ԻՆՖՈՐՄԱՏԻԿԱՅԻ ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐ

История

Աշխատությունը նվիրված է 5-րդ դարի Հայաստանի քաղաքական և կրոնական բարդ իրադարձությունների համատեքստում մազպան Վասակ Սյունու գործունեության, քաղաքական դիրքորոշումների և պատմական կերպարի քննությանը։ Հեղինակը՝ Նիկողայոս Ադոնցը, ուսումնասիրում է Վասակի նկատմամբ ձևավորված ավանդական գնահատականները և փորձում է նրա վարքագիծը դիտարկել ոչ միայն որպես դավաճանության կամ անհավատարմության դրսևորում, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական պայմաններով պայմանավորված բարդ ռազմավարության արդյունք։ Աշխատանքի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ հեղինակը քննադատական մոտեցում է ցուցաբերում պատմական աղբյուրների նկատմամբ՝ համադրելով տարբեր տեղեկություններ և ուշադրություն դարձնելով այն հանգամանքին, որ պատմական անձի գործունեության գնահատականը կարող է կախված լինել աղբյուրի հեղինակի դիրքորոշումից ու ժամանակաշրջանի գաղափարական պատկերացումներից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Եղիշեի պատմագրական ավանդույթին, որտեղ Վասակի կերպարը ներկայացվում է խիստ բացասական երանգավորմամբ, մինչդեռ Ադոնցը փորձում է վերանայել այդ միակողմանի պատկերացումը և բացահայտել նրա քաղաքական քայլերի հնարավոր շարժառիթները։ Պատմական ուսումնասիրության կենտրոնում են հայ նախարարական տների հարաբերությունները, Սասանյան Պարսկաստանի քաղաքականությունը Հայաստանում, կրոնական ճնշումների խնդիրը, հայ հասարակության ներքին պառակտումները և ազգային-քաղաքական դիմադրության ձևերը։ Հեղինակը հատկապես փորձում է հասկանալ, թե ինչպիսի ընտրությունների առաջ էր կանգնած Վասակը պարսկական տիրապետության պայմաններում և արդյոք նրա որոշ գործողությունները կարելի է մեկնաբանել բացառապես որպես հայրենիքի շահերին հակառակ քայլեր։ Այս տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է ոչ միայն Վասակ Սյունու անձի, այլև 5-րդ դարի հայոց պատմության քաղաքական իրողությունների վերաիմաստավորման համար։ Ուսումնասիրությունը ներկայացվում է որպես պատմագիտական բանավեճի փորձ, որտեղ պատմական գործչի գնահատումը կառուցվում է աղբյուրագիտական քննության, քաղաքական իրավիճակի վերլուծության և տարբեր մեկնաբանությունների համադրման միջոցով։ Աշխատությունը սկզբնապես տպագրվել է 1904 թվականին՝ «Записки Восточного Отделения Императорского Русского Археологического Общества» պարբերականի XV հատորում, 122–130 էջերում։ Հետագա հայագիտական գրականության մեջ Ադոնցի այս ուսումնասիրությունը հաճախ հիշատակվում է որպես Վասակ Սյունու պատմական կերպարը վերագնահատելու և նրա քաղաքական վարքագիծը հնարավոր «ռեալ-քաղաքական» մոտեցման շրջանակում մեկնաբանելու կարևոր փորձ։ Աշխատությունը հատկապես օգտակար է հայոց 5-րդ դարի պատմությամբ, Վարդանանց պատերազմի նախապատմությամբ, Սասանյան Հայաստանի քաղաքականությամբ, Եղիշեի և այլ պատմիչների հաղորդումների քննությամբ ու հայ պատմագրության մեջ Վասակ Սյունու կերպարի ձևավորման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի նահանգի բուսական աշխարհին՝ ներկայացնելով տարածաշրջանի բնական միջավայրի և բուսականության ուսումնասիրությանն առնչվող հարցեր։ Այն կարևոր նյութ է Հայաստանի պատմական տարածքների բնաշխարհագրական առանձնահատկությունների, բույսերի տարածվածության և տեղական բուսական պաշարների վերաբերյալ պատկերացում կազմելու համար։ Բուսականությունը սերտորեն կապված է տեղանքի աշխարհագրական դիրքի, բարձրությունների