Նար-Դոս Մեղր և ճանճեր

История

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանի նշանավոր եկեղեցական, աստվածաբան և մտավորական Հովհան Իմաստասեր Օձնեցու կյանքի, հոգևոր գործունեության և հայ եկեղեցական մտքի զարգացման գործում ունեցած դերի ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են նրա ապրած ժամանակաշրջանի պատմաքաղաքական և կրոնական պայմանները՝ հնարավորություն տալով հասկանալ այն միջավայրը, որտեղ ձևավորվել են նրա աստվածաբանական հայացքներն ու եկեղեցական գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում նրա՝ Հայոց կաթողիկոսի պաշտոնում ծավալած գործունեությանը, եկեղեցական կառավարման ամրապնդմանն ուղղված քայլերին և Հայոց եկեղեցու ներքին կազմակերպման խնդիրներին։ Քննության են առնվում եկեղեցական կարգապահության, ծիսական կյանքի, դավանաբանական սկզբունքների և հոգևորականության գործունեության կարգավորման հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում է նրա մասնակցությունը ժամանակաշրջանի դավանական բանավեճերին և Հայոց եկեղեցու աստվածաբանական դիրքորոշումների հիմնավորմանն ու պաշտպանությանը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև քրիստոնեական տարբեր եկեղեցիների և դավանական ուղղությունների միջև գոյություն ունեցող հարաբերություններին՝ ցույց տալով, թե քաղաքական և կրոնական բարդ պայմաններում ինչ նշանակություն ուներ եկեղեցական ինքնուրույնության պահպանումը։ Ուսումնասիրվում է նրա գրական և աստվածաբանական ժառանգությունը, մեկնողական ու դավանաբանական մտածողությունը և եկեղեցական իրավունքի զարգացման գործում ունեցած ներդրումը։ Առանձին նշանակություն է տրվում կանոնական նյութերի համակարգմանն ու եկեղեցական կանոնների կիրառմանը, որոնք կարևոր դեր էին կատարում ոչ միայն հոգևոր կյանքի, այլև միջնադարյան հայ հասարակության մի շարք հարաբերությունների կարգավորման գործում։ Նրա գործունեությունը դիտարկվում է նաև կրթական և մշակութային տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով հոգևոր գիտելիքի տարածման, գրավոր մշակույթի պահպանման և եկեղեցական մտավոր ավանդույթի զարգացման նշանակությունը։ Քննության են առնվում նրա աշխատություններում արտահայտված գաղափարները մարդու բարոյական վարքի, հավատքի, եկեղեցու առաքելության և քրիստոնեական համայնքի կազմակերպման վերաբերյալ։ Կարևորվում է նաև եկեղեցական ու աշխարհիկ իշխանությունների փոխհարաբերությունների խնդիրը և այն քաղաքական միջավայրը, որտեղ Հայոց եկեղեցին ստիպված էր պահպանել իր կառույցներն ու ինքնությունը։ Պատմական աղբյուրների և մատենագրական ժառանգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել հոգևոր առաջնորդի կենսագրության հիմնական փուլերը և գնահատել նրա գործունեության ազդեցությունը հետագա դարերի հայ եկեղեցական կյանքի վրա։ Նրա կերպարը ներկայացվում է որպես եկեղեցական առաջնորդի և գիտնական-մտավորականի համադրություն, որի գործունեությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում միջնադարյան հայկական աստվածաբանական և իրավական մտքի պատմության մեջ։ Աշխատությունը նպաստում է նաև VIII դարի Հայաստանի կրոնական, մշակութային և հասարակական կյանքի առավել ամբողջական ընկալմանը՝ անհատի գործունեությունը դիտարկելով ժամանակաշրջանի լայն պատմական գործընթացների համատեքստում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Հայոց եկեղեցու պատմության, միջնադարյան Հայաստանի պատմության, աստվածաբանության, եկեղեցական իրավունքի, հայ միջնադարյան մատենագրության և հայագիտության խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների, հոգևորականների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Право

