Откройте для себя другие интересные и полезные материалы
Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материаловЛингвистика
Հովհաննես Օձնեցու երկերի լեզուն
Աշխատությունը նվիրված է Հովհաննես Իմաստասեր Օձնեցու գրական և եկեղեցագիտական ժառանգության լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նրա երկերը դիտարկելով VIII դարի հայ գրավոր մշակույթի և գրաբարի զարգացման համատեքստում։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է հեղինակի ստեղծագործություններում գործածված բառապաշարի, ձևաբանության, շարահյուսության, դարձվածաբանության և ոճական արտահայտչամիջոցների քննության վրա՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ինչպես ժամանակաշրջանին բնորոշ ընդհանուր լեզվական օրինաչափությունները, այնպես էլ անհատական հեղինակային լեզվի առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում բառերի իմաստային կառուցվածքը, բառընտրության սկզբունքները, եկեղեցական, աստվածաբանական, դավանաբանական և կանոնագիտական հասկացությունների արտահայտման համար կիրառվող եզրույթները, ինչպես նաև դրանց տեղը միջնադարյան հայերեն մասնագիտական բառապաշարի համակարգում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում գրաբարյան բառապաշարի տարբեր շերտերին, հոմանիշային հարաբերություններին, վերացական հասկացությունների անվանումներին և այն լեզվական միջոցներին, որոնց օգնությամբ ձևակերպվում են աստվածաբանական ու փիլիսոփայական բարդ գաղափարներ։ Ձևաբանական մակարդակում ուսումնասիրվում են անվանական և բայական համակարգերի կիրառության առանձնահատկությունները, հոլովական ու խոնարհման ձևերը, դերանունների, մակբայների, կապերի և շաղկապների գործածությունը՝ դրանք համադրելով դասական գրաբարի լեզվական նորմերի հետ։ Շարահյուսական քննության ընթացքում կարևորվում են պարզ և բարդ նախադասությունների կառուցվածքը, ստորադասական հարաբերությունների արտահայտման եղանակները, շարադասությունը, նախադասության անդամների կապակցման ձևերը և ծավալուն տրամաբանական կառուցվածքների կազմակերպման միջոցները։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն լեզվական կառույցներին, որոնք պայմանավորված են երկերի աստվածաբանական, մեկնողական, կանոնական կամ բանավիճային բնույթով։ Ոճագիտական տեսանկյունից դիտարկվում են կրկնությունները, հակադրությունները, զուգահեռ կառուցվածքները, հռետորական հարցերը, դիմումները և այլ արտահայտչամիջոցներ, որոնց միջոցով հեղինակն ուժեղացնում է խոսքի տրամաբանական, համոզիչ կամ հուզական ազդեցությունը։ Ուսումնասիրվում է նաև աստվածաշնչյան լեզվի և վաղ քրիստոնեական մատենագրական ավանդույթի ազդեցությունը՝ պարզելու դրանց դերը հեղինակի բառապաշարի, շարահյուսության և ոճի ձևավորման գործում։ Միաժամանակ կարևորվում են այն առանձնահատկությունները, որոնք կարող են վկայել լեզվի պատմական զարգացման և դասական գրաբարի հետագա փոփոխությունների մասին։ Երկերի լեզվական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացնել VIII դարի հայերենի վիճակը, գրական լեզվի գործառական հնարավորությունները և եկեղեցագիտական ու գիտական մտքի արտահայտման համար ձևավորված լեզվական համակարգը։ Առանձին նշանակություն ունի հեղինակային լեզվի և ժամանակաշրջանի ընդհանուր մատենագրական ավանդույթի հարաբերակցության բացահայտումը, քանի որ այդ համեմատությունը հնարավորություն է տալիս որոշել, թե որ լեզվական հատկանիշներն են ընդհանուր գրաբարյան ժառանգության դրսևորումներ, իսկ որոնք կարող են բնորոշ լինել հենց հեղինակի անհատական ոճին։ Հետազոտությունը կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունի նաև հայերենի պատմական բառագիտության և տերմինաբանության ուսումնասիրության համար, քանի որ եկեղեցական ու աստվածաբանական բնույթի երկերում պահպանվել են բազմաթիվ հասկացություններ և արտահայտություններ, որոնք արտացոլում են միջնադարյան հայկական մտավոր մշակույթի զարգացումը։ Լեզվական փաստերի համակարգված քննությունը նպաստում է ոչ միայն տվյալ հեղինակի մատենագրական ժառանգության առավել խոր ընկալմանը, այլև գրաբարի պատմության տարբեր փուլերի, հայ աստվածաբանական լեզվի և միջնադարյան գիտական ու եկեղեցական տերմինաբանության զարգացման ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի պատմության, գրաբարի, պատմական քերականության, բառագիտության, ոճագիտության, հայ միջնադարյան մատենագրության և Հայոց եկեղեցու գրավոր ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող լեզվաբանների, հայագետների, բանասերների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-09-15
