադրանքներ։ Կեղևային հատվածը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել բնական պոլիֆենոլների, գունանյութերի և սննդային մանրաթելերի տեսանկյունից, իսկ կորիզները՝ որոշ կենսաբանական ակտիվ բաղադրիչների և յուղային նյութերի պարունակության շնորհիվ։ Այդ բաղադրիչների նպատակային օգտագործումը կարող է ընդլայնել ստացվող հավելումների տեսականին և դրանց հնարավոր կիրառությունները սննդամթերքի արտադրության մեջ։ Առանձին տեղ է հատկացվում կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների առանձնացման տեխնոլոգիական եղանակների ուսումնասիրությանը։ Ընտրվում և գնահատվում են այնպիսի պայմաններ, որոնք հնարավորություն են տալիս հումքից հնարավորինս արդյունավետորեն ստանալ անհրաժեշտ բաղադրիչները՝ պահպանելով դրանց օգտակար հատկությունները։ Քննության կարող են առնվել արդյունահանման միջավայրի բնույթը, գործընթացի տևողությունը, ջերմաստիճանը, հումքի և արդյունահանող միջավայրի հարաբերակցությունը և այլ տեխնոլոգիական գործոններ։ Տարբեր պայմանների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս որոշել առավել արդյունավետ ռեժիմները և ձևավորել տեխնոլոգիական գործընթացի հիմնավորված հաջորդականություն։ Կարևոր ուղղություն է ստացված նյութերի հակաօքսիդանտային հատկությունների գնահատումը, քանի որ խաղողի վերամշակման երկրորդային հումքում պարունակվող պոլիֆենոլային միացությունները կարող են պայմանավորել դրանց ֆունկցիոնալ նշանակությունը։ Միաժամանակ կարևորվում է ոչ միայն առանձին ակտիվ նյութերի քանակական պարունակությունը, այլև պատրաստի արտադրանքի ընդհանուր ֆիզիկաքիմիական, տեխնոլոգիական և զգայական բնութագրերը։ Սննդային հավելման մշակման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել դրա համատեղելիությունը տարբեր սննդային համակարգերի հետ, լուծելիությունը կամ ցրվելու հատկությունը, համի և հոտի առանձնահատկությունները, գույնը և պահպանման ընթացքում կայունությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սննդային մանրաթելերով հարուստ արտադրանքի ստացման հնարավորությանը։ Մամլվածքի համապատասխան վերամշակումից ստացված փոշին կամ խտանյութը կարող է դիտարկվել որպես տարբեր սննդամթերքների բաղադրությունը հարստացնելու հնարավոր հումք։ Նման մոտեցման դեպքում անհրաժեշտ է ուսումնասիրել հավելման ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի, խոնավության պահպանման, համային հատկությունների և այլ տեխնոլոգիական ցուցանիշների վրա։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է պատրաստի հավելումների որակի և անվտանգության գնահատումը։ Ուսումնասիրվում են ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական և անհրաժեշտ այլ ցուցանիշները, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել արտադրանքի համապատասխանությունը սննդային օգտագործման պահանջներին։ Հումքի ծագման և վերամշակման առանձնահատկություններից ելնելով՝ կարևորվում է նաև հնարավոր անցանկալի նյութերի վերահսկումը և արտադրության բոլոր փուլերում հիգիենիկ պայմանների ապահովումը։ Առանձին նշանակություն է տրվում պահպանման կայունությանը։ Դիտարկվում է, թե ժամանակի ընթացքում ինչպես են փոփոխվում խոնավությունը, գույնը, հոտը, կենսաբանորեն ակտիվ բաղադրիչների պարունակությունը և այլ որակական ցուցանիշները։ Այս տվյալների հիման վրա հնարավոր է հիմնավորել պահպանման համապատասխան պայմանները և գնահատել արտադրանքի պիտանելիության ժամանակահատվածը։ Քննության են առնվում ստացված հավելումների կիրառման հնարավորությունները տարբեր սննդատեսակներում։ Դրանք կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել հացաբուլկեղենի, հրուշակեղենի, ըմպելիքների և այլ սննդային արտադրատեսակների բաղադրության հարստացման համար՝ պայմանով, որ ապահովվում են համապատասխան տեխնոլոգիական, զգայական և անվտանգության ցուցանիշներ։ Յուրաքանչյուր կիրառության դեպքում անհրաժեշտ է որոշել հավելման այնպիսի քանակություն, որը թույլ կտա բարելավել կամ լրացնել սննդային բաղադրությունը՝ առանց պատրաստի արտադրանքի ընդունելի որակական հատկությունները խաթարելու։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել մշակված տեխնոլոգիայի տնտեսական գնահատումը։ Գինեգործական երկրորդային հումքի օգտագործումը հնարավորություն է տալիս լրացուցիչ արժեք ստեղծել արդեն գոյություն ունեցող արտադրական հոսքից և նվազեցնել չօգտագործվող մնացորդների քանակը։ Տեխնոլոգիական արդյունավետության գնահատման ժամանակ կարևորվում են հումքի հասանելիությունը, չորացման և մշակման էներգածախսերը, արտադրանքի ելքը, սարքավորումների պահանջները և պատրաստի հավելման հնարավոր կիրառական արժեքը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բնապահպանական նշանակությանը։ Գինեգործական արտադրության մնացորդների վերամշակումը համապատասխանում է ռեսուրսների առավել ամբողջական օգտագործման և շրջանաձև տնտեսության սկզբունքներին, քանի որ նախկինում սահմանափակ օգտագործվող նյութը վերածվում է նոր արտադրանքի համար հումքի։ Այս մոտեցումը կարող է նպաստել ինչպես թափոնների քանակի նվազեցմանը, այնպես էլ խաղողագործության և գինեգործության արտադրական շղթայում լրացուցիչ արժեքի ձևավորմանը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է խաղողի վերամշակման երկրորդային հումքի բաղադրության, դրա արժեքավոր բաղադրիչների պահպանման և տեխնոլոգիական փոխակերպման օրինաչափությունների համալիր ուսումնասիրությամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ տեղական հումքային ռեսուրսների հիման վրա սննդարդյունաբերության համար նոր հավելումների արտադրության տեխնոլոգիական սխեմաների մշակման հնարավորությամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել գինեգործական արտադրության ռեսուրսային արդյունավետության բարձրացմանը, սննդային նոր բաղադրիչների տեսականու ընդլայնմանը և երկրորդային հումքի առավել ամբողջական օգտագործմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել սննդի տեխնոլոգիայի, գինեգործության, սննդային կենսաքիմիայի, սննդային հավելումների արտադրության, ագրոպարենային վերամշակման և շրջանաձև տնտեսության ոլորտների հետազոտողների, տեխնոլոգների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է թքի օգտագործման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ որպես կենսաբանական նմուշ մետրոնիդազոլի կենսահամարժեքության գնահատման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են դեղանյութի անցումը օրգանիզմում, թքում դրա պարունակության որոշման հնարավորությունները, ինչպես նաև թքային և արյան նմուշների միջև փոխկապակցվածությունը՝ դեղի ներծծման, բաշխման և հեռացման գործընթացները գնահատելու նպատակով։ Աշխատությունում քննարկվում են կենսադեղագործական հետազոտությունների ժամանակակից մոտեցումները, դեղերի կենսահասանելիության և կենսահամարժեքության որոշման մեթոդները, ինչպես նաև թքի կիրառման առավելություններն ու սահմանափակումները՝ որպես ոչ ինվազիվ և հեշտ հասանելի կենսաբանական նյութ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անալիտիկ մեթոդների մշակմանը, չափումների ճշգրտությանը, ստացված տվյալների վիճակագրական գնահատմանը և դրանց կիրառական նշանակությանը դեղագործական հետազոտություններում։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել դեղագետների, դեղագործական տեխնոլոգների, կլինիկական ֆարմակոլոգների, կենսաքիմիկոսների, գիտաշխատողների և ուսանողների համար, որոնք հետաքրքրված են դեղերի կենսահամարժեքության գնահատման նորարարական և ոչ ինվազիվ մեթոդներով։