Արևը և մոլորակները

Другие предметы

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայաստանի գլխավոր գրադարանային հաստատության 2019 թվականի համար նախատեսված աշխատանքների կազմակերպված ծրագիրը՝ ընդգրկելով գրադարանային հավաքածուների հաշվառման, պահպանության, մշակման, սպասարկման, մատենագիտական գործունեության, թվայնացման և մշակութային ծրագրերի հիմնական ուղղությունները։ Այն գործնական և կազմակերպչական նշանակություն ունեցող փաստաթուղթ է, որի միջոցով համակարգվում են տարվա ընթացքում իրականացվելիք աշխատանքները, սահմանվում են առաջնահերթ խնդիրները և համապատասխան ստորաբաժանումների գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում գրադարանային ֆոնդերի հաշվառման և վերակազմակերպման աշխատանքներին, այդ թվում՝ ռուսերեն գրքային հավաքածուի վերահաշվառմանը և գրադարանին միացված Գրապալատի հավաքածուի վերագրանցման ու վերահաշվառման գործընթացին։ Ծրագրային աշխատանքների շրջանակում կարևորվում են ազգային տպագիր ժառանգության հավաքագրումը, պահպանությունը և հանրությանը հասանելի դարձնելը, ինչպես նաև գրադարանային տեղեկատվական ռեսուրսների շարունակական զարգացումը։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու գրադարանի տարբեր բաժինների գործառույթների, ընթերցողների սպասարկման կազմակերպման, տեղեկատու-մատենագիտական աշխատանքի և գրադարանային հավաքածուների կառավարման վերաբերյալ։ Կարևոր ուղղություններից են նաև մշակութային և գիտական միջոցառումների կազմակերպումը, գրքի և ընթերցանության հանրահռչակումը, ցուցահանդեսային գործունեությունը և մասնագիտական համագործակցության զարգացումը։ Տարվա ծրագրային գործունեությունն առանձնահատուկ նշանակություն ուներ նաև հաստատության պատմության տեսանկյունից, քանի որ 2019 թվականին նշվում էր պետական գրադարանային կարգավիճակի ձևավորման հետ կապված պատմական իրադարձության 100-ամյակը։ Այդ հանգամանքը հնարավորություն էր տալիս գրադարանի ընթացիկ աշխատանքները համադրել նրա պատմական ժառանգության ներկայացման և հանրահռչակման նախաձեռնությունների հետ։ Ծրագիրը կարևոր սկզբնաղբյուր է գրադարանագիտության և մշակութային կառավարման ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում է կոնկրետ ժամանակաշրջանում ազգային գրադարանի առջև դրված կազմակերպչական, մասնագիտական և մշակութային խնդիրները։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս հետագա տարիների ծրագրերի ու հաշվետվությունների հետ համադրությամբ ուսումնասիրելու գրադարանի գործունեության առաջնահերթությունների փոփոխությունները, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ներգրավումը և ազգային գրադարանային համակարգի զարգացման միտումները։

География

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում Արաքսի ավազանի գետերի էքստրեմալ ելքերի հաշվարկին և դրանց հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Թեման վերաբերում է այն հիդրոլոգիական գործընթացների ուսումնասիրությանը, որոնց ժամանակ գետերում դիտվում են սովորականից զգալիորեն բարձր կամ ցածր ջրի ելքեր, և դրանց հնարավոր ազդեցությանը բնակավայրերի, ենթակառուցվածքների, գյուղատնտեսության ու ջրային էկոհամակարգերի վրա։ Աշխատանքը 2014 թվականին պաշտպանված աշխարհագրական գիտությունների թեկնածուական հետազոտություն է՝ Երևանի պետական համալսարանի շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Արաքսի ավազանի գետերի հիդրոլոգիական դիտարկումների և բազմամյա տվյալների վերլուծությունը՝ գետային հոսքի ծայրահեղ արժեքների կրկնելիությունը, փոփոխականությունը և տարածական առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Արաքսի ավազանը Հայաստանի ջրային համակարգի առանցքային հատվածներից է․ Հայաստանի տարածքի մոտ 76%-ը պատկանում է Արաքսի ավազանին, իսկ Արաքսը Հայաստանի տարածքում անցնում է շուրջ 192 կմ՝ ունենալով մոտ 22,560 կմ² ջրահավաք տարածք։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել գետերի բացարձակ առավելագույն և նվազագույն ելքերը, դրանց ձևավորման բնական և մարդածին գործոնները, ինչպես նաև ծայրահեղ հոսքերի ժամանակային փոփոխությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի գարնանային վարարումների, տեղատարափ տեղումների, ձնհալի և այլ հիդրոօդերևութաբանական գործընթացների ազդեցության գնահատումը գետային հոսքի վրա։ Արաքսի ավազանի գետերի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ծայրահեղ հոսքերի ձևավորման վրա կարող են միաժամանակ ազդել ինչպես բնական, այնպես էլ մարդածին գործոնները, իսկ տարբեր գետերում առավելագույն և նվազագույն հոսքերի փոփոխության միտումները կարող են էապես տարբերվել։ Ռիսկի գնահատման բաղադրիչը հնարավորություն է տալիս հիդրոլոգիական ծայրահեղ երևույթները կապել դրանց հնարավոր հետևանքների հետ՝ գնահատելով ջրհեղեղների, գետային վարարումների, ջրային ռեսուրսների պակասի և այլ վտանգների նկատմամբ տարածքների խոցելիությունը։ Այս մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Հայաստանի գետերին բնորոշ են սեզոնային հոսքի զգալի տատանումները՝ գարնանային վարարումներ և ամռանը համեմատաբար ցածր ջրայնություն։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են կիրառվել վիճակագրական հիդրոլոգիական մեթոդներ, հավանականությունների տեսություն, էքստրեմալ արժեքների շարքերի վերլուծություն, կրկնելիության ժամանակաշրջանների գնահատում և ռիսկի քանակական գնահատման մեթոդներ։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել ջրհեղեղների և վարարումների կանխատեսման ու ռիսկի նվազեցման, ջրային ռեսուրսների կառավարման, հիդրոտեխնիկական կառույցների նախագծման և բնակավայրերի տարածական պլանավորման համար։ Թեմայի արդիականությունը պահպանվում է նաև կլիմայի փոփոխության պայմաններում, քանի որ ջերմաստիճանի և տեղումների փոփոխությունները կարող են ազդել գետային հոսքի ռեժիմի և ծայրահեղ հիդրոլոգիական երևույթների բնույթի վրա։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է փորձարարական երկարատև ճնշման համախտանիշի պայմաններում չամրացված միակցիչ հյուսվածքի մորֆոֆունկցիոնալ փոփոխությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են հյուսվածքային կառուցվածքի փոփոխությունները տարբեր փուլերում՝ ընդգծելով բջջային և միջբջջային նյութի դեգեներատիվ, դիստրոֆիկ և վերականգնողական գործընթացները, որոնք զարգանում են երկարատև մեխանիկական վնասվածքի հետևանքով։ Հեղինակը վերլուծում է միկրոշրջանառության խանգարումները, հյուսվածքային այտուցի ձևավորումը, բորբոքային ռեակցիաները և ռեպարատիվ գործընթացների առանձնահատկությունները՝ փորձարարական մոդելների հիման վրա։ Քննարկվում են նաև չամրացված միակցիչ հյուսվածքի դերը օրգանիզմի ընդհանուր պատասխանի ձևավորման մեջ, ինչպես նաև դրա զգայունությունը իշեմիկ և տրավմատիկ գործոնների նկատմամբ։ Աշխատության մեջ ընդգրկված են հյուսվածաբանական, մորֆոմետրիկ և փորձարարական տվյալներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել վնասման խորությունը և վերականգնման հնարավորությունները։ Գիրքը նախատեսված է պաթոլոգների, հյուսվածաբանների, փորձարարական բժշկության մասնագետների, վիրաբույժների և բժշկական հետազոտողների համար։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է կոխլեար իմպլանտացիա անցած երեխաների հետ սուրդոմանկավարժական աշխատանքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով լսողական ընկալման, խոսքի զարգացման և կրթական աջակցության կազմակերպման ժամանակակից մոտեցումները։ Ներկայացվում են լսողության խանգարումներ ունեցող երեխաների զարգացման առանձնահատկությունները, կոխլեար իմպլանտի ազդեցությունը երեխայի հաղորդակցական հնարավորությունների վրա և վերականգնողական-մանկավարժական գործընթացի հիմնական փուլերը։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են լսողական մարզման, խոսքային հմտությունների ձևավորման, բառապաշարի զարգացման, արտասանության կատարելագործման և սոցիալական հարմարվողականության մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անհատական ուսուցման ծրագրերի մշակմանը, երեխայի տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունների հաշվառմանը, ինչպես նաև ընտանիքի և մասնագետների համագործակցության դերին վերականգնողական գործընթացում։ Ներկայացվում են գործնական մեթոդներ և մանկավարժական ռազմավարություններ, որոնք նպաստում են իմպլանտացված երեխաների լիարժեք հաղորդակցական և կրթական ներառմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել սուրդոմանկավարժների, հատուկ մանկավարժների, լոգոպեդների, հոգեբանների, վերականգնողական մասնագետների, ուսուցիչների, ուսանողների, ինչպես նաև լսողական խանգարումներ ունեցող երեխաների զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ծնողների և մասնագետների համար։

Экология

Աշխատանքը նվիրված է Սևանա լճում ջերմաստիճանի ուղղաձիգ բաշխման ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ջրային զանգվածի տարբեր խորություններում ջերմաստիճանային փոփոխությունների օրինաչափությունները և դրանց վրա ազդող բնական գործոնները։ Հետազոտության հիմքում ընկած է լճային ջրերի ջերմային ռեժիմի ուսումնասիրությունը, որը կարևոր նշանակություն ունի ջրի շերտավորման, շրջանառության, թթվածնային ռեժիմի և ընդհանուր էկոլոգիական հավասարակշռության ըմբռնման համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել ջրի մակերևութային և խորքային շերտերի ջերմաստիճանային տարբերությունները, դրանց սեզոնային փոփոխությունները և ջրային զանգվածների ուղղաձիգ խառնման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջերմաստիճանային շերտավորման ձևավորմանը, դրա պահպանման կամ քայքայման պայմաններին և լճի խորքային հատվածներում ջերմության տարածման գործընթացներին։ Կարևոր են նաև այնպիսի գործոնների ազդեցության ուսումնասիրությունը, ինչպիսիք են արևային ճառագայթումը, օդի ջերմաստիճանը, քամու ազդեցությունը, ջրի շրջանառությունը, մթնոլորտային պայմանները և լճի հիդրոլոգիական ռեժիմը։ Ջերմաստիճանի ուղղաձիգ բաշխման տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու ջրային սյան տարբեր շերտերի ֆիզիկական առանձնահատկությունները և հասկանալու դրանց փոխազդեցությունը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև Սևանա լճի յուրահատուկ բարձրալեռնային պայմաններին, որոնք էական ազդեցություն ունեն նրա ջերմային ռեժիմի և ջրաբանական գործընթացների վրա։ Ջերմաստիճանային տվյալների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն տեսական լիմնոլոգիական խնդիրների, այլև լճի էկոլոգիական վիճակի գնահատման համար, քանի որ ջերմային ռեժիմի փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ ջրային օրգանիզմների կենսագործունեության, լուծված թթվածնի բաշխման, սննդանյութերի շրջանառության և էկոհամակարգի ընդհանուր դինամիկայի վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել Սևանա լճի ջերմային և հիդրոլոգիական ռեժիմի ավելի ամբողջական նկարագրմանը, ինչպես նաև երկարաժամկետ դիտարկումների և բնապահպանական կառավարման համար անհրաժեշտ գիտական հիմքի ձևավորմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ջրաբաններին, լիմնոլոգներին, բնապահպաններին, աշխարհագրագետներին, կլիմայագետներին և Սևանա լճի բնական համակարգերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Технология

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ավտոճանապարհներին վթարայնության մակարդակի համակողմանի գնահատմանը և ճանապարհային երթևեկության անվտանգության բարելավման արդյունավետ ուղիների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ճանապարհատրանսպորտային պատահարների առաջացման հիմնական պատճառներն ու նպաստող գործոնները՝ հաշվի առնելով ճանապարհային ենթակառուցվածքի վիճակը, երթևեկության ինտենսիվությունը, ճանապարհի երկրաչափական և տեխնիկական բնութագրերը, տրանսպորտային միջոցների շարժի առանձնահատկությունները, եղանակային պայմանները, վարորդների վարքագիծը և երթևեկության կազմակերպման մակարդակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վթարայնության տարածական և ժամանակային օրինաչափությունների բացահայտմանը, վթարավտանգ հատվածների հայտնաբերմանը, դրանց դասակարգմանը և ռիսկի մակարդակի գնահատմանը։ Նյութը կարող է ներառել ճանապարհատրանսպորտային պատահարների վիճակագրական տվյալների վերլուծություն, վթարների հաճախականության և ծանրության գնահատման մեթոդներ, վտանգավոր հատվածների նույնականացման մոտեցումներ, ինչպես նաև ճանապարհային անվտանգության ցուցանիշների համեմատական ուսումնասիրություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է Հայաստանի ճանապարհային ցանցի առկա վիճակի գնահատումը և այն խնդիրների բացահայտումը, որոնք կարող են մեծացնել վթարների հավանականությունը կամ դրանց հետևանքների ծանրությունը։ Քննարկվում են նաև ճանապարհների նախագծման և շահագործման, լուսավորության, ճանապարհային նշանների ու գծանշումների, խաչմերուկների կազմակերպման, հետիոտների և հեծանվորդների անվտանգության, արագության վերահսկման և երթևեկության կառավարման հետ կապված հարցերը։ Առաջարկվող լուծումները միտված են ոչ միայն արդեն իսկ վթարների պատճառ դարձած խնդիրների վերացմանը, այլև կանխարգելիչ անվտանգության համակարգի ձևավորմանը, որի միջոցով հնարավոր կլինի նախապես հայտնաբերել բարձր ռիսկային պայմանները և նվազեցնել պատահարների առաջացման հավանականությունը։ Կարևորվում է տվյալների վրա հիմնված որոշումների ընդունումը, քանի որ ճանապարհային անվտանգության արդյունավետ քաղաքականությունը պահանջում է վթարների վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված հավաքագրում, մշակում և վերլուծություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել ճանապարհաշինության և տրանսպորտային ոլորտի մասնագետների, ճանապարհային երթևեկության կազմակերպմամբ զբաղվող կառույցների, ինժեներների, հետազոտողների, ուսանողների և ոլորտի քաղաքականություն մշակողների համար՝ որպես Հայաստանի պայմաններում ճանապարհային անվտանգության խնդիրների ուսումնասիրման և դրանց լուծման հնարավոր մեթոդների աղբյուր։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը շեշտադրում է այն մոտեցումը, որ վթարայնության նվազեցումը պահանջում է ոչ թե մեկ առանձին միջոցի կիրառում, այլ ճանապարհային ենթակառուցվածքի, երթևեկության կազմակերպման, վերահսկողության, վարորդների վարքագծի և կանխարգելիչ քաղաքականության փոխկապակցված բարելավում։