Արքայության բանալի

Экономика

Անվանական և իրական վալյուտային փոխարժեքները արտարժույթի շուկայի հիմնական հասկացություններից են, որոնք ցույց են տալիս մեկ երկրի արժույթի արժեքը մյուսի նկատմամբ, բայց տարբեր տեսանկյուններից։ Անվանական փոխարժեքը այն գինն է, որով մեկ երկրի արժույթը փոխանակվում է մյուս երկրի արժույթի հետ՝ առանց գնային մակարդակների հաշվառման։ Օրինակ՝ եթե 1 ԱՄՆ դոլարը հավասար է 400 դրամի, դա անվանական փոխարժեք է։ Այն ցույց է տալիս միայն փոխանակման ընթացիկ շուկայական արժեքը։ Իրական փոխարժեքը, հակառակը, հաշվի է առնում երկրների գնային մակարդակների տարբերությունները և ցույց է տալիս, թե իրականում որքանով են ապրանքները և ծառայությունները համեմատելի տարբեր երկրներում։ Այն հաշվարկվում է՝ օգտագործելով անվանական փոխարժեքը և գնաճի մակարդակները, և արտացոլում է գնողունակության իրական հարաբերակցությունը երկրների միջև։ Եթե մեկ երկրում գները բարձրանում են ավելի արագ, քան մյուսում, ապա նույնիսկ նույն անվանական փոխարժեքի դեպքում իրական փոխարժեքը փոխվում է՝ ազդելով մրցունակության վրա։ Իրական փոխարժեքը կարևոր է միջազգային առևտրի, ներդրումների և տնտեսական քաղաքականության վերլուծության համար, քանի որ այն ցույց է տալիս, թե որքան մրցունակ է երկրի տնտեսությունը համաշխարհային շուկայում։

Биология

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է պատանի ֆուտբոլիստների օրգանիզմի հեմոդինամիկ և արտաքին շնչառական համակարգերի ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են սպորտային ֆիզիոլոգիայի հիմնական սկզբունքները, դեռահաս տարիքում սրտանոթային և շնչառական համակարգերի զարգացման օրինաչափությունները, ինչպես նաև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ազդեցությունը օրգանիզմի հարմարվողական մեխանիզմների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է մարզումների տարբեր ռեժիմների ազդեցությունը արյան շրջանառության ցուցանիշների, սրտի աշխատանքի արդյունավետության, թթվածնի յուրացման և թոքային վենտիլյացիայի վրա։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև ֆունկցիոնալ փորձարկումների արդյունքները, մարզական պատրաստվածության գնահատման չափանիշները և վերականգնման գործընթացների առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատանի մարզիկների առողջության պահպանման, գերծանրաբեռնվածության կանխարգելման և մարզական պատրաստության օպտիմալացման հարցերին։ Գիրքը նախատեսված է սպորտային բժիշկների, ֆիզիոլոգների, մարզիչների, ֆիզիկական կուլտուրայի մասնագետների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական մոտեցումներ պատանի ֆուտբոլիստների ֆունկցիոնալ վիճակի գնահատման և զարգացման համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհում ձևավորված հնագույն պետական կազմավորման գրային մշակույթի և հատկապես մեհենագրական համակարգի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով պատմական, լեզվաբանական, հնագիտական և մշակութաբանական տեսանկյուններից։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մեհենագրական նշանների կառուցվածքի, ձևաբանական առանձնահատկությունների, իմաստային նշանակության և կիրառության ոլորտների բացահայտման վրա։ Քննության են առնվում հնագիտական պեղումների և ուսումնասիրությունների ընթացքում հայտնաբերված տարբեր առարկաների, կառույցների և նյութական մշակույթի հուշարձանների վրա պահպանված նշանները՝ փորձելով պարզել դրանց գործառույթը և տեղը տվյալ ժամանակաշրջանի հաղորդակցական ու վարչական համակարգում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մեհենագրության և սեպագրության փոխհարաբերությանը, քանի որ պետական կառավարման և արքայական արձանագրությունների համար լայնորեն կիրառվող սեպագրի կողքին գոյություն ունեցող