Божиею поспешествующею милостию мы Екатерина Вторая, императрица и самодержица всероссийская... Вернейшему нашему архимандриту Петру Маркосову и всему обществу крымских христиан армянского закона всякого звания всем вообще и каждому особо наше императорск

Медицина

Այս բժշկական գիտական աշխատությունը նվիրված է բնածին համակցված շլություն ունեցող հիվանդների մոտ ստորին թեք մկանի գերֆունկցիայի վիրաբուժական շտկման մեթոդների և դրանց արդյունքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել աչքի շարժումները խանգարող մկանային անհավասարակշռության շտկման հնարավորությունները և պարզել, թե տարբեր վիրաբուժական մոտեցումներ որքանով են արդյունավետ շլության կլինիկական դրսևորումները նվազեցնելու և աչքերի համատեղ աշխատանքի բարելավման համար։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ստորին թեք մկանի գերֆունկցիայի առաջացման և արտահայտման առանձնահատկությունները, դրա ազդեցությունը աչքի դիրքի և շարժունակության վրա, ինչպես նաև բնածին համակցված շլության այլ ակնաշարժիչ խանգարումների հետ փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վիրահատական միջամտությունների տարբեր տեխնիկաների ընտրությանը, դրանց կիրառման ցուցումներին, տեխնիկական առանձնահատկություններին և հետվիրահատական արդյունքների գնահատմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել բուժման տարբեր մեթոդների արդյունավետությունը՝ հաշվի առնելով աչքերի դիրքի փոփոխությունը, ուղղահայաց և ոլորական շեղումների նվազումը, աչքի շարժումների հավասարակշռությունը և հնարավոր բարդությունները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև գործնական ակնաբուժության տեսանկյունից, քանի որ շլության վիրաբուժական բուժման ժամանակ մկանային կառուցվածքների ճիշտ գնահատումն ու համապատասխան միջամտության ընտրությունը կարող են էական նշանակություն ունենալ ֆունկցիոնալ և կոսմետիկ արդյունքների համար։ Ներկայացված տվյալները կարող են օգտակար լինել ակնաբույժների, ակնավիրաբույժների, մանկական ակնաբուժության մասնագետների, բժշկական հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար՝ հատկապես շլության ախտորոշման, վիրաբուժական բուժման և աչքի շարժողական համակարգի խանգարումների ուսումնասիրման ոլորտում։

Биология

Научная работа посвящена экспериментальному изучению влияния экстракта лавра благородного (Laurus nobilis L.) на функциональное состояние и биохимические показатели печени крыс в условиях интоксикации четырёххлористым углеродом. Исследование относится к области экспериментальной токсикологии, биохимии и фармакологии и направлено на оценку возможных защитных свойств растительного экстракта при токсическом повреждении печени. Печень выполняет ключевую роль в поддержании внутреннего равновесия организма, участвует в обмене белков, липидов и углеводов, обезвреживании чужеродных веществ, синтезе биологически важных соединений и выведении продуктов обмена. Воздействие токсических веществ способно нарушать эти функции, приводить к повреждению клеточных структур и изменению целого комплекса биохимических показателей. В качестве экспериментальной модели токсического поражения используется четырёххлористый углерод, широко применяемый в экспериментальных исследованиях для воспроизведения повреждения печени. Его воздействие сопровождается образованием реакционноспособных продуктов, нарушением клеточных мембран, окислительным стрессом и изменениями метаболических процессов. Такая модель позволяет оценивать потенциальное гепатопротекторное действие исследуемых веществ и сравнивать выраженность функциональных и биохимических нарушений. Основное внимание в работе уделяется экстракту лавра благородного — растения, содержащего разнообразные биологически активные соединения. В его составе могут присутствовать эфирные масла, фенольные соединения, флавоноиды и другие компоненты, способные проявлять антиоксидантные и иные биологические свойства. Исследование направлено на выяснение того, способен ли растительный экстракт уменьшать выраженность нарушений, возникающих в печени при токсическом воздействии. Важной частью исследования является оценка функционального состояния печени экспериментальных животных. Для этого могут анализироваться различные показатели, характеризующие состояние органа и его способность выполнять основные метаболические и детоксикационные функции. Сопоставление показателей интактных животных, животных с токсическим поражением и групп, получавших исследуемый экстракт, позволяет определить степень его возможного защитного эффекта. Особое значение имеет изучение биохимических параметров крови и тканей печени. При токсическом повреждении органа могут изменяться активности ферментов, участвующих в обменных процессах, показатели белкового и липидного обмена, концентрации отдельных метаболитов и другие лабораторные характеристики. Анализ этих показателей позволяет оценить характер и выраженность повреждения гепатоцитов, а также динамику восстановления их функций под воздействием исследуемого препарата растительного происхождения. Существенное внимание может уделяться показателям, связанным с окислительным стрессом. Токсическое действие четырёххлористого углерода сопровождается усилением свободнорадикальных процессов и нарушением равновесия между образованием активных форм кислорода и антиоксидантной защитой организма. Поэтому определение активности антиоксидантных ферментов и содержания продуктов окислительной модификации липидов и белков позволяет оценить возможное участие антиоксидантных механизмов в защитном действии экстракта. Экспериментальная схема может предусматривать несколько групп животных, что позволяет проводить сравнительный анализ результатов. В частности, сопоставляются показатели контрольной группы, животных, подвергшихся воздействию токсиканта, и животных, которым дополнительно вводился исследуемый растительный экстракт. Такой дизайн позволяет отделить изменения, связанные непосредственно с токсическим воздействием, от возможных эффектов исследуемого вещества. Важной задачей является установление степени выраженности защитного действия и определение наиболее информативных показателей, отражающих функциональное состояние печени. Полученные результаты могут использоваться для оценки перспектив дальнейшего изучения растительного сырья как источника биологически активных соединений. При выявлении положительного влияния экстракта дальнейшие исследования могут быть направлены на установление механизмов действия отдельных компонентов, определение оптимальных доз и изучение безопасности их применения. Вместе с тем экспериментальные результаты на животных не позволяют автоматически переносить полученные эффекты на человека и требуют дальнейшего подтверждения в других моделях. Научная значимость работы заключается в комплексной оценке влияния растительного экстракта на организм при моделируемом токсическом поражении печени. Сочетание физиологических и биохимических методов позволяет получить более полную характеристику действия исследуемого вещества и определить, какие звенья патологического процесса могут подвергаться его воздействию. Практический интерес исследования связан с поиском природных соединений, обладающих потенциальными защитными свойствами в отношении печени. В целом работа направлена на выяснение того, насколько экстракт лавра благородного способен корректировать функциональные и биохимические нарушения, возникающие при токсическом воздействии четырёххлористого углерода, а также на выявление возможных механизмов такого действия. Исследование объединяет методы экспериментальной физиологии, биохимии и токсикологии и может служить основой для последующего изучения фармакологического потенциала биологически активных веществ растительного происхождения.

Экономика

ՀՀ պետական բյուջեն պետության ֆինանսական հիմնական պլանն է, որը ցույց է տալիս մեկ տարվա ընթացքում պետական եկամուտների և ծախսերի ամբողջությունը։ Այն կազմվում է կառավարության կողմից և հաստատվում Ազգային ժողովի կողմից, և համարվում է երկրի տնտեսական քաղաքականության ամենակարևոր գործիքներից մեկը։ Պետական բյուջեի եկամուտների հիմնական աղբյուրը հարկերն են՝ եկամտահարկը, ավելացված արժեքի հարկը, շահութահարկը, ինչպես նաև մաքսային վճարները և պետական տուրքերը։ Բացի հարկերից, բյուջեն կարող է լրացվել նաև արտաքին օգնություններով, վարկերով և պետական սեփականության եկամուտներով։ Բյուջեի ծախսային մասը ներառում է պետական կառավարման մարմինների ֆինանսավորումը, կրթության, առողջապահության, պաշտպանության, սոցիալական ապահովության, ենթակառուցվածքների զարգացման և այլ ոլորտների ծախսերը։ ՀՀ պետական բյուջեի էությունը կայանում է նրանում, որ այն ապահովում է երկրի տնտեսական և սոցիալական զարգացման ֆինանսական հիմքը, ինչպես նաև նպաստում է եկամուտների վերաբաշխմանը հասարակության տարբեր շերտերի միջև։ Բյուջեի միջոցով պետությունը իրականացնում է իր տնտեսական քաղաքականությունը՝ ազդելով տնտեսական աճի, զբաղվածության և սոցիալական կայունության վրա։ Եթե ծախսերը գերազանցում են եկամուտները, առաջանում է բյուջեի դեֆիցիտ, իսկ հակառակ դեպքում՝ ավելցուկ։ Բյուջեի ճիշտ պլանավորումը և արդյունավետ օգտագործումը կարևոր են երկրի ֆինանսական կայունության և զարգացման համար, քանի որ այն անմիջականորեն ազդում է բնակչության կենսամակարդակի և պետական ծառայությունների որակի վրա։

Лингвистика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է խորհրդային ժամանակաշրջանում ստեղծված հայոց լեզվի բացատրական բառարանների ուսումնասիրությանը՝ դրանց կազմավորման պատմության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, բառապաշարի ընտրության սկզբունքների և հայ բառարանագրության զարգացման գործում ունեցած նշանակության տեսանկյունից։ Աշխատության կենտրոնում այն բառարաններն են, որոնց հիմնական նպատակն է եղել ներկայացնել հայերենի բառային կազմը, բացատրել բառերի իմաստները, արձանագրել դրանց գործածության տարբեր ոլորտները և հնարավորինս ամբողջական պատկերացում տալ ժամանակի հայերեն լեզվական համակարգի մասին։ Խորհրդային շրջանը հայ բառարանագրության համար առանձնահատուկ փուլ էր, քանի որ այդ ժամանակ ձևավորվեցին մեծածավալ գիտական բառարանագրական աշխատանքներ, ընդլայնվեց բառարանների կազմման մեթոդաբանական հիմքը և համակարգվեց նախորդ դարերից ժառանգված բառագիտական նյութը։ Բացատրական բառարանի հիմնական առանձնահատկությունն այն է, որ այն սահմանափակված չէ բառի պարզ համարժեքի կամ թարգմանության ներկայացմամբ։ Դրա խնդիրն է բացահայտել բառի իմաստը տվյալ լեզվի ներսում՝ հնարավորության դեպքում ներկայացնելով իմաստային տարբերակները, քերականական բնութագրերը, ոճական առանձնահատկությունները, գործածության ոլորտները և օրինակները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանները կարևոր աղբյուր են ոչ միայն լեզվի բառապաշարը ճանաչելու, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական վիճակն ուսումնասիրելու համար։ Խորհրդային ժամանակաշրջանի բառարանների առանձնահատկություններից է հայերենի բառապաշարի լայն ընդգրկումը։ Դրանցում տեղ են գտել գրական լեզվի բառեր, մասնագիտական և գիտական եզրույթներ, խոսակցական միավորներ, բարբառային կամ հնացած բառեր, նորաբանություններ և տարբեր ոլորտների հետ կապված բառային միավորներ։ Այսպիսի բազմազանությունը պայմանավորված էր նաև հասարակական կյանքի փոփոխություններով․ գիտության, արդյունաբերության, կրթության, տեխնիկայի և մշակույթի զարգացումը հայերենում առաջ էր բերում նոր հասկացություններ և համապատասխան բառապաշար։ Բառարանները պետք է արձանագրեին այդ փոփոխությունները և ներկայացնեին լեզվի զարգացման տվյալ փուլը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է բառային նյութի ընտրության սկզբունքը։ Բառարանագիրները կանգնած էին այն խնդրի առաջ, թե լեզվի բառապաշարի որ շերտերն ընդգրկել և ինչ չափանիշներով տարբերակել գրական, խոսակցական, մասնագիտական, բարբառային, հնացած կամ նոր ձևերը։ Այս ընտրությունը բառարանի գիտական արժեքի կարևոր բաղադրիչներից է, քանի որ յուրաքանչյուր բառարան որոշակիորեն արտացոլում է իր ժամանակաշրջանում լեզվի մասին ընդունված գիտական պատկերացումները։ Խորհրդային հայ բառարանագրության զարգացման մեջ կարևոր նշանակություն ունեցավ նաև բառերի իմաստների ճշգրիտ սահմանումը։ Բառի բացատրությունը պետք է լիներ հնարավորինս հակիրճ, բայց միաժամանակ բավարար՝ իմաստային տարբերությունները բացահայտելու համար։ Բազմիմաստ բառերի դեպքում անհրաժեշտ էր տարբերակել դրանց առանձին նշանակությունները և ցույց տալ, թե ինչ պայմաններում է տվյալ իմաստը գործածվում։ Այս աշխատանքը պահանջում էր ոչ միայն լեզվական ինտուիցիա, այլև մեծածավալ բնագրային նյութի ուսումնասիրություն և բառի իրական գործածության վերլուծություն։ Բառարանների արժեքավոր բաղադրիչներից են նաև օրինակները։ Բառի իմաստը հաճախ առավել հստակ է դառնում ոչ թե վերացական սահմանման, այլ կենդանի խոսքի կամ գրական բնագրի միջոցով։ Օրինակների ընտրությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ բառի գործածական միջավայրը, քերականական կապերը, ոճական երանգավորումը և իմաստային նրբությունները։ Այդ պատճառով բացատրական բառարանների ուսումնասիրությունը ենթադրում է նաև դրանց օրինակային նյութի և աղբյուրագիտական հիմքի գնահատում։ Առանձին ուշադրության է արժանի բառարանների և հայ գրականության փոխհարաբերությունը։ Գրական ստեղծագործությունները բառարանագրական նյութի կարևոր աղբյուր են, քանի որ գրական լեզվի բառապաշարի զարգացման, նոր բառերի առաջացման և բառերի իմաստային փոփոխությունների մասին արժեքավոր տեղեկություններ են պարունակում։ Խորհրդային շրջանի բառարաններում տարբեր ժամանակաշրջանների հայ գրականության նյութի օգտագործումը հնարավորություն է տվել միավորել լեզվի պատմական ժառանգությունը և ժամանակակից գործածությունը։ Այս առումով բառարանները հանդես են գալիս նաև որպես հայ գրական լեզվի զարգացման վկայագրեր։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է նաև բառարանների կառուցվածքի քննությունը։ Բառարանային հոդվածի կազմակերպումը, գլխաբառի ներկայացումը, քերականական նշումները, ոճական և ոլորտային պիտակները, իմաստների դասավորությունը, դարձվածքների ու կայուն կապակցությունների ընդգրկումը ձևավորում են բառարանի ներքին համակարգը։ Այս տարրերի համադրությունը ցույց է տալիս, թե տվյալ բառարանը ինչպիսի տեսական և գործնական սկզբունքների վրա է հիմնված։ Խորհրդային շրջանի բառարանագիտության մեջ կարևոր էր նաև միասնականացման և նորմավորման ձգտումը։ Գրական լեզվի նորմերի ամրապնդումը պահանջում էր բառերի ուղղագրական, քերականական և իմաստային ներկայացման որոշակի միասնական չափանիշներ։ Բացատրական բառարանները այդ գործընթացում ունեին կարևոր դեր, քանի որ դրանք ոչ միայն արձանագրում էին լեզվական փաստերը, այլև որոշ դեպքերում նպաստում էին գրական լեզվի նորմերի տարածմանը և կայունացմանը։ Միաժամանակ նման մոտեցումը կարող էր առաջացնել որոշակի սահմանափակումներ, երբ կենդանի լեզվական բազմազանությունը անհրաժեշտ էր համապատասխանեցնել ընդունված նորմատիվ պատկերացումներին։ Բառարանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև հայերենի բառապաշարի պատմական փոփոխությունները։ Տարբեր հրատարակությունների համեմատությունը կարող է ցույց տալ, թե որ բառերն են պահպանվել, որոնք են դուրս եկել ակտիվ գործածությունից, ինչ նոր բառեր են առաջացել և ինչպես են փոխվել առանձին բառերի իմաստները։ Այս տեսանկյունից բացատրական բառարանը դառնում է ոչ միայն տեղեկատու, այլև լեզվի պատմական զարգացման կարևոր փաստաթուղթ։ Հատկապես հետաքրքիր է նորաբանությունների և խորհրդային հասարակական-քաղաքական իրականության հետ կապված բառապաշարի ուսումնասիրությունը։ Այդ ժամանակաշրջանի հասարակական կառուցվածքը, պետական համակարգը, տնտեսական հարաբերությունները, արտադրական գործընթացները և գաղափարական միջավայրը հայերենում ստեղծել կամ տարածել էին բազմաթիվ նոր բառեր և արտահայտություններ։ Դրանց բառարանային արձանագրումը թույլ է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես է հասարակական փոփոխությունն արտացոլվում լեզվի բառապաշարում։ Միևնույն ժամանակ բառարանների նկատմամբ ժամանակակից լեզվաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակել բառագիտական փաստի արձանագրումը և տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարական կամ նորմատիվ ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ժամանակակից հայ բառարանագրության զարգացման տեսանկյունից։ Խորհրդային շրջանի բառարանները հետագա բառարանագիտական աշխատանքների համար ստեղծեցին մեծածավալ նյութական և մեթոդաբանական հիմք։ Դրանցում կուտակված բառային, իմաստաբանական և օրինակային հարուստ նյութը կարող է օգտագործվել նոր սերնդի բառարանների, էլեկտրոնային բառարանների և լեզվական կորպուսների ստեղծման ժամանակ։ Միաժամանակ ժամանակակից բառարանագիտությունը հնարավորություն է տալիս վերանայել նախկին սկզբունքները՝ կիրառելով կորպուսային լեզվաբանության, թվային տեխնոլոգիաների և համակարգչային բառարանագրության գործիքները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ խորհրդային շրջանի հայոց լեզվի բացատրական բառարանները հայ բառարանագրության պատմության կարևորագույն փուլերից են։ Դրանք համակարգել և պահպանել են հայերենի բառային հսկայական նյութ, արձանագրել լեզվի զարգացման որոշակի ժամանակաշրջանի առանձնահատկությունները, նպաստել գրական լեզվի նորմավորման գործընթացին և հիմք ստեղծել հետագա բառարանագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Դրանց համակողմանի քննությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ուսումնասիրել հայերենի բառապաշարը, իմաստաբանությունը, բառակազմությունը, գրական լեզվի զարգացումը և տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական-մշակութային ազդեցությունը լեզվի վրա։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է ենթահարմոնիկ և անընդհատ ֆունկցիաների սահմանային վարքագծի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով դրանց հատկությունները, սահմանային արժեքների գոյության պայմանները և անալիտիկ մեթոդներով հետազոտության խնդիրները։ Ներկայացվում են հարմոնիկ և ենթահարմոնիկ ֆունկցիաների տեսության հիմնական դրույթները, դրանց կապը պոտենցիալների տեսության և կոմպլեքս անալիզի խնդիրների հետ։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են սահմանային կետերում ֆունկցիաների վարքի առանձնահատկությունները, մոտարկման և շարունակականության հարցերը, ինչպես նաև տարբեր պայմանների ազդեցությունը սահմանային հատկությունների ձևավորման վրա։ Վերլուծվում են տեսական արդյունքներ, ապացուցման մեթոդներ և մաթեմատիկական գործիքներ, որոնք կիրառվում են ֆունկցիաների սահմանային վարքի գնահատման համար։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ժամանակակից մաթեմատիկական անալիզի, մասնավորապես՝ պոտենցիալների տեսության, դիֆերենցիալ հավասարումների և կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների տեսության զարգացման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկոսների, հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների, ինչպես նաև մաթեմատիկական անալիզի խորացված խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Медицина

Աճուկային ճողվածք ունեցող հիվանդների մոտ էնդովիդեովիրաբուժական միջամտությունների ժամանակակից մոտեցումները հիմնված են նվազ ինվազիվ տեխնոլոգիաների կիրառման վրա, որոնք նպատակ ունեն նվազեցնել հետվիրահատական ցավը, բարդությունները և վերականգնման ժամանակը՝ միաժամանակ ապահովելով ճողվածքի կրկնության ցածր ռիսկ։ Այս մոտեցումների հիմնական ուղղություններից են լապարոսկոպիկ տեխնիկաները՝ TAPP (տրանսաբդոմինալ պրեպերիտոնեալ) և TEP (լիովին արտապերիտոնեալ), որոնք թույլ են տալիս ներսից կամ պերիտոնեալ խոռոչից դուրս մուտքով տեղադրել սինթետիկ ցանց և ամրացնել որովայնային պատի թույլ հատվածը։ Ժամանակակից վիրաբուժական պրակտիկայում լայնորեն կիրառվում են նաև ռոբոտացված համակարգերը, որոնք ապահովում են ավելի բարձր ճշգրտություն, եռաչափ տեսանելիություն և գործիքների ավելի մեծ մանևրունակություն, հատկապես բարդ անատոմիական դեպքերում կամ կրկնվող ճողվածքների ժամանակ։ Էնդովիդեովիրաբուժական մեթոդների ընտրությունը կախված է հիվանդի ընդհանուր վիճակից, ճողվածքի չափից և տեսակից, ինչպես նաև վիրաբույժի փորձից և տեխնիկական հնարավորություններից։ Սինթետիկ ցանցերի կիրառումը համարվում է ստանդարտ մոտեցում, քանի որ այն նվազեցնում է ռեցիդիվների հավանականությունը՝ ապահովելով հյուսվածքների ամրապնդում և երկարաժամկետ կայունություն։ Բացի այդ, ժամանակակից մոտեցումները ներառում են արագ վերականգնման (ERAS) պրոտոկոլների կիրառում, որոնք ընդգրկում են ցավի վերահսկման օպտիմալ ռազմավարություններ, վաղ ակտիվացում և կարճ հոսպիտալիզացիա, ինչը զգալիորեն բարելավում է բուժման ընդհանուր արդյունքները։