Նորամուծությունների կառավարչական հաշվառման հիմնախնդիրները ՀՀ արտադրական կազմակերպություններում

Экономика

Գլուխ1. Ինեկոբանկի ֆինանսատնտեսական գործունեության արդյունքների գնահատումը ՙԻնեկոբանկ՚-ի հիմնադրման ժամկետը և կազմակերպման կառուցվածքը ՙԻնեկոբանկ՚-ի հաշվապահական հաշվեկշռի իրացվելիության գնահատման վերլուծությունը ՙԻնեկոբանկ՚-ի ֆինանսական արդյունքների, շահույթի և շահութաբերության վերլուծությունը

Экономика

Այս աշխատանքը նվիրված է Եվրասիական տնտեսական միության անդամ երկրներում արժութային կարգավորման համակարգերի ներդաշնակեցման հիմնախնդրին՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակի հիման վրա։ Ուսումնասիրության առանցքում այն հարցն է, թե ինչպես կարող են տնտեսական միության անդամ պետությունները մոտեցնել իրենց արժութային օրենսդրությունը, կարգավորման մեխանիզմները և արժութային գործառնությունների նկատմամբ կիրառվող պահանջները՝ միաժամանակ պահպանելով ազգային ֆինանսական համակարգերի առանձնահատկությունները։ Աշխատանքում արժութային կարգավորումը դիտարկվում է որպես պետության տնտեսական քաղաքականության կարևոր բաղադրիչ, որն ընդգրկում է արտարժույթի գործառնությունների, կապիտալի շարժի, արժութային վերահսկողության, ռեզիդենտների և ոչ ռեզիդենտների միջև ֆինանսական հարաբերությունների, ինչպես նաև ֆինանսական շուկայի կայունության ապահովման հետ կապված գործընթացները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ԵԱՏՄ շրջանակում տնտեսական ինտեգրման խորացմանը և այն հանգամանքին, որ ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և ֆինանսական ռեսուրսների ավելի ազատ տեղաշարժը պահանջում է անդամ երկրների կարգավորող համակարգերի որոշակի համադրելիություն։ Հայաստանի Հանրապետության օրինակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ազգային արժութային քաղաքականության և ինտեգրացիոն գործընթացների միջև ինչպիսի հարաբերակցություն է ձևավորվում, ինչ հնարավորություններ են ստեղծվում հայկական տնտեսության համար և ինչպիսի խնդիրներ կարող են առաջանալ կարգավորումների տարբերությունների հետևանքով։ Քննարկվում են արժութային կարգավորման ազգային մեխանիզմները, դրանց իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքերը, ինչպես նաև ԵԱՏՄ անդամ այլ երկրների մոտեցումների հետ դրանց համադրելիության հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արժութային սահմանափակումների աստիճանական նվազեցմանը, ֆինանսական շուկաների փոխկապակցվածության ընդլայնմանը և արժութային գործառնությունների համար միասնական կամ հնարավորինս ներդաշնակ կանոնների ձևավորմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն ռիսկերը, որոնք կարող են առաջանալ չափազանց արագ կամ ոչ լիարժեք նախապատրաստված ներդաշնակեցման դեպքում, մասնավորապես՝ ազգային ֆինանսական կայունության, կապիտալի հոսքերի կառավարման և դրամավարկային քաղաքականության ինքնուրույնության տեսանկյունից։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել միջազգային ինտեգրացիոն միավորումների փորձի ուսումնասիրությունը՝ արժութային կարգավորման մոտեցումների համադրման և դրանցից կիրառելի լուծումների բացահայտման նպատակով։ Հայաստանի համար այդ գործընթացը հատկապես կարևոր է արտաքին առևտրի, ներդրումների, ֆինանսական ծառայությունների և տարածաշրջանային տնտեսական կապերի զարգացման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև այնպիսի առաջարկությունների ձևավորմանը, որոնք ուղղված են արժութային գործառնությունների կարգավորման պարզեցմանը, ֆինանսական շուկաների թափանցիկության բարձրացմանը, վերահսկողական մեխանիզմների արդյունավետության բարելավմանը և ԵԱՏՄ տնտեսական տարածքում Հայաստանի ֆինանսական համակարգի ինտեգրման խորացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, բանկային ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման և տնտեսական քաղաքականության մասնագետներին, իրավաբաններին, ինչպես նաև միջազգային տնտեսական ինտեգրմամբ զբաղվող հետազոտողներին և ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, այն ուսումնասիրում է ազգային արժութային քաղաքականության և տարածաշրջանային տնտեսական ինտեգրման փոխազդեցությունը՝ կենտրոնանալով ԵԱՏՄ շրջանակում արժութային կարգավորումների ներդաշնակեցման հնարավորությունների, սահմանափակումների և Հայաստանի Հանրապետության համար դրանց տնտեսական նշանակության վրա։

Экономика

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է առևտրային բանկերի գործունեության տնտեսական կարգավորման ժամանակակից հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի օրինակով։ Աշխատության կենտրոնում բանկային գործունեության կարգավորման անհրաժեշտության տեսական և գործնական հիմնավորումն է, տնտեսական նորմատիվների կիրառման առանձնահատկությունները, բանկային համակարգի ֆինանսական կայունության ապահովման խնդիրները և կարգավորման մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորությունները։ Թեման կարևոր է այն պատճառով, որ առևտրային բանկերը ֆինանսական համակարգի առանցքային օղակներից են․ դրանք ներգրավում են խնայողություններ, իրականացնում վարկավորում, ապահովում վճարահաշվարկային շրջանառություն և մասնակցում տնտեսության մեջ ֆինանսական ռեսուրսների վերաբաշխմանը։ Միաժամանակ բանկային գործունեությունը կապված է վարկային, իրացվելիության, շուկայական, արժութային և այլ ռիսկերի հետ, ուստի բանկերի ազատ տնտեսական գործունեությունը պետք է համակցվի արդյունավետ պետական կարգավորման և վերահսկողության համակարգի հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը բանկային կարգավորման տնտեսական անհրաժեշտության բացահայտումն է։ Բանկային ոլորտի առանձնահատկությունն այն է, որ առանձին բանկի ֆինանսական խնդիրները որոշ դեպքերում կարող են անդրադառնալ ոչ միայն տվյալ հաստատության սեփականատերերի և հաճախորդների, այլև ամբողջ ֆինանսական համակարգի կայունության վրա։ Այդ պատճառով կարգավորման հիմնական նպատակներից են բանկերի ֆինանսական կայունության պահպանումը, ավանդատուների և այլ շահառուների շահերի պաշտպանությունը, չափազանց մեծ ռիսկերի սահմանափակումը և ֆինանսական միջնորդության շարունակականության ապահովումը։ ՀՀ օրենսդրությամբ բանկային համակարգը ներառում է Կենտրոնական բանկը և Հայաստանի տարածքում գործող բանկերը, իսկ բանկերի գործունեությունը կարգավորվում է օրենքներով և Կենտրոնական բանկի նորմատիվ ակտերով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ՀՀ Կենտրոնական բանկի դերին։ Կենտրոնական բանկը բանկային համակարգի կարգավորման և վերահսկողության առանցքային հաստատությունն է, որի միջոցով սահմանվում են բանկերի գործունեության նկատմամբ կիրառվող պահանջները, տնտեսական նորմատիվները և ֆինանսական կայունության ապահովման մեխանիզմները։ Բանկերի նկատմամբ տնտեսական կարգավորումը միտված է այնպիսի սահմանափակումների և չափանիշների ձևավորմանը, որոնք թույլ են տալիս վերահսկել ռիսկերի մակարդակը՝ միաժամանակ չխոչընդոտելով բանկերի բնականոն ֆինանսական գործունեությանը։ ՀՀ գործող օրենսդրությունը նախատեսում է բանկային գործունեության հիմնական տնտեսական նորմատիվների սահմանման հնարավորություն՝ ֆինանսական կայունության ապահովման նպատակով։ Դրանց թվում են, մասնավորապես, բանկի կանոնադրական հիմնադրամի և ընդհանուր կապիտալի նվազագույն չափերին վերաբերող պահանջները։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել կապիտալի բավարարության ուսումնասիրությունը։ Բանկի կապիտալը ծառայում է որպես ֆինանսական անվտանգության կարևոր բուֆեր՝ հնարավորություն տալով կլանել որոշակի կորուստներ և շարունակել գործունեությունը նույնիսկ անբարենպաստ պայմաններում։ Հետևաբար կարգավորող մարմնի կողմից կապիտալի նկատմամբ պահանջների սահմանումը բանկային վերահսկողության հիմնարար գործիքներից է։ Միաժամանակ չափազանց խիստ կապիտալային պահանջները կարող են սահմանափակել վարկավորման և ֆինանսական միջնորդության ընդլայնումը, ուստի կարգավորման խնդիրներից մեկը կայունության և տնտեսական արդյունավետության միջև հավասարակշռության պահպանումն է։ Մյուս կարևոր ուղղությունը իրացվելիության կարգավորումն է։ Բանկերը իրենց պարտավորությունների զգալի մասը պետք է կարողանան կատարել ժամանակին, իսկ դրա համար անհրաժեշտ է ունենալ բավարար իրացվելի ակտիվներ և արդյունավետ կառավարել դրամական հոսքերը։ Իրացվելիության անբավարար մակարդակը կարող է հանգեցնել վճարունակության խնդիրների, նույնիսկ այն դեպքում, երբ բանկն ընդհանուր առմամբ ունի բավարար ակտիվներ։ Այդ պատճառով տնտեսական կարգավորումը ներառում է նաև բանկերի իրացվելիության ռիսկերի վերահսկման անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել վարկային ռիսկի կառավարումը։ Քանի որ վարկավորումը առևտրային բանկերի գործունեության հիմնական ուղղություններից է, վարկային պորտֆելի որակը անմիջականորեն ազդում է բանկի ֆինանսական արդյունքների և կայունության վրա։ Վարկառուների նկատմամբ ռիսկի գնահատումը, խոշոր վարկային դիրքերի սահմանափակումը, հնարավոր կորուստների ծածկման մեխանիզմները և խնդրահարույց վարկերի վերահսկողությունը տնտեսական կարգավորման կարևոր բաղադրիչներ են։ ՀՀ բանկային համակարգի վերաբերյալ նախորդ հետազոտություններում նույնպես առանձնացվել է տնտեսական նորմատիվների գնահատման և դրանց կատարելագործման խնդիրը՝ որպես բանկային համակարգի ֆինանսատնտեսական կառավարման կարևոր ուղղություն։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև տնտեսական կարգավորման միջազգային փորձին և դրա կիրառելիությանը Հայաստանի պայմաններում։ Բանկային վերահսկողության միջազգային մոտեցումները ձգտում են միավորել կապիտալի, ռիսկերի կառավարման, իրացվելիության, կորպորատիվ կառավարման և վերահսկողական գործընթացների պահանջները։ Հայաստանի նման փոքր և բաց տնտեսության համար հատկապես կարևոր է հաշվի առնել արտաքին տնտեսական ցնցումների, փոխարժեքների փոփոխության, միջազգային ֆինանսական շուկաների և ներքին տնտեսության ցիկլային տատանումների ազդեցությունը բանկային համակարգի վրա։ Հետևաբար կարգավորման համակարգը պետք է կարողանա արձագանքել ինչպես առանձին բանկերի խնդիրներին, այնպես էլ համակարգային ռիսկերին։ Կարևոր հիմնախնդիր է նաև կարգավորման արդյունավետության և բանկերի մրցակցային գործունեության հարաբերակցությունը։ Բանկային կարգավորումը չպետք է վերածվի այնպիսի վարչական սահմանափակումների համակարգի, որը կխոչընդոտի նորարարությանը, մրցակցությանը և վարկային ռեսուրսների հասանելիությանը։ Մյուս կողմից՝ չափազանց թույլ վերահսկողությունը կարող է մեծացնել ֆինանսական անկայունության և չափից ավելի ռիսկային վարքագծի հավանականությունը։ Հետևաբար ուսումնասիրության առանցքային հարցերից մեկը կարգավորման այնպիսի մոդելի ձևավորումն է, որը միաժամանակ կապահովի կայունություն, մրցակցություն և ֆինանսական միջնորդության արդյունավետություն։ Թեմայի ժամանակակից նշանակությունը պայմանավորված է նաև բանկային ոլորտի տեխնոլոգիական փոփոխություններով։ Թվային բանկային ծառայությունների, հեռավար սպասարկման, նոր վճարային գործիքների և ֆինանսական տեխնոլոգիաների տարածումը փոխում է բանկերի գործունեության բնույթը և առաջացնում կարգավորման նոր խնդիրներ։ Դրանց շարքում են գործառնական և կիբեռռիսկերը, տվյալների պաշտպանությունը, թվային ծառայությունների անվտանգությունը և նոր ֆինանսական ծառայությունների նկատմամբ վերահսկողության անհրաժեշտությունը։ Այսպիսով, տնտեսական կարգավորումը պետք է մշտապես զարգանա բանկային գործունեության նոր ձևերին համապատասխան։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը Հայաստանի Հանրապետության օրինակով դիտարկում է առևտրային բանկերի տնտեսական կարգավորումը որպես ֆինանսական կայունության, տնտեսական աճի և արդյունավետ ֆինանսական միջնորդության միջև հավասարակշռություն ապահովող համակարգ։ Այն ընդգրկում է բանկային տնտեսական նորմատիվները, կապիտալի և իրացվելիության կառավարումը, վարկային ռիսկերի սահմանափակումը, պետական վերահսկողությունը, միջազգային կարգավորման սկզբունքները և կարգավորման կատարելագործման հնարավորությունները։ Թեման կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, բանկային ոլորտի մասնագետներին, կարգավորող մարմինների աշխատակիցներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և ֆինանսատնտեսական մասնագիտություններ ուսումնասիրող ուսանողներին։

Право

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում պետության իրավաստեղծ և իրավակիրառ գործունեության տեսական ու իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ցեղասպանությունների կանխարգելման և դրանց դեմ պայքարի համատեքստում։ Հեղինակը վերլուծում է պետության կողմից ընդունվող իրավական նորմերի ձևավորման գործընթացները, դրանց արդյունավետ կիրառման մեխանիզմները և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության ապահովման իրավական գործիքները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են միջազգային և ազգային իրավակարգերի փոխհարաբերությունները, մարդու իրավունքների պաշտպանության սկզբունքները, ցեղասպանության կանխարգելման իրավական հիմքերը և պետական կառույցների պատասխանատվությունը նմանատիպ հանցագործությունների կանխարգելման ու դատապարտման գործընթացներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավական կարգավորման բացերին, նորմաստեղծ գործունեության կատարելագործման հնարավորություններին և իրավակիրառ պրակտիկայի արդյունավետության բարձրացման ուղիներին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսության, միջազգային քրեական իրավունքի և պետական իրավական քաղաքականության զարգացման համար։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, միջազգային իրավունքի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և մարդու իրավունքների պաշտպանության ու ցեղասպանությունների կանխարգելման իրավական խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Физика

Էլեկտրոնախոռոչային անցումները կիսահաղորդչային ֆիզիկայի կարևոր գործընթացներից են, որոնք նկարագրում են էլեկտրոնի տեղափոխությունը վալենտային գոտուց դեպի հաղորդականության գոտի և դրա հետևանքով առաջացող «խոռոչի» (hole) ձևավորումը։ Երբ էլեկտրոնը ստանում է բավարար էներգիա՝ ջերմային, լուսային կամ էլեկտրական ազդեցությամբ, այն անցնում է ավելի բարձր էներգետիկ մակարդակ, թողնելով իր տեղում բաց տեղ, որը դիտարկվում է որպես դրական լիցք ունեցող խոռոչ։ Այս էլեկտրոն-խոռոչ զույգը կարող է շարժվել նյութի ներսում՝ մասնակցելով էլեկտրական հոսանքի ձևավորմանը և դառնալով կիսահաղորդչային սարքերի աշխատանքի հիմքը։ Էլեկտրոնախոռոչային անցումները հատկապես կարևոր են դիոդների, տրանզիստորների, արևային բջիջների և լուսադիոդների աշխատանքի համար, քանի որ դրանց միջոցով իրականացվում է էլեկտրական ազդանշանների կառավարումը, լույսի արտազատումը կամ էներգիայի փոխակերպումը։ Այս գործընթացը նաև կապված է վերամիավորման երևույթի հետ, երբ էլեկտրոնը կրկին լրացնում է խոռոչը՝ արձակելով էներգիա լույսի կամ ջերմության ձևով։

Биология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է կենսաքիմիական կարևորագույն ֆերմենտներից մեկի՝ ադենոզինդեզամինազի ուսումնասիրմանը խոշոր եղջերավոր անասունի գլխուղեղի տարբեր բաժիններում։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը ֆերմենտի առանձնացումն ու մաքրումն է, ինչպես նաև ստացված մաքրված ֆերմենտի հատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Աշխատանքում դիտարկվում են գլխուղեղի հինգ տարբեր հատվածներ, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպես կարող է նույն ֆերմենտի ակտիվությունը, քանակական պարունակությունը կամ կենսաքիմիական բնութագրերը տարբեր լինել նյարդային համակարգի տարբեր կառուցվածքներում։ Ուսումնասիրության առանցքում գտնվում է ադենոզինդեզամինազը՝ պուրինային նուկլեոտիդների փոխանակությանը մասնակցող ֆերմենտ, որը կատալիզում է ադենոզինի դեզամինացման գործընթացը և այդպիսով կապված է բջջային նյութափոխանակության ու նյարդային հյուսվածքի կենսաքիմիական գործընթացների հետ։ Հեղինակների մոտեցումը ներառում է ֆերմենտի առանձնացման, մաքրման և դրա ֆիզիկաքիմիական ու ֆերմենտային հատկությունների գնահատման խնդիրներ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են հատկապես այն պատճառով, որ տարբեր հյուսվածքներում և գլխուղեղի տարբեր հատվածներում ֆերմենտների տարածական բաշխվածության ուսումնասիրությունը կարող է տեղեկություն տալ դրանց հնարավոր ֆունկցիոնալ նշանակության մասին։ Աշխատանքը նաև արժեքավոր է ֆերմենտների կառուցվածքաֆունկցիոնալ հատկությունների հետազոտության տեսանկյունից, քանի որ բարձր մաքրության ֆերմենտային պատրաստուկի ստացումը թույլ է տալիս ավելի հստակ ուսումնասիրել դրա ակտիվությունը, սուբստրատային առանձնահատկությունները և տարբեր գործոնների ազդեցությունը։ Մասնագիտական գրականության մեջ այս հետազոտությունը հիշատակվում է որպես ադենոզինդեզամինազի՝ խոշոր եղջերավոր անասունի գլխուղեղի հինգ բաժիններից առանձնացման, մաքրման և համեմատական ուսումնասիրության աշխատանք, որը հրապարակվել է «Биохимия» ամսագրում 1994 թվականին, 59-րդ հատորի 2-րդ համարում՝ 239–245 էջերում։ Հետազոտության թեմատիկ նշանակությունը դուրս է գալիս միայն տվյալ կենդանու գլխուղեղի կենսաքիմիայի սահմաններից, քանի որ ադենոզինդեզամինազի ուսումնասիրությունը հետագայում կարող է հիմք ծառայել տարբեր օրգանիզմներում ֆերմենտի կառուցվածքի, ակտիվության կարգավորման և պուրինային փոխանակության առանձնահատկությունների համեմատության համար։ Աշխատանքը հատկապես հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել կենսաքիմիկոսների, ֆերմենտաբանների, նեյրոքիմիայի և մոլեկուլային կենսաբանության մասնագետների, ինչպես նաև գլխուղեղի հյուսվածքի նյութափոխանակային գործընթացներն ուսումնասիրող հետազոտողների համար։