1839 թվականի օրացույց՝ ըստ տերունական և հայոց ՌՄՁԸ թվականի հաշվարկի

Культура

Արցախի գրչության կենտրոնները միջնադարյան Հայաստանի մշակութային կյանքի ամենակարևոր օջախներից են, որտեղ ձևավորվել և զարգացել է ձեռագրական արվեստը, մատենագրությունը և գրչության բարձր մշակույթը։ Այդ կենտրոնները հիմնականում գործել են վանական համալիրների շուրջ՝ միաժամանակ լինելով կրթական, հոգևոր և գիտական գործունեության վայրեր։ Արցախի տարածքում հատկապես հայտնի են եղել Գանձասարի, Դադիվանքի, Ամարասի, Գտչավանքի, Եղիշե Առաքյալի վանքի և այլ վանական դպրոցներ, որտեղ ձեռագրերը ոչ միայն արտագրվել են, այլև զարդարվել բարձրարվեստ մանրանկարչությամբ։ Այս կենտրոններում աշխատող գրիչներն ու մանրանկարիչները ստեղծել են աստվածաբանական, պատմական, իրավական, բժշկական և կրթական բնույթի ձեռագրեր, որոնք կարևոր աղբյուր են տարածաշրջանի հոգևոր և հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Արցախի գրչության դպրոցները առանձնանում են իրենց գեղարվեստական ինքնատիպությամբ՝ հատկապես մանրանկարչության հարուստ գունային լուծումներով և պատկերային մտածողությամբ, ինչը վկայում է տեղական դպրոցների բարձր զարգացվածության մասին։ Ձեռագրական կենտրոնները նաև հանդիսացել են մշակութային ժառանգության պահպանման վայրեր՝ ապահովելով հայերեն գրավոր մշակույթի շարունակականությունը դժվար պատմական պայմաններում։ Այս կենտրոնների գործունեությունը մեծ ներդրում է ունեցել հայկական միջնադարյան մշակույթի ընդհանուր զարգացման մեջ և կարևոր դեր է խաղացել հայ ինքնության պահպանման գործում։

Экономика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հացահատիկի արտադրության կազմակերպական և տնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ նոր արտադրահարաբերությունների ձևավորման և շուկայական տնտեսության պայմաններում։ Գրքում վերլուծվում են հացահատիկային տնտեսության զարգացման հիմնական միտումները, արտադրության կազմակերպման առանձնահատկությունները, հողօգտագործման արդյունավետությունը, արտադրական ռեսուրսների կառավարման սկզբունքները և ոլորտի մրցունակության բարձրացման հնարավորությունները։ Հեղինակը ներկայացնում է գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման ժամանակակից մոտեցումները, գնահատում է տնտեսական բարեփոխումների ազդեցությունը հացահատիկի արտադրության վրա, ինչպես նաև քննարկում է գյուղացիական տնտեսությունների, գյուղատնտեսական ձեռնարկությունների և պետական աջակցության դերը ոլորտի կայուն զարգացման գործում։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում արտադրության ինքնարժեքի, գնագոյացման, շուկայավարման, ներդրումային քաղաքականության, նյութատեխնիկական ապահովման, արտադրողականության բարձրացման և պարենային անվտանգության ապահովման հիմնահարցերին՝ առաջարկելով գիտականորեն հիմնավորված կազմակերպատնտեսական լուծումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ոլորտի զարգացման ռազմավարական ուղղություններին, արտադրության արդյունավետության բարձրացման մեխանիզմներին և հացահատիկային տնտեսության երկարաժամկետ կայունության ապահովման ուղիներին։ Գիրքը նախատեսված է գյուղատնտեսության տնտեսագետների, ագրարային ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, պետական կառավարման մարմինների ներկայացուցիչների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են գյուղատնտեսության կազմակերպման, ագրարային տնտեսության և հացահատիկի արտադրության զարգացման հիմնախնդիրներով։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում փոքր և միջին ձեռնարկատիրության (ՓՄՁ) պետական աջակցության հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով այդ հատվածի դերը տնտեսական աճի, զբաղվածության ստեղծման և մրցակցային միջավայրի զարգացման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է ՓՄՁ ոլորտի զարգացման հիմնական պայմանները, պետական քաղաքականության գործիքները և դրանց արդյունավետությունը տնտեսության տարբեր ճյուղերում։ Գրքում դիտարկվում են աջակցության հիմնական ձևերը՝ հարկային արտոնություններ, վարկային և երաշխիքային ծրագրեր, սուբսիդիաներ, ինովացիոն և արտահանման խթանման միջոցառումներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական ծրագրերի հասանելիությանը, դրանց հասցեականությանը և իրական ազդեցությանը ձեռնարկությունների կայուն զարգացման վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև ՓՄՁ զարգացման խոչընդոտները՝ ֆինանսավորման սահմանափակումներ, վարչական բեռ, շուկաների սահմանափակ հասանելիություն և կառավարման հմտությունների պակաս։ Համեմատական վերլուծությամբ ներկայացվում է միջազգային փորձը՝ զարգացած և անցումային տնտեսություններում կիրառվող աջակցության մոդելների օրինակներով։ Աշխատությունը ընդգծում է արդյունավետ պետական աջակցության համակարգի ձևավորման անհրաժեշտությունը՝ որպես ձեռնարկատիրության զարգացման, տնտեսական դիվերսիֆիկացման և մրցունակության բարձրացման կարևոր նախապայման։ Այն օգտակար է տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների և ձեռնարկատիրության ոլորտի հետազոտողների համար։

Экономика

Տնտեսագիտական և հարկաբյուջետային բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ավելացված արժեքի հարկի նշանակության և տնտեսական գործընթացների վրա դրա ազդեցության ուսումնասիրությանը անցումային տնտեսության պայմաններում՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Քննության են առնվում հարկի տնտեսական բովանդակությունը, կիրառման սկզբունքները, պետական բյուջեի եկամուտների ձևավորման գործում դրա նշանակությունը և հարկային համակարգում ունեցած տեղը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկման մեխանիզմների ազդեցությանը ապրանքների և ծառայությունների գների, ձեռնարկատիրական գործունեության, սպառման, արտադրության և ֆինանսական հոսքերի վրա։ Վերլուծվում են անցումային տնտեսական հարաբերություններին բնորոշ ինստիտուցիոնալ և կառուցվածքային փոփոխությունները, որոնք պայմանավորում են հարկային քաղաքականության և վարչարարության առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են հարկային բեռի բաշխման, հարկերի հավաքագրման արդյունավետության, հարկային կարգապահության և տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության վրա հարկման ազդեցության խնդիրները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ավելացված արժեքի հարկի դերը պետական ֆինանսների կայունության և տնտեսական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացում, ինչպես նաև դիտարկելու հարկման մեխանիզմների կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հարկային քաղաքականության, պետական ֆինանսների և անցումային տնտեսությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Лингвистика

Գիրքը նվիրված է օսմանյան թուրքերենով ընթերցանության ուսուցմանը և նախատեսված է գրավոր խոսքի ընկալման ու լեզվական հմտությունների զարգացման համար։ Վերնագրի «թա՛լիմ» բաղադրիչը նշանակում է ուսուցում, իսկ «գրաաթ» բառը վերաբերում է ընթերցանությանը, հետևաբար հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես օսմանյան թուրքերենով կարդալ սովորեցնելու նպատակով կազմված ուսումնական ձեռնարկ։ Նման գրքերը կարևոր դեր են ունեցել լեզվի ուսուցման գործընթացում՝ օգնելով սովորողներին ճանաչել գրային համակարգը, վարժվել բառերի և նախադասությունների ընթերցմանը, ընկալել գրավոր տեքստերի կառուցվածքը և զարգացնել ընթերցանության սահունությունը։ Օսմանյան թուրքերենը կիրառել է արաբատառ գրային համակարգ, որի յուրացումը պահանջել է տառերի ձևերի, դրանց միացման կանոնների և բառերի գրավոր ներկայացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն։ Ընթերցանության ուսուցման ձեռնարկները կարող էին ներառել տառաճանաչության, բառերի ընթերցման, պարզ նախադասությունների ընկալման և ավելի ընդարձակ տեքստերի հետ աշխատանքի համար նախատեսված նյութեր։ Դրանց նպատակը ոչ միայն գրերը ճանաչելն էր, այլև սովորողին գրավոր հաղորդակցության մեջ ինքնուրույն կողմնորոշվելու հնարավորություն տալը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում լեզվական կրթության պատմության, օսմանյան գրավոր մշակույթի և թուրքերենի ուսուցման մեթոդների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել օսմանագիտությամբ, պատմական լեզվաբանությամբ, գրագիտության տարածման պատմությամբ և 19-րդ դարի ուսումնական գրականությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Գիրքը նաև վկայում է հայ տպագրական միջավայրում օսմանյան թուրքերենով կրթական նյութերի հրատարակման և տարբեր լեզվական համայնքների ուսումնական պահանջների բավարարման մասին։

География

Աշխատությունը նվիրված է տուֆերի և բազալտների բացահանքային դաշտերի ու բացահանքերի օպտիմալ պարամետրերի որոշման և հիմնավորման խնդիրներին՝ հաշվի առնելով հանքավայրերի երկրաբանական կառուցվածքը, օգտակար հանածոյի որակական ու տեխնոլոգիական հատկությունները և արդյունահանման պայմանները։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են բաց եղանակով հանքարդյունահանման կազմակերպման համար կարևոր երկրատեխնիկական և արտադրական գործոնները, որոնց հիման վրա որոշվում են բացահանքի սահմանները, խորությունը, կողերի և աստիճանների երկրաչափական չափերը, ինչպես նաև աշխատանքային գոտու և արդյունահանման հերթականության առավել նպատակահարմար լուծումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տուֆի և բազալտի զանգվածների ճեղքավորվածությանը, ամրությանը, շերտավորվածությանը և բնական կառուցվածքին, քանի որ այդ հատկանիշները կարող են էական ազդեցություն ունենալ ապարների պոկման, բլոկների ստացման, կորուստների և աղքատացման մակարդակի վրա։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև բացահանքային դաշտի արդյունավետ օգտագործման, օգտակար հանածոյի արդյունահանման ծավալների, արտադրողականության և շահագործման տնտեսական ցուցանիշների գնահատում։ Օպտիմալ պարամետրերի հիմնավորման կարևոր բաղադրիչ է տեխնիկական և տնտեսական գործոնների համադրումը՝ նպատակ ունենալով ապահովել հանքավայրի պաշարների հնարավորինս ռացիոնալ օգտագործում, նվազեցնել ապարների կորուստներն ու արդյունահանման ծախսերը և պահպանել աշխատանքների անվտանգությունը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ Հայաստանի շինարարական քարերի՝ հատկապես տուֆի և բազալտի հանքավայրերի նախագծման ու շահագործման կատարելագործման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել լեռնային ինժեներներին, երկրաբաններին, հանքավայրերի նախագծմամբ զբաղվող մասնագետներին, հանքարդյունաբերական ձեռնարկությունների տեխնիկական աշխատակիցներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։