տարբերության, կլիմայական պայմանների, հողի հատկությունների և ջրային ռեսուրսների հետ, ուստի նման ուսումնասիրությունները կարող են նպաստել տվյալ տարածաշրջանի բնության բազմազանության ճանաչմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում բուսաբանության, բնագիտության և աշխարհագրության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար, ինչպես նաև օգտակար աղբյուր կարող է լինել Երևանի նահանգի բնագիտական ժառանգությունն ուսումնասիրելիս։ Այն հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայ բնագիտական մտքի զարգացման պատմությանը և բնության ուսումնասիրության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը XIX դարում։ Գիրքը արժեքավոր է նաև Հայաստանի պատմական բնաշխարհի վերաբերյալ գրավոր աղբյուրների հավաքածուների համար՝ որպես տարածաշրջանային բուսականության թեմային նվիրված առանձին աշխատություն։ Այն կարող է օգտագործվել պատմական բնագիտական գրականության, տեղական բնության նկարագրությունների և Հայաստանի բուսական աշխարհի ուսումնասիրման մեթոդների զարգացման վերաբերյալ հետազոտություններում։

Политология

Նյութը անդրադառնում է Լեռնային Ղարաբաղից Հայաստանի Հանրապետություն տեղափոխված հազարավոր մարդկանց իրավիճակին՝ կենտրոնանալով նրանց հարկադիր տեղահանության, Հայաստան հասնելու գործընթացի և առաջացած հումանիտար խնդիրների վրա։ Հոդվածը ներկայացնում է այն ժամանակաշրջանի զարգացումները, երբ ռազմական և քաղաքական իրադրության կտրուկ փոփոխության հետևանքով Լեռնային Ղարաբաղի բնակչության մի մասը ստիպված էր լքել իր բնակավայրերը և տեղափոխվել Հայաստան։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստան ժամանած փախստականների թվաքանակին, նրանց տեղաշարժի ընթացքին և ճանապարհին ու ընդունման վայրերում առաջացած դժվարություններին։ Նյութի առանցքում մարդկանց անվտանգության, ժամանակավոր կացարանի, սննդի, բժշկական օգնության, հագուստի և այլ առաջնային կարիքների ապահովման խնդիրներն են։ Միաժամանակ ներկայացվում է Հայաստանի կողմից ձևավորվող հումանիտար արձագանքը և պետական ու հասարակական կառույցների ներգրավվածությունը տեղահանված անձանց ընդունման և աջակցության գործում։ Հոդվածը կարևորում է այն հանգամանքը, որ զանգվածային տեղահանումը տեղի է ունենում կարճ ժամանակահատվածում, ինչի պատճառով ընդունող երկրի համար առաջանում են մեծածավալ կազմակերպչական և սոցիալական խնդիրներ։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են ներկայացվել նաև փախստականների անձնական պատմությունները, նրանց անհանգստությունները ընտանիքի անդամների, սեփականության, աշխատանքի և հետագա բնակության պայմանների վերաբերյալ, ինչի շնորհիվ քաղաքական իրադարձությունների հետևանքները դիտարկվում են նաև մարդկային տեսանկյունից։ Նյութը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է ռազմական հակամարտության սրացումը վերածվում լայնածավալ հումանիտար ճգնաժամի և ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ քաղաքացիական բնակչության համար։ Միաժամանակ թեման առնչվում է փախստականների և տեղահանված անձանց իրավունքների պաշտպանությանը, նրանց իրավական կարգավիճակի ապահովմանը, սոցիալական ինտեգրմանը և երկարաժամկետ բնակեցման խնդիրներին։ Հայաստանի համար նման իրավիճակը ենթադրում է ոչ միայն անհապաղ մարդասիրական օգնության կազմակերպում, այլև կրթության, առողջապահության, զբաղվածության, բնակարանային ապահովման և սոցիալական պաշտպանության համակարգերի նկատմամբ լրացուցիչ պահանջների առաջացում։ Նյութը նաև տեղավորվում է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ավելի լայն համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են քաղաքական և ռազմական որոշումները անմիջականորեն անդրադառնում բնակչության տեղաշարժի և տարածաշրջանային ժողովրդագրական իրավիճակի վրա։ Ընդհանուր առմամբ, հրապարակումը փաստագրական և տեղեկատվական տեսանկյունից ներկայացնում է Լեռնային Ղարաբաղից Հայաստան զանգվածային տեղափոխության վաղ փուլը՝ ընդգծելով փախստականների անվտանգության և կենսական կարիքների ապահովման հրատապությունը և ցույց տալով տեղի ունեցող քաղաքական գործընթացների հումանիտար հետևանքները։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Եվրամիության կողմից Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական զարգացմանն ուղղված աջակցության ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով համագործակցության հիմնական ուղղություններին, մեխանիզմներին և դրանց ազդեցությանը երկրի սոցիալ-տնտեսական գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են Հայաստանի և Եվրամիության միջև տնտեսական հարաբերությունների ձևավորումն ու զարգացումը, եվրոպական կառույցների կողմից իրականացվող ֆինանսական, տեխնիկական և ինստիտուցիոնալ աջակցության ծրագրերը, ինչպես նաև դրանց նշանակությունը Հայաստանի տնտեսական համակարգի արդիականացման համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ներդրումների խթանմանը, փոքր և միջին ձեռնարկությունների զարգացմանը, առևտրային կապերի ընդլայնմանը, ենթակառուցվածքների կատարելագործմանը, մասնագիտական կարողությունների զարգացմանը և պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տնտեսական բարեփոխումների իրականացման գործում եվրոպական փորձի կիրառմանը, օրենսդրական և ինստիտուցիոնալ համակարգերի կատարելագործմանը և Հայաստանի տնտեսության մրցունակության բարձրացման հնարավորություններին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արտաքին ֆինանսավորման և աջակցության այն գործիքներին, որոնց միջոցով իրականացվում են զարգացման ծրագրեր տարբեր ոլորտներում, ինչպես նաև դրանց տնտեսական և սոցիալական արդյունքների գնահատմանը։ Ուսումնասիրության միջոցով փորձ է արվում բացահայտելու Եվրամիության աջակցության դրական ազդեցությունները, առկա սահմանափակումները և այն պայմանները, որոնց դեպքում արտաքին գործընկերության ռեսուրսները կարող են առավել արդյունավետ նպաստել կայուն տնտեսական աճին։ Միաժամանակ դիտարկվում է եվրոպական ինտեգրման գործընթացի և Հայաստանի տնտեսական զարգացման միջև կապը՝ հաշվի առնելով շուկաների հասանելիության ընդլայնումը, տնտեսական կառավարման բարելավումը, ներդրումային միջավայրի զարգացումը և միջազգային տնտեսական համագործակցության խորացումը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, քաղաքականություն մշակողների, միջազգային հարաբերությունների և եվրոպական ինտեգրման ոլորտի մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների և հետազոտողների համար՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի տնտեսական զարգացման գործում եվրոպական աջակցության դերի և հեռանկարների վերաբերյալ։

Литература

Հայ ժողովրդի պատմական ողբերգության, ազգային հիշողության և արդարության որոնման մասին ստեղծված այս ծավալուն պոեմը համարվում է Հովհաննես Շիրազի ամենահզոր ու նշանակալից գործերից մեկը։ Ստեղծագործության առանցքում Հայոց ցեղասպանության թեման է, սակայն այն չի սահմանափակվում միայն պատմական իրադարձությունների նկարագրությամբ։ Հեղինակը վերածում է ազգային ցավը համամարդկային դատաստանի, որտեղ անցյալի ոճրագործությունները ներկայացվում են որպես մարդկության խղճի մեծագույն փորձություն։ Պոեմում միահյուսվում են պատմությունը, փիլիսոփայությունը, հայրենասիրությունը, ողբը և մեղադրանքը՝ ստեղծելով հզոր գեղարվեստական պատկերաշար։ Շիրազը պատկերում է ոչ միայն հայ ժողովրդի կրած կորուստներն ու տառապանքները, այլև նրա հոգևոր ամրությունը, վերապրելու կամքը և արդարության հանդեպ անսասան հավատը։ Գործի կառուցվածքն ու գաղափարական շերտերը որոշակիորեն հիշեցնում են Դանթե Ալիգիերիի «Դիվական կատակերգությունը», ինչի պատճառով էլ պոեմն ստացել է «Հայոց Դանթեականը» անվանումը։ Հեղինակը խորհրդանշական ճանապարհորդության միջոցով ընթերցողին տանում է ցեղասպանության դժոխային տեսարաններով, զոհերի հիշողություններով և պատմական դատաստանի գաղափարով։ Ստեղծագործությունն առանձնանում է հուզական մեծ լիցքով, պատկերավոր լեզվով, սուր հրապարակախոսական շեշտադրումներով և ազգային արժանապատվության ուժեղ զգացումով։ Տասնամյակներ շարունակ պոեմը բախվել է գրաքննության սահմանափակումների, իսկ ամբողջական տարբերակի հրապարակումը երկար ժամանակ դժվարությունների է հանդիպել, ինչն էլ ավելի է ընդգծել նրա նշանակությունը հայ մշակութային ու պատմական հիշողության մեջ։ Այս ստեղծագործությունը ոչ միայն գրական երկ է, այլև ազգային վկայագիր, հիշողության պահպանման և պատմական արդարության պահանջի հզոր արտահայտություն, որը մինչ օրս շարունակում է ազդեցություն ունենալ ընթերցողների վրա։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է նավթի համաշխարհային շուկայում տեղի ունեցող գնային և առաջարկի ու պահանջարկի կտրուկ փոփոխությունների ազդեցությանը Իրանի տնտեսական գործունեության վրա։ Ուսումնասիրվում է նավթային եկամուտների նշանակությունը երկրի տնտեսության համար և վերլուծվում, թե ինչպես կարող են արտաքին շուկայական ցնցումները փոխանցվել տնտեսության տարբեր հատվածներին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նավթի գների տատանումների ազդեցությանը տնտեսական աճի, պետական եկամուտների և ծախսերի, արտաքին առևտրի, ներդրումային ակտիվության, արտադրության և ընդհանուր մակրոտնտեսական կայունության վրա։ Քննարկվում են նավթային եկամուտներից տնտեսության կախվածության առանձնահատկությունները և այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով միջազգային էներգետիկ շուկայի փոփոխությունները կարող են ազդել ներքին տնտեսական գործընթացների վրա։ Վերլուծվում են ինչպես նավթի գների աճի, այնպես էլ անկման պայմաններում առաջացող տնտեսական հետևանքները՝ հաշվի առնելով եկամուտների փոփոխությունը, պետական ֆինանսների վիճակը և տնտեսական ակտիվության արձագանքը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև արտաքին տնտեսական սահմանափակումների, միջազգային շուկաներում պահանջարկի փոփոխությունների և նավթի արտահանման հնարավորությունների ազդեցությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են տնտեսության բազմազանեցման, նավթային եկամուտներից կախվածության նվազեցման և արտաքին ցնցումների նկատմամբ տնտեսական դիմակայունության բարձրացման խնդիրները։ Ներկայացված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել էներգակիրների շուկայի և նավթ արտահանող երկրի մակրոտնտեսական գործընթացների փոխկապակցվածության մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, էներգետիկ շուկաների մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և միջազգային ու տարածաշրջանային տնտեսական գործընթացներն ուսումնասիրող ուսանողների համար։