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պետական իշխանության համակարգի ձևավորման, կառուցվածքի և գործունեության ուսումնասիրությանը 1918-1920 թվականներին։ Այն ներկայացնում է անկախ հայկական պետականության վերականգնումից հետո ձևավորված իշխանության հիմնական ինստիտուտները, դրանց իրավական հիմքերը, փոխհարաբերությունները և պետական կառավարման իրականացման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների ձևավորումն ու գործունեությունը, Ազգային ժողովի, կառավարության և տեղական կառավարման մարմինների դերը, ինչպես նաև պետական ապարատի կայացման գործընթացը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իշխանության կենտրոնական և տեղական կառույցների փոխհարաբերություններին, պետական կառավարման արդյունավետության խնդիրներին և նորաստեղծ հանրապետության պայմաններում կառավարման համակարգի կազմակերպման դժվարություններին։ Աշխատանքը անդրադառնում է նաև քաղաքական կուսակցությունների և հասարակական ուժերի ազդեցությանը պետական իշխանության ձևավորման ու որոշումների կայացման գործընթացների վրա, ինչպես նաև ներքին քաղաքական իրավիճակի և արտաքին մարտահրավերների ազդեցությանը պետական կառավարման համակարգի վրա։ Այդ ժամանակաշրջանը բնորոշվում էր պատերազմի, տնտեսական ծանր պայմանների, գաղթականների մեծ հոսքերի, տարածքային և անվտանգային խնդիրների առկայությամբ, որոնք զգալիորեն ազդում էին պետական կառույցների գործունեության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է պետական ինստիտուտների կայացման ընթացքի և դրանց իրավաքաղաքական հիմքերի գնահատումը՝ բացահայտելով ինչպես ձեռքբերումները, այնպես էլ առկա սահմանափակումներն ու խնդիրները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի անկախ պետականության առաջին փորձի կառավարման համակարգի մասին և հասկանալու, թե ինչպիսի ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա էր կառուցվում հանրապետության պետականությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայաստանի նորագույն պատմության, պետական կառավարման զարգացման և ժողովրդավարական ինստիտուտների ձևավորման գործընթացների հետազոտության համար։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է դպրոցում քիմիայի ուսուցման գործընթացում սովորողների իմացական գործունեության արդյունքների գնահատման հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են սովորողների գիտելիքների, կարողությունների, հմտությունների և մտածողության զարգացման մակարդակի գնահատման տեսական ու գործնական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քիմիայի առարկայի յուրահատկություններին, քանի որ ուսուցման արդյունքների գնահատումը պետք է ներառի ոչ միայն տեսական գիտելիքների վերարտադրությունը, այլև քիմիական երևույթները բացատրելու, խնդիրներ լուծելու, փորձարարական գործողություններ կատարելու, ստացված արդյունքները վերլուծելու և գիտելիքները նոր իրավիճակներում կիրառելու կարողությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են գնահատման տարբեր ձևերն ու մեթոդները, դրանց արդյունավետությունը, օբյեկտիվության և հուսալիության ապահովման պայմանները, ինչպես նաև սովորողների ուսումնական առաջընթացի շարունակական վերահսկման հնարավորությունները։ Քննարկվում է գնահատման դերը սովորողների իմացական ակտիվության խթանման, ինքնուրույն աշխատանքի զարգացման, ուսումնական դժվարությունների բացահայտման և հետագա ուսուցման գործընթացի արդյունավետ կազմակերպման գործում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում առաջադրանքների և գնահատման չափանիշների մշակմանը, սովորողների անհատական առանձնահատկությունների հաշվառմանը և ուսուցչի կողմից գնահատման արդյունքների կիրառմանը՝ ուսումնական գործընթացը բարելավելու նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել քիմիայի դասավանդման ընթացքում գնահատման ավելի արդյունավետ համակարգի ձևավորմանը և սովորողների իրական ուսումնառության արդյունքների առավել ամբողջական բացահայտմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քիմիայի ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության կազմակերպիչների, ուսուցման մեթոդիկայով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և մանկավարժական բուհերի ուսանողների համար։

Медицина

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է դիզենտերիայի կլինիկո-համաճարակաբանական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության փակ ռեժիմային հիմնարկներում։ Գրքում ներկայացվում են աղիքային վարակների էթիոլոգիան, փոխանցման մեխանիզմները և հիվանդության տարածման առանձնահատկությունները սահմանափակ և բարձր ռիսկային կոլեկտիվներում։ Հեղինակը վերլուծում է հիվանդացության դինամիկան, կլինիկական դրսևորումները և համաճարակաբանական շղթաների ձևավորման գործոնները՝ ընդգծելով հիգիենիկ պայմանների, բնակեցման խտության և սանիտարական վերահսկողության դերը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև կանխարգելիչ և հակահամաճարակային միջոցառումների արդյունավետությունը, վաղ հայտնաբերման համակարգերը, լաբորատոր ախտորոշման մեթոդները և բուժման կազմակերպման սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փակ հաստատություններում բռնկումների վերահսկման ռազմավարություններին և հանրային առողջապահական միջամտությունների արդյունավետության գնահատմանը։ Գիրքը նախատեսված է համաճարակաբանների, ինֆեկցիոնիստների, հանրային առողջապահության մասնագետների, բժշկական ծառայությունների կազմակերպիչների և համապատասխան ոլորտների հետազոտողների համար՝ առաջարկելով համակողմանի վերլուծություն դիզենտերիայի տարածման օրինաչափությունների վերաբերյալ փակ ռեժիմային հիմնարկներում։

Право

Այս աշխատանքը նվիրված է ֆինանսական օմբուդսմենի ինստիտուտի ձևավորման, իրավական կարգավիճակի և գործառույթների համեմատական ուսումնասիրությանը տարբեր իրավական համակարգերում։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես է ֆինանսական վեճերի արտադատական լուծման այս մեխանիզմը զարգացել տարբեր երկրներում՝ որպես սպառողների իրավունքների պաշտպանության և ֆինանսական շուկաների կարգավորման արդյունավետ գործիք։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինստիտուտի իրավական հիմքերին, անկախության աստիճանին, որոշումների պարտադիր ուժին և դրանց բողոքարկման հնարավորություններին։ Աշխատությունը համեմատում է տարբեր մոդելներ՝ ներառյալ բրիտանական փորձը և ռուսական իրավական համակարգի առանձնահատկությունները, ընդգծելով կարգավորման տարբեր մոտեցումները և ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի տարբերությունները։ Միաժամանակ քննարկվում են նաև ֆինանսական ծառայությունների շուկայի արդիականացման, սպառողների վստահության բարձրացման և վեճերի լուծման արագության ու արդյունավետության ապահովման խնդիրները՝ ցույց տալով այս ինստիտուտի աճող նշանակությունը ժամանակակից ֆինանսական իրավունքում։

Биология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ականաճանճերի՝ Diptera կարգի Agromyzidae ընտանիքի ներկայացուցիչների ֆաունայի և էկոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը Արցախի Հանրապետության տարածքում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել տարածաշրջանում տարածված ականաճանճերի տեսակային կազմը, դրանց տարածվածության օրինաչափությունները, կենսաբանական առանձնահատկությունները, տեր-բույսերի շրջանակը և շրջակա միջավայրի տարբեր պայմաններին հարմարվելու առանձնահատկությունները։ Ականաճանճերի թրթուրները սովորաբար զարգանում են բույսերի հյուսվածքների ներսում՝ տերևներում, ցողուններում կամ այլ օրգաններում առաջացնելով բնորոշ «ականներ», և այդ կենսակերպը դրանք դարձնում է ինչպես բույսերի և միջատների փոխհարաբերությունների, այնպես էլ գյուղատնտեսական վնասատուների ուսումնասիրության կարևոր օբյեկտ։ Հայաստանի վերաբերյալ ավելի լայն ժամանակակից տվյալները ցույց են տալիս, որ Agromyzidae ընտանիքը դեռևս համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված խմբերից է․ 2025 թվականի համապարփակ ցանկում Հայաստանի համար արձանագրված էր ընտանիքի 12 տեսակ, ինչը նաև մատնանշում է հետագա ֆաունիստական ուսումնասիրությունների անհրաժեշտությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում տեսակների նույնականացմանը և դրանց տարածման ուսումնասիրությանը։ Այդ նպատակով կարող են օգտագործվել դաշտային հավաքների, բույսերի վրա հայտնաբերված ականների, թրթուրների և հասուն միջատների ուսումնասիրության տվյալները։ Տարբեր բնակավայրերից հավաքված նյութի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու տեսակների տարածական բաշխվածությունը և դրանց հանդիպման հաճախականությունը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն հարցին, թե որ բուսատեսակներն են օգտագործվում որպես տեր-բույսեր և ինչպիսի մասնագիտացված կապեր են ձևավորվում միջատի ու բույսի միջև։ Այս ուղղությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ Agromyzidae-ի տարբեր ներկայացուցիչներ կարող են ունենալ բավականին նեղ կամ, ընդհակառակը, լայն տեր-բույսային շրջանակ։ Հետազոտության էկոլոգիական մասը կարող է ընդգրկել միջատների կենսացիկլի տարբեր փուլերի ուսումնասիրությունը, սերունդների քանակը, զարգացման ժամկետները, սեզոնային ակտիվությունը և տարբեր բնական պայմաններում պոպուլյացիաների թվաքանակի փոփոխությունները։ Կարող են վերլուծվել նաև ջերմաստիճանի, խոնավության, բարձրության, բուսականության տեսակի և մարդու տնտեսական գործունեության ազդեցությունները ականաճանճերի տարածման ու թվաքանակի վրա։ Նման տվյալները հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել տարածաշրջանի էկոհամակարգերում ընտանիքի ներկայացուցիչների դերի մասին։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչներից է նաև բույսերի վնասման բնույթի ուսումնասիրությունը։ Ականների ձևը, չափը, տեղադրությունը և տարածման առանձնահատկությունները կարող են օգտագործվել ոչ միայն միջատների որոշ տեսակների նույնականացման, այլև դրանց վնասակարության աստիճանի գնահատման համար։ Արցախի վերաբերյալ առանձին ուսումնասիրություններում արդեն արձանագրվել են Agromyzidae-ի ներկայացուցիչների, այդ թվում՝ Ophiomyia cunctata-ի կենսաբանական, էկոլոգիական և մորֆոլոգիական առանձնահատկությունները, տեր-բույսերը, վարակվածության էքստենսիվությունն ու ինտենսիվությունը և առաջացրած ականների տեսակները։ Այդպիսի ուսումնասիրությունները կարևոր են նաև գյուղատնտեսական տեսանկյունից, քանի որ որոշ ականաճանճեր կարող են վնասել մշակաբույսերին և նվազեցնել բույսերի ֆոտոսինթետիկ ակտիվությունը, աճն ու բերքատվությունը։ Հայաստանի այլ մարզերում կատարված ավելի նոր ուսումնասիրություններն, օրինակ, արձանագրել են Liriomyza sativae, L. bryoniae և Phytomyza horticola տեսակների առկայությունը մշակաբույսերի և դեկորատիվ բույսերի վրա՝ ցույց տալով այս խմբի ներկայացուցիչների տնտեսական նշանակությունը։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է ունենալ կարևոր կենսաբազմազանության և պահպանության նշանակություն, քանի որ ֆաունայի տեսակային կազմի ամբողջական ուսումնասիրությունը հիմք է տարածաշրջանի միջատաբանական պաշարների գնահատման համար։ Տարբեր տեսակների տարածման և էկոլոգիական նախընտրությունների իմացությունը կարող է օգտակար լինել ինչպես բնական էկոհամակարգերի մոնիթորինգի, այնպես էլ գյուղատնտեսական վնասատուների կանխատեսման ու վերահսկման ծրագրերի մշակման համար։ Աշխատության գիտական արժեքը հատկապես պայմանավորված է նրանով, որ Diptera կարգի շատ խմբերի վերաբերյալ տարածաշրջանային տվյալները երկար ժամանակ եղել են մասնատված և սահմանափակ, իսկ նոր ֆաունիստական ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս աստիճանաբար լրացնել այդ բացերը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել միջատաբաններին, կենդանաբաններին, էկոլոգներին, բուսապաշտպանության մասնագետներին, գյուղատնտեսներին և կենսաբազմազանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համակողմանիորեն դիտարկել Արցախի տարածքի ականաճանճերի բազմազանությունը՝ միավորելով տեսակների հայտնաբերման և դասակարգման, տարածման, կենսաբանության, տեր-բույսերի փոխհարաբերությունների և էկոլոգիական պայմանների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև գնահատելով այդ միջատների հնարավոր դերը բնական և գյուղատնտեսական էկոհամակարգերում։