География
Հայաստանի Հանրապետության միջսահմանային գետերի կայուն քլորօրգանական միացություններով աղտոտվածության գնահատում
Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության միջսահմանային գետերի՝ կայուն քլորօրգանական միացություններով աղտոտվածության ուսումնասիրությանը և դրա մակարդակի գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ջրային էկոհամակարգերում երկար ժամանակ պահպանվող քիմիական աղտոտիչների առկայությունը, որոշել դրանց տարածվածությունն ու կոնցենտրացիաները, գնահատել աղտոտվածության հնարավոր աղբյուրներն ու տարածման ուղիները և վերլուծել դրանց ազդեցության հավանական ռիսկերը ջրային միջավայրի ու դրա կենսաբանական բաղադրիչների համար։ Ուսումնասիրության կարևորությունը պայմանավորված է միջսահմանային գետերի առանձնահատկությամբ․ դրանց ջրերը բնականորեն տեղափոխվում են վարչական և պետական սահմանների միջև, ուստի վերին հոսանքներում առաջացած աղտոտումը կարող է անդրադառնալ ստորին հոսանքների ջրերի որակի վրա և ստեղծել համատեղ բնապահպանական խնդիրներ։ Կայուն քլորօրգանական միացությունները առանձնահատուկ նշանակություն ունեն իրենց քիմիական կայունության, շրջակա միջավայրում երկար պահպանվելու և կենդանի օրգանիզմներում կուտակվելու հնարավորության պատճառով։ Դրանց մի մասը կարող է ունենալ բարձր թունավորություն և կենսաբանական համակարգերում առաջացնել երկարաժամկետ բացասական ազդեցություններ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ջրի, գետային նստվածքների և անհրաժեշտության դեպքում կենսաբանական նմուշների մեջ այդ միացությունների առկայությունը։ Նմուշառման տարբեր կետերի ընտրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել գետերի վերին և ստորին հոսանքները, բնակավայրերին ու արդյունաբերական տարածքներին հարակից հատվածները և բացահայտել աղտոտվածության տարածական փոփոխությունները։ Լաբորատոր վերլուծությունների միջոցով կարող են որոշվել տարբեր քլորօրգանական աղտոտիչների որակական և քանակական ցուցանիշները։ Ստացված տվյալների համադրումը թույլ է տալիս գնահատել առանձին գետերի աղտոտվածության աստիճանը և պարզել, թե որ հատվածներում են աղտոտիչների կոնցենտրացիաները առավել բարձր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է աղտոտման հնարավոր աղբյուրների բացահայտումը։ Դրանք կարող են կապված լինել գյուղատնտեսական գործունեության, արդյունաբերական արտադրության, նախկինում օգտագործված քիմիական նյութերի մնացորդների, թափոնների ոչ պատշաճ կառավարման, կենցաղային և արտադրական արտահոսքերի կամ գետավազաններում այլ մարդածին ազդեցությունների հետ։ Քանի որ կայուն քլորօրգանական միացությունները կարող են պահպանվել երկար ժամանակ, դրանց առկայությունը կարող է վկայել ոչ միայն ներկայիս, այլև նախկինում գոյություն ունեցած աղտոտման մասին։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև աղտոտիչների վարքը ջրային միջավայրում։ Ջրում հայտնված որոշ միացություններ կարող են կուտակվել հատակային նստվածքներում, իսկ որոշ պայմաններում կրկին անցնել ջրային փուլ։ Դրանց տարածումը կախված է ջրի հոսքից, ջերմաստիճանից, նստվածքների բնութագրերից, օրգանական նյութի պարունակությունից և այլ ֆիզիկաքիմիական գործոններից։ Այդ պատճառով միայն ջրի նմուշների ուսումնասիրությունը կարող է ամբողջությամբ չարտացոլել էկոհամակարգում աղտոտիչների իրական բաշխվածությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսակուտակման և կենսամեծացման հնարավոր երևույթներին։ Որոշ կայուն օրգանական աղտոտիչներ կարող են կուտակվել ջրային օրգանիզմներում և սննդային շղթայի միջոցով փոխանցվել ավելի բարձր տրոֆիկ մակարդակների։ Այս հանգամանքը կարևոր է ինչպես ջրային էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության պահպանության, այնպես էլ մարդու առողջության համար, հատկապես այն դեպքերում, երբ գետային ռեսուրսները կապված են ձկնորսության, գյուղատնտեսական օգտագործման կամ խմելու ջրի աղբյուրների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող է իրականացվել աղտոտվածության մակարդակների համեմատություն գործող բնապահպանական չափանիշների և թույլատրելի սահմանային արժեքների հետ։ Այդպիսի գնահատումը հնարավորություն է տալիս որոշելու ուսումնասիրված ջրային համակարգերի էկոլոգիական վիճակը և առանձնացնելու այն տարածքները, որտեղ անհրաժեշտ է լրացուցիչ մոնիթորինգ կամ աղտոտման աղբյուրների վերահսկում։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև տվյալների տարածական և ժամանակային վերլուծությունը։ Տարբեր եղանակներին իրականացված նմուշառումների համադրումը կարող է ցույց տալ աղտոտիչների սեզոնային փոփոխությունները և դրանց կապը տեղումների, գետային հոսքի, գյուղատնտեսական աշխատանքների կամ այլ մարդածին գործոնների հետ։ Միջսահմանային բնույթը ուսումնասիրությանը տալիս է նաև տարածաշրջանային համագործակցության նշանակություն։ Ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարումը պահանջում է հարակից տարածքների և պետությունների միջև տվյալների փոխանակում, համատեղ մոնիթորինգ և աղտոտման կանխարգելման համակարգված մոտեցումներ։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են օգտագործվել գետերի էկոլոգիական վիճակի գնահատման, ջրային ռեսուրսների կառավարման, աղտոտման աղբյուրների հայտնաբերման և բնապահպանական մոնիթորինգի կատարելագործման նպատակով։ Դրանք կարող են նաև հիմք հանդիսանալ ռիսկերի նվազեցման և կայուն քլորօրգանական աղտոտիչների տարածման կանխարգելման միջոցառումների մշակման համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է էկոլոգիական մոնիթորինգի, հիդրոքիմիայի, քիմիական անալիզի և շրջակա միջավայրի ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզել Հայաստանի միջսահմանային գետերում կայուն քլորօրգանական միացությունների առկայության և տարածվածության օրինաչափությունները։ Թեման ունի կարևոր գիտական և գործնական նշանակություն, քանի որ նման աղտոտիչների ժամանակին հայտնաբերումն ու տարածման վերահսկումը կարևոր նախապայման են ջրային էկոհամակարգերի, կենսաբազմազանության և ջրային ռեսուրսներից օգտվող բնակչության անվտանգության պահպանման համար։
Обновлено. 2026-09-11
Религия
Նոր Կտակարան՝ Տեր Հիսուս Քրիստոսի
Գիրքը քրիստոնեական Սուրբ Գրքի կարևորագույն հատվածներից է և ներառում է Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, քարոզչության, ուսմունքի, մահվան և հարության մասին պատմող աստվածաշնչյան գրությունները, ինչպես նաև առաքյալների գործունեության, վաղ քրիստոնեական համայնքների ձևավորման և քրիստոնեական հավատի տարածման վերաբերյալ վկայությունները։ Այն բաղկացած է չորս Ավետարաններից՝ ըստ Մատթեոսի, Մարկոսի, Ղուկասի և Հովհաննեսի, Առաքելական գործերից, առաքելական թղթերից և Հովհաննեսի Հայտնությունից։ Ավետարաններում ներկայացվում են Հիսուս Քրիստոսի երկրային կյանքը, նրա քարոզները, առակները, հրաշքները, մարդկանց հետ հանդիպումները և բարոյական ու հոգևոր պատգամները։ Առաքելական գործերը պատմում են առաջին քրիստոնեական համայնքների կազմավորման, առաքյալների քարոզչական գործունեության և նոր հավատի տարածման մասին, իսկ թղթերում բացատրվում ու մեկնաբանվում են քրիստոնեական վարդապետության հիմնարար դրույթները, հավատքի, սիրո, հույսի, ապաշխարության, ներողամտության և համայնքային կյանքի սկզբունքները։ Հովհաննեսի Հայտնությունը ներկայացնում է խորհրդանշական և տեսիլքային պատկերներով հարուստ աստվածաբանական խոսք՝ անդրադառնալով բարու և չարի