Արա Գեղեցիկ

Математика

Աշխատությունը նվիրված է բլեյզերներից (blazars) բազմալիքային (multiwavelength) ճառագայթման և նեյտրինոների արտանետման համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ակտիվ գալակտիկական միջուկներում ընթացող բարձր էներգիաների ֆիզիկական գործընթացները։ Վերլուծվում են սինքրոտրոնային և ինվերս կոմպտոնյան ճառագայթման մեխանիզմները, ինչպես նաև ռելյատիվիստական շիթերում մասնիկների արագացման գործընթացները, որոնք հանգեցնում են ռադիոից մինչև գամմա տիրույթում դիտվող սպեկտրալ արտանետումների ձևավորմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բլեյզերների՝ որպես բարձր էներգիայի նեյտրինոների հնարավոր աղբյուրների մոդելավորմանը, ներառյալ հադրոնային փոխազդեցությունները և պիոնների քայքայման շղթաները։ Ուսումնասիրությունը համադրում է դիտողական տվյալներ և տեսական մոդելներ՝ նպատակ ունենալով բացահայտել էլեկտրամագնիսական և նեյտրինո ազդանշանների միջև կապերը մուլտիմեսենջեր աստղագիտության շրջանակներում։ Աշխատությունը նաև քննարկում է ժամանակակից դիտակետերի (գամմա-ճառագայթային, ռենտգենյան և նեյտրինո դետեկտորներ) տվյալների համադրման մեթոդները՝ բլեյզերների ֆիզիկական բնույթի ավելի ամբողջական պատկեր ստանալու համար։