նշանային համակարգերը կարող էին ունենալ տնտեսական, պաշտամունքային, սեփականության նշման կամ այլ գործնական նշանակություն։ Ուսումնասիրվում են առանձին նշանների կրկնությունները, տարբերակները, համակցությունները և տարածվածությունը՝ դրանց հնարավոր իմաստները և կիրառման օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։ Կարևորվում է նշանների հայտնաբերման հնագիտական համատեքստը, քանի որ դրանց նշանակության մեկնաբանությունը կապված է ոչ միայն գրաֆիկական ձևի, այլև այն առարկայի տեսակի, նշանակության և գտնվելու վայրի հետ, որի վրա դրանք պահպանվել են։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գրային համակարգի ծագման, զարգացման և հարևան հինարևելյան մշակույթների նշանային ավանդույթների հետ հնարավոր առնչությունների խնդիրներին։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել տեղական մշակութային առանձնահատկությունները և տարբերակել փոխառված, ընդհանրական ու ինքնուրույն ձևավորված տարրերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մեհենագրական նյութի դասակարգումը և համակարգումը, որի միջոցով հնարավոր է ստեղծել նշանների տիպաբանական խմբեր և ուսումնասիրել դրանց ժամանակագրական ու տարածքային փոփոխությունները։ Նյութը կարևոր տեղեկություններ է հաղորդում ոչ միայն գրի պատմության, այլև պետական կառավարման, տնտեսության, կրոնական պատկերացումների, արհեստների և հասարակական կազմակերպման որոշ կողմերի վերաբերյալ։ Հատուկ նշանակություն ունի գրավոր և հնագիտական աղբյուրների համադրումը, որը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել մ.թ.ա. առաջին հազարամյակում Հայկական լեռնաշխարհի մշակութային զարգացման մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ուրարտագիտության, հայագիտության, հնագիտության, հին Արևելքի պատմության, գրաբանության և պատմական լեզվաբանության ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ուսանողների և հնագույն գրային մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է 1921 թվականի փետրվարին Հայաստանում տեղի ունեցած հակախորհրդային ապստամբության պատճառների, ընթացքի, մասնակից ուժերի և պատմական հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Թեման Հայաստանի նորագույն պատմության կարևոր և միաժամանակ վիճահարույց էջերից է, որի վերաբերյալ խորհրդային և հետխորհրդային պատմագրության մեջ ձևավորվել են էապես տարբեր մեկնաբանություններ։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները ևս ընդգծում են, որ ապստամբության առանձին հարցերի շուրջ չկա բոլորի կողմից ընդունված միասնական գնահատական։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչն է Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո ստեղծված քաղաքական, սոցիալական և տնտեսական իրավիճակի վերլուծությունը։ 1920 թվականի վերջին խորհրդային իշխանության հաստատումը ուղեկցվեց վարչական համակարգի կտրուկ փոփոխությամբ, քաղաքական հակառակորդների նկատմամբ հետապնդումներով, ձերբակալություններով և հասարակական լարվածության աճով, ինչն աստիճանաբար նպաստեց դժգոհության խորացմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նախկին Հայաստանի Հանրապետության պետական, ռազմական և քաղաքական գործիչների նկատմամբ վերաբերմունքին, մասնավորապես՝ ձերբակալություններին, աքսորներին և հայկական բանակի նախկին սպաների նկատմամբ իրականացված գործողություններին։ Այս հանգամանքները կարևոր դեր են ունեցել այն միջավայրի ձևավորման գործում, որտեղ զինված դիմադրությունը դարձավ հնարավոր և որոշ շրջանակների համար անհրաժեշտ քայլ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում է նաև ապստամբության կազմակերպական կողմը, դրա մասնակիցների կազմը և տարբեր քաղաքական ու հասարակական ուժերի դերակատարությունը։ Հետազոտական գրականության մեջ քննարկվում է այն հարցը, թե որքանով էր շարժումը նախապես կազմակերպված, և որքանով էր այն առաջացել տեղական ու համաժողովրդական դժգոհության հիման վրա։ Այս առումով թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն իրադարձությունների ժամանակագրությունը վերականգնելու, այլև դրանց ներքին շարժառիթներն ու քաղաքական նշանակությունը հասկանալու համար։ Ապստամբությունը բացահայտ փուլ մտավ 1921 թվականի փետրվարի 18-ին, երբ ապստամբական ուժերը մտան Երևան, իսկ խորհրդային իշխանության ներկայացուցիչներն ու Կարմիր բանակի ստորաբաժանումները նահանջեցին դեպի Ղամարլուի ուղղություն։ Երևանում ձևավորվեց «Հայրենիքի փրկության կոմիտե»-ն՝ Սիմոն Վրացյանի գլխավորությամբ, որը նախատեսվում էր որպես ժամանակավոր իշխանության մարմին։ Հետագա փուլում ապստամբական ուժերը բախվեցին Կարմիր բանակի ռազմական գերազանցությանը, և շարժումը աստիճանաբար կորցրեց իր դիրքերը։ Ապստամբության ճնշումը ավարտվեց ապրիլի սկզբին՝ խորհրդային ուժերի կողմից Երևանի վերագրավմամբ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ապստամբության պարտության պատճառներին՝ ռազմական ուժերի անհավասարակշռությանը, կազմակերպչական դժվարություններին, տարբեր քաղաքական խմբերի միջև տարաձայնություններին, արտաքին քաղաքական իրավիճակին և խորհրդային իշխանության ռազմական ռեսուրսներին։ Հետազոտության կարևոր հատված կարող է կազմել նաև ապստամբությունից հետո Հայաստանում հաստատված քաղաքական իրավիճակի ուսումնասիրությունը՝ բռնաճնշումների, ձերբակալությունների, աքսորների և քաղաքական ընդդիմության հետագա ճնշման համատեքստում։ Ապստամբության հետևանքները գնահատելիս կարևոր է հաշվի առնել նաև այն, որ դրա մասին պատմագրական մեկնաբանությունները երկար ժամանակ պայմանավորված էին քաղաքական-գաղափարական դիրքորոշումներով։ Խորհրդային պատմագրության մեջ այն հիմնականում ներկայացվում էր որպես «խռովություն» կամ «ավանտյուրա», մինչդեռ հետխորհրդային ուսումնասիրություններում այն ավելի հաճախ դիտարկվում է որպես հակաբոլշևիկյան կամ ժողովրդական ապստամբություն։ Այդ պատճառով աշխատության արժեքը կարող է պայմանավորված լինել նաև տարբեր պատմագիտական մոտեցումների համադրմամբ և իրադարձությունների հնարավորինս բազմակողմանի գնահատմամբ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հասարակական շարժումների ուսումնասիրողներին, Հայաստանի նորագույն պատմության մասնագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և 20-րդ դարի առաջին քառորդի հայ քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Экология

Այս գիրքը նվիրված է հողային ռեսուրսների արդյունավետ, հիմնավորված և երկարաժամկետ կառավարման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության ձևավորման, համակարգման և կիրառման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության կենտրոնում հողային ռեսուրսների վերաբերյալ տվյալների հավաքագրման, վերլուծության, գնահատման և կառավարման գործընթացների փոխկապակցվածությունն է, որի նպատակն է ապահովել հողերի ռացիոնալ օգտագործումը, պահպանությունը և վերականգնման հնարավորությունների ճիշտ գնահատումը։ Գրքում կարևորվում է տեղեկատվության դերը կառավարման որոշումների ընդունման գործընթացում, քանի որ հողի վիճակի, օգտագործման բնույթի, արտադրողականության, որակական և քանակական ցուցանիշների վերաբերյալ ամբողջական ու հավաստի տվյալները հնարավորություն են տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել առկա ռեսուրսները և կանխատեսել դրանց փոփոխությունները։ Ներկայացվող մոտեցումները կարող են օգտակար լինել հողային ֆոնդի կառավարման, տարածքային պլանավորման, գյուղատնտեսական նշանակության հողերի օգտագործման, հողերի պահպանության և բնապահպանական վերահսկողության ոլորտներում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տարբեր աղբյուրներից ստացվող տեղեկատվության համադրումը և միասնական տեղեկատվական փաթեթի ձևավորումը, որը կարող է ծառայել ինչպես մասնագետներին ու կառավարման մարմիններին, այնպես էլ հետազոտողներին և ոլորտի այլ շահագրգիռ կողմերին։ Աշխատության բովանդակությունը միավորում է բնապահպանական, տնտեսական, կառավարչական և տեղեկատվական տեսանկյունները՝ ցույց տալով, որ հողի արդյունավետ կառավարումը պահանջում է ոչ միայն առկա ռեսուրսների ճիշտ օգտագործում, այլև դրանց վիճակի շարունակական դիտարկում, փոփոխությունների գնահատում և համապատասխան կառավարչական միջոցառումների ժամանակին իրականացում։ Գիրքը հատկապես արժեքավոր կարող է լինել այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են հողային ռեսուրսների կառավարման ժամանակակից մեթոդներով, տեղեկատվական համակարգերի կիրառմամբ, կայուն հողօգտագործմամբ և բնական ռեսուրսների պահպանության հիմնախնդիրներով։ Այն կարող է օգտագործվել նաև որպես մասնագիտական և ուսումնամեթոդական նյութ՝ համապատասխան ոլորտներում գիտական ուսումնասիրությունների, վերլուծական աշխատանքների և կառավարչական ծրագրերի մշակման համար։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է զորակոչային տարիքի երիտասարդների ֆիզիկական պատրաստականության ընդհանուր վիճակի ուսումնասիրությանը և դրա բարելավման մանկավարժական ու ֆիզկուլտուրային մոտեցումների գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ֆիզիկական զարգացման, շարժողական կարողությունների, ընդհանուր դիմացկունության և ֆիզիկական ակտիվության մակարդակի գնահատումն է՝ հաշվի առնելով տարիքային առանձնահատկությունները և առողջության պահպանման սկզբունքները։ Քննության են առնվում այն հիմնական գործոնները, որոնք կարող են ազդել երիտասարդների ֆիզիկական պատրաստվածության ձևավորման վրա՝ դպրոցական ֆիզիկական դաստիարակությունը, շարժողական ակտիվության մակարդակը, կենսակերպը, հանգստի կազմակերպումը և ֆիզիկական վարժությունների կանոնավորությունը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր խմբերի ֆիզիկական վիճակի համեմատական գնահատում, շարժողական կարողությունների զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունների բացահայտում և ֆիզիկական պատրաստականության տարբեր բաղադրիչների միջև փոխկապակցվածությունների ուսումնասիրություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆիզիկական դաստիարակության ծրագրերի համապատասխանությանը երիտասարդների տարիքային և անհատական հնարավորություններին, ինչպես նաև անվտանգ և աստիճանական զարգացման սկզբունքներին։ Կատարելագործման ուղիները դիտարկվում են առողջության ամրապնդման, կանոնավոր շարժողական ակտիվության խրախուսման, ֆիզիկական դաստիարակության որակի բարձրացման և երիտասարդների մոտ առողջ ապրելակերպի վերաբերյալ գիտելիքների ձևավորման համատեքստում։ Կարևորվում է նաև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության անհատականացման անհրաժեշտությունը, քանի որ նույն տարիքային խմբի ներկայացուցիչները կարող են զգալիորեն տարբերվել ֆիզիկական զարգացման և պատրաստվածության մակարդակներով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել ֆիզիկական դաստիարակության կազմակերպման արդյունավետության գնահատման և երիտասարդների ընդհանուր ֆիզիկական վիճակի բարելավմանն ուղղված կրթական ծրագրերի մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է ֆիզիկական դաստիարակության տեսության, սպորտային մանկավարժության, տարիքային ֆիզիոլոգիայի և առողջապահական ֆիզիկական կուլտուրայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել ֆիզիկական պատրաստականության գնահատման և անվտանգ զարգացման գիտականորեն հիմնավորված պատկերացում։