հակադրությանը, հոգևոր փորձություններին, Աստծո արդարությանը և աշխարհի վերջնական վերափոխման գաղափարին։ Ամբողջ գրքի գաղափարական առանցքը Աստծո և մարդու հարաբերությունն է, փրկության խոստումը, հոգևոր վերածնունդը, սիրո ու մարդասիրության գերակայությունը և բարոյական պատասխանատվությունը։ Այն քրիստոնեական հավատքի, եկեղեցական կյանքի, ծիսական ավանդույթի և հոգևոր դաստիարակության հիմնարար աղբյուրներից է, որն իր ազդեցությունն է ունեցել նաև համաշխարհային գրականության, արվեստի, փիլիսոփայության և բարոյական մտածողության զարգացման վրա։ Հայ ընթերցողի համար այն առանձնահատուկ նշանակություն ունի քրիստոնեական գրավոր մշակույթի, աստվածաշնչյան լեզվի և հոգևոր ավանդույթի պահպանման ու փոխանցման տեսանկյունից։ Հրատարակությունը արժեքավոր է աստվածաշնչագիտության, քրիստոնեության պատմության, հայ կրոնական գրականության, թարգմանական ավանդույթի և հայալեզու գրքի պատմության ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև կարևոր ընթերցանության նյութ է քրիստոնեական հավատքով, աստվածաշնչյան ուսմունքով և հոգևոր մշակույթով հետաքրքրվողների համար։
Обновлено. 2026-11-10
Биология
Изучение психофизиологического статуса испытуемых при реализации пространственно-образной лабиринтного типа
Աշխատությունը նվիրված է տարածական-պատկերային, լաբիրինթոսային տիպի առաջադրանքների կատարման ընթացքում հետազոտվող անձանց հոգեֆիզիոլոգիական վիճակի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մարդու տարածական կողմնորոշման, տեսողական տեղեկատվության մշակման, ուշադրության կենտրոնացման, աշխատանքային հիշողության, որոշումների ընդունման և շարժողական արձագանքների փոխկապակցված գործունեությունն է։ Լաբիրինթոսային կառուցվածքով առաջադրանքները դիտարկվում են որպես ճանաչողական գործունեության համալիր մոդել, որի պայմաններում անհրաժեշտ է ընկալել տարածական հարաբերությունները, մտովի ձևավորել հնարավոր շարժման ուղղությունները, ընտրել համապատասխան տարբերակը և վերահսկել առաջադրանքի կատարման ընթացքը։ Քննվում են տարբեր բարդության ճանաչողական ծանրաբեռնվածության պայմաններում հոգեֆիզիոլոգիական ցուցանիշների հնարավոր փոփոխությունները և դրանց կապը առաջադրանքի կատարման արագության, ճշգրտության ու սխալների բնույթի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կենտրոնական նյարդային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակին, ուշադրության կայունությանը, հոգեկան աշխատանքի արդյունավետությանը և անհատական արձագանքման առանձնահատկություններին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու առաջադրանքի կատարման վարքային արդյունքները ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների հետ և այդ կերպ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածական խնդրի լուծման ընթացքում մարդու ֆունկցիոնալ վիճակի փոփոխությունների մասին։ Կարևորվում է նաև հոգնածության, հուզական լարվածության և ճանաչողական ծանրաբեռնվածության ազդեցության գնահատումը, քանի որ առաջադրանքի բարդացման կամ երկարատև կատարման պայմաններում դրանք կարող են անդրադառնալ ուշադրության և գործունեության արդյունավետության վրա։ Անհատական տարբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածական մտածողության և հոգեֆիզիոլոգիական արձագանքների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Նման աշխատանքները կարևոր են ճանաչողական հոգեֆիզիոլոգիայի տեսանկյունից և կարող են նպաստել մարդու օպերատորական գործունեության, ուսուցման գործընթացների ու տարբեր ինտելեկտուալ առաջադրանքների կատարման առանձնահատկությունների ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական մոտեցումները՝ տարածական-պատկերային գործունեության ընթացքում ճանաչողական գործընթացների և օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի փոխազդեցությունը գնահատելու նպատակով։
Обновлено. 2026-09-25
Культура
Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու
Հրատարակությունը ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակը մշակույթի և արվեստի բնագավառներում նոր հրատարակված ու գրադարանային հավաքածուներ մուտք գործած գրականության վերաբերյալ համակարգված տեղեկատվության տրամադրումն է։ Այն նախատեսված է գիտնականների, մշակույթի և արվեստի ոլորտների մասնագետների, գրադարանների, տարբեր կազմակերպությունների և ընթերցողների լայն շրջանակների տեղեկատվական պահանջները բավարարելու համար։ Նյութերում ընդգրկվում են հայերեն և ռուսերեն գրքեր, ինչպես նաև հանրապետական ու կենտրոնական պարբերական մամուլում հրապարակված հոդվածների մատենագիտական նկարագրություններ։ Տեղեկությունները համակարգվում են թեմատիկ և դասակարգման սկզբունքներով, ինչի շնորհիվ հնարավոր է արագ կողմնորոշվել մշակույթի և արվեստի տարբեր ոլորտներին վերաբերող հրատարակությունների մեջ։ Ներկայացվող նյութերը կարող են ընդգրկել կերպարվեստը, երաժշտությունը, թատրոնը, կինոն, ճարտարապետությունը, ժողովրդական ստեղծագործությունը, մշակութային հաստատությունների գործունեությունը և արվեստագիտական հետազոտությունների այլ ուղղություններ։ Յուրաքանչյուր թեմատիկ բաժնի ներսում մատենագիտական նկարագրությունների հետևողական դասավորությունը հեշտացնում է անհրաժեշտ գրականության որոնումը և տեղեկատուի գործնական օգտագործումը։ Կարևոր առանձնահատկություն է հրատարակության պարբերական բնույթը, որի շնորհիվ այն արձանագրում է տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության ընթացիկ հոսքը և հնարավորություն տալիս հետևելու մասնագիտական հրապարակումների զարգացմանը։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր են կատարել գրադարանային տեղեկատվական սպասարկման, թեմատիկ մատենագիտական ցանկերի կազմման, հետազոտական աշխատանքի և մասնագիտական ընթերցանության կազմակերպման գործում։ Միաժամանակ դրանք այսօր ունեն պատմամշակութային և աղբյուրագիտական նշանակություն, քանի որ մատենագիտական գրանցումների ամբողջությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու որոշակի ժամանակահատվածի հրատարակչական պատկերը, ուսումնասիրելու մշակութային կյանքի առաջնահերթ թեմաները և պարզելու, թե արվեստի որ ուղղություններն են առավել ակտիվորեն ներկայացվել գրականության ու մամուլի էջերում։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության հայտնաբերման, համակարգման և տեղեկատվական շրջանառության կազմակերպման կարևոր մատենագիտական գործիք է։
Обновлено. 2026-11-02
История
Ազգային ժողովի արձանագրություններ, նիստ 4
Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի չորրորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական քննարկումների և ընթացակարգերի վերաբերյալ գրավոր վկայությունները։ Այն փաստագրում է ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության հերթական փուլը և կարևոր նյութ է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական ու վարչական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժողովի աշխատանքի կազմակերպման, հարցերի քննարկման, մասնակիցների դիրքորոշումների արտահայտման և ժողովական որոշումների գրանցման ձևերի մասին։ Այսպիսի փաստաթղթերը կարևոր դեր ունեն համայնքային ինքնակառավարման պատմության վերակազմության մեջ, քանի որ արտացոլում են ազգային կառույցների գործունեության սկզբունքներն ու հասարակական հարցերի քննարկման պաշտոնական միջավայրը։ Դրանք արժեքավոր են նաև ժամանակաշրջանի վարչական լեզվի, գրագրության ձևերի և ժողովական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Առանձին նիստի արձանագրությունը կարող է համադրվել ժողովի մյուս նիստերի փաստաթղթերի հետ՝ բացահայտելու քննարկումների շարունակականությունը, կառավարման խնդիրների ընթացքը և ազգային հաստատության կազմակերպական առանձնահատկությունները։ Այն սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի հայ հասարակական-քաղաքական պատմությամբ, ազգային հաստատություններով և հայ համայնքի ինքնակառավարման ավանդույթներով հետաքրքրվողների համար։
Обновлено. 2026-11-03