Информатика

Այս գիրքը նվիրված է նեյրոնային ցանցերի մոդելների մշակման և հետազոտման թեմային՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով տեսողական ընկալման և տեսողական վերլուծության գործընթացների մոդելավորմանը։ Աշխատության հիմքում ընկած է մարդու տեսողական համակարգի աշխատանքի ուսումնասիրությունը և դրա որոշակի առանձնահատկությունների վերարտադրումը տեխնիկական միջոցների միջոցով։ Հեղինակը դիտարկում է այն հարցը, թե ինչպես կարելի է կենսաբանական տեսողական համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ սկզբունքները ներկայացնել մաթեմատիկական ու հաշվողական մոդելների օգնությամբ և այդ մոդելների հիման վրա ստեղծել գործնական կիրառություն ունեցող տեխնիկական համակարգեր։ Ուսումնասիրության կարևոր մասը նեյրոնային ցանցերի կառուցվածքի, աշխատանքի սկզբունքների և տեղեկատվության մշակման մեխանիզմների վերլուծությունն է։ Ներկայացվող մոտեցումները կարող են ներառել տեսողական ազդանշանների ընդունում, նախնական մշակում, առանձնահատկությունների հայտնաբերում, պատկերների կամ տեսողական օբյեկտների տարբերակում և ստացված տեղեկատվության հետագա վերլուծություն։ Աշխատանքը հատկապես հետաքրքիր է նրանով, որ տեսական գիտելիքները կապվում են տեխնիկական համակարգերի նախագծման հետ՝ փորձելով կենսաբանական տեսողության որոշ հատկություններ կիրառել ինժեներական խնդիրների լուծման մեջ։ Նման մոդելների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի համակարգչային տեսողության, ռոբոտատեխնիկայի, պատկերների ավտոմատ ճանաչման, ինտելեկտուալ տեխնիկական սարքերի և արհեստական բանականության այլ ուղղությունների զարգացման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել նեյրոնային ցանցերով, կենսաբանական համակարգերի մոդելավորմամբ, համակարգչային տեսողությամբ և տեխնիկական կիբեռնետիկայով զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին ու ուսանողներին։ Այն նաև արժեքավոր է որպես միջդիսցիպլինար աշխատանք, քանի որ միավորում է նեյրոֆիզիոլոգիայի, մաթեմատիկական մոդելավորման, ծրագրավորման, արհեստական բանականության և ինժեներական համակարգերի նախագծման գաղափարները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է տեսական և կիրառական ուղղվածություն ունեցող հետազոտություն, որի հիմնական նպատակը մարդու տեսողական ընկալման որոշակի մեխանիզմների ուսումնասիրության միջոցով ավելի արդյունավետ և ինտելեկտուալ տեխնիկական սարքերի ստեղծման հնարավորությունների բացահայտումն է։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տիպ 1 շաքարային դիաբետով երեխաների և դեռահասների թիրեուդային կարգավիճակի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ տիպ 1 շաքարային դիաբետը աուտոիմուն բնույթի հիվանդություն է և կարող է զուգակցվել այլ աուտոիմուն խանգարումների, հատկապես վահանաձև գեղձի աուտոիմուն հիվանդությունների հետ։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է գնահատել տիպ 1 շաքարային դիաբետ ունեցող երեխաների և դեռահասների վահանաձև գեղձի ֆունկցիոնալ և իմունաբանական վիճակը, բացահայտել հնարավոր շեղումները և ուսումնասիրել դրանց կապը հիվանդության տևողության, երեխայի տարիքի, սեռի, սեռական հասունացման փուլի և շաքարային դիաբետի ընթացքի հետ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի գնահատումը՝ համապատասխան հորմոնալ ցուցանիշների միջոցով, ինչպես նաև աուտոիմուն գործընթացների հայտնաբերումը վահանաձև գեղձի նկատմամբ ուղղված հակամարմինների ուսումնասիրմամբ։ Այսպիսի հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու վահանաձև գեղձի նորմալ գործունեությունը, ենթակլինիկական և արտահայտված հիպոթիրեոզը, ինչպես նաև հնարավոր հիպերթիրեոզային վիճակները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աուտոիմուն թիրեոիդիտի վաղ հայտնաբերմանը, քանի որ այն կարող է երկար ժամանակ ընթանալ առանց ակնհայտ կլինիկական ախտանշանների և հայտնաբերվել միայն լաբորատոր կամ գործիքային հետազոտությունների արդյունքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև թիրեուդային վիճակի և շաքարային դիաբետի վերահսկման ցուցանիշների հնարավոր փոխկապակցվածության գնահատումը։ Վահանաձև գեղձի հորմոնները կարևոր դեր ունեն նյութափոխանակության կարգավորման գործընթացներում, ուստի դրանց արտադրության փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ գլյուկոզայի փոխանակության, ինսուլինի պահանջարկի և գլիկեմիկ վերահսկողության վրա։ Վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի նվազման դեպքում կարող են նկատվել աճի և զարգացման որոշակի փոփոխություններ, հոգնածություն, քաշի ավելացման միտում և նյութափոխանակության դանդաղում, իսկ ֆունկցիայի բարձրացման դեպքում հնարավոր են քաշի կորուստ, սրտխփոց, դյուրագրգռություն, ջերմության նկատմամբ անհանդուրժողականություն և շաքարային դիաբետի վերահսկման դժվարացում։ Աշխատության մեջ կարևոր է նաև տարիքային և սեռային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ երեխաների և դեռահասների օրգանիզմում էնդոկրին համակարգը գտնվում է ակտիվ զարգացման և վերակազմավորման փուլում։ Սեռական հասունացման ընթացքում հորմոնալ փոփոխությունները կարող են լրացուցիչ ազդեցություն ունենալ ինչպես վահանաձև գեղձի գործունեության, այնպես էլ ածխաջրային փոխանակության վրա։ Հայաստանի Հանրապետության տվյալների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս թիրեուդային խանգարումների տարածվածությունն ու առանձնահատկությունները գնահատել հենց հայ երեխաների և դեռահասների շրջանում՝ հաշվի առնելով տեղական բնակչության և առողջապահական համակարգի առանձնահատկությունները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել տիպ 1 շաքարային դիաբետով երեխաների բժշկական հսկողության կատարելագործմանը, թիրեուդային խանգարումների վաղ հայտնաբերմանը, ռիսկային խմբերի առանձնացմանը և անհրաժեշտ հետազոտությունների ավելի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի նաև մանկական էնդոկրինոլոգիայի համար, քանի որ երկու էնդոկրին համակարգերի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական մոտեցում ցուցաբերել հիվանդ երեխաների երկարաժամկետ բուժման և դիտարկման գործընթացին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է տիպ 1 շաքարային դիաբետով երեխաների և դեռահասների վահանաձև գեղձի վիճակի բազմակողմանի գնահատում՝ ընդգծելով աուտոիմուն գործընթացների վաղ հայտնաբերման, հորմոնալ ցուցանիշների վերահսկման և հիվանդների անհատականացված բժշկական հսկողության կարևորությունը։

Медицина

Ուսումնասիրությունը նվիրված է մարզիկների գերլարվածության վաղ հայտնաբերման և գերհոգնածության կանխարգելման հնարավորություններին՝ որպես ախտորոշիչ նյութ օգտագործելով թուքը։ Աշխատության հիմքում այն մոտեցումն է, որ ինտենսիվ և երկարատև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը կարող է առաջացնել օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական արձագանքների փոփոխություններ, որոնք հնարավոր է բացահայտել կենսաբանական որոշ ցուցանիշների միջոցով դեռևս արտահայտված գերհոգնածության ձևավորումից առաջ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են թքի բաղադրությունը, դրա կենսաքիմիական ցուցանիշները և դրանց փոփոխությունները ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության տարբեր մակարդակների պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հնարավոր կենսամարկերներին, որոնք կարող են տեղեկատվություն տրամադրել մարզիկի ֆունկցիոնալ վիճակի, սթրեսային արձագանքի, վերականգնման աստիճանի և գերլարվածության առաջացման հավանականության մասին։ Թքի օգտագործումը որպես հետազոտական նյութ կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ ոչ ինվազիվ և համեմատաբար հեշտ իրականացվող վերահսկման մեթոդների մշակման տեսանկյունից։ Աշխատությունը նպատակ ունի նպաստելու մարզումային ծանրաբեռնվածության ավելի անհատականացված կառավարմանը՝ հնարավորություն տալով ժամանակին նկատել օրգանիզմի անբարենպաստ արձագանքները և անհրաժեշտության դեպքում փոփոխել մարզման ինտենսիվությունը կամ վերականգնման ռեժիմը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են հետաքրքրել սպորտային բժիշկներին, ֆիզիոլոգներին, մարզիչներին, կենսաքիմիկոսներին, սպորտային գիտության մասնագետներին և հետազոտողներին՝ մարզիկների ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման, գերհոգնածության կանխարգելման և մարզումային գործընթացի արդյունավետ կազմակերպման նպատակով։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է ձյուդոյով զբաղվող մարզիկների մարզման գործընթացի կատարելագործմանը բազային պատրաստության փուլում՝ շեշտադրելով ֆիզիկական, տեխնիկական, տակտիկական և հոգեբանական պատրաստության արդյունավետ մեթոդների կիրառումը։ Ուսումնասիրվում են մարզիկների տարիքային և անհատական առանձնահատկությունները, ֆիզիկական կարողությունների զարգացման օրինաչափությունները, ինչպես նաև մարզումային ծանրաբեռնվածության ճիշտ պլանավորման և կարգավորման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուժի, արագության, դիմացկունության, ճկունության և շարժումների կոորդինացիայի զարգացմանը, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն ձյուդոյի տեխնիկական հնարքների յուրացման և կատարելագործման համար։ Քննարկվում են մարզումների կազմակերպման ժամանակակից մոտեցումները, տեխնիկական պատրաստության գնահատման չափանիշները, մարզիկների առաջընթացի վերահսկման մեթոդները և մարզումային գործընթացի անհատականացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև վնասվածքների կանխարգելմանը, վերականգնողական միջոցառումների կազմակերպմանը և ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ու հանգստի ճիշտ հարաբերակցության ապահովմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ձյուդոյի մարզիչների, ֆիզիկական կուլտուրայի մասնագետների, մարզական մանկավարժների, հետազոտողների և մարզիկների պատրաստության մեթոդիկայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

История

Հրատարակությունը ներկայացնում է Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի հատուկ դասարանների գործունեությունը կարգավորող կանոնադրական փաստաթուղթը, որը կարևոր աղբյուր է XIX դարի ռուսական կրթական և արևելագիտական հաստատությունների պատմության ուսումնասիրության համար։ Փաստաթուղթը սահմանում է հատուկ դասարանների կազմակերպական կառուցվածքը, կրթական նպատակները, ուսումնական գործընթացի հիմնական սկզբունքները և դասավանդվող առարկաների շրջանակը՝ արտացոլելով արևելյան լեզուների մասնագիտական ուսուցման կազմակերպման տվյալ ժամանակաշրջանի մոտեցումները։ Կանոնադրության միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել հաստատության ներքին կառավարման համակարգի, դասախոսների և սովորողների կարգավիճակի, նրանց իրավունքների ու պարտականությունների, ինչպես նաև ուսումնական կարգապահության և կրթական գործընթացի վերահսկման ձևերի մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի արևելյան լեզուների ուսուցման կազմակերպումը, քանի որ նման կրթական ծրագրերը կապված էին ոչ միայն լեզվական պատրաստության, այլև Արևելքի երկրների պատմության, մշակույթի և հասարակական կյանքի վերաբերյալ գիտելիքների ձևավորման հետ։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել այն չափանիշներն ու պահանջները, որոնք սահմանվել էին հատուկ դասարաններում սովորողների ընդունելության, ուսուցման և առաջադիմության գնահատման համար։ Միաժամանակ այն կարող է տեղեկություններ պարունակել ուսումնական ծրագրերի կառուցվածքի, դասընթացների հաջորդականության, քննությունների, ուսումնական ժամերի և հաստատության վարչական վերահսկողության վերաբերյալ։ Կանոնադրական բնույթի այսպիսի նյութերը կարևոր են նաև կրթական հաստատությունների իրավական կարգավիճակի և պետական կառավարման համակարգում դրանց ունեցած տեղի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է Լազարյան ինստիտուտի պատմության, արևելագիտության զարգացման և Ռուսաստանի կրթական քաղաքականության ուսումնասիրության համար, քանի որ պաշտոնական կանոնադրական դրույթները հնարավորություն են տալիս վերականգնել հաստատության գործունեության կազմակերպչական և կրթական առանձնահատկությունները։ Այն կարող է օգտագործվել նաև XIX դարի կրթական բարեփոխումների, օտար լեզուների մասնագիտացված ուսուցման, արևելագիտական կրթության և գիտական հաստատությունների ձևավորման պատմությունը հետազոտելիս։ Փաստաթղթի ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, արևելագետներին, կրթության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, արխիվագետներին և բարձրագույն կրթության պատմության հետազոտողներին։ Այն հատկապես արժեքավոր է որպես ժամանակաշրջանի կրթական համակարգի և արևելագիտական մասնագիտական պատրաստության մասին անմիջական պատկերացում տվող պատմական փաստաթուղթ։