Հանրային ծառայողների նյութական խթանման կատարելագործման հիմնախնդիրները ՀՀ-ում

Химия

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է անալիտիկ քիմիայի այն ուղղությանը, որտեղ օրգանական ներկանյութերն օգտագործվում են որպես զգայուն և ընտրողական ռեագենտներ՝ ազնիվ մետաղների և հազվագյուտ տարրերի հայտնաբերման, նույնականացման և քանակական որոշման համար։ Աշխատանքը հատկապես արժեքավոր է այն տեսանկյունից, որ ուսումնասիրության կենտրոնում գտնվում են այն քիմիական փոխազդեցությունները, որոնց արդյունքում մետաղական իոնները օրգանական ներկանյութերի հետ առաջացնում են բնորոշ գունավորված միացություններ, համալիրներ կամ դժվարալույծ միացություններ, ինչը հնարավորություն է տալիս վերլուծական նպատակներով օգտագործել գույնի փոփոխությունը, լույսի կլանումը կամ այլ չափելի ազդանշաններ։ Նման մոտեցումները կարևոր նշանակություն ունեն ոսկու, արծաթի, պլատինի խմբի մետաղների և տարբեր հազվագյուտ տարրերի վերլուծության ժամանակ, հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է բարձր զգայունություն և որոշակի ընտրողականություն։ Աշխատանքի թեմատիկ շրջանակը կապված է օրգանական ներկանյութերի քիմիական հատկությունների, դրանց և մետաղների միջև առաջացող փոխազդեցությունների, ռեակցիաների պայմանների և ստացված համակարգերի վերլուծական կիրառելիության ուսումնասիրության հետ։ Այդպիսի մեթոդների արդյունավետությունը մեծապես կախված է միջավայրի թթվայնությունից, ռեագենտի և որոշվող տարրի հարաբերակցությունից, կողմնակի իոնների առկայությունից, համալիրների կայունությունից և լուծույթի ֆիզիկաքիմիական պայմաններից, ուստի աշխատության թեման միավորում է ինչպես օրգանական, այնպես էլ անալիտիկ և անօրգանական քիմիայի խնդիրներ։ Գիտական այս ուղղության համար բնորոշ են նաև էքստրակցիոն-ֆոտոմետրիկ և սպեկտրոֆոտոմետրիկ մոտեցումները, որոնց միջոցով հնարավոր է նույնիսկ փոքր քանակությամբ տարրերի որոշում՝ հիմնվելով առաջացած գունավորված համակարգերի ինտենսիվության վրա։ Օրգանական հիմնական ներկանյութերը հատկապես հետաքրքրություն են ներկայացնում այն պատճառով, որ դրանցից շատերը կարող են փոխազդել տարբեր անիոնային կամ մետաղային ձևերի հետ և առաջացնել դժվարալույծ կամ օրգանական լուծիչներով արդյունահանվող միացություններ։ Այս հատկությունը լայն հնարավորություններ է ստեղծում բարդ կազմ ունեցող նմուշների վերլուծության համար, որտեղ անհրաժեշտ է առանձնացնել կամ տարբերակել որոշվող տարրը բազմաթիվ ուղեկցող բաղադրիչների ներկայությամբ։ Նման ռեագենտների կիրառման օրինակներ կան նաև ռենիումի անալիտիկ քիմիայում, որտեղ օրգանական հիմնական ներկանյութերի միջոցով մշակվել են էքստրակցիոն-ֆոտոմետրիկ որոշման եղանակներ, իսկ որոշ դեպքերում ուսումնասիրվել է նաև դրանց կիրառումը ամպերոմետրիկ տիտրման ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քիմիկոս-վերլուծաբաններին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և բարձր կուրսերի ուսանողներին, որոնք ուսումնասիրում են մետաղների քիմիան, հազվագյուտ տարրերի անալիզը, օրգանական ռեագենտների կիրառությունը և ֆոտոմետրիկ կամ սպեկտրոֆոտոմետրիկ մեթոդները։ Մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատությունը հրատարակվել է 1998 թվականին Հայաստանում՝ Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Օրգանական քիմիայի ինստիտուտի շրջանակում, ունի 60 էջ և ներառում է 38 աղբյուրից բաղկացած գրականության ցանկ, ինչը ցույց է տալիս, որ այն կառուցված է որպես մասնագիտական, հետազոտական բնույթի աշխատանք, այլ ոչ թե ընդհանուր ընթերցողի համար նախատեսված հանրամատչելի գիրք։

Другие предметы

Տարօրինակ արարածներ աշխատությունը նվիրված է կենդանական աշխարհի այն ներկայացուցիչների ուսումնասիրությանը, որոնք առանձնանում են իրենց արտասովոր կենսաբանական կառուցվածքով, վարքագծով և հարմարվողականությամբ։ Գրքում ներկայացվում են տարբեր միջավայրերում ապրող կենդանիներ՝ ծովային խորքերից մինչև անապատներ և արևադարձային անտառներ, որոնց յուրահատուկ առանձնահատկությունները հաճախ հակասում են սովորական պատկերացումներին կենդանական աշխարհի մասին։ Հեղինակը մանրամասն նկարագրում է այդ արարածների անատոմիական կառուցվածքը, սննդառության ձևերը, պաշտպանական մեխանիզմները և վերարտադրողական առանձնահատկությունները՝ բացատրելով, թե ինչպես են նրանք հարմարվում ծայրահեղ պայմաններին։ Շեշտադրվում է նաև էվոլյուցիոն գործընթացների դերը նրանց ձևավորման մեջ, ինչը թույլ է տվել զարգացնել հազվադեպ հանդիպող կենսաբանական հատկություններ՝ լուսարձակություն, միմիկրիա, վերականգնողական ունակություններ և այլն։ Աշխատությունը միավորում է գիտական-բնագիտական տվյալներ և մատչելի նկարագրություններ՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ճանաչել կենդանական աշխարհի բազմազանությունն ու նրա քիչ հայտնի, երբեմն «տարօրինակ» ներկայացուցիչներին։ Գիրքը հատկապես հետաքրքիր է կենսաբանությամբ հետաքրքրված ընթերցողների, ուսանողների և բնության սիրահարների համար՝ նպաստելով գիտելիքների ընդլայնմանը և բնաշխարհի նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է ճառագայթային ախտահարումների պայմաններում էրիթրոցիտների մորֆոլոգիական և ֆունկցիոնալ հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ճառագայթման ազդեցության հետևանքով արյան կարմիր բջիջներում առաջացող կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխություններն են, որոնք կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ օրգանիզմի ընդհանուր վիճակի, հյուսվածքների թթվածնով ապահովման և արյան համակարգի գործունեության գնահատման համար։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են էրիթրոցիտների ձևի, չափերի, թաղանթային հատկությունների և այլ մորֆոլոգիական ցուցանիշների փոփոխությունները ճառագայթային ազդեցության տարբեր պայմաններում։ Միաժամանակ դիտարկվում են դրանց ֆունկցիոնալ հատկանիշները, մասնավորապես՝ դեֆորմացվելու ունակությունը, թթվածնի տեղափոխման արդյունավետությունը, թաղանթի կայունությունը և շրջանառության համակարգում բնականոն գործունեությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ճառագայթային վնասման հետևանքով էրիթրոցիտների կառուցվածքի և ֆունկցիայի փոխկապակցված փոփոխություններին, ինչպես նաև այդ փոփոխությունների հնարավոր մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել արյան հեմատոլոգիական և մորֆոլոգիական ցուցանիշների համեմատական գնահատում՝ ճառագայթման ազդեցության աստիճանը և դրա հետևանքների դինամիկան ավելի ամբողջական պատկերացնելու նպատակով։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է էրիթրոցիտների փոփոխությունների ուսումնասիրությունը որպես ճառագայթային ախտահարումների կենսաբանական գնահատման հնարավոր ցուցանիշների։ Նման մոտեցումը կարող է նպաստել ճառագայթման ազդեցության վաղ և հետագա հետևանքների ավելի լավ հասկացմանը, ինչպես նաև արյան համակարգի վնասման բնույթի գնահատմանը։ Աշխատությունը միավորում է հեմատոլոգիական, բջջաբանական և ճառագայթային կենսաբանության մեթոդաբանական մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել ճառագայթման ազդեցությունը բջջային մակարդակում։ Այն կարող է օգտակար լինել ճառագայթային բժշկության, հեմատոլոգիայի, կենսաբանության, բժշկական կենսաքիմիայի և ճառագայթային կենսաբանության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար՝ հատկապես արյան բջիջների վնասման մեխանիզմներով և ճառագայթային ախտահարումների կենսաբանական հետևանքներով հետաքրքրվողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է շարժական հեռախոսային կապի համակարգերում հաղորդակցման կապուղիների մաթեմատիկական մոդելավորման, բնութագրերի գնահատման և աշխատանքի օպտիմալացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ռադիոկապուղու միջոցով տեղեկատվության փոխանցման գործընթացն է՝ հաշվի առնելով ազդանշանի տարածման միջավայրի առանձնահատկությունները, աղմուկը, միջամտությունները, բազմուղի տարածումը, ազդանշանի թուլացումը և շարժական բաժանորդների տեղաշարժի հետևանքով առաջացող փոփոխությունները։ Քննվում են կապուղիների մոդելավորման տեսական սկզբունքները և այն մաթեմատիկական ու վիճակագրական մոտեցումները, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել շարժական կապի համակարգի վարքը տարբեր պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազդանշանի որակի, թողունակության, կապի հուսալիության, սպեկտրային արդյունավետության և ռադիոռեսուրսների օգտագործման միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրվում են կապուղիների հատկությունների վրա բազային կայանների տեղաբաշխման, ծածկույթի տարածքի, հաճախականային ռեսուրսների բաշխման և բաժանորդային ծանրաբեռնվածության ազդեցությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օպտիմալացման խնդիրը, որի շրջանակում դիտարկվում են համակարգի սահմանափակ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, հաղորդման որակի պահպանման և սպասարկվող օգտվողների պահանջներին համապատասխան աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել մաթեմատիկական մոդելներ, համակարգչային նմանակումներ և տարբեր սցենարների համեմատական վերլուծություններ՝ կապուղիների աշխատանքային բնութագրերի գնահատման համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև շարժական կապի ցանցերում երթևեկության փոփոխականության և տարբեր բջիջների միջև ռեսուրսների բաշխման խնդիրներին, ինչպես նաև շարժվող բաժանորդի սպասարկման շարունակականության ապահովման նշանակությանը։ Մոդելավորման արդյունքները հնարավորություն են տալիս գնահատել տարբեր պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի ընդհանուր արդյունավետության վրա և հիմնավորել կապի որակի բարելավման համար առավել նպատակահարմար մոտեցումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հեռահաղորդակցության տեսության, ռադիոկապի, մաթեմատիկական մոդելավորման և օպտիմալացման մեթոդները՝ շարժական հեռախոսային համակարգերի կապուղիների արդյունավետության, կայունության և ռեսուրսների օգտագործման բարելավման խնդիրները համակարգված ուսումնասիրելու նպատակով։

Лингвистика

Սա լեզվաբանական և գրականագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է արևելահայ գեղարվեստական վավերագրության լեզվական առանձնահատկությունների զարգացմանը 19-րդ դարի 1860-ականներից մինչև 21-րդ դարի 2010-ական թվականները, որտեղ վերլուծվում են տարբեր ժամանակաշրջաններում վավերագրական և գեղարվեստական գրականության լեզվի փոփոխությունները, բառապաշարի հարստացման և նորմավորման գործընթացները, ինչպես նաև շարահյուսական ու ոճական զարգացումները, աշխատանքը ընդգրկում է նաև հասարակական-պատմական գործոնների ազդեցությունը լեզվի ձևավորման վրա՝ ներառյալ գրական ուղղությունները, մամուլի զարգացումը և կրթական համակարգի դերը, միաժամանակ դիտարկվում է վավերագրական լեզվի և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների փոխազդեցությունը, որը նպաստել է ժամանակակից արևելահայ գրական լեզվի ձևավորմանն ու կայունացմանը։

Физика

Աշխատությունը նվիրված է բևեռային կիսահաղորդիչներում էլեկտրոնների ցանցային շարժունակության հետ կապված աղմկային երևույթների ֆիզիկական բնույթի և ձևավորման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բյուրեղային ցանցի տատանումների և լիցքակիրների փոխազդեցության վրա, որը կարող է պայմանավորել էլեկտրոնների շարժունակության ժամանակային տատանումներ և համապատասխանաբար ազդել նյութի էլեկտրական բնութագրերի վրա։ Քննության են առնվում բևեռային կիսահաղորդիչներին բնորոշ էլեկտրոն-ֆոնոնային փոխազդեցության առանձնահատկությունները, լիցքակիրների ցրման մեխանիզմները և դրանց ազդեցությունը հաղորդականության ու շարժունակության փոփոխությունների վրա։ Կարևորվում է բյուրեղային ցանցի ջերմային տատանումների դերը, քանի որ ֆոնոնային համակարգի վիճակի փոփոխությունները կարող են առաջացնել լիցքակիրների տեղափոխման պարամետրերի տատանումներ և դառնալ էլեկտրական աղմուկի աղբյուր։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում աղմուկի սպեկտրային բնութագրերին, հաճախականությունից և ջերմաստիճանից դրա կախվածությանը, ինչպես նաև նյութի ֆիզիկական պարամետրերի և լիցքակիրների կոնցենտրացիայի ազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում է տարբեր ցրման գործընթացների մասնակցությունը շարժունակության տատանումների ձևավորմանը և դրանց հարաբերակցությունը կիսահաղորդչում դիտվող ընդհանուր աղմկային երևույթների հետ։ Տեսական մոտեցումների միջոցով հնարավոր է նկարագրել էլեկտրոնային համակարգի և բյուրեղային ցանցի միջև էներգիայի ու իմպուլսի փոխանակումը, գնահատել շարժունակության տատանումների ինտենսիվությունը և բացահայտել դրանց կախվածությունը արտաքին ու ներքին գործոններից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև էլեկտրական դաշտի ազդեցությունը, ոչ հավասարակշռային պայմանները և նյութի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, որոնք փոփոխում են լիցքափոխադրման գործընթացների բնույթը։ Աղմկային երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր տեղեկատվություն է տալիս կիսահաղորդչային նյութերում ընթացող միկրոսկոպիկ գործընթացների վերաբերյալ և հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել դրանց էլեկտրոնային հատկությունները։ Աշխատությունն ունի նաև կիրառական նշանակություն, քանի որ էլեկտրական աղմուկը կարող է սահմանափակել կիսահաղորդչային սարքերի զգայունությունը, կայունությունը և չափումների ճշգրտությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ցածր աղմուկային մակարդակով կիսահաղորդչային տարրերի և էլեկտրոնային համակարգերի ֆիզիկական հիմքերի կատարելագործմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կիսահաղորդիչների և պինդ մարմնի ֆիզիկայի, միկրոէլեկտրոնիկայի, էլեկտրոնային տրանսպորտի և աղմկային երևույթների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, ֆիզիկոսների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։