Բայի ժամանակի և գործողության կերպի ըմբռնումները արևելահայերենի քերականական աշխատություններում

История

Աշխատությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրության և հայ բնակչության միջև ձևավորված պատմական, քաղաքական, հասարակական և մշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են կայսրության տարբեր ժամանակաշրջաններում հայերի սոցիալական և իրավական կարգավիճակը, համայնքային կյանքի առանձնահատկությունները, տնտեսական գործունեությունը, կրթական ու մշակութային զարգացումը, ինչպես նաև պետական կառույցների հետ փոխհարաբերությունները։ Ուշադրություն է դարձվում այն քաղաքական և հասարակական փոփոխություններին, որոնք ազդեցություն են ունեցել հայ բնակչության կյանքի պայմանների և համայնքային կազմակերպման վրա։ Քննարկվում են Օսմանյան կայսրությունում իրականացված բարեփոխումները, ազգային և քաղաքական շարժումների զարգացումը, տարբեր ժողովուրդների միջև հարաբերությունների փոփոխությունները և դրանց հետևանքները հայ համայնքների համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի լարված քաղաքական իրավիճակին, հայերի նկատմամբ բռնություններին, տեղահանություններին և Հայոց ցեղասպանությանը՝ դրանք դիտարկելով տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու պատմական գործընթացների համատեքստում։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են հայկական համայնքների ներդրումը կայսրության տնտեսական, առևտրային, արհեստագործական, կրթական և մշակութային կյանքում, ինչպես նաև հայկական հաստատությունների և համայնքային կառույցների գործունեությունը։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել մի քանի դար ընդգրկող բարդ և բազմաշերտ հարաբերությունների մասին՝ դիտարկելով ինչպես համակեցության և փոխազդեցության դրսևորումները, այնպես էլ հակասությունները, քաղաքական ճգնաժամերը և ողբերգական իրադարձությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, հայ ժողովրդի պատմությամբ, հայ-օսմանյան հարաբերություններով, ցեղասպանագիտությամբ և Մերձավոր Արևելքի պատմական զարգացումներով հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Биология

Աշխատանքը նվիրված է միկրոՌՆԹ-ների և դրանց իզոֆորմների ֆունկցիոնալ ակտիվության դերի ուսումնասիրությանը մարդու չարորակ ուռուցքների առաջացման և զարգացման պաթոգենեզում։ Հետազոտության կենտրոնում են կարճ ոչ կոդավորող ՌՆԹ-ները, որոնք մասնակցում են գեների արտահայտման հետտրանսլյացիոն կարգավորմանը և կարող են էական ազդեցություն ունենալ բջջի բազմացման, տարբերակման, ապոպտոզի, մետաստազավորման և այլ կենսաբանական գործընթացների վրա։ Աշխատությունը դիտարկում է այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով միկրոՌՆԹ-ների ակտիվության խանգարումները կարող են նպաստել նորմալ բջիջների չարորակ վերափոխմանը և արդեն ձևավորված ուռուցքի հետագա զարգացմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոՌՆԹ-ների քանակական և ֆունկցիոնալ փոփոխություններին։ Որոշ միկրոՌՆԹ-ներ կարող են ուռուցքային գործընթացում հանդես գալ որպես ուռուցքածին գործոնների ակտիվությունը խթանող կարգավորիչներ, մինչդեռ մյուսները կարող են ճնշել բջջի չարորակ վերափոխմանը նպաստող գեների արտահայտությունը և ունենալ ուռուցքը ճնշող ազդեցություն։ Այդ հավասարակշռության խախտումը կարող է փոխել բջջային ազդանշանային ուղիների աշխատանքը և ստեղծել չարորակ աճի համար նպաստավոր պայմաններ։ Հետազոտության կարևոր առանձնահատկությունն իզոֆորմների ուսումնասիրությունն է։ Միևնույն միկրոՌՆԹ-ի տարբեր իզոֆորմները կարող են տարբերվել նուկլեոտիդային կազմով և իրենց թիրախային մոլեկուլների հետ փոխազդեցության առանձնահատկություններով, ինչի հետևանքով դրանց կենսաբանական ազդեցությունը կարող է լինել տարբեր։ Այդ պատճառով միայն տվյալ միկրոՌՆԹ-ի ընդհանուր քանակական մակարդակի գնահատումը կարող է բավարար չլինել նրա իրական ֆունկցիոնալ նշանակությունը հասկանալու համար։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել միկրոՌՆԹ-ների կենսասինթեզի, հասունացման և բջջային կարգավորման փուլերը, ինչպես նաև դրանց կապը թիրախային մեսենջեր ՌՆԹ-ների հետ։ ՄիկրոՌՆԹ-ները կարող են կապվել համապատասխան թիրախային ՌՆԹ-ների հետ և փոխել դրանց կայունությունը կամ սպիտակուցի սինթեզի արդյունավետությունը։ Եթե այդ թիրախները մասնակցում են բջջային ցիկլի, ապոպտոզի, ԴՆԹ-ի վերականգնման, անոթագոյացման կամ բջիջների շարժունակության կարգավորմանը, ապա միկրոՌՆԹ-ների ակտիվության փոփոխությունը կարող է ուղղակիորեն ազդել ուռուցքային գործընթացի տարբեր փուլերի վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև միկրոՌՆԹ-ների և ուռուցքային բջիջների կենսաբանական հատկությունների միջև կապերը։ ՄիկրոՌՆԹ-ների որոշ փոփոխություններ կարող են նպաստել բջիջների անկառավարելի բազմացմանը, դիմադրողականության ձևավորմանը ապոպտոտիկ ազդանշանների նկատմամբ, հյուսվածքային ներխուժմանը և հեռավոր օջախների առաջացմանը։ Այլ փոփոխություններ կարող են կապված լինել ուռուցքի աճի սահմանափակման կամ բջիջների տարբերակման պահպանման հետ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել մարդու տարբեր չարորակ նորագոյացությունների նյութերի մոլեկուլային ուսումնասիրություն՝ համեմատելով ուռուցքային և առողջ հյուսվածքների, ինչպես նաև հիվանդության տարբեր փուլերի միկրոՌՆԹ-ային պրոֆիլները։ Այդպիսի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հայտնաբերել այն մոլեկուլային ցուցիչները, որոնք կապված են ուռուցքի առաջացման, առաջընթացի կամ հիվանդության որոշակի կլինիկական առանձնահատկությունների հետ։ Կարևոր ուղղություն է նաև միկրոՌՆԹ-ների հնարավոր կիրառումը որպես կենսամարկերների։ Քանի որ որոշ միկրոՌՆԹ-ներ կարող են հայտնաբերվել ոչ միայն հյուսվածքներում, այլև կենսաբանական հեղուկներում, դրանց ուսումնասիրությունը հեռանկարային է հիվանդությունների վաղ հայտնաբերման, ախտորոշման, կանխատեսման և բուժման արդյունավետության վերահսկման տեսանկյունից։ Իզոֆորմների վերլուծությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկատվություն ապահովել և բարձրացնել մոլեկուլային տարբերակման ճշգրտությունը։ Աշխատանքում կարող են կիրառվել մոլեկուլային կենսաբանության ժամանակակից մեթոդներ՝ միկրոՌՆԹ-ների արտահայտության և իզոֆորմային կազմի որոշման, թիրախային գեների նույնականացման և դրանց ֆունկցիոնալ փոխազդեցությունների ուսումնասիրման համար։ Ստացված տվյալների կենսաինֆորմատիկական և վիճակագրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել փոխկապակցված մոլեկուլային ցանցեր և որոշել առավել նշանակալի կարգավորիչ հանգույցները։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև միկրոՌՆԹ-ների փոխազդեցությունը այլ էպիգենետիկ և գենային կարգավորման մեխանիզմների հետ։ Չարորակ նորագոյացությունների դեպքում բջջի կարգավորող համակարգերի խանգարումները սովորաբար բազմագործոն են, ուստի միկրոՌՆԹ-ների ազդեցությունը նպատակահարմար է դիտարկել ավելի լայն մոլեկուլային ցանցի շրջանակում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ուռուցքային հիվանդությունների զարգացման մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը և բացահայտել նոր մոլեկուլային թիրախներ ախտորոշիչ կամ բուժական հետազոտությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է մոլեկուլային ուռուցքաբանության, գենետիկայի և կենսաինֆորմատիկայի մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով միկրոՌՆԹ-ների և դրանց իզոֆորմների ֆունկցիոնալ ակտիվությունը որպես մարդու չարորակ նորագոյացությունների պաթոգենեզի կարևոր կարգավորող բաղադրիչ։ Թեման ունի մեծ գիտական և հնարավոր կլինիկական նշանակություն, քանի որ այդ փոքր կարգավորող ՌՆԹ-ների առանձնահատկությունների բացահայտումը կարող է ընդլայնել ուռուցքային հիվանդությունների մոլեկուլային բնույթի վերաբերյալ պատկերացումները և հետագայում նպաստել ավելի ճշգրիտ ախտորոշիչ ու անհատականացված բուժական մոտեցումների զարգացմանը։

Право

Աշխատությունը նվիրված է խրախուսական (поощрительные) քրեական-իրավական նորմերի դերին կաշառակերության դեմ պայքարում՝ համեմատական-իրավական վերլուծության շրջանակում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է այն իրավական մեխանիզմները, որոնք նախատեսված են կոռուպցիոն հանցագործությունների բացահայտման և կանխման արդյունավետության բարձրացման համար՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ օրենսդրությունը նախատեսում է պատասխանատվությունից ազատում կամ մեղմացում՝ համագործակցության, ինքնախոստովանության կամ հանցագործության բացահայտմանը նպաստելու պայմաններում։ Գրքում վերլուծվում են տարբեր երկրների քրեական օրենսդրությունների մոտեցումները՝ ընդգծելով խրախուսական նորմերի կիրառման արդյունավետությունը կաշառակերության դեպքերի բացահայտման գործում և դրանց ազդեցությունը իրավապահ մարմինների աշխատանքի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում խրախուսական նորմերի իրավական բնույթին, դրանց սահմանադրականության, արդարության և կանխարգելիչ ազդեցության հարցերին։ Հեղինակը նաև ուսումնասիրում է այդ նորմերի կիրառման հնարավոր ռիսկերն ու սահմանափակումները՝ ներառյալ չարաշահման վտանգը և արդարադատության համակարգի նկատմամբ հասարակական վստահության վրա ազդեցությունը։ Աշխատությունը կարևոր է իրավաբանների, քրիմինոլոգների և հակակոռուպցիոն քաղաքականության մշակմամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ առաջարկելով համեմատական վերլուծության հիման վրա բարելավման հնարավոր ուղիներ։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է մեծահասակների շրջանում COVID-19-ի կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունների և օրգանիզմի իմունային պատասխանում ցիտոկինների նշանակության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վարակը դիտարկվում է որպես տարբեր ծանրությամբ և կլինիկական դրսևորումներով ընթացող հիվանդություն, որի զարգացման վրա կարող են ազդեցություն ունենալ տարիքային առանձնահատկությունները, ուղեկցող հիվանդությունները, իմունային համակարգի վիճակը և այլ գործոններ։ Քննության են առնվում հիվանդության կլինիկական պատկերի հիմնական բնութագրերը, ընթացքի տարբերակները և լաբորատոր ցուցանիշների փոփոխությունները՝ դրանք համադրելով բորբոքային ու հակաբորբոքային ցիտոկինների արձագանքի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ցիտոկիններին՝ որպես իմունային համակարգի բջիջների միջև հաղորդակցությունն ապահովող կենսաբանական ազդանշանային մոլեկուլների, որոնք մասնակցում են վարակի նկատմամբ պաշտպանական պատասխանի ձևավորմանն ու բորբոքային գործընթացների կարգավորմանը։ Ուսումնասիրվում է, թե դրանց մակարդակների և փոխհարաբերությունների փոփոխությունները ինչպես կարող են կապված լինել հիվանդության կլինիկական ընթացքի ու ծանրության տարբերությունների հետ՝ միաժամանակ հաշվի առնելով, որ նման կապերը միշտ չէ, որ նշանակում են անմիջական պատճառահետևանքային հարաբերություն։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կլինիկական և իմունաբանական տվյալների համադրումը՝ հիվանդության ընթացքի կենսաբանական մեխանիզմների ավելի ամբողջական ընկալման նպատակով։ Կարևորվում է նաև տարբեր հիվանդների իմունային պատասխանի անհատական տարբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ նույն վարակը կարող է ուղեկցվել էապես տարբեր բորբոքային արձագանքներով։ Ցիտոկինային պատասխանի գնահատումը կարող է հետազոտական նշանակություն ունենալ հիվանդության ծանրության հետ կապված կենսամարկերների ուսումնասիրման և ռիսկի գնահատման գիտական մոտեցումների զարգացման համար։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ առանձին իմունաբանական ցուցանիշների մեկնաբանությունը պետք է իրականացվի կլինիկական ընդհանուր պատկերի և այլ լաբորատոր տվյալների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է վարակաբանության, կլինիկական բժշկության և իմունաբանության մոտեցումները՝ նպաստելով SARS-CoV-2 վարակի ժամանակ մեծահասակների օրգանիզմում ձևավորվող կլինիկական և իմունաբանական փոփոխությունների փոխկապակցվածության առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Право

Աշխատությունը նվիրված է հանցագործությունների կանխարգելման, բացահայտման և քննության ընթացքում օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող ստորաբաժանումների ու քրեական վարույթ իրականացնող մարմինների համագործակցության իրավական, կազմակերպական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում փոխգործակցությունը դիտարկվում է որպես իրավապահ գործունեության տարբեր ուղղությունների համաձայնեցման մեխանիզմ, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է լիազորությունների հստակ սահմանազատմամբ, տեղեկատվության օրինական փոխանակմամբ, գործողությունների համակարգմամբ և յուրաքանչյուր մարմնի դատավարական ու գործառութային ինքնուրույնության պահպանմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում օպերատիվ-հետախուզական ճանապարհով ստացված տեղեկությունների և քրեական վարույթի շրջանակում իրականացվող դատավարական գործողությունների փոխհարաբերությանը՝ ուսումնասիրելով դրանց իրավական բնույթի, օգտագործման սահմանների և ապացուցողական գործընթացի հետ առնչվող հարցերը։ Քննվում են իրավասու մարմինների միջև տեղեկատվության փոխանցման, համատեղ պլանավորման և աշխատանքի կազմակերպման ընդհանուր սկզբունքները՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ հանցագործության վերաբերյալ նախնական տեղեկությունների ստուգումը և հետագա քննությունը պահանջում են տարբեր մասնագիտական ստորաբաժանումների ներգրավում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է իրավական կարգավորման հնարավոր հակասությունների և գործառույթների կրկնության բացահայտումը, որոնք կարող են նվազեցնել համագործակցության արդյունավետությունը կամ առաջացնել իրավասությունների սահմանների վերաբերյալ խնդիրներ։ Կարևորվում է նաև մարդու իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության սկզբունքը, քանի որ հանցագործությունների դեմ պայքարի արդյունավետությունը պետք է համադրվի օրինականության, համաչափության, դատական վերահսկողության և դատավարական երաշխիքների պահպանման հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում օպերատիվ բնույթի տեղեկությունների գաղտնիության և քրեական վարույթի պահանջների միջև հավասարակշռության ապահովմանը, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպես կարող է կազմակերպվել տեղեկատվական համագործակցությունը՝ առանց խախտելու օրենքով նախատեսված սահմանափակումները։ Քննվում են նաև կանխարգելիչ գործունեության առանձնահատկությունները, քանի որ իրավապահ մարմինների փոխգործակցությունը կարող է նշանակություն ունենալ ոչ միայն արդեն կատարված արարքների քննության, այլև հանցավոր ռիսկերի ժամանակին բացահայտման և իրավական կանխարգելիչ միջոցների արդյունավետ կազմակերպման համար։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել իրավական նորմերի, իրավակիրառ պրակտիկայի և կազմակերպական մեխանիզմների համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու համագործակցության արդյունավետությանը նպաստող կամ այն սահմանափակող գործոնները։ Կարևորվում են նաև մասնագիտական պատասխանատվության, իրավասությունների հստակեցման և միջգերատեսչական հաղորդակցության խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է ունենալ տեսական և կիրառական նշանակություն քրեական դատավարության և օպերատիվ-հետախուզական գործունեության իրավական կարգավորման ուսումնասիրության, իրավապահ մարմինների համագործակցության կազմակերպական մեխանիզմների կատարելագործման և հանցագործությունների կանխարգելման ու քննության ընթացքում օրինականության երաշխիքների ամրապնդման տեսանկյունից։

История

Աշխատությունը նվիրված է Սեբեոսի պատմագրական երկում ներկայացված Հայաստանի վաղ շրջանի պատմության ուսումնասիրությանը՝ այն համադրելով Մովսես Խորենացու և Փավստոս Բուզանդի պատմական երկերի հետ։ Հետազոտության հիմնական խնդիրներից է պարզել, թե ինչպես են այս երեք հեղինակների մոտ ներկայացվում Հայաստանի հնագույն և վաղմիջնադարյան անցյալի առանձին իրադարձությունները, պատմական դեմքերը, քաղաքական գործընթացներն ու հասարակական հարաբերությունները, ինչպես նաև բացահայտել նրանց պատմագիտական մոտեցումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես աղբյուրագիտական տեսանկյունից, քանի որ հայկական պատմագրության այս հուշարձանները տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված, տարբեր նպատակներով կազմված և տարբեր պատմական տեղեկություններ պահպանած աղբյուրներ են։ Դրանց համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել պատմական տեղեկությունների համընկնումները, հակասությունները, հնարավոր փոխառությունները և ավանդությունների փոխանցման ձևերը։ Սեբեոսի հաղորդումները դիտարկվում են Մովսես Խորենացու և Փավստոս Բուզանդի աշխատությունների հետ փոխկապակցված՝ փորձելով պարզել, թե որքանով են վաղ շրջանի պատմական ավանդությունները պահպանվել, վերամշակվել կամ մեկնաբանվել հետագա պատմագրական երկերում։ Կարևոր տեղ կարող է հատկացվել նաև հեղինակների ժամանակագրական պատկերացումներին, պատմական անձանց ներկայացման եղանակներին, քաղաքական իրադարձությունների մեկնաբանությանը և Հայաստանի արտաքին ու ներքին հարաբերությունների նկարագրությանը։ Նման համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ավելի խորությամբ հասկանալ Սեբեոսի պատմական երկի կառուցվածքն ու բովանդակությունը, այլև գնահատել այն հայ պատմագրության զարգացման ընդհանուր շղթայի մեջ։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև այն պատճառով, որ անդրադառնում է պատմական հիշողության ձևավորման և տարբեր դարաշրջանների հեղինակների կողմից անցյալի ընկալման խնդրին։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, աղբյուրագետներին, հայագետներին, միջնադարագետներին, պատմագրության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին և հայկական հին ու վաղմիջնադարյան պատմության նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողներին։