Որակի կառավարման հիմնախնդիրները և դրանց լուծման ուղիները ՀՀ բարձրագույն մասնագիտական կրթության ոլորտում

Химия

Այս թեման վերաբերում է պոլիմերների կիրառությանը ժողովրդական տնտեսության տարբեր ոլորտներում՝ ընդգրկելով դրանց վերաբերյալ գիտական և մասնագիտական գրականության հանձնարական (ռեկոմենդացիոն) ցանկի ձևավորման սկզբունքները, որը նախատեսված է ուսանողների, ինժեներների և հետազոտողների համար՝ որպես ուսումնառության և մասնագիտական զարգացման ուղեցույց։ Պոլիմերները լայնորեն կիրառվում են արդյունաբերության մեջ՝ ներառյալ պլաստմասսաների արտադրությունը, սինթետիկ մանրաթելերը, ռետինե նյութերը, շինարարական կոմպոզիտները, փաթեթավորման տեխնոլոգիաները և գյուղատնտեսական ու բժշկական արտադրանքները, ինչը պայմանավորում է դրանց վերաբերյալ բազմակողմանի գրականության անհրաժեշտությունը։ Հանձնարական ցանկերում սովորաբար ընդգրկվում են ինչպես տեսական աշխատություններ, որոնք ներկայացնում են պոլիմերների կառուցվածքը, հատկությունները և սինթեզի մեխանիզմները, այնպես էլ կիրառական բնույթի ուսումնասիրություններ, որոնք վերաբերում են արտադրական տեխնոլոգիաներին, նյութերի մշակման մեթոդներին և տնտեսական արդյունավետությանը։ Նման գրականության համակարգված ներկայացումը նպաստում է ոլորտի գիտելիքների խորացմանը, նոր նյութերի մշակման գործընթացի արագացմանը և պոլիմերային տեխնոլոգիաների արդյունավետ կիրառմանը տարբեր տնտեսական ճյուղերում՝ ապահովելով գիտության և արտադրության միջև կապի ամրապնդումը։

История

Այս աշխատությունը պատմագիտական ուսումնասիրություն է, որը նվիրված է Զանգեզուրի տարածաշրջանի գոյապայքարին 1917–1920 թվականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ձևավորման բարդ շրջանի համատեքստում։ Գրքում հեղինակը ներկայացնում է Զանգեզուրի բնակչության ինքնապաշտպանական պայքարը՝ օսմանյան և ադրբեջանական ուժերի սպառնալիքների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղական ինքնակազմակերպմանը, ռազմական դիմադրությանը և քաղաքական ղեկավարության ձևավորմանը։ Աշխատության հիմնական թեմաներից են․ Զանգեզուրի ռազմաքաղաքական իրավիճակը 1917–1920 թթ. ինքնապաշտպանական ջոկատների և տեղական կառույցների գործունեությունը տարածաշրջանի բնակչության դիմադրությունը արտաքին հարձակումներին Հայաստանի Առաջին Հանրապետության հետ կապերը տարածաշրջանային հակամարտությունների ազդեցությունը պետականության ձևավորման վրա Հեղինակը օգտագործում է արխիվային փաստաթղթեր, ժամանակակիցների հուշագրություններ և պատմական աղբյուրներ՝ վերականգնելով Զանգեզուրի գոյապայքարի ամբողջական պատկերը։

Экономика

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արտահանման վարկերի ապահովագրության կառուցակարգերի ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Աշխատությունը ներկայացրել է Վարազդատ Գագիկի Կարապետյանը՝ տնտեսագիտության թեկնածուի գիտական աստիճանի հայցման նպատակով, «Ֆինանսներ, հաշվապահական հաշվառում» մասնագիտությամբ, իսկ հրապարակային պաշտպանությունը նախատեսված էր 2014 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Հայ-ռուսական համալսարանում։ Գիտական ղեկավարը տնտեսագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Էդվարդ Մարտինի Սանդոյանն էր։ Ուսումնասիրության հիմնական խնդիրը արտահանման ֆինանսավորման հետ կապված ռիսկերի նվազեցման այնպիսի մեխանիզմների բացահայտումն է, որոնք կարող են նպաստել հայկական կազմակերպությունների արտահանման գործունեության ընդլայնմանը։ Արտահանման գործարքները սովորաբար ենթադրում են ժամանակային տարբերություն ապրանքի կամ ծառայության մատակարարման և դրա դիմաց վճարման միջև, ինչի հետևանքով արտահանողը կարող է ենթարկվել գնորդի չվճարման, վճարման ուշացման, քաղաքական կամ տնտեսական անկայունության, արժութային տատանումների և այլ ռիսկերի։ Այս պայմաններում արտահանման վարկերի ապահովագրությունը կարող է հանդես գալ որպես ֆինանսական պաշտպանության գործիք՝ նվազեցնելով արտահանողի հնարավոր կորուստները և բարձրացնելով արտաքին շուկաներ դուրս գալու պատրաստակամությունը։ Թեմայի կարևորությունը Հայաստանի համար պայմանավորված է նաև արտահանման՝ տնտեսական աճի և տնտեսության դիվերսիֆիկացման գործում ունեցած նշանակությամբ։ Հայաստանի պետական տնտեսական քաղաքականության փաստաթղթերում արտահանման ծավալների և անվանացանկի ընդլայնումը դիտարկվել է որպես կարևոր ուղղություն, հատկապես մշակող արդյունաբերության և ծառայությունների ոլորտներում։ Միաժամանակ ընդգծվել է արտահանող կազմակերպությունների համար աջակցության նոր գործիքների և համապատասխան ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրության առանցքային հասկացություններից մեկը արտահանման վարկն է։ Այն հնարավորություն է տալիս արտահանողին կամ արտաքին գնորդին ֆինանսական միջոցներ ստանալ արտահանման գործարքի իրականացման համար, սակայն վարկային հարաբերությունների առկայությունը ստեղծում է լրացուցիչ ռիսկեր։ Եթե օտարերկրյա գնորդը չի կատարում իր վճարային պարտավորությունները, արտահանողը կարող է հայտնվել ֆինանսական դժվարությունների մեջ՝ անկախ նրանից, որ ապրանքը կամ ծառայությունն արդեն մատակարարվել է։ Ապահովագրական մեխանիզմի միջոցով այդ ռիսկի մի մասը կարող է փոխանցվել մասնագիտացված ապահովագրական կառույցին։ Արտահանման վարկերի ապահովագրության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն կարող է ներառել ոչ միայն սովորական առևտրային ռիսկերը, այլև որոշակի ոչ առևտրային կամ քաղաքական ռիսկեր։ Առևտրային ռիսկերի շարքում կարող են դիտարկվել օտարերկրյա գնորդի անվճարունակությունը, պարտավորությունների չկատարումը կամ վճարման երկարատև ուշացումը։ Քաղաքական ռիսկերը կարող են կապված լինել ներմուծող երկրի քաղաքական անկայունության, արժութային սահմանափակումների, պետական որոշումների կամ այլ արտակարգ իրավիճակների հետ։ Նման ռիսկերի համադրումը հատկապես կարևոր է արտաքին շուկաներում գործող փոքր և միջին ձեռնարկությունների համար, որոնք հաճախ չունեն ռիսկերի ինքնուրույն կառավարման բավարար ֆինանսական հնարավորություններ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը արտահանման վարկերի ապահովագրության ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի ձևավորումն է։ Արդյունավետ համակարգի համար անհրաժեշտ է հստակ սահմանել ապահովագրողի, արտահանողի, ֆինանսական կազմակերպության և օտարերկրյա գնորդի փոխհարաբերությունները, ապահովագրական ծածկույթի պայմանները, ռիսկերի գնահատման սկզբունքները, փոխհատուցման կարգը և կողմերի պարտավորությունները։ Այսպիսի կառուցակարգի նպատակն է ստեղծել կանխատեսելի միջավայր, որտեղ արտահանողը կարող է արտաքին շուկա մուտք գործել՝ իր առևտրային և ֆինանսական ռիսկերի մի մասը կառավարելի դարձնելով։ Թեմայի կարևոր բաղադրիչ է նաև արտահանման վարկերի ապահովագրության և բանկային վարկավորման փոխկապակցվածությունը։ Երբ վարկատուն գիտի, որ արտահանման գործարքից բխող որոշակի ռիսկեր ապահովագրված են, վարկավորման ռիսկի գնահատումը կարող է բարելավվել։ Այդ հանգամանքը տեսականորեն կարող է նպաստել արտահանող կազմակերպությունների համար ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության բարձրացմանը և վարկավորման պայմանների բարելավմանը։ Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության փաստաթղթերում ևս ընդգծվել է իրական հատվածի համար ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիության և գործիքների բազմազանության մեծացման անհրաժեշտությունը, այդ թվում՝ վարկային երաշխավորությունների և ապահովման ավելի ճկուն մեխանիզմների միջոցով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը։ Տարբեր երկրներում արտահանման վարկերի ապահովագրությունն իրականացվում է մասնագիտացված պետական կամ մասնավոր կառույցների միջոցով, որոնք արտահանողներին պաշտպանում են արտաքին առևտրի որոշակի ռիսկերից։ Այդ կառույցների փորձի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն սկզբունքները, որոնք կարող են կիրառելի լինել Հայաստանի պայմաններում՝ հաշվի առնելով երկրի արտահանման կառուցվածքը, տնտեսության չափը, արտաքին շուկաների աշխարհագրությունը և ֆինանսական համակարգի առանձնահատկությունները։ Հայաստանի համար նման համակարգի զարգացումը կարող է հատկապես կարևոր լինել արտահանման ուղղությունների դիվերսիֆիկացման տեսանկյունից։ Եթե կազմակերպությունները կարողանան ավելի արդյունավետ կառավարել օտարերկրյա գնորդների հետ գործարքների ռիսկերը, նրանց համար կարող են հասանելի դառնալ նոր շուկաներ և գործընկերներ։ Սա կարող է նվազեցնել առանձին շուկաներից կախվածությունը և նպաստել արտահանման ավելի կայուն կառուցվածքի ձևավորմանը։ Արտահանման վարկերի ապահովագրության համակարգը կարող է նաև նպաստել արտաքին ներդրումների և միջազգային տնտեսական կապերի զարգացմանը։ 2012 թվականին Հայաստանի քաղաքական-տնտեսական օրակարգում քննարկվում էր արտահանման վարկերի և ներդրումների ապահովագրության պետական գործակալության ստեղծման գաղափարը, ինչպես նաև արտահանող կազմակերպությունների կողմից օտարերկրյա գործընկերներին տրամադրվող ապրանքային վարկերի ապահովագրության իրականացումը։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվող թեման արտացոլում է Հայաստանի ֆինանսական ենթակառուցվածքի զարգացման և արտահանման խթանման համար նոր գործիքների որոնման ժամանակաշրջանի կարևոր խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապահովագրական համակարգի ֆինանսական կայունության խնդրին։ Ապահովագրական կառույցը պետք է կարողանա գնահատել յուրաքանչյուր գործարքի ռիսկայնությունը, սահմանել համապատասխան ապահովագրավճար, ձևավորել բավարար պահուստներ և կառավարել միաժամանակ բազմաթիվ արտահանման գործարքներից առաջացող հնարավոր կորուստները։ Հետևաբար անհրաժեշտ է մշակել ռիսկերի գնահատման մեթոդաբանություն, որը հաշվի կառնի ոչ միայն արտահանող կազմակերպության ֆինանսական վիճակը, այլև օտարերկրյա գնորդի, երկրի և կոնկրետ շուկայի առանձնահատկությունները։ Կարևոր է նաև պետական աջակցության և շուկայական մեխանիզմների հարաբերակցության հարցը։ Եթե արտահանման վարկերի ապահովագրությունը ամբողջությամբ հիմնված է պետական միջոցների վրա, կարող են առաջանալ բյուջետային և բարոյական ռիսկերի խնդիրներ։ Մյուս կողմից՝ միայն մասնավոր ապահովագրական համակարգը կարող է բավարար չափով չծածկել բարձր քաղաքական կամ համակարգային ռիսկերը։ Հետևաբար ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից մեկը կարող է լինել այնպիսի համակցված մոդելի ձևավորումը, որը միաժամանակ կապահովի շուկայի արդյունավետությունը, պետական աջակցության նպատակային կիրառումը և ապահովագրական համակարգի ֆինանսական կայունությունը։ Արտահանման վարկերի ապահովագրությունը կարող է նաև ազդեցություն ունենալ հայկական արտադրողների մրցունակության վրա։ Արտահանողը, որը կարողանում է առաջարկել օտարերկրյա գնորդին ավելի ճկուն վճարման պայմաններ՝ պահպանելով իր ֆինանսական պաշտպանության մակարդակը, կարող է առավել մրցունակ լինել այն շուկաներում, որտեղ վճարման հետաձգումը կամ առևտրային վարկավորումը գործարքի կարևոր պայման է։ Այդ պատճառով ապահովագրական մեխանիզմը կարող է հանդես գալ ոչ միայն որպես վնասների փոխհատուցման գործիք, այլև որպես արտահանման վաճառքային քաղաքականության և մրցունակության ապահովման բաղադրիչ։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունը կայանում է Հայաստանի պայմաններում արտահանման վարկերի ապահովագրության արդյունավետ կառուցակարգերի զարգացման վերաբերյալ մոտեցումների մշակման մեջ։ Դրանք կարող են ներառել ապահովագրական ռիսկերի դասակարգում, պայմանագրային հարաբերությունների կատարելագործում, պետական և մասնավոր կառույցների համագործակցության ձևավորում, արտահանողներին տեղեկատվական աջակցության տրամադրում, ռիսկերի գնահատման մեթոդների բարելավում և ֆինանսական համակարգի հետ կապերի ամրապնդում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը արտահանման վարկերի ապահովագրությունը դիտարկում է որպես ֆինանսական և ինստիտուցիոնալ գործիք, որը կարող է նվազեցնել արտաքին առևտրի անորոշությունը, բարձրացնել արտահանողների ֆինանսավորման հասանելիությունը և աջակցել Հայաստանի արտահանման ներուժի իրացմանը։ Թեման միավորում է ֆինանսների, ապահովագրության, բանկային գործունեության, ռիսկերի կառավարման և միջազգային առևտրի խնդիրները և կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ֆինանսիստներին, ապահովագրական ու բանկային ոլորտի մասնագետներին, արտահանող ընկերությունների ղեկավարներին, պետական տնտեսական քաղաքականություն մշակողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Финансы

Կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության վերլուծության և վերահսկողության կատարելագործման ուղիները Հայաստանի Հանրապետությունում՝ հատկապես խմիչքների արտադրության ոլորտի օրինակով, վերաբերում են այն մեխանիզմներին և գործիքներին, որոնք ուղղված են ձեռնարկությունների վճարունակության, շահութաբերության, իրացվելիության և երկարաժամկետ կայունության գնահատման ու բարելավման գործընթացներին։ Խմիչքների արտադրության ոլորտը Հայաստանում բնութագրվում է բարձր մրցակցությամբ, սեզոնային պահանջարկով, հումքի գների տատանումներով և արտահանման կախվածությամբ, ինչը ֆինանսական կայունության գնահատումը դարձնում է հատկապես կարևոր։ Վերլուծության հիմնական ուղղությունները ներառում են ֆինանսական հաշվետվությունների խորքային ուսումնասիրություն, շահույթի և վնասի կառուցվածքի գնահատում, դրամական հոսքերի վերլուծություն, պարտավորությունների և սեփական կապիտալի հարաբերակցության գնահատում, ինչպես նաև իրացվելիության ցուցանիշների մշտադիտարկում։ Կառավարման և վերահսկողության կատարելագործման համար կարևոր է ժամանակակից ֆինանսական վերլուծական գործիքների կիրառումը, ներառյալ բյուջետավորման ավտոմատացված համակարգերը, ռիսկերի կառավարման մոդելները և KPI-ների համակարգը, որոնք թույլ են տալիս ավելի արագ արձագանքել շուկայական փոփոխություններին։ Բացի այդ, անհրաժեշտ է ուժեղացնել ներքին աուդիտի համակարգը, ապահովել ֆինանսական հաշվետվությունների թափանցիկություն և ներդնել միջազգային հաշվապահական ստանդարտներին համապատասխան հաշվետվական մեխանիզմներ, ինչը բարձրացնում է ներդրողների վստահությունը և հեշտացնում ֆինանսական հոսքերի վերահսկումը։ Խմիչքների արտադրության ոլորտում հատկապես կարևոր է նաև պաշարների արդյունավետ կառավարումը, արտադրական ծախսերի օպտիմալացումը և մատակարարման շղթայի վերահսկողությունը, քանի որ դրանք անմիջական ազդեցություն ունեն ընկերությունների ֆինանսական կայունության վրա։

История

Աշխատությունը ներկայացնում է հայ ժողովրդի պատմության ընդարձակ պատմագրական շարադրանք՝ ընդգրկելով հնագույն ժամանակներից մինչև այն շրջանը, երբ հայկական տարածքների մի մասը հայտնվեց Ռուսական կայսրության կազմում և տարածաշրջանում ձևավորվեց նոր վարչաքաղաքական իրադրություն։ Նյութը կառուցված է պատմական շարունակականության սկզբունքով և նպատակ ունի ընդհանուր պատկերացում տալ հայկական պետականության, հասարակության, մշակույթի և արտաքին հարաբերությունների զարգացման հիմնական փուլերի մասին։ Վաղ ժամանակաշրջանների նկարագրության մեջ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի աշխարհագրական դիրքին, բնակչությանը, քաղաքական կազմավորումներին, արքայական իշխանության զարգացմանը և հարևան պետությունների հետ հարաբերություններին։ Հետագա բաժիններում դիտարկվում են հայկական թագավորությունների պատմությունը, քրիստոնեության տարածումն ու հաստատումը, եկեղեցու դերը հասարակական և մշակութային կյանքում, գրավոր մշակույթի զարգացումը և միջնադարյան պետական կազմավորումների գործունեությունը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում օտար տերությունների գերիշխանության պայմաններում հայ բնակչության դրության, քաղաքական իշխանության փոփոխությունների, պատերազմների և բնակչության տեղաշարժերի վերաբերյալ հարցերը։ Քննվում են նաև հայկական իշխանական տների, եկեղեցական կառույցների և համայնքների դերը պատմական հիշողության ու ինքնության պահպանման գործում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ուշ միջնադարի և նոր ժամանակների իրադարձություններին, երբ հայկական տարածքները գտնվում էին տարածաշրջանային խոշոր տերությունների մրցակցության և հակամարտությունների ազդեցության ներքո։ Ներկայացվում են հայ բնակչության սոցիալական և տնտեսական կյանքի որոշ կողմեր, առևտրական կապերը, գաղթականության գործընթացները և հայկական համայնքների ձևավորումը տարբեր երկրներում։ Պատմական շարադրանքի վերջին հատվածները կենտրոնանում են Հարավային Կովկասում տեղի ունեցած ռազմաքաղաքական փոփոխությունների և հայկական տարածքների մի մասի Ռուսական կայսրությանը միացման գործընթացի վրա՝ այն դիտարկելով հայ ժողովրդի պատմության նոր փուլի սկզբնավորման համատեքստում։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ այն արտացոլում է իր ստեղծման ժամանակաշրջանին բնորոշ պատմագիտական պատկերացումները, աղբյուրների օգտագործման եղանակները և Հայաստանի անցյալի մեկնաբանման մոտեցումները։ Հետևաբար այն կարող է ուսումնասիրվել ոչ միայն որպես հայ ժողովրդի պատմության վերաբերյալ շարադրանք, այլև որպես պատմագրական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե տվյալ ժամանակաշրջանի հեղինակներն ինչպես էին կառուցում Հայաստանի պատմական անցյալի ամբողջական պատկերը։ Հին և միջնադարյան հեղինակների հաղորդումների, պատմական ավանդությունների և ավելի ուշ շրջանի տեղեկությունների համադրումը նյութին տալիս է նաև աղբյուրագիտական հետաքրքրություն։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, հայագիտության, պատմագրության և ռուս-հայկական պատմական հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ընթերցողների համար։

Медицина

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է նեղ տերևանի լոխի սերմերից դեղագործական ձևերի ստացմանը և դրանց հակաբորբոքային ու հակագլխացավային ակտիվության ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով գնահատել բնական արտադրանքների արդյունավետությունը դեղագործության ոլորտում։ Աշխատությունը վերլուծում է սերմերի ակտիվ բաղադրիչների արդյունահանման, ստացման ու մոդելավորած դեղանյութերի պատրաստման մեթոդները, ներառյալ լուծիչային կամ ֆիզիկական գործընթացների կիրառումը՝ արդյունավետության առավելագույն ապահովման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ստացված դեղագործական ձևերի ֆարմակոլոգիական ազդեցություններին կենդանի մոդելների վրա՝ գնահատելով հակաբորբոքային, ցավազրկող և հնարավոր թունային ազդեցությունները, ինչպես նաև դոզավորման ու նյութափոխանակության առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը ներառում է քիմիական, ֆարմակոլոգիական և քանակական վերլուծության մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս հստակեցնել ակտիվ բաղադրիչների դերը և ապահովել բնական նյութերի նպատակային կիրառումը բուժական պրակտիկայում։ Աշխատությունը կարևոր է դեղագործների, ֆարմակոլոգների և կենսաբժշկական հետազոտողների համար՝ խթանելով բնական արտադրանքների հիմքով արդյունավետ և անվտանգ դեղատեխնոլոգիական լուծումների մշակումը։