Откройте для себя другие интересные и полезные материалы
Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материаловДругие предметы
Նախագծել 800 ՄՎտ հզորությամբ ԿԷԿ
800 ՄՎտ հզորությամբ ԿԷԿ-ի (կոնդենսացիոն էլեկտրակայան) նախագծումը ենթադրում է բարձր հզորության ջերմային էլեկտրակայանի համալիր ինժեներական համակարգի ձևավորում, որի հիմնական նպատակն է վառելիքի քիմիական էներգիան վերածել էլեկտրական էներգիայի՝ բարձր արդյունավետությամբ և կայուն աշխատանքային ռեժիմով։ Նման կայանի հիմքում սովորաբար կիրառվում է գոլորշային տուրբինային ցիկլ (Ռանկինի ցիկլ), որտեղ վառելիքի այրման արդյունքում ստացված ջերմությունը օգտագործվում է ջուրը գոլորշիացնելու համար, իսկ բարձր ճնշման գոլորշին պտտեցնում է տուրբինը, որը միացված է գեներատորին։ 800 ՄՎտ հզորությամբ կայանը սովորաբար կազմված է մի քանի էներգաբլոկներից (օրինակ՝ 2×400 ՄՎտ կամ 4×200 ՄՎտ սխեմա), ինչը բարձրացնում է հուսալիությունը և թույլ է տալիս իրականացնել փուլային շահագործում ու սպասարկում։ Որպես վառելիք կարող են օգտագործվել բնական գազ, ածուխ կամ մազութ, սակայն ժամանակակից նախագծերում առավել հաճախ նախընտրելի է բնական գազը՝ բարձր արդյունավետության և ցածր արտանետումների պատճառով։ Կայանի հիմնական ենթահամակարգերն են՝ կաթսայական բաժին (բոյլերներ), գոլորշային տուրբիններ, էլեկտրական գեներատորներ, կոնդենսացիոն համակարգ, սառեցման աշտարակներ, վառելիքի մատակարարման համակարգ, ավտոմատ կառավարման և պաշտպանական համակարգեր, ինչպես նաև շրջակա միջավայրի պաշտպանության սարքավորումներ՝ ծխագազերի մաքրման ֆիլտրեր և արտանետումների նվազեցման տեխնոլոգիաներ։ Նախագծման ընթացքում կարևոր են արդյունավետության (էլեկտրական ԿՊԴ), վառելիքի սպառման նվազեցման, ջերմային կորուստների կրճատման և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման հաշվարկները։ Բացի տեխնիկական լուծումներից, անհրաժեշտ է հաշվի առնել կայանի տեղադիրքը՝ վառելիքի աղբյուրներին և ջրային ռեսուրսներին մոտ լինելը, ինչպես նաև էլեկտրաէներգիայի սպառման կենտրոններին կապը՝ փոխանցման կորուստները նվազեցնելու համար։ Այսպիսի հզորության ԿԷԿ-ը սովորաբար ունի ռազմավարական նշանակություն ազգային էներգետիկ համակարգում՝ ապահովելով բազային էլեկտրաէներգիայի արտադրություն և կայունություն ցանցում։
Обновлено. 2026-09-23История
Justifying genocide
Աշխատությունը նվիրված է ցեղասպանական բռնության արդարացման, օրինականացման կամ հասարակական ընդունելիության ձևավորման գաղափարական և հռետորական մեխանիզմների քննադատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այն հարցն է, թե քաղաքական իշխանությունները, գաղափարական շարժումները, քարոզչական համակարգերը կամ այլ դերակատարներ ինչպիսի փաստարկներ ու պատկերացումներ են օգտագործել զանգվածային բռնությունը ներկայացնելու որպես անհրաժեշտ, անխուսափելի կամ ընդունելի գործողություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում թշնամու կերպարի ձևավորմանը, հասարակական խմբերի ապամարդկայնացմանը, կոլեկտիվ մեղավորության վերագրմանը և անվտանգության կամ պետական շահերի մասին պնդումների օգտագործմանը՝ դրանք դիտարկելով որպես բռնությունը հիմնավորող խոսույթի հնարավոր բաղադրիչներ։ Քննվում է նաև լեզվի նշանակությունը, քանի որ զանգվածային հանցագործությունների նախապատրաստման կամ հետագա մեկնաբանման ընթացքում կիրառվող բառապաշարը կարող է քողարկել կատարված գործողությունների բնույթը, մեղմացնել դրանց ընկալումը կամ պատասխանատվությունը տեղափոխել զոհերի վրա։ Պատմագիտական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են համապատասխան գաղափարների ձևավորման քաղաքական ու սոցիալական պայմանները, դրանց տարածման միջոցները և հասարակական վերաբերմունքի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պաշտոնական փաստաթղթերի, մամուլի, հրապարակախոսության, քաղաքական ելույթների և այլ սկզբնաղբյուրների քննադատական վերլուծությանը՝ տարբերակելու փաստական տեղեկությունները, քարոզչական պնդումները և հետագա արդարացումները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժխտողականության խնդրին՝ ուսումնասիրելով, թե զանգվածային բռնությունից հետո ինչպես են վերաիմաստավորվում իրադարձությունները, նվազեցվում պատասխանատվությունը կամ վիճարկվում զոհերի փորձառությունն ու պատմական փաստագրումը։ Իրավական տեսանկյունից կարևոր է ցեղասպանության՝ որպես միջազգային հանցագործության հասկացության և դրա վերաբերյալ պատմական ու քաղաքական խոսույթների տարբերակումը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ, որ բռնության արդարացումը միայն անցյալի մեկնաբանության խնդիր չէ, այլ նաև պատմական հիշողության, պատասխանատվության և զանգվածային հանցագործությունների կանխարգելման ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է ցեղասպանագիտության, պատմագիտության, քաղաքական խոսույթի վերլուծության և միջազգային իրավունքի մոտեցումները՝ բացահայտելով այն գաղափարական ու հաղորդակցական գործընթացները, որոնց միջոցով զանգվածային բռնությունը փորձ է արվում ներկայացնել որպես հիմնավորված կամ ընդունելի, և քննադատաբար ուսումնասիրելով նման փաստարկների պատմական ու հասարակական գործառույթները։
Обновлено. 2026-09-19Информатика
Էլեկտրոնային քվեարկության նոր համակարգերի մշակում և իրականացում
Աշխատությունը նվիրված է էլեկտրոնային քվեարկության նոր համակարգերի նախագծմանը, մշակմանը և գործնական իրականացմանը՝ կենտրոնանալով քվեարկության գործընթացի անվտանգության, գաղտնիության, հուսալիության և վերահսկելիության ապահովման խնդիրների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են էլեկտրոնային քվեարկության գործող մեխանիզմները, դրանց հնարավոր խոցելիությունները և այն տեխնիկական ու կրիպտոգրաֆիական լուծումները, որոնք կարող են կիրառվել ավելի անվտանգ համակարգեր ստեղծելու համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քվեի գաղտնիության պահպանմանը՝ միաժամանակ հնարավորություն ընձեռելով ստուգելու, որ քվեն ճիշտ է գրանցվել և հաշվարկվել։ Աշխատանքում առաջարկվում են էլեկտրոնային քվեարկության նոր ընթացակարգեր, որոնց հիմքում կարող են կիրառվել բաշխված գաղտնագրության, անանուն կապուղիների և MIX ցանցերի մեխանիզմներ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև համակարգի գործնական իրականացումը՝ մշակված ալգորիթմների հիման վրա ծրագրային լուծման ստեղծմամբ, որը հնարավորություն է տալիս կազմակերպել վերահսկելի էլեկտրոնային ընտրություններ։ Նման մոտեցումը միավորում է տեսական կրիպտոգրաֆիան, տեղեկատվական անվտանգությունը և ծրագրային համակարգերի նախագծումը՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել քվեարկության ընթացքում հնարավոր խախտումների և չարտոնված միջամտությունների ռիսկերը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ էլեկտրոնային ընտրությունների կազմակերպման, անվտանգ թվային քվեարկության ենթակառուցվածքների զարգացման և կրիպտոգրաֆիական մեխանիզմների կիրառման ոլորտներում։ Աշխատության վերաբերյալ մատենագիտական տվյալները հաստատում են, որ այն հրատարակվել է 2013 թվականին որպես գիտական աշխատանք՝ ՀՀ ԳԱԱ Ինֆորմատիկայի և ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտում։ T Tert Հայաստանի էլեկտրոնային քվեարկության համակարգի վերաբերյալ հետազոտության մեջ նույնպես ներկայացվում են քվեերի գաղտնիության և ընտրությունների ամբողջականության ապահովման խնդիրները, ինչպես նաև նոր ընթացակարգ և դրա հիման վրա ստեղծված SecureVoting ծրագրային համակարգը։
Обновлено. 2026-09-16Литература
ՀԽՍՀ պետական գրադարանի 1990թ.-ի պլանը
ՀԽՍՀ Պետական գրադարանի (Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան) 1990 թվականի պլանը մշակվել էր խորհրդային գրադարանային համակարգի վերջին փուլում՝ երբ սկսվում էին ինչպես վարչական-քաղաքական փոփոխություններ, այնպես էլ տեղեկատվական ոլորտի արդիականացման առաջին քայլերը։ Այդ տարվա պլանը հիմնականում նպատակաուղղված էր գրադարանի ավանդական գիտամշակութային գործառույթների պահպանմանը, ֆոնդերի համալրմանը և աստիճանական անցմանը դեպի նոր կազմակերպչական և տեխնիկական ձևեր։ Պլանի առանցքային ուղղություններից մեկը գրքային ֆոնդերի հարստացումն էր՝ ներառելով հայերեն, ռուսերեն և օտարալեզու գիտական, հասարակական-քաղաքական և գեղարվեստական գրականություն, ինչպես նաև հատուկ ուշադրություն հազվագյուտ և արժեքավոր հրատարակությունների ձեռքբերմանը և պահպանությանը։ Մեծ տեղ էր տրվում նաև պարտադիր օրինակների համակարգին, որի միջոցով ապահովվում էր հանրապետությունում լույս տեսնող գրականության ամբողջական հավաքագրումը և ազգային մատենագիտական հաշվառումը։ 1990 թվականի պլանում կարևոր տեղ էր զբաղեցնում մատենագիտական աշխատանքի կատարելագործումը՝ ազգային մատենագիտության հրատարակությունների շարունակումը, կատալոգների արդիականացումը և տեղեկատու-հղումային ապարատի բարելավումը, որպեսզի ընթերցողներին և գիտնականներին տրամադրվեր ավելի համակարգված տեղեկատվական սպասարկում։ Բացի այդ, նախատեսվում էր ընթերցողական ծառայությունների բարելավում, ընթերցասրահների աշխատանքի արդյունավետության բարձրացում, գիտական և մշակութային միջոցառումների կազմակերպում, ցուցահանդեսների և թեմատիկ ցուցադրությունների անցկացում։ Պլանի մեջ սկսում էին ձևավորվել նաև նոր մոտեցումներ՝ կապված գրադարանային գործընթացների մեքենայացման և ավտոմատացման հետ, թեև այդ փուլում դրանք դեռ գտնվում էին նախնական փորձարկման և ծրագրավորման մակարդակում։ 1990 թվականը նաև անցումային տարի էր կազմակերպչական առումով, երբ գրադարանը արդեն վերանվանվում էր Հայաստանի ազգային գրադարան և աստիճանաբար վերանայում իր գործունեության ուղղությունները՝ համադրելով խորհրդային համակարգից ժառանգված կառուցվածքը և նոր անկախ պետականության պահանջները։ Այսպիսով, 1990 թվականի պլանը կարելի է բնութագրել որպես անցումային փաստաթուղթ, որը միաժամանակ պահպանում էր դասական գրադարանային խնդիրները և նախապատրաստում էր համակարգը տեղեկատվական և ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների։
Обновлено. 2026-09-21Медицина
Բժշկական էթիկա
Գիրքը «Բժշկական էթիկա»՝ Աստվածատրյան Վ.Ա.-ի, ներկայացնում է բժշկության և առողջապահության ոլորտում էթիկական սկզբունքներն ու արժեքները։ Այն ընդգրկում է հիվանդի իրավունքների պաշտպանությունը, բժշկի մասնագիտական պարտականությունները, հիվանդ-բժիշկ հարաբերությունների էթիկան, գաղտնիության պահպանությունը և տարբեր բժշկական խնդիրների (օրինակ՝ կյանքի վերջի որոշումներ, փորձարարական բուժում, տրանսպլանտացիա) էթիկական կողմերը։ Գիրքը նպատակ ունի ապահովել բժշկական պրակտիկայի համար անհրաժեշտ գիտելիքներ՝ ինչպես տեխնիկական, այնպես էլ մարդասիրական կողմերը հավասարակշռելու համար, և ծառայում է ուղեցույցի դեր ուսանողների, բժիշկների և առողջապահության ոլորտի մասնագետների համար։
Обновлено. 2026-09-22История
Storia di Mose Corenese, versione italiana illustrata dai monaci armeni mechitaristi, ritoccata quanto allo stile da Niccolò Tommaséo
Այս աշխատությունը ներկայացնում է Մովսես Խորենացու պատմագրական ժառանգության իտալական տարբերակը՝ մշակված և պատկերազարդված Մխիթարյան միաբանության հայ վանականների կողմից, ինչպես նաև ոճական առումով վերամշակված հայտնի իտալացի գրող և լեզվաբան Նիկկոլո Տոմմազեոյի կողմից։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի հայոց պատմության և մշակույթի տարածման տեսանկյունից, քանի որ այն հանդիսանում է հայկական պատմագիտական ավանդույթի ներկայացման օրինակ օտարալեզու ընթերցողին։ Աշխատության մեջ արտացոլվում են հայ ժողովրդի ծագման, անցյալի կարևոր իրադարձությունների, արքաների, ազգային ավանդությունների և պատմական հիշողության վերաբերյալ տեղեկություններ՝ ներկայացված եվրոպական գրական միջավայրին համապատասխանեցված ձևով։ Գրքի ստեղծման պատմությունը նաև վկայում է Մխիթարյանների գիտական և մշակութային գործունեության մասին՝ ուղղված հայագիտական գիտելիքների պահպանմանը, ուսումնասիրմանը և տարածմանը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայագիտության, միջնադարյան պատմագրության, թարգմանական գրականության և հայ-եվրոպական մշակութային կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ընթերցողների համար։
Обновлено. 2